Vishnu Purana · Chapter 1.3
iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśeṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ (2)
maitreya uvāca
nirguṇasyāprameyasya śuddhasyāpyamalātmanaḥ /
kathaṃ sargādikartṛtvaṃ brahmaṇobhyupagamyate
śrīparāśāra uvāca
śaktayaḥ sarvabhāvānāmacintyajñānagocarāḥ /
yato 'to brahmaṇastastu sargādyā bhāvaśaktayaḥ /
bhavanti tapatāṃ śreṣṭha pāvakasya yathoṣṇatā
tannibodha yathā sarge bhagavānsaṃpravartate /
nārāyaṇākhyo bhagavānbrahmā lokapitāmāhaḥ
utpannaḥ procyate vidvannityamevopacārataḥ
nijena tasya mānena āyurvarṣaśataṃ smṛtam /
tatparākhyaṃ tadarddha ca parārdhamabhidhiyate
kālasvarūpaṃ viṣṇoś ca yanmayoktaṃ tavānagha /
tena tasya nibodhe tvaṃ parimāṇopapādanam
anyeṣāṃ caiva jantūnāṃ carāṇāmacarāś ca ye /
bhūbhūbhṛtsāgarādīnāmaśeṣāṇāṃ ca sattama
kāṣṭhā pañcadaśākhyātā nimeṣā munisattama /
kāṣṭhātriṃśatkalā triṃśatkalā mauhūrtiko vidhiḥ
tāvatsaṃkhyair ahorātraṃ muhūrtair mānuṣaṃ smṛtam /
ahorātrāṇi tāvanti māsaḥ pakṣadvayātmakaḥ
taiḥ ṣaḍbhir ayanaṃ varṣaṃ dve 'yane dakṣiṇottare /
ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrirdevānāmuttaraṃ dinam
divyair varṣasahasrais tu kṛtatretādisaṃjñitam /
caturyugaṃ dvādaśabhis tadvibhāgaṃ niboda me
catvāritrīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramam /
dvivyābdānāṃ sahasrāṇi yugoṣvāhuḥ purāvidaḥ
tatpramāṇaiḥ śataiḥ saṃdhyā pūrvā tatrābhidhīyate /
sandhyāṃśaścaiva tattulyo yugasyānantaro hi saḥ
sandhyāsaṃdhyāṃśayorantaryaḥ kālo munisattama /
yugākhyaḥ sa tu vijñeyaḥ kṛtatretādisaṃjñitaḥ
kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliścaiva caturyugam /
procyate tatsahasraṃ va brahmaṇāṃ divasaṃ mune
brahmaṇo divase brahmanmanavastu caturdaśa /
bhavanti pariṇāmaṃ ca teṣāṃ kālakṛtaṃ śṛṇu
saptarṣayaḥ surāḥ śaktro manustatsūnavo nṛpāḥ /
ekakāle hi sṛjyante saṃhniyante ca pūrvavat
caturyugāṇāṃ saṃkhyātā sādhikā hyekasaptatiḥ /
manvantaraṃ manoḥ kālaḥ surādīnāṃ ca sattama
aṣṭau śata sahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtam /
dvipañcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu
triṃśatkoṭyastu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija /
saptaṣaṣṭistathānyāni niyutāni mahāmune
viṃśatistu sahasrāṇi kāloyamadhikaṃ vinā /
manvantarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣair vatsarair dvija
caturdaśaguṇo hyeṣa kālo brahmamahaḥ smṛtam /
brahmo naimittiko nāma tasyānte pratisañcaraḥ
tadā hi dahyate sarva trailokyaṃ bhūrbhuvādikam /
janaṃ prayānti tāpārtā maharlokanivāsinaḥ
ekārṇave tu traitokye brahmā nārāyaṇātmakaḥ /
bhogiśayyāṃ gataḥ śete trailokyagrāsabṛṃhitaḥ
janasthair yogibhir devaścityamānobjasambhavaḥ /
tatpramāṇāṃ hi tāṃrātriṃ tadante sṛjate punaḥ
evaṃ tu brahmaṇo varṣamevaṃ varṣaśataṃ ca yat /
śataṃ hiṃ tasya varṣāṇāṃ paramāyurmahātmanaḥ
ekamasya vyatītaṃ tu parārdhaṃ brahmaṇo 'nagha /
tasyāntebhūnmahākalpaḥ pādma ityabhiviśrutaḥ
dvitīyasya parārdhasya vartamānasya vai dvija /
vārāha iti kalpoyaḥ prathamaḥ parikīrtitaḥ
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0