Vishnu Purana · Chapter 1.4

iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe tṛtīyo 'dhyāyaḥ (3)
śrīmaitreya uvāca
brahmanārāyaṇākhyo 'sai kalpādau bhagavānyathā /
sasarja sarvabhūtāni tadācakṣva mahāmune

śrīparāśara uvāca
prajāḥ sasarja bhagavānbrahmā nārāyaṇātmakaḥ /
prajāpatipatirdevo yathā tanme niśāmaya

atītakalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ /
sattvodriktas tathā brahmā śūnyaṃ lokamavaikṣata

nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pareṣāmapi sa prabhuḥ /
brahmasvarūpī bhagavānanādiḥ sarvasambhavaḥ

imaṃ codāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati /
brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam

āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ /
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

toyāntaḥsthāṃ mahīṃ jñātvā jagatyekārṇavīkṛte /
anumānāttaduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ

akarotsvatanūmanyāṃ kalpādiṣu yathā purā /
satsyakūrmādikāṃ tadvadvārāhaṃ varurāsthitaḥ

vedayajñamayaṃ rūpamaśeṣajagataḥ sthitau /
sthitaḥ sthirātmā sarvātmā paramātmā prajāpatiḥ

janalokagataiḥ siddhaiḥ sanakādyair abhiṣṭutaḥ /
praviveśa tadā toyamātmādhāro dharādharaḥ

nirīkṣya taṃ tadā devī pātālātalamāgatam /
tuṣṭāva praṇatā bhūtvā bhaktinamrā vasundharā

śrīpṛthivyuvāca
namaste puṇḍarīkākṣa śaṅkhacakragadādhara /
māmuddharāsmādadya tvaṃ tvatto 'haṃ pūrvasutthitā

tvayāhamuddhṛtā pūrvaṃ tvanmayāhaṃ janārdana /
tathānyāni ca bhūtāni gaganādinyaśeṣataḥ

namaste para mātmātmanpuruṣātmannamostu te /
pradhānavyaktabhūtāya kālabhūtāya te namaḥ

tvaṃ kartā sarvabhūtānāṃ tvaṃ pātā tvaṃ vināśakṛt /
sargādiṣu prabho brahmaviṣṇurudrātmarūpadhṛk

sambhakṣayitvā sakalaṃ jagatyekārṇavīkṛte /
śeṣe tvameva govinda cintyamāno manīṣibhiḥ

bhavato yatparaṃ tattvaṃ tanna jānāti kaścana /
avatāreṣu yadrūpaṃ tadarcanti divaukasaḥ

tvāmārādhya paraṃ brahma yātā muktiṃ mumukṣavaḥ /
vāsudevamanārādhya ko mokṣaṃ samavāpsyati

yatkiñcinmanasā grāhyaṃ yadgrahyaṃ cakṣurādibhiḥ /
buddhyā ca yatparicchedyaṃ tadrūpamakhilaṃ tava

tvanmayāhaṃ tvadādhārā tvatsṛṣṭā tvatsamāśrayā /
mādhavīmiti lokoyamabhidhatte tato hi mām

jayākhilajñānamaya jaya sthūlamayāvyaya /
jayānanta jayāvyakta jaya vyaktamaya prabho

parāparātmanviśvātmañjaya yajña pate 'nagha /
tvaṃ yajñastvaṃ paṣaṭkārastvamoṅkārastvamagnayaḥ

tvaṃ vedāstvaṃ tadaṅgāni tvaṃ yajñapuruṣo hare /
sūryādayo grahāstārā nakṣatrāṇya khitaṃ jagat

mūrtāmūrtamadṛśyaṃ ca dṛśyaṃ ca pūruṣottama /
yaccoktaṃ yacca naivoktaṃ mayātra parameśvara /
tatsarvaṃ tvaṃ namastubhyaṃ bhūyobhūyo namonamaḥ

śrīparāśara uvāca
evaṃ saṃstūyamānastu pṛthivyā dharaṇīdharaḥ /
sāmasvaradhvaniḥ śrīmāñ jagarja parighargharam

tataḥ samutkṣipya dharāṃ svadaṃṣṭrayā mahāvarāhaḥ sphuṭapadmalocanaḥ /
rasātalādutpalapatrasannibhaḥ samutthito nīla ivācalo mahān

uttiṣṭhatā tena mukhānilāhataṃ tatsaṃbhavāmbho janalokasaṃśrayān /
prakṣālayāmāsa hi tānmahādyutīn sanāndanādīnapakalmaṣān munīn

prayāniti toyāni khurāgravikṣatarasātale 'dhaḥ kṛtaśabdasantati /
śvasānilāstājha paritaḥ prayānti siddhā jane ye niyatā vasanti

uttiṣṭhatastasya jalārdrakukṣermahāvarāhasya mahīṃ vigṛhya /
vidhunvato vedamayaṃ śarīraṃ romāntarasthā munayaḥ stuvanti

ta tuṣṭuvustoṣaparītacetaso loke jane ye nivasanti yoginaḥ /
sanandanādyā hyatinamrakandharā dharādharaṃ dhīrataroddhatekṣaṇam

jayeśvarāṇāṃ parameśa keśava prabho gadāśaṅkhadharāsicakradhṛk /
prasūtināśasthiheturīśvarastvameva nānyatparamaṃ ca yatpadam

pādeṣu dedāstava yūpadaṃṣṭrā danteṣu jajñāścitayaś ca vaktre /
hutāśajihvosi tanuruhāṇi darbhāḥ prabho yajñapumāṃstvameva

vilocane rātryahanī mahātmansarvāśrayaṃ brahmaparaṃ śiraste /
sūktānyaśeṣāṇi saṭākalāpo ghrāṇaṃ samastāni havīṃṣi deva

muktuṇḍasāmasvaradhīranādaprāgvaṃśakāyā khilasatrasandhe /
pūrteṣṭadharmaśravaṇosi deva sanātanātmanbhagavanprasīda

padakramākrāntabhuvaṃ bhavantamādisthitaṃ cākṣaraviśvamūrte /
viśvasya vidmaḥ parameśvaro'si prasīda nāthosi parāvarasta

daṃṣṭrāgravinyastamaśeṣametadbhumaṇḍalaṃ nātha vibhāvyate te /
vigāhataḥ padmavanaṃ vilagānaṃ sarojinīpatramivoḍhapaṅkam

dyāvāpṛthivyoratulaprabhāva yadantaraṃ tadvapuṣā tavaiva /
vyāptaṃ jagavdyāptisamarthadīpte hitāya viśvasya vibho bhava tvam

paramārthastvamevaiko nānyosti jagataḥ pate /
tavaiṣa mahimā yena vyāptametaccarācaram

yadetaddṛśyate mūrtametajjñānātmanastava /
bhrāntijñānena paśyanti jagadrūpamayoginaḥ

jñānasvarūpamakhilaṃ jagadetadabuddhayaḥ /
arthasvarūpaṃ paśyanto bhrāmyante mohasaṃplave

yetu jñānavidaḥ suddhacetasaste 'khilaṃ jagat /
jñānātmakaṃ prapaśyanti tvadrūpaṃ parameśvara

prasīda sarva sarvātmanbhavāya jagatāmimām /
uddharorvīmameyātmañchanno dehyabjalocana

sattvodrikto 'si bhagavan govinda pṛthivīmimām /
samuddhara bhavāyeśa śanno dehyabjalocana

sargapravṛttirbhavato jagatāmupakāriṇi /
bhavatveṣā namaste 'stu śanno dehyabjalocana

śrīpāraśara uvāca
evaṃ saṃstūyamānastu paramātmā mahīdharaḥ /
ujjahāra kṣitiṃ kṣipraṃ nyastavāṃś ca mahāmbhasi

tasyopari jalaughasya sahatī nauriva sthitā /
vitatattvāttu dehasya na mahī yāti saṃplāvam

tataḥ kṣitiṃ samāṃ kṛtvā pṛthivyāṃ socinodgirīn /
yathāvibhāgaṃ bhagavānanādiḥ parameśvaraḥ

prāksargadagdhān akhilān parvatān pṛthivītale /
amoghena prabhāveṇa sasarjāmoghavāñchitaḥ

bhūvibhāgaṃ tataḥ kṛtvā saptadvīpānyathātatham /
bhūrādyāṃścaturo lokānpūrvavatsamakalpayat

brahmarūpadharo devastato 'sau rajasā vṛtaḥ /
cakāra sṛṣṭiṃ bhagavāṃścaturvakradharo hariḥ

nimittamātramevāsau sṛjyānāṃ sargakarmaṇi /
pradhānakāraṇībhūtā yato vai sṛjyaśaktayaḥ

nimittamātraṃ muktvaivaṃ nānyatkiñcidapekṣate /
nīyate tapatāṃ śreṣṭa svaśaktyā vastu vastutām