Vishnu Purana · Chapter 1.14

iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe trayodaśodhyāyaḥ (13)
śrīparāśara uvāca
pṛtoḥ putro tu dharmajño jajñātentardhivādinau /
śikhaṇḍinī havirdhānamantardhānāvdyajāyata

havirdhānāt ṣaḍāgnoyī dhiṣaṇājayatsutānā /
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vṛjājinau

pracīnabarhirbhagavānmahānāsītprajāpatiḥ /
havirdhānānmahābhāga yena saṃvardhitāḥ prajāḥ

prācīnāgrāḥ kuśāstasya pṛthivyāṃ viśrutā mune /
prācīnavarhirabhavatkhyāto bhuvi mahābalaḥ

samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro mahīpatiḥ /
mahatastamasaḥ pāre savarṇāyāṃ mahāmate

savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ /
sarve prācetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ

apṛthagdharmacaraṇāste tapyanta mahattapaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayaḥ

śrīmaitreya uvāca
yadarthaṃ te mahātmānastapastepurmahāmune /
prācetasaḥ samudrāmbhasyetadākhyātumarhasi

śrīparāśara uvāca
pitrā pracetasaḥ proktāḥ prajārthamamitātmanā /
prajāpatiniyuktena bahumānapuraḥsaram

prācīnabarhiruvāca
brahmaṇā devadevena samādiṣṭosmyahaṃ sutāḥ /
prajāḥ saṃvardhanīyāste mayā coktaṃ tatheti tat

tanmama prītaye putrāḥ prajāvṛddhimatandritāḥ /
kurudhvaṃ mānanīyā vaḥ samyagājñā prajāpateḥ

śrīparāśara uvāca
tataste tatpituḥ śrutvā vacanaṃ nṛpanandanāḥ /
tathetyuktvā ca taṃ bhūyaḥ papracchuḥ pitaraṃ mune

pracetasa ūcuḥ
yena tāta prajāvṛddhau samarthā karmaṇā vayam /
bhavema tat samastaṃ naḥ karma vyākhyātumarhasi

pitovāca
ārādhya varadaṃ viṣṇum iṣṭaprāptim asaṃśayam /
sameti nānyathā martyaḥ kima nyatkathayāmi vaḥ

tasmātprajā vivṛddhyarthaṃ sarvabhūtaprabhuṃ harim /
ārādhayata govindaṃ yadi siddhimabhīpsathaḥ

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ cānvicchatāṃ sadā /
ārādhanīyo bhagavānanādipuruṣottamaḥ

yasminnārādhite sargaṃ cakārādau prajāpatiḥ /
tamārādhyācyutaṃ vṛddhiḥ prajānāṃ vo bhaviṣyati

śrīparāśara uvāca
ityevamuktāste pitrā putrāḥ prācetaso daśa /
magnāḥ payodhisalile tapasteṣuḥ samāhitāḥ

daśavarṣasahasrāṇi nyastacittā jagatpatau /
nārāyaṇe muniśreṣṭha sarvalokaparāyaṇe

tatraivāvasthitā devamekāgramanaso harim /
tuṣṭuvuryaḥstutaḥ kāmān stoturiṣṭānprayacchati

śrīmaitreya uvāca
stavaṃ pracetaso viṣṇoḥ samudrāmbhasi saṃsthitāḥ /
cakrustanme muniśreṣṭha supuṇyaṃ vaktumarhasi

śrīparāśara uvāca
śṛṇu maitreya govindaṃ yathāpūrvaṃ pracetasaḥ /
tuṣṭuvus tanmayībhūtāḥ samudrasalileśayāḥ

pracetasa ūcuḥ
natāḥ sma sarvavacasāṃ pratiṣṭhā yatra śāśvatī /
tamādyantamaśeṣasya jagataḥ paramaṃ prabhum

jyotirādyamanaupamyamaṇvanantamapāravat /
yonibhūtamaśeṣasya sthāvarasya carasya ca

yasyāhaḥ prathamaṃ rūpamarūpasya tathā niśā /
saṃdhyā ca parameśasya tasmai kālātmane namaḥ

bujyate 'nudinaṃ devaiḥ pitṛbhiś ca sudhātmakaḥ /
bījabhūtaṃ samastasya tasmai somātmanena maḥ

yastamāsyatti tīvrātmā prabhābhir bhāsayannabhaḥ /
gharmaśītāmbhasā yonistasmai sūryatmane namaḥ

kāṭhinyavān yo bibharti jagadetadaśeṣataḥ /
śabdādisaṃśrayo vyāpī tasmai bhūmyātmane namaḥ

yadyonibhūtaṃ jagato vījaṃ yatsarvadehinām /
tattoyarūpamīśasya namāmo harimedhasaḥ

yo mukhaṃ sarvadevānāṃ havyabhukkavyabhuk tathā /
pitṝṇāṃ ca namastasmai viṣṇave pāvakātmane

pañcadhāvasthito dehe yaśceṣṭāṃ kurute 'niśam /
ākāśayonirbhagavāṃstasmai vāyvātmane namaḥ

avakāśamaśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ yaḥ prayacchati /
anantamūrtimāñdhuddhastasmai vyomātmane namaḥ

samastondriyasargasya yaḥ sadā sthānamuttamam /
tasmai śabdādirūpāya namaḥ kṛṣṇāya vedhase

gṛhṇāti viṣayānnityamindriyātmākṣarākṣaraḥ /
yastasmai jñānamūlāya natāsma harimedhase

hṛhītānindriyair arthānātmane yaḥ prayacchati /
antaḥkaraṇarūpāya tasmai viśvatmane namaḥ

yasminnanante sakalaṃ viśvaṃ yasmāttathodgatam /
layasthānaṃ ca yastasmai namaḥ prakṛtidharmiṇe

śuddhaḥ saṃllakṣyate bhrāntyā guṇavāniva yo 'guṇaḥ /
tamātmarūpiṇaṃ deva natāsma puruṣottamam

avikāramajaṃ śuddhaṃ nirguṇaṃ yannirajanam /
natāḥsmatatparaṃ brahma viṣṇoryatparamaṃ padam

adīrghahrasvamasthūlaṇvanamaśyāmalohitam /
asnehacchāyamatanumasaktamaśarīrīṇam

anākāśamasaṃsparśamagandhamarasaṃ ca yat /
acakṣuśrotramacalamavākpāṇimamānisam

anāmagomatrasukhamatejaskamahetukam /
abhayaṃ bhrāntirahitama nidramajarāmaram

arajośabdamamṛtamaplutaṃ yadasaṃvṛtam /
pūrvāpareṇa vai yasmistadviṣṇoḥ paramaṃ padam

parameśatvaguṇavatsarvabhūtama saṃśayam /
natāsma tatpadaṃ viṣṇorjihvādṛggocaraṃ na yat

śrīparāśara uvāca
evaṃ pracetaso viṣṇuṃ stuvantastatsamādhayaḥ /
daśavarṣasahasrāṇi tapaścerurmahārṇave

tataḥ prasanno bhagavāṃsteṣāmantarjale hariḥ /
dadau darśanamunnidranīlotpaladalacchaviḥ

patatri rājamārūḍhamavalokya pracetasaḥ /
praṇipetuḥ śirobhis taṃ bhaktibhārāvanāmitaiḥ

tatastānāha bhagavānvrayatāmīpsato varaḥ /
prasāda sumukhohaṃ vo varadaḥ samupasthitaḥ

tatastamūcurvaradaṃ praṇipatya pracetasaḥ /
yathā pitrā samādiṣṭaṃ prajānāṃ vṛddhikāraṇam

sa cāpi devastaṃ dattvā yathabhilaṣitaṃ varam /
antardhānaṃ jagāmāśu te ca niścakramurjalāt