Vishnu Purana · Chapter 1.19
iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe prahlādacārite 'ṣṭādaśo 'dhyāyaḥ (18)
śrīparāśara uvāca
hiraṇyakaśipuḥ śrutvā tāṃ kṛtyāṃ vitathīkṛtām /
āhūya putraṃ papraccha prabhāvasyāsya kāraṇam
hiraṇyakaśipur uvāca
prahlāda suprabhāvosi kimetatte viceṣṭitam /
etanmantrādijanitamutāho sahajaṃ tava
śrīparāśara uvacā
evaṃ pṛṣṭastadā pitrā prahlādo 'surabālakaḥ /
praṇipatya pituḥ pādāvidaṃ vacanamabravīt
na mantrādikṛtaṃ tāta na ca naisargiko mama /
prabhāva eṣa sāmānyo yasya yasyācyuto hṛdi
anyeṣāṃ yo na pāpāni cintayatyātmano yathā /
tasya pāpāgamastāta hetva bhāvānna vidyate
karmaṇā manasā vāca paripīḍāṃ karoti yaḥ /
tadvījaṃ janma phalati prabhūtaṃ tasya cāśubham
so 'haṃ na pāpa micchāmi na karomi vadāmi vā /
cintayansarvabhūtasthamātmanyapi ca keśavam
śārīraṃ mānasaṃ duḥkhaṃ daivaṃ bhūtabhavaṃ tathā /
sarvatra śubhacittasya tasya me jāyeta kutaḥ
evaṃ sarveṣu bhūteṣu bhaktiravyabhicāriṇī /
kartavyā paṇḍitair jñātvā sarvabhūtamayaṃ harim
śrīparāśara uvāca
iti śrutvā sa daityendraḥ prāsādaśikhare sthitaḥ /
krodhāndhakāritamukhaḥ prāha daiteyakiṅkarān
hiraṇyakaśipur uvāca
durātmā kṣipyatāmasmātprāsādācchatayojanāt /
giripṛṣṭhe patatvasmin śilābhinnāṅgasaṃhatiḥ
tatastaṃ cikṣupuḥ sarve bālaṃ daiteyadānavāḥ /
papāta so 'py adhaḥ kṣipto hṛdayenodvahahnarim
patamānaṃ jagaddhātrī jagaddhātari keśave /
bhaktiyuktaṃ dadhārainamupasaṃgamyamaijinī
tato vilokya taṃ svasthamaviśirṇasthipañjaram /
hiraṇyakaśipuḥ prāha śambaraṃ māyināṃ varam
hiraṇyakaśipur uvāca
nāsmābhiḥ śakyate hantumasau durbuddhibālakaḥ /
māyāṃ vetti bhavāṃstasmānmāyayainaṃ niṣūdaya
śambara uvāca
sūdayāmyeva daityaindra paśya māyābalaṃ mama /
sahasramatra māyānāṃ paśya koṭiśataṃ tathā
śrīparāśara uvāca
tataḥ sa sasṛje māyāṃ prahlāde śambaro 'suraḥ /
vināśamicchandurbuddhiḥ sarvatra samadarśini
samāhitamatirbhūtvā śambarepi vimatsaraḥ /
maitreya so 'pi prahlādaḥ sasmāra madhusūdanam
śrīparāśara uvāca
tato bhagavatā tasya rakṣārthaṃ cakramuttamam /
ājagāma samājñaptaṃ jvālāmāli sudarśanam
tena māyāmahasraṃ tacchambarasyāśugāminā /
bālasya rakṣatā dehamekaikaṃ cāriśodhitam
saṃśoṣakaṃ tathā vāyuṃ daityendrastvidamabravīt /
śīgrameṣa mamādeśāddurātmā nīyatāṃ kṣayam
tathetyuktvā tu so 'py enaṃ viveśa pavano laghu /
śītotirukṣaḥ śoṣāya taddehasyātiduḥ sahaḥ
tenāviṣṭamathātmānaṃ sa buddha datyabālakaḥ /
hṛdayena mahātmānaṃ dadhāra dharaṇīdharam
hṛdayasthastatastasya taṃ vāyumati bhīṣaṇam /
papau janārdhanaḥ kruddhaḥ sa yayau pavanaḥ kṣayam
kṣīṇāsu sarvamāyāsu pavane ca kṣayaṃ gate /
jagāma so 'pi bhavanaṃ kuroreva mahāmatiḥ
ahanyahanyathācāryo nītiṃ rājyaphalapradām /
grāhayāmāsa taṃ bālaṃ rājñāmusanasā kṛtām
gṛhītanītiśāstraṃ taṃ vinītaṃ ca yadā guruḥ /
mene tadainaṃ tatpitre kathayāmāsa śikṣitam
ācārya uvāca
gṛhītanītiśāstraste putro daityapate kṛtaḥ /
prahlādastattvato vetti bhārgaveṇa yadīritam
hiraṇyakaśipur uvāca
mitreṣu varteta kathamarivargeṣu bhūpatiḥ /
prahlāda triṣu lokeṣu madhyastheṣu kathaṃ caret
kathaṃ mantri ṣvamātyeṣu bāhyoṣvābhyantareṣu ca /
cāreṣu pauravargeṣu śaṅkiteṣvitareṣu ca
kṛtyākṛtyavidhānañca durgāṭavikasādhanam /
prahlāda kathyatāṃ samyak tathā kaṇṭakaśodhanam
etaccānyacca sakalamadhītaṃ bhavatā yathā /
tathā me kathyatāṃ jñātuṃ tavecchāmi manogatam
śrīparāśara uvāca
praṇipatya pituḥ pādau tadā praśrayabhūṣaṇaḥ /
prahlādaḥ prāha daityendraṃ kṛtāñjalipuṭas tathā
prahlāda uvāca
mamo padiṣṭaṃ sakalaṃ gurumā nātra saṃśayaḥ /
gṛhītantu mayā kintu na sadetanmataṃmama
sāma copapradānaṃ ca bhedadaṇḍau tathāparau /
upāyāḥ kathitāḥ sarve mitrādināṃ ca sādhane
paramātmani govinde mitrādīṃstāta mā kruddhaḥ /
sādhyābhāve mahābāho sādhanaiḥ kiṃ prayojanam
sarvabhūtātmake tāta jagannāthe jaganmaye /
paramātmani govindai mitrādīṃstāta mā kruddhaḥ /
sādhyābhāve mahābāho sādhanaiḥ kiṃ prayojanam
sarvabūtātmake tāta jagannāthe jaganmaye /
paramātmani govinde mitrāmitrakathā kutaḥ
tvāyyasti bhagavān viṣṇurmayi cānyatra cāsti saḥ /
yatastatoyaṃ mitraṃ me śatruśceti pṛthaktutaḥ
tad ebhir alam atyarthaṃ duṣṭārambhoktivistaraiḥ /
avidyāntargatair yatnaḥ kartavyastāta śobhene
vidyābuddhiravidyāyāmajñānāntāta jāyate /
bālo 'gniṃ kiṃ na khadyotam asureśvara manyate
tatkarma yan na bandhāya sā vidyā yā vimuktaye /
āyāsāyāparaṃ karma vidyānyā śilpanaipuṇam
tadetadavagamyāhamasāraṃ sāramuttamam /
niśāmaya mahābhāga praṇipatya bravīmi te
na cintayati ko rājyaṃ ko dhanaṃ nābhivāñchati /
tathāpi bhāvyamevaitadubhayaṃ prāpyate naraiḥ
sarva eva mahābhāga mahattvaṃ prati sodyamāḥ /
tathāpi puṃsāṃ bhagyāni nodyamā bhūtihetavaḥ
jaḍānāmavivekānāmaśūrāṇamapi prabho /
bhāgyabhojyāni rājyāni santyanītimatāmapi
tasmādyateta puṇyeṣu ya icchenmahatīṃ śriyam /
yatitavyaṃ samatve ca nirvāṇamapi cecchatā
devā manuṣyāḥ paśavaḥ pakṣivṛkṣasarīsṛpāḥ /
rūpametadanantasya viṣṇor bhinnam iva sthitam
etadvijānatā sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam /
draṣṭavyamātmavadviṣṇur yato 'yaṃ viśvarūpadhṛk
evaṃ jñāte sa bhagavānanādiḥ parameśvaraḥ /
prasīdatyacyutastasminprasanne kleśasaṃkṣayaḥ
śrīparāśara uvāca
etacchrutvā tu kopena samutthāya varāsanāt /
hiraṇyakaśipuḥ putraṃ padā vakṣasyatāḍayat
uvāca ca sa kopena sāmarṣaḥ prajyalanniva /
niṣpiṣya pāṇinā piṇiṃ hantukāmo jagadyathā
hiraṇyakaśipur uvāca
he vipracitte he rāho he balaiṣa mahārṇave /
nāgāpāśair daḍhair baddhā kṣipyatāṃ mā vilaṃbyatām
anyathā sakalā lokās tathā daiteyadānavāḥ /
anuyāsyanti mūḍhasya matamasya durātmanaḥ
bahuśo vāri tosmābhir ayaṃ pāpastathāpyareḥ /
stutiṃ karoti duṣṭānāṃ vadha evopakārakaḥ
parāśara uvāca
tataste satvarā daityā baddhā taṃ nāgabandhanaiḥ /
bharturājñāṃ puraskṛtya cikṣipuḥ salilārṇave
tataścacāla calatā prahlādena mahārṇavaḥ /
udvelobhūtparaṃ kṣobhamupetya ca sama ntataḥ
bhurlokamakhilaṃ dṛṣṭvā plāvyamānaṃ mahāmbhasā /
hiraṇyakaśipurdaityānidamāha māhamate
hiraṇyakaśipur uvāca
daiteyāḥ sakalaiḥ śailair atraiva varuṇālaye /
niśchidraiḥ sarvaśaḥ sarvaiś cīyatāmeṣa durmatiḥ
nāgnirdahati naivāyaṃ śastraiś chinno na coragaiḥ /
kṣayaṃ nīto na vātena na viṣeṇa na kṛtyayā
na māyābhir na caivoccatpātito na ca diggajaiḥ /
bālotiduṣṭacittoyaṃ nānenārthosti jīvatā
tadeṣa toyamadhye tu samākrānto mahīdharaiḥ /
tiṣṭhatvabdasahasrāntaṃ prāṇānhāsyati durmatiḥ
tato daityādānavāś ca parvatais taṃ mahodadhau /
ākramya cayanaṃ cakruryojanāni sahasraśaḥ
sa citaḥ parvaterantaḥ samudrasya mahāmatiḥ /
tuṣṭāvāhnika velāyāmekāgramatiracyutam
prahlā uvāca
namaste puṇḍarīkākṣa namaste puruṣottama /
namaste sarvalokātmannamaste tigmacakriṇe
namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca /
jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ
brahmatve sṛjate viśvaṃ sthitau pālayate punaḥ /
rudrarūpāya kalpānte namastubhyaṃ trimūrtaye
devā yakṣāḥ surāḥ siddhā nāgā gandharvakinnarāḥ /
piśācā rākṣasāścaiva manuṣyāḥ paśavas tathā
pakṣiṇasthāvarāścaiva pipīlikasarīsṛpāḥ /
bhūmyāpognirnabhovāyuḥ śabdaḥ sparśas tathā rasaḥ
rūpaṃ gandho mano buddhirātmā kālas tathā guṇāḥ /
eteṣāṃ paramārthaś ca sarvametattvamacyuta
vidyāvidye bhavānsatyamasatyaṃ tvaṃ viṣāmṛte /
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca karma vedoditaṃ bhavān
samastakarmabhoktā ca karmopakaraṇāni ca /
tvameva viṣṇo sarvāṇi sarvakarmaphalaṃ ca yat
mayyanyatra tathānyeṣu bhūteṣu bhuvaneṣu ca /
tavaivāvyāptiraiśvaryaguṇasaṃsūcikī prabho
tvāṃ yoginaścintayanti tvāṃ yajanti ca yājakāḥ /
havyakavyabhugekastvaṃ pitṛdevasvarūpadhṛk
rūpaṃ mahatte sthitamatra viśvaṃ tataś ca sūkṣmaṃ jagadetadīśa /
rūpāmi sarvāṇi ca bhūtabhedāsteṣvantarātmākhyamatīva sūkṣmam
tasmācca sūkṣmādiviśeṣaṇānāmagocare yatparamātmarūpam /
kimapyacintyaṃ tava rūpamasti tasmai namaste puruṣottamāya
sarvabhūteṣu sarvātmanyā śaktiraparā tava /
guṇāśrayā namastasyai śāśvatāyai sureśvara
yātītagocarā vācāṃ manāsāṃ cāviśeṣaṇā /
jñānijñānaparicchedya tāṃ vande sveśvarīṃ parām
oṃ namo vāsudevāya tasmai bhagavate sadā /
vyatiriktaṃ na yasyāsti vyatiriktokhilasya yaḥ
namastasmai namastasmai namastasmai mahātmane /
nāma rūpaṃ na yasyaiko yostitvenopalabhyate
yasyāvatārarūpāmi samarcanti divaukasaḥ /
apaśyantaḥ paraṃ rūpaṃ namastasmai mahātmane
yontastiṣṭhannaśoṣasya paśyatīśaḥ śubhāśubham /
taṃ sarvasākṣiṇaṃ viśvaṃ namasye parameśvaram
namostu viṣṇave tasmai yasyā bhinnamidaṃ jagat /
dhyeyaḥ sa jagatāmādyaḥ sa prasīdatu me 'vyayaḥ
yatrotametatprotaṃ ca viśvamakṣaramavyayam /
ādhārabhūtaḥ sarvasya sa prasīdatu me hariḥ
oṃ namo viṣṇave tasmai namastasmai punaḥ punaḥ /
yatra sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvasaṃśrayaḥ
sarvagatvādanantasya sa evāhamavasthitaḥ /
mattaḥ sarvamahaṃ sarvaṃ mayi sarvaṃ sanātane
ahamevākṣayo nityaḥ paramātmātmasaṃśrayaḥ /
brahmasaṃjño 'hamevāgre tathānte ca paraḥ pumān
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0