Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vishnu Purana · Chapter 1.13

1.13.1

iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe dvādaśo 'dhyāyaḥ (12)
śrīparāśara uvāca
dhruvācchiṣṭiṃ ca bhavyaṃ ca bhavyācchambhurvyajāyata /
śiṣṭorādhatta succhāyā pañcaputrānakalmaṣān

1.13.2

ripuṃ ripuñjayaṃ vipraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam /
riporādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam

1.13.3

ajījanatpuṣkariṇyāṃ vāruṇyāṃ cākṣuṣo manum /
prajāpaterātmajāyāṃ vīraṇasya mahātmanaḥ

1.13.4

manorajāyanta daśa naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ /
kanyāyāṃ tapatāṃ śreṣṭha vairājasya prajāpateḥ

1.13.5

kuruḥ puruḥ śata dyumnastapasvī satyavāñchuciḥ /
agniṣṭomotirātraś ca sudyumnaśceti te nava /
abhimanyuś ca daśamo naḍvalāyāṃ mahaujasaḥ

1.13.6

kurorajanayatputrān ṣaḍāgnoyī mahāprabhān /
aṅgaṃ sumanasaṃ khyātiṃ kratumaṅgirasaṃ śibim

1.13.7

aṅgātsunīthāpatyaṃ vai venamekamajāyata /
prajārthamṛṣayastasya mamanthurdakṣiṇaṃ karam

1.13.8

venasya pāṇau mathite sambabhūva mahāmune /
vainyo nāma mahīpālo yaḥ pṛthuḥ parikīrtitaḥ

1.13.9

yena dugdhā mahī pūrvaṃ prajānāṃ hitakāraṇāt

1.13.10

maitreya uvāca
kimarthaṃ mathitaḥ pāṇirvenasya paramarṣibhiḥ /
yatra jajñe mahāvīryaḥ sa pṛthṛrmunisattama

1.13.11

śrīparāśara uvāca
sunīthā nāma yā kanyā kṛtyo prathamato 'bhavat /
aṅgasya bhāryā sā dattā tasyāṃ veno vyajāyata

1.13.12

sa mātāmahadoṣeṇa tena mṛtyoḥ sutātmajaḥ /
nisargādeṣa maitreya duṣṭa eva vyajāyata

1.13.13

abhiṣikto yadā rājye sa venaḥ paramarṣibhiḥ /
ghoṣa yāmāsa sa tadā pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ

1.13.14

na yaṣṭavyaṃ na dātavyaṃ na hotavyaṃ kathañcana /
bhoktā yajñasya kastvanyo 'hyahaṃ yajñapatiḥ prabhuḥ

1.13.15

tatastamṛṣayaḥ pūrva saṃpūjyaṃ pṛthivīpatim /
ūcuḥ sāmākalaṃ vākyaṃ maitreya samapasthitāḥ

1.13.16

ṛṣaya ūcuḥ
bhobho rājan śṛṇuṣva tvaṃ yadvadāma mahīpate /
rājyaṃ dehopakārāya prajānāṃ ca hitaṃ param

1.13.17

dīrghasatreṇa deveśaṃ sarvayajñeśvaraṃ harim /
pūjayiṣyāma bhadraṃ te tasyāṃśaste bhaviṣyati

1.13.18

yajñena yajñapuruṣo viṣṇuḥ saṃprīṇite nṛpa /
asmābhir bhavataḥ kāmānsarvāneva pradāsyati

1.13.19

yajñair yajñeśvaro yeṣāṃ rāṣṭre saṃpūjyate hariḥ /
teṣāṃ sarvepsitāvāptiṃ dadāti nṛpa bhūbhṛtām

1.13.20

vena uvāca
mattaḥ ko 'bhyadhikonyosti kaścārādhyo mamāparaḥ /
koyaṃ haririti khyāto yo vo yajñaśvaro mataḥ

1.13.21

brahmā janārdanaḥ śambhurindro vāyuryamo raviḥ /
hutabhugvaruṇo dhātā pūṣā bhūmirniṃśākaraḥ

1.13.22

ete cānye ca ye devāḥ śāpānugrahakāriṇaḥ /
nṛpasyaite śarīrasthāḥ sarvadevamayo nṛpaḥ

1.13.23

evaṃ jñāsvā mayājñaptaṃ yadyathā kriyatāṃ tathā /
na dātavyaṃ na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ ca bho dvijāḥ

1.13.24

bhartṛśuśrūṣaṇaṃ dharmo yathā strīṇāṃ paro mataḥ /
mamājñāpālanaṃ dharmo bhavatāṃ ca tathā dvijāḥ

1.13.25

ṛṣaya ūcuḥ
dehyanujñāṃ mahārāja mā dharmo yātu saṃkṣayam /
haviṣāṃ pariṇāmo 'yaṃ yadetadakhilaṃ jagat

1.13.26

śrīparāśara uvāca
iti vijñāpyamāno 'pi sa venaḥ paramarṣibhiḥ /
yadā dadāti nānujñaṃ proktaḥ proktaḥ punaḥ punaḥ

1.13.27

tataste munayaḥ sarve kopāmarṣasamanvitāḥ /
hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa ityūcuste parasparam

1.13.28

yo yajñapuruṣaṃ viṣṇumanādinidhanaṃ prabhum /
vinindatyadhamācāro na sa yogyo bhuvaḥ patiḥ

1.13.29

ityuktvā mantrapūtais taiḥ kuśair munigaṇānṛpam /
nijaghnurnihataṃ purvaṃ bhagavannindanādinā

1.13.30

tataś ca munayo reṇuṃ dadṛśuḥ sarvato dvija /
kimetaditi cāsannātpapracchuste janāstadā

1.13.31

ākhyātaṃ ca janais teṣāṃ corībhūtair arājake /
rāṣṭre tu lokair ārabdhaṃ parasvādānamāturaiḥ

1.13.32

teṣāmudīrṇavegānāṃ corāṇāṃ munisattamāḥ /
sumahaddṛśyate reṇuḥ paravittāpahāriṇām

1.13.33

tataḥ saṃmantrya te sarve sunayastasya bhūbhṛtaḥ /
mamanthurūruṃ putrārthamanapatyasya yatnataḥ

1.13.34

mathyamānātsamuttasthau tasyoroḥ puruṣaḥ kila /
dagdhasthūṇāpratīkāśaḥ khalvāṭāsyotihrasvakaḥ

1.13.35

kiṃ karomīti tānsarvānsa viprānāha cāturaḥ /
niṣīdeti tamūcuste niṣādastena so 'bhavat

1.13.36

tatastatsaṃbhavā jātā vindhyaśailanivāsinaḥ /
niṣādā muniśārdūla pāpakarmopalakṣaṇāḥ

1.13.37

tena dvāreṇa tatpāpaṃ niṣkrāntaṃ tasya bhūpateḥ /
niṣādāste tato jātā venakalmaṣanāśanāḥ

1.13.38

tasyaiva dakṣiṇaṃ hastaṃ mamanthuste tato dvijāḥ

1.13.39

mathyamāne ca tatrābhūtpṛthurvainyaḥ pratāpavān /
dīpyamānaḥ svavapuṣā sākṣādagniriva jvalan

1.13.40

ādyamājagavaṃ nāma khātpapāta tato dhanuḥ /
śarāś ca divyā nabhasaḥ kavacaṃ ca papāta ha

1.13.41

tasmin jāte tu bhūtāni saṃprahṛṣṭāni sarvaśaḥ

1.13.42

satputreṇaiva jātena venopi tridivaṃ yayo /
punnāmno narakāt trātaḥ sutena sumahātmanā

1.13.43

taṃ samudrāś ca nadyaś ca ratnānyādāya sarvaśaḥ /
toyāni cābhiṣekārthaṃ sarvāṇyevopatasthire

1.13.44

pitāmahaś ca bhagavāndevair āṅgirasaiḥ saha /
sthāvarāṇi ca bhūtāni jaṅgamāni ca sarvaśaḥ /
samāgamya tadā vainyamabhyasiñcannarādhipam

1.13.45

haste tu dakṣiṇe cakraṃ dṛṣṭvā tasya pitāmahaḥ /
viṣṇoraṃśaṃ ṣṛthuṃ matvā paritoṣaṃ paraṃ yayai

1.13.46

viṣṇucakra kare cihnaṃ sarveṣāṃ cakravartinām /
bhavatyavyāhato yasya prabhāvastridaśerapi

1.13.47

mahatā rājarājyena pṛthurvainyaḥ pratāpavān /
sobhiṣikto mahātejā vidhivaddharmakovidai

1.13.48

pitrā parājitāstasya prajāstenānurañcitāḥ /
anurāgāttatastasya nāma rājetyajāyata

1.13.49

āpastastaṃbhire cāsya samudramabhiyāsyataḥ /
parvatāś ca dadurmārgaṃ dhvajabhaṅgaś ca nābhavat

1.13.50

akṛṣṭapacyā pṛthivī siddhantyannāni cintayā /
sarvakāmadughā gāvaḥ puṭake puṭake madhu

1.13.51

tasya vai jātamātrasya yajñe paitāmahe śubhe /
sūtaḥ sūtyāṃ samutpannaḥ sautye 'hani mahāmatiḥ

1.13.52

tasminneva mahāyajñejajñe prājñe 'tha māgadhaḥ /
proktau tadā munivarais tāvubhau sūtamāgadhau

1.13.53

stūyatāmeṣa nṛpatiḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān /
karmaitadanurūpaṃ vāṃ pātraṃ stotrasya cāparam

1.13.54

tatastāvūcaturviprānsarvāneva kṛtāñjalī /
adya jātasya no karma jñāyatesya mahīpateḥ

1.13.55

guṇā na cāsya jñāyante na cāsya prathitaṃ yaśaḥ /
stotraṃ kimāśrayaṃ tvasya kāryamasmābhir ucyatām

1.13.56

kṛṣaya ūcuḥ
kariṣyatyeṣa yatkarma cakravarti mahābalaḥ /
guṇā bhaviṣyā ye cāsya tair ayaṃ stūyatāṃ nṛpaḥ

1.13.57

śrīparāśara uvāca
tataḥ sa nṛpatistoṣaṃ tacchratvā paramaṃ yayau /
sadguṇaiḥ ślāghyatāmeti tasmācchlāghyā guṇā mama

1.13.58

tasmādyadadya stotreṇa guṇanirvarṇanaṃ tvimau /
kariṣyete kariṣyāmi tadevāhaṃ samāhitaḥ

1.13.59

yadimau varjanīyaṃ ca kiñcidatra vadiṣyataḥ /
tadahaṃ varjayiṣyāmītyevaṃ cakre matiṃ nṛpaḥ

1.13.60

atha tau cakratuḥ stotraṃ pṛthorvainyasya dhīmataḥ /
bhaviṣyaiḥ karmabhiḥ samyaksusvarau sūtamāgadhau

1.13.61

satyavāgdānaśīloyaṃ satyasandho nareśvaraḥ /
hrīmānmaitraḥ kṣamāśīlo vikrānto duṣṭaśānaḥ

1.13.62

dharmajñaś ca kṛtajñaś ca dayāvān priyabhāṣakaḥ /
mānyānmānayitā yajvā brahmaṇyaḥ sādhusaṃmataḥ

1.13.63

samaḥ śatrau ca mitre ca vyavahārasthitau nṛpaḥ

1.13.64

sūtenoktān guṇānitthaṃ sa tadā māgadhena ca /
cakāra hṛdi tādṛk ca karmaṇā kṛtavānasau

1.13.65

tatastu pṛthivīpālaḥ pālayanpṛthivīmimām /
iyāja vividhair yajñair mahadbhir bhūridakṣiṇaiḥ

1.13.66

taṃ prajāḥ pṛthivīnāthamupatasthuḥ kṣudhārditāḥ /
oṣadhīṣu praṇaṣṭāsu tasminkāle hyarājake /
tamūcuste natāḥ pṛṣṭāstatrāgamanakāraṇam

1.13.67

prajā ūcuḥ
arājake nṛpaśraṣṭha dharitryā sakalauṣadhīḥ /
grastāstataḥ kṣayaṃ yānti prajāḥ sarvāḥ prajeśvara

1.13.68

tvanno vṛttiprado dhātrā prajāpālo nirūpitaḥ /
dehi naḥ kṣutparītā nāṃ prajānāṃ jīvanauṣadhīḥ

1.13.69

śrīparāśara uvāca
tatastu napatirdivyamādāyajagavaṃ dhanuḥ /
śarāṃś ca divyānkupitaḥ sonvadhāvadvasundharām

1.13.70

tato nanāśa tvarītā gaurbhūtvā ca vasundharā /
sā lokānbrahmalokādīnsaṃtrāsādagamanmahī

1.13.71

yatra yatra yayau devī sā tadā bhūtadhāriṇī /
tatra tatra tu sā vainyaṃ dadṛśe 'bhyudyatāyudham

1.13.72

tatastaṃ prāha vasudhā pṛthuṃ rājaparākramam /
pravepamānā tadbāṇaparitrāṇaparāyaṇā

1.13.73

pṛthivyuvāca
strīvadhe tvaṃ mahāpāpaṃ kiṃ narendra na paśyasi /
yena māṃ hantumatyarthaṃ prakaroṣi nṛpodyamam

1.13.74

pṛthuruvāca
ekasmin yatra nidhanaṃ prāpite duṣṭakāriṇi /
bahūnāṃ bhavati kṣemaṃ tasya puṇyaprado vadhaḥ

1.13.75

pṛthuvyuvāca
prajānāmupakārāya yadi māṃ tvaṃ haniṣyasi /
ādhāraḥ kaḥ prajānāṃ te nṛpaśreṣṭha bhaviṣyati

1.13.76

pṛthuruvāca
tvāṃ hatvā vasudhe bāṇair macchāsanaparāṅmukhīm /
ātma yogabalenemā dhārayiṣyāmyahaṃ prajāḥ

1.13.77

śrīparāśara uvāca
tataḥ vasudhā taṃ bhūyaḥ taṃ bhūyaḥ prāha pārthivam /
pravepitāṅgī paramaṃ sādhvasaṃ samupāgatā

1.13.78

pṛthivyuvāca
upāyataḥ samārabdhāḥ sarve siddhyantyupakramāḥ /
tasmādvadāmyupāyaṃ te taṃ kuruṣva yadīcchasi

1.13.79

samastā yā mayā jīrṇā naranātha mahauṣadhīḥ /
yadīcchasi pradāsyāmi tāḥ kṣīrapariṇāminīḥ

1.13.80

tasmātprajāhitārthāya mama dharmabhṛtāṃ vara /
taṃ tu vatsaṃ kuruṣva tvaṃ kṣareyaṃ yena vatsalā

1.13.81

samāṃ ca kuru sarvatra yena kṣīraṃ samantataḥ /
varauṣadhībījabhūtaṃ bījaṃ sarvatra bhāvaye

1.13.82

śrīparāśara uvāca
tata utsārayāmāsa śailān śatasahasraśaḥ /
dhanuṣkoṭyā padā vainyastena śaulā vivardhitāḥ

1.13.83

na hi pūrvavisarge vai viṣame pṛthivītale /
pravībhāgaḥ purāṇāṃ vā grāmāṇāṃ vā purābhavāt

1.13.84

na sasyāni na gorakṣyaṃ na kṛṣirna vaṇikpathaḥ /
vainyātprabhṛti maitreya sarvasyaitasya sambhavaḥ

1.13.85

yatrayatra samaṃ tvasya bhūmerāsīdddvajottama /
tatratatra prajāḥ sarvā nivāsaṃ samarocayant

1.13.86

āhāraḥ phalamūlāni prajānāmabhavattadā /
kṛcchreṇa mahatā so 'pi praṇaṣṭāsvaiṣadīṣu vai

1.13.87

sa kalpayitvā vatsaṃ tu manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum /
svapāṇau pṛtivīnātho dudoha pṛthivīṃ pṛthuḥ /
sasyājātāni sarvāṇi prajānāṃ hitakāmyayā

1.13.88

tenānnena prajāstāta vartantedyāpi nityaśaḥ

1.13.89

prāṇapradātā sa pṛthuryasmādbhumerabhītpitā /
tatastu pṛthivīsaṃjñāmavāpākhilādhāriṇī

1.13.90

tataś ca devair munibhir daityai rakṣobhir adribhiḥ /
gandharvair uragair yakṣaiḥ pitṛbhis tarubhis tathā

1.13.91

tattatpātramupādāya tattaddugdhaṃ mune payaḥ /
vatsado gdhṛviśeṣāś ca teṣāṃ tadyonayo 'bhavan

1.13.92

saiṣā dhatrī vidhātrī ca dhāriṇī poṣaṇī tathā /
sarvasya tu tataḥ pṛthvī viṣṇupādatalodbhāvā

1.13.93

evaṃ prabhāvaḥsa pṛthuḥ putro vainyasya vīryavān /
jajñe mahīpatiḥ pūrvo rājābhūjjanarañjanāt

1.13.94

ya idaṃ janma vainyasya pṛthoḥ saṃkīrtarennaraḥ /
na tasya duṣkṛtaṃ kiñcitphaladāyi prajāyate

1.13.95

duḥsvapnopaśamaṃ nṝṇāṃ śṛṇvatāmetaduttamam /
pṛthorjanma prabhāvaś ca karoti satataṃ nṛṇām

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc