Vishnu Purana · Chapter 1.15

iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe pracetāstavo nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ (14)
śrīparāśara uvāca
tapaścaratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ /
arakṣyamāṇāmāvavrurbabhūvātha prajākṣayaḥ

nāśakanmaruto vātuṃ vṛtaṃ khamabhavaddrumaiḥ /
daśavarṣasahasrāṇi na śakuśceṣṭituṃ prajāḥ

tāndṛṣṭvā jalaniṣkrāntāḥ sarve kruddhāḥ pracetasaḥ /
mukhebhyo vāyumagniṃ ca te 'sṛjan jātamanyavaḥ

unmūlānatha tānvṛkṣānkṛtvā vāyuraśoṣayat /
tānagniradahad ghoras tatrābhūd drumasaṃkṣayaḥ

drumakṣayam atho dṛṣṭvā kiñcicchiṣṭeṣu śākhiṣu /
upagamyābravīdetānrājā somaḥ prajāpatīn

kopaṃ yacchata rājānaḥ śṛṇudhvañca vaco mama /
sandhānaṃ vaḥ kariṣyāmi saha kṣitiruhair aham

ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vārkṣeyī varavarṇinī /
bhaviṣyajjānatā pūrvaṃ mayā gobhir vivardhitā

māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇāmiti nirmitā /
bhāryā vo 'stu mahābhāgā dhruvaṃ vaṃśavivardhinī

yuṣmākaṃ teja sordhena mama cārdhena tejasaḥ /
asyāmutpatsyate vidvāndakṣonāma prajāpatiḥ

mama cāṃśena saṃyukto yuṣmattejomayena vai /
tejasāgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati

kaṇḍurnāma muniḥ pūrvamāsīdvedavidāṃ varaḥ /
muramye gomatītīre ma tepe paramaṃ tapaḥ

tatkṣobhāya surendreṇa pramlocākhyā varāpsarāḥ /
prayuktā kṣobhayāmāsa tamṛṣiṃ sā śucismitā

kṣobhitaḥ sa tayā sārdhaṃ varṣāṇāmadhikaṃ śatam /
atiṣṭhanmandaradroṇyāṃ viṣayāsaktamānasaḥ

taṃ sā prāha mahābhāga gantumicchāmyahaṃ divam /
prasādasumukho brahmannanujñāṃ dātumarhasi

tayaivamuktaḥ sa munistasyāmāsaktamānasaḥ /
dināni katicidbhadre sthīyatāmityabhāṣata

evamuktā tatastena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ /
bubhuje viṣayāṃstanvī tena sākaṃ mahātmanā

anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam /
uktastatheti sa punaḥ sthīyatāmityabhāṣata

punargate varṣaśate sādhika sā śubhānanā /
yāmītyāha divaṃ brahmanpraṇayasmitaśobhanam

uktastayaivaṃ sa munirupaguhyāyate kṣaṇām /
ihāsyatāṃ kṣaṇaṃ subhu cirakālaṃ gamiṣyasi

sā krīḍamānā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ /
śatadvayaṃ kiñcidūnaṃ varṣaṇāmanvatiṣṭhata

gamanāya mahābhāga devarājaniveśanam /
proktaḥ proktastayā tanvyā sthīyatāmityabhāṣata

tasya śāpabhayādbhītā dākṣiṇyena ca dakṣiṇā /
proktā praṇayabhaṅgartivedinī na jahau munim

tayā ca ramatastasya paramarṣeraharniśam /
navaṃnavamabhūtprama manmathāviṣṭacetasaḥ

ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajānmuniḥ /
niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā

ityuktaḥ sa tayā prāha parivṛttamahaḥ śubhe /
sandhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyāloponyathā bhavet

tataḥ prahasya sudadī taṃ sā prāha mahāmunim /
kimadya sarvadharmajña parivṛttamahastava

bahūnāṃ vipra varṣāṇāṃ parivṛttama hastava /
gatametanna kurute vismayaṃ kasya kathyatām

muniruvāca
prātastvamāgatā bhadre nadītīramidaṃ śubham /
mayā dṛṣṭāsi tanvaṅgi praviṣṭāsi mamāśramam

iyaṃ ca vartate sandhyā pariṇāmamahargatam /
upahāsaḥ kimarthoyaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama

pramlocovāca
pratyūṣasyāgatā brahman satyametanna tanmṛṣā /
nanvasya tasya kālasya gatānyabdaśatāni te

soma uvāca
tataḥ sa sādhvaso viprastāṃ papracchāyatekṣaṇām /
kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ saha

pramlocovāca
saptottarāmyatītāni navavarṣaśatāni te /
māsāś ca ṣaṭtathaivānyatsamatītaṃ dinatrayam

ṛṣiruvāca
satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'thavā śubhe /
dinamekamahaṃ manyetvayā sārdhamihāsitam

pramlocovāca
vadiṣyāmyanṛtaṃ brahmankathamatra tavāntike /
viśeṣeṇādya bhavatā pṛṣṭā mārgānuvartinā

soma uvāca
niśamya tadvacaḥ satyaṃ sa munirnṛpanandanāḥ /
dhikdhik māmityatīvetthaṃ ninindātmānamātmanā

muniruvāca
tapāṃsi mama naṣṭani hataṃ brahmavidāṃ dhanam /
hato vivekaḥ kenāpi yoṣinmohāya nirmitāḥ

ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyamātmajayena me /
matireṣā hṛtā yena dhik taṃ kāmaṃ mahāgraham

vratāni vedavedyāptikārāṇānyakhilāni ca /
narakagrāmamargeṇa saṅgenāpahṛtāni me

vinindyetthaṃ sa dharmajñaḥ svayamātmānamātmanā /
tāmapsarasamāsīnāmidaṃ vacanamabravīt

gaccha pāpe yathākāmaṃ yatkāryaṃ tatkṛtaṃ tvayā /
devarājasya matkṣobhaṃ kurvantyā bhāvaceṣṭitaiḥ

na tvāṃ karoṇyahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā /
satāṃ saptapadaṃ maitrumuṣi tohaṃ tvayā saha

atha vā tava ko doṣaḥ kiṃ vā kupyāmyahaṃ tava /
mamaiva doṣo nitarāṃ yenāhamajitendriyaḥ

yayā śakrapriyārthinyā kṛto me tapaso vyayaḥ /
tvayā dhiktāṃ mahāmohamañjṛṣāṃ sujugupsitām

soma uvāca
yāvaditthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti samudhyamām /
tāvadgalatsvedajalā sābabhūvātivepathuḥ

pravepamānāṃ satataṃ khinnagātralatāṃ satīm /
gaccha gaccheti sakrodhamuvāca munisattamaḥ

sā tu nirbhartsitā tena vināṣkramya tadāśramāt /
ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ

nirmārjamānā gātrāṇi galatsvedajalāni vai /
vṛkṣāddhṛkṣaṃ yayau balā tadagraruṇapallavaiḥ

ṛṣiṇā yastadā garbhastasyā dehe samāhitaḥ /
nirjagāma sa romāñcasvedarūpī tadaṅgataḥ

taṃ vṛkṣā jagṛhurgarbhamekaṃ cakre tu mārutaḥ /
mayā cāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavadhe śanaiḥ

vṛkṣāgragarbhasambhūtā māriṣākhyā varānanā /
tāṃ pradāsyanti vo vṛkṣāḥ kopa eṣa praśāmyatām

kaṇḍorapatyamevaṃ sā vṛkṣebhyaś ca samudgatā /
mamāpatyaṃ tathā vāyoḥ pramlocātanayā ca sā

sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamaḥ /
puruṣottamākhyaṃ maitreya viṣṇorāyatanaṃ yayau

tatraikāgramatirbhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ /
brahmapāramayaṃ kurvañjapamekāgramānasaḥ /
ūrdhvabāhurmahāyogī sthitvāsau bhūpanandanāḥ

pracetasa ūcuḥ
brahmapāraṃ mune śrotumicchāmaḥ paramaṃ stavam /
japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ

soma uvāca
pāraṃ paraṃ viṣṇurapārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ pāmāratharūpī /
sabrahpāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇāmapi pārapāraḥ

sa kāraṇaṃ kāraṇatastatopi tasyāpi hetuḥ /
kāryeṣu caivaṃ saha karmakartṛrūpair aśeṣair avatīha sarvam

brahma prabhurbrahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patiracyuto 'sau /
brahmāvyayaṃ nityamajaṃ sa viṣṇurapakṣayādyair akhilair asaṅgi

brahmākṣaramajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ /
tathā rāgādayo doṣaḥ prayāntu praśamaṃ mama

soma uvāca
etadbrahma parākhyaṃ vai saṃstavaṃ paramaṃ japan /
avāpa paramāṃsiddhiṃ sa tamārādhya keśavam
imaṃ stavaṃ yaḥ paṭhati śṛṇuyādvāpinityaśaḥ /
sa kāmadeṣair aśilair muktaḥ prāproti vāñchitam

1 //
iyaṃ ca mārīṣā pūrvamāsīdya tāṃ bravīmi vaḥ /
kāryagauravametasyāḥ kathane phaladāyi vaḥ

aputrā prāgiyaṃ viṣṇuṃ mṛte bhartari sattamāḥ /
bhīpapatnī mahābhāgā toṣayāmāsa bhaktitaḥ

ārādhitastayā viṣṇuḥ prāha pratyakṣatāṃ gataḥ /
varaṃ vṛṇīṣveti śubhe sā ca prāhātmavāñchitam

bhagavanbālavaidhavyādvṛthājanmāhamīdṛśī /
mandabhāgyā samudbhutā viphalā ca jagatpate

bhavantu patayaḥ ślāghyā mama janmani janmani /
tvatprasādāttathā putraḥ prajāpatisamostu me

kulaṃ śīlaṃ vayaḥ satyaṃ dākṣiṇyaṃ kṣiprakāritā /
avisaṃvāditā sattvaṃ vṛddhasevā kṛtajñatā

rūpasampatsamāyuktā sarvasya priyadarśanā /
ayonijā ca jāyeyaṃ tvanprasādādādhekṣaja

soma uvāca
tayaivamukto deveśo hṛṣīkeśa uvāca tām /
praṇāmanamrāmutthāpya varadaḥ parameśvaraḥ

deva uvāca
bhaviṣyanti mahāvīryā ekasminneva janmani /
prakhyātodārakarṇāṇo bhavatyāḥ patayo daśa

putrañca sumahāvīryaṃ mahābalaparākramam /
prajāpatiguṇair yuktaṃ tvamavāpsyasi śobhane

vaṃśānāṃ tasya kartṛtvaṃ jagatyasminbhaviṣyati /
trailokyamakhilā sūtistasya cāpūrayiṣyati

tvaṃ cāpyayonijā sādhvī rūpaudāryaguṇānvitā /
manaḥ prītikarī nṝṇāṃ matprasādādbhaviṣyasi

ityuktvāntardadhe devastāṃ viśālavilocanām /
sā ceyaṃ māriṣā jātā yuṣmatpatnī nṛpātmajāḥ

śrīparāśara uvāca
tataḥ somasya vacanājjagṛhuste pracetasaḥ /
saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīdharmoṇa mārīṣām

daśabhyastu pracetobhyo mārīṣāyāṃ prajāpatiḥ /
jajñe dakṣo mahābhāgo yaḥ pūrvaṃ brahmaṇo 'bhavat

sa tu dakṣo mahābhāgaḥsṛṣṭyarthaṃ sumahāmate /
putrānutpādayāmāsa prajāsṛṣṭyarthamātmanaḥ

avarāṃś ca varāṃścaiva dvipadotha catuṣpadān /
ādeśaṃ brahmaṇaḥ kurvan sṛṣṭyarthaṃ samupasthitaḥ

sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ /
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa /
kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatimindave

tāsu devās tathā daityā nāgā gāvas tathā khagāḥ /
gandharvāpsarasaścaiva dānavādyāś ca jajñire

tataḥ prabhṛti maitreya prajā maithunasambhavāḥ /
saṃkalpāddarśanātsparśātpūrveṣāmabhavan prajāḥ /
tapoviśeṣaiḥ siddhānāṃ tadātyantatapasvinām

śrīmaitreya uvāca
aṅguṣṭhāddakṣiṇāddakṣaḥ pūrvaṃ jāto mayā śrutaḥ /
kathaṃ prācetaso bhūyaḥ samutpanno mahāmune

eṣa me saṃśayo brahmansumahānhṛdi vartate /
yaddaihitraś ca somasya punaḥ śvaśuratāṃ gataḥ

śrīrāśara uvāca
utpattiś ca nirodhaś ca nityo bhūteṣu sarvāda /
ṛṣayotra na suhyanti ye cānye divyacakṣuṣaḥ

yugeyuge bhavantyete dakṣādyā munisattama /
punaścaivaṃ niruddhyante vidvāṃstatra na muhyati

kāniṣṭhyaṃ jyaiṣṭhyamapyeṣāṃ pūrvaṃ nābhūdddvijottama /
tapa eva garīyobhūtprabhā vaścaiva kāraṇam

maitreya uvāca
devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām /
utpattiṃ vistareṇeha mama brahmanprakīrtaya

śrīparāśara uvāca
prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā /
yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahāmune

mānasānyeva bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjattadā /
devānṛṣīnsagandharvānasurānpannagāṃs tathā

yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ /
tataḥ saṃcintya sa punaḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ /
asaknīmāvahatkanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ /
sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm

atha putrasahasrāṇai vairuṇyāṃ pañca vīryavān /
asiknyāṃ janayāmāsa sargahetoḥ prajāpatiḥ

tāndṛṣṭvā nārado vipra saṃvivardhayiṣūnprajāḥ /
saṃgamya priyasaṃvādo devarṣiridamabravīt

he haryaśvā mahāvīryāḥ prajā yūyaṃ kariṣyatha /
īdṛśo dṛśyate yatno bhavatāṃ śrūyatāmīdam

bāliśa bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ /
antarūrdhvamadhaścaiva kathaṃ sṛkṣyatha vai prajāḥ

ūrdhvaṃ tiryagadhaścaiva yadāpratihatā gatiḥ /
tadā kasmādbhuvo nāntaṃ sarve drakṣyatha bāliśāḥ

te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśam /
adyāpi no nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

harya śveṣvatha naṣṭoṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ /
vairuṇyāmatha putrāṇāṃ sahasramasṛjatprabhuḥ

vivardhayiṣavaste tu śabalāśvāḥ prajāḥ punaḥ /
pūrvoktaṃ vacanaṃ brahmannāradenaiva noditāḥ

anyonyamūcuste sarve samyag āha mahāmuniḥ /
bhratṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca prajāḥsṛjyāmahe tataḥ

tepi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvatomukham /
adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ /
tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrāturanveṣaṇe dvija /
prayāto naśyati tathā tanna kāryaṃ vijānatā

tāṃ ścāpi naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ /
krodhaṃ cakre mahābhāgo nāradaṃ sa śaśāpa ca

sargakāmastato vidvānsa maitreya prajāpatiḥ /
ṣaṣṭiṃ takṣo 'sṛjatkanyā vairuṇyāmiti naḥ śrutam

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa /
saptaviṃśati somāya catastro 'riṣṭanemine

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā /
dvekṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu

arundhatī vasurjāmirlaṅghā bhānumarutvatī /
saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tādṛśī /
dharmapatnyo daśatvetāstāsvapatyāni me śṛṇu /
viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānajāyata /
marutvatyāṃ sarutvanto vasoś ca vasavaḥ smṛtā

bhānostu bhānavaḥ putrā muhūrtāyāṃ muhūrtajāḥ

laṅghāyāścaiva ghoṣotha nāgavīthī tu jāmitā

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarundhatyāma jāyata /
saṃkalpāyāstu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva hi

ye tvanekavasuprāṇadevā jyotiḥ purogamāḥ /
vasavoṣṭau samākhyātāsteṣāṃ vakṣyāmi vistaram

āpo dhruvaś ca somaś ca dharmaścaivānilo 'nalaḥ /
pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

āpasya putro vaitaṇḍaḥ śramaḥ śānto 'dhvanis tathā /
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ

somasya bhagavānvarco varcasvī yena jāyate

dharmasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā /
manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇotha ravaṇas tathā

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ /
avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu

agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyata /
tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajāḥ

apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ

pratyūṣasya viduḥ putraṃ ṛṣi nāmnātha devalam /
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau

bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmacāriṇī /
yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā vicaratyuta /
prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya tu

viśvakarmā mahābhāgastasyāṃ jajñe prajāpatiḥ /
kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārdhakiḥ

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartāśilpavatāṃ varaḥ /
yaḥ sarvaiṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha /
manuṣyāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ

ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca vīryavān /
tvaṣṭuścāpyātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaścāparājitaḥ /
vṛṣākapiś ca śambhuś ca kapardīraivataḥ smṛtaḥ

mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca mahāmune /
ekādaśaite kathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ

śataṃ tvekaṃ samākhyātaṃ rudrāṇāmamitaujasām /
kāśyapasya tu bhāryā yāstāsāṃ nāmāni me śṛṇu /
aditirditirdanuścaivāriṣṭā ca surasā khasā

surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā /
kadrurmuniś ca dharmajña tadapatyāni me śṛṇu

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsansurottamāḥ /
tuṣitā nāma te 'nyonyamūcurvaivasvatentare

upasthite 'tiyaśasaścākṣuṣasyāntare manoḥ /
samavāyīkṛtāḥ sarve samāgamya parasparam

āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai /
manvantare prasūyāmastannaḥ śreyo bhavediti

evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ /
mārīcātkaśyapājjātā adityā dakṣakanyayā

tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi /
aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

vivasvānsavitā caiva mitro varuṇa eva ca /
aṃśurbhagaścātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ

cākṣuṣasyāntare pūrvamāsanye tuṣitāḥ surāḥ /
vaivasvate 'ntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ

saptaviṃśati yāḥ proktāḥ somapatnyotha suvratāḥ /
sarvā nakṣatrayoginyastannāmnaścaiva tāḥ smṛtāḥ /
tāsāmapatyānyabhavandīptānyamitatejasām

ariṣṭanemipatnīnāmapatyānīha ṣoḍaśa

bahuputrasya viduṣaścatastrovidyutaḥ smṛtāḥ

pratyaṅgirasajāḥ śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ

kṛśāśvasya tu devarṣerdevapraharaṇāḥ smṛtāḥ

ete yugasahasrānte jāyante punareva hi /
sarve devagaṇāstāta trayastriṃśattu chandajāḥ /
teṣāmapīha satataṃ nirodhotpattirucyate

yathā sūryasya maitreya udayāstamanāviha /
evaṃ devanikāyāste sambhavanti yugeyuge

dityā putradvayaṃ jajñe kaśyapāditi naḥ śrutam /
hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣaś ca durjayaḥ

siṃhikā cābhavatkanyā vipracitteḥ parigrahaḥ

hiraṇyakaśipoḥ putrāścātvāraḥ prathitaujasaḥ /
anuhlādaś ca hlādaś ca prahlādaścaiva buddhimān /
saṃhlādaś ca mahāvīryā daityavaṃśavivardhanāḥ

teṣāṃ madhye mahābhāga sarvatra samadṛgvāśī /
prahlādaḥ paramāṃ bhaktiṃ ca uvāca janārdane

daityendradīpito vahniḥ sarvāṅgopacito dvija /
na dadāha ca yaṃ vipra vāsudeva hṛdi sthite

mahārṇavāntaḥ salile sthitasya calato mahī /
cacāla calatā yasya pāśabaddhasya dhīmataḥ

na bhinnaṃ vividhaiḥ śastrair yasya daityendrapātitaiḥ /
śarīramadrikaṭhinaṃ sarvatrācyutacetasaḥ

viṣānalojjvalamukhā yasya daityapracoditāḥ /
nāntāya sarpapatayo babhūvururutejasaḥ

śailair ākrāntadehopi yaḥ smaranpuruṣottamam /
tatyāja nātmanaḥ prāṇān viṣṇusmaraṇadaṃśitaḥ

patantamuccādavaniryamupetya mahāmatim /
dadhāra daityapatinā kṣiptaṃ svarganivāsinā

yasya saśoṣako vāyurdehe daityendrayojitaḥ /
avāpa saṃkṣayaṃ sadyaścittasthe madhusūdane

viṣāṇabhaṅgamunmattā madahāniṃ ca diggajāḥ /
yasya vakṣaḥsthale prāptā daityendrapariṇāmitāḥ

yasya cotpāditā kṛtyā daityarājapurohitaiḥ /
babhūva nāntāya purā govindāsaktacetasaḥ

śambarasya ca māyānāṃ sahasramatimāyinaḥ /
yasminprayuktaṃ cakreṇa kṛṣṇasya vitathikṛtam

daityendrasūdopahṛtaṃ yasya hālāhalaṃ viṣam /
jarayāmāsa matimānavikāramamatsarī

samacetā jagatyasminyaḥ sarveṣveva jantuṣu /
yathātmani tathānyeṣāṃ paraṃ maitraguṇānvitaḥ

dharmātmā satyaśauryādiguṇānāmākaraḥ paraḥ /
upamānamaśeṣāṇāṃ sādhūnāṃ yaḥ sadābhavat