Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 1.19

1.19.1

iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe prahlādacārite 'ṣṭādaśo 'dhyāyaḥ (18)
śrīparāśara uvāca
hiraṇyakaśipuḥ śrutvā tāṃ kṛtyāṃ vitathīkṛtām /
āhūya putraṃ papraccha prabhāvasyāsya kāraṇam

1.19.2

hiraṇyakaśipur uvāca
prahlāda suprabhāvosi kimetatte viceṣṭitam /
etanmantrādijanitamutāho sahajaṃ tava

1.19.3

śrīparāśara uvacā
evaṃ pṛṣṭastadā pitrā prahlādo 'surabālakaḥ /
praṇipatya pituḥ pādāvidaṃ vacanamabravīt

1.19.4

na mantrādikṛtaṃ tāta na ca naisargiko mama /
prabhāva eṣa sāmānyo yasya yasyācyuto hṛdi

1.19.5

anyeṣāṃ yo na pāpāni cintayatyātmano yathā /
tasya pāpāgamastāta hetva bhāvānna vidyate

1.19.6

karmaṇā manasā vāca paripīḍāṃ karoti yaḥ /
tadvījaṃ janma phalati prabhūtaṃ tasya cāśubham

1.19.7

so 'haṃ na pāpa micchāmi na karomi vadāmi vā /
cintayansarvabhūtasthamātmanyapi ca keśavam

1.19.8

śārīraṃ mānasaṃ duḥkhaṃ daivaṃ bhūtabhavaṃ tathā /
sarvatra śubhacittasya tasya me jāyeta kutaḥ

1.19.9

evaṃ sarveṣu bhūteṣu bhaktiravyabhicāriṇī /
kartavyā paṇḍitair jñātvā sarvabhūtamayaṃ harim

1.19.10

śrīparāśara uvāca
iti śrutvā sa daityendraḥ prāsādaśikhare sthitaḥ /
krodhāndhakāritamukhaḥ prāha daiteyakiṅkarān

1.19.11

hiraṇyakaśipur uvāca
durātmā kṣipyatāmasmātprāsādācchatayojanāt /
giripṛṣṭhe patatvasmin śilābhinnāṅgasaṃhatiḥ

1.19.12

tatastaṃ cikṣupuḥ sarve bālaṃ daiteyadānavāḥ /
papāta so 'py adhaḥ kṣipto hṛdayenodvahahnarim

1.19.13

patamānaṃ jagaddhātrī jagaddhātari keśave /
bhaktiyuktaṃ dadhārainamupasaṃgamyamaijinī

1.19.14

tato vilokya taṃ svasthamaviśirṇasthipañjaram /
hiraṇyakaśipuḥ prāha śambaraṃ māyināṃ varam

1.19.15

hiraṇyakaśipur uvāca
nāsmābhiḥ śakyate hantumasau durbuddhibālakaḥ /
māyāṃ vetti bhavāṃstasmānmāyayainaṃ niṣūdaya

1.19.16

śambara uvāca
sūdayāmyeva daityaindra paśya māyābalaṃ mama /
sahasramatra māyānāṃ paśya koṭiśataṃ tathā

1.19.17

śrīparāśara uvāca
tataḥ sa sasṛje māyāṃ prahlāde śambaro 'suraḥ /
vināśamicchandurbuddhiḥ sarvatra samadarśini

1.19.18

samāhitamatirbhūtvā śambarepi vimatsaraḥ /
maitreya so 'pi prahlādaḥ sasmāra madhusūdanam

1.19.19

śrīparāśara uvāca
tato bhagavatā tasya rakṣārthaṃ cakramuttamam /
ājagāma samājñaptaṃ jvālāmāli sudarśanam

1.19.20

tena māyāmahasraṃ tacchambarasyāśugāminā /
bālasya rakṣatā dehamekaikaṃ cāriśodhitam

1.19.21

saṃśoṣakaṃ tathā vāyuṃ daityendrastvidamabravīt /
śīgrameṣa mamādeśāddurātmā nīyatāṃ kṣayam

1.19.22

tathetyuktvā tu so 'py enaṃ viveśa pavano laghu /
śītotirukṣaḥ śoṣāya taddehasyātiduḥ sahaḥ

1.19.23

tenāviṣṭamathātmānaṃ sa buddha datyabālakaḥ /
hṛdayena mahātmānaṃ dadhāra dharaṇīdharam

1.19.24

hṛdayasthastatastasya taṃ vāyumati bhīṣaṇam /
papau janārdhanaḥ kruddhaḥ sa yayau pavanaḥ kṣayam

1.19.25

kṣīṇāsu sarvamāyāsu pavane ca kṣayaṃ gate /
jagāma so 'pi bhavanaṃ kuroreva mahāmatiḥ

1.19.26

ahanyahanyathācāryo nītiṃ rājyaphalapradām /
grāhayāmāsa taṃ bālaṃ rājñāmusanasā kṛtām

1.19.27

gṛhītanītiśāstraṃ taṃ vinītaṃ ca yadā guruḥ /
mene tadainaṃ tatpitre kathayāmāsa śikṣitam

1.19.28

ācārya uvāca
gṛhītanītiśāstraste putro daityapate kṛtaḥ /
prahlādastattvato vetti bhārgaveṇa yadīritam

1.19.29

hiraṇyakaśipur uvāca
mitreṣu varteta kathamarivargeṣu bhūpatiḥ /
prahlāda triṣu lokeṣu madhyastheṣu kathaṃ caret

1.19.30

kathaṃ mantri ṣvamātyeṣu bāhyoṣvābhyantareṣu ca /
cāreṣu pauravargeṣu śaṅkiteṣvitareṣu ca

1.19.31

kṛtyākṛtyavidhānañca durgāṭavikasādhanam /
prahlāda kathyatāṃ samyak tathā kaṇṭakaśodhanam

1.19.32

etaccānyacca sakalamadhītaṃ bhavatā yathā /
tathā me kathyatāṃ jñātuṃ tavecchāmi manogatam

1.19.33

śrīparāśara uvāca
praṇipatya pituḥ pādau tadā praśrayabhūṣaṇaḥ /
prahlādaḥ prāha daityendraṃ kṛtāñjalipuṭas tathā

1.19.34

prahlāda uvāca
mamo padiṣṭaṃ sakalaṃ gurumā nātra saṃśayaḥ /
gṛhītantu mayā kintu na sadetanmataṃmama

1.19.35

sāma copapradānaṃ ca bhedadaṇḍau tathāparau /
upāyāḥ kathitāḥ sarve mitrādināṃ ca sādhane

1.19.36

paramātmani govinde mitrādīṃstāta mā kruddhaḥ /
sādhyābhāve mahābāho sādhanaiḥ kiṃ prayojanam
sarvabhūtātmake tāta jagannāthe jaganmaye /
paramātmani govindai mitrādīṃstāta mā kruddhaḥ /
sādhyābhāve mahābāho sādhanaiḥ kiṃ prayojanam

1.19.37

sarvabūtātmake tāta jagannāthe jaganmaye /
paramātmani govinde mitrāmitrakathā kutaḥ

1.19.38

tvāyyasti bhagavān viṣṇurmayi cānyatra cāsti saḥ /
yatastatoyaṃ mitraṃ me śatruśceti pṛthaktutaḥ

1.19.39

tad ebhir alam atyarthaṃ duṣṭārambhoktivistaraiḥ /
avidyāntargatair yatnaḥ kartavyastāta śobhene

1.19.40

vidyābuddhiravidyāyāmajñānāntāta jāyate /
bālo 'gniṃ kiṃ na khadyotam asureśvara manyate

1.19.41

tatkarma yan na bandhāya sā vidyā yā vimuktaye /
āyāsāyāparaṃ karma vidyānyā śilpanaipuṇam

1.19.42

tadetadavagamyāhamasāraṃ sāramuttamam /
niśāmaya mahābhāga praṇipatya bravīmi te

1.19.43

na cintayati ko rājyaṃ ko dhanaṃ nābhivāñchati /
tathāpi bhāvyamevaitadubhayaṃ prāpyate naraiḥ

1.19.44

sarva eva mahābhāga mahattvaṃ prati sodyamāḥ /
tathāpi puṃsāṃ bhagyāni nodyamā bhūtihetavaḥ

1.19.45

jaḍānāmavivekānāmaśūrāṇamapi prabho /
bhāgyabhojyāni rājyāni santyanītimatāmapi

1.19.46

tasmādyateta puṇyeṣu ya icchenmahatīṃ śriyam /
yatitavyaṃ samatve ca nirvāṇamapi cecchatā

1.19.47

devā manuṣyāḥ paśavaḥ pakṣivṛkṣasarīsṛpāḥ /
rūpametadanantasya viṣṇor bhinnam iva sthitam

1.19.48

etadvijānatā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
draṣṭavyamātmavadviṣṇur yato 'yaṃ viśvarūpadhṛk

1.19.49

evaṃ jñāte sa bhagavānanādiḥ parameśvaraḥ /
prasīdatyacyutastasminprasanne kleśasaṃkṣayaḥ

1.19.50

śrīparāśara uvāca
etacchrutvā tu kopena samutthāya varāsanāt /
hiraṇyakaśipuḥ putraṃ padā vakṣasyatāḍayat

1.19.51

uvāca ca sa kopena sāmarṣaḥ prajyalanniva /
niṣpiṣya pāṇinā piṇiṃ hantukāmo jagadyathā

1.19.52

hiraṇyakaśipur uvāca
he vipracitte he rāho he balaiṣa mahārṇave /
nāgāpāśair daḍhair baddhā kṣipyatāṃ mā vilaṃbyatām

1.19.53

anyathā sakalā lokās tathā daiteyadānavāḥ /
anuyāsyanti mūḍhasya matamasya durātmanaḥ

1.19.54

bahuśo vāri tosmābhir ayaṃ pāpastathāpyareḥ /
stutiṃ karoti duṣṭānāṃ vadha evopakārakaḥ

1.19.55

parāśara uvāca
tataste satvarā daityā baddhā taṃ nāgabandhanaiḥ /
bharturājñāṃ puraskṛtya cikṣipuḥ salilārṇave

1.19.56

tataścacāla calatā prahlādena mahārṇavaḥ /
udvelobhūtparaṃ kṣobhamupetya ca sama ntataḥ

1.19.57

bhurlokamakhilaṃ dṛṣṭvā plāvyamānaṃ mahāmbhasā /
hiraṇyakaśipurdaityānidamāha māhamate

1.19.58

hiraṇyakaśipur uvāca
daiteyāḥ sakalaiḥ śailair atraiva varuṇālaye /
niśchidraiḥ sarvaśaḥ sarvaiś cīyatāmeṣa durmatiḥ

1.19.59

nāgnirdahati naivāyaṃ śastraiś chinno na coragaiḥ /
kṣayaṃ nīto na vātena na viṣeṇa na kṛtyayā

1.19.60

na māyābhir na caivoccatpātito na ca diggajaiḥ /
bālotiduṣṭacittoyaṃ nānenārthosti jīvatā

1.19.61

tadeṣa toyamadhye tu samākrānto mahīdharaiḥ /
tiṣṭhatvabdasahasrāntaṃ prāṇānhāsyati durmatiḥ

1.19.62

tato daityādānavāś ca parvatais taṃ mahodadhau /
ākramya cayanaṃ cakruryojanāni sahasraśaḥ

1.19.63

sa citaḥ parvaterantaḥ samudrasya mahāmatiḥ /
tuṣṭāvāhnika velāyāmekāgramatiracyutam

1.19.64

prahlā uvāca
namaste puṇḍarīkākṣa namaste puruṣottama /
namaste sarvalokātmannamaste tigmacakriṇe

1.19.65

namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca /
jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ

1.19.66

brahmatve sṛjate viśvaṃ sthitau pālayate punaḥ /
rudrarūpāya kalpānte namastubhyaṃ trimūrtaye

1.19.67

devā yakṣāḥ surāḥ siddhā nāgā gandharvakinnarāḥ /
piśācā rākṣasāścaiva manuṣyāḥ paśavas tathā

1.19.68

pakṣiṇasthāvarāścaiva pipīlikasarīsṛpāḥ /
bhūmyāpognirnabhovāyuḥ śabdaḥ sparśas tathā rasaḥ

1.19.69

rūpaṃ gandho mano buddhirātmā kālas tathā guṇāḥ /
eteṣāṃ paramārthaś ca sarvametattvamacyuta

1.19.70

vidyāvidye bhavānsatyamasatyaṃ tvaṃ viṣāmṛte /
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca karma vedoditaṃ bhavān

1.19.71

samastakarmabhoktā ca karmopakaraṇāni ca /
tvameva viṣṇo sarvāṇi sarvakarmaphalaṃ ca yat

1.19.72

mayyanyatra tathānyeṣu bhūteṣu bhuvaneṣu ca /
tavaivāvyāptiraiśvaryaguṇasaṃsūcikī prabho

1.19.73

tvāṃ yoginaścintayanti tvāṃ yajanti ca yājakāḥ /
havyakavyabhugekastvaṃ pitṛdevasvarūpadhṛk

1.19.74

rūpaṃ mahatte sthitamatra viśvaṃ tataś ca sūkṣmaṃ jagadetadīśa /
rūpāmi sarvāṇi ca bhūtabhedāsteṣvantarātmākhyamatīva sūkṣmam

1.19.75

tasmācca sūkṣmādiviśeṣaṇānāmagocare yatparamātmarūpam /
kimapyacintyaṃ tava rūpamasti tasmai namaste puruṣottamāya

1.19.76

sarvabhūteṣu sarvātmanyā śaktiraparā tava /
guṇāśrayā namastasyai śāśvatāyai sureśvara

1.19.77

yātītagocarā vācāṃ manāsāṃ cāviśeṣaṇā /
jñānijñānaparicchedya tāṃ vande sveśvarīṃ parām

1.19.78

oṃ namo vāsudevāya tasmai bhagavate sadā /
vyatiriktaṃ na yasyāsti vyatiriktokhilasya yaḥ

1.19.79

namastasmai namastasmai namastasmai mahātmane /
nāma rūpaṃ na yasyaiko yostitvenopalabhyate

1.19.80

yasyāvatārarūpāmi samarcanti divaukasaḥ /
apaśyantaḥ paraṃ rūpaṃ namastasmai mahātmane

1.19.81

yontastiṣṭhannaśoṣasya paśyatīśaḥ śubhāśubham /
taṃ sarvasākṣiṇaṃ viśvaṃ namasye parameśvaram

1.19.82

namostu viṣṇave tasmai yasyā bhinnamidaṃ jagat /
dhyeyaḥ sa jagatāmādyaḥ sa prasīdatu me 'vyayaḥ

1.19.83

yatrotametatprotaṃ ca viśvamakṣaramavyayam /
ādhārabhūtaḥ sarvasya sa prasīdatu me hariḥ

1.19.84

oṃ namo viṣṇave tasmai namastasmai punaḥ punaḥ /
yatra sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvasaṃśrayaḥ

1.19.85

sarvagatvādanantasya sa evāhamavasthitaḥ /
mattaḥ sarvamahaṃ sarvaṃ mayi sarvaṃ sanātane

1.19.86

ahamevākṣayo nityaḥ paramātmātmasaṃśrayaḥ /
brahmasaṃjño 'hamevāgre tathānte ca paraḥ pumān

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc