Vishnu Purana · Chapter 1.11
iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe daśamo 'dhyāyaḥ (10)
śrīparāśara uvāca
priyavratottānapādau manoḥ svāyaṃbhuvasya tu /
dvau putrau tu mahāvīryau dharmajñau kathitau tava
tayoruttānapādasya surucyāmuttamaḥ sutaḥ /
abhīṣṭāyāmabhūdbrahyanpituratyantavallabhaḥ
sunītirnāma yā rājñastasyāsīn mahiṣī dvija /
sa nāti prītimāṃstasyāmabhūdyasyā dhruvaḥ sutaḥ
rājāsanasthitasyāṅkaṃ piturbhrataramāśritam /
dṛṣṭvottamaṃ dhruva ścakre tamāroḍhuṃ manoratham
pratyakṣaṃ bhūpatistasyāḥ surucyā nābhyanandata /
praṇayenāgataṃ putramutsaṃgārohaṇotsukam
sapatnī tanayaṃ dṛṣṭvā tamaṅkārohaṇotsukam /
svaputraṃ ca tathārūḍhaṃ surucirvākyamabravīt
kriyate kiṃ vṛthā vatsa mahāneṣa manorathaḥ /
anyastrīgarbhajātena hy asaṃbhūya mamodare
uttamottamamaprāpyamaviveko hi vāñchasi /
satyaṃ sutastvamapy asya kiṃ tu na tvaṃ mayā dhṛtaḥ
etadrājāsanaṃ sarva bhūbhṛtsaṃśrayaketanam /
yogyaṃ mamaiva putrasya kimātmā kliśyatetvayā
uccairmanorathasteyaṃ matputrasyeva kiṃ vṛthā /
sunītyāmātmano janma kiṃ tvayā nāvagamyate
śrīparāśara vāca
utsṛjya pitaraṃ bālastac chrutvā mātṛbhāṣitam /
jagāma kupito māturnijāyā dvijamandiram
taṃ dṛṣṭvā kupitaṃ putramīṣatprasphuritādharam /
sunītiraṅkamāropya maitreyedamabhāṣata
vatsa kaḥ kopahetuste kaś ca tvāṃ nābhi nandati /
kovajānāti pitaraṃ vatsa yasteparādhyati
śrīparāśara vāca
ityuktaḥ sakalaṃ mātre kathayāmāsa tadyathā /
suruciḥ prāha bhūpālapratyakṣamatagarvitā
viniśvasyeti kathite tasminputreṇa durmanāḥ /
śvasakṣāmekṣaṇā dīnā sunītirvākyamabravīt
sunītiruvāca
suruciḥ satyamāhedaṃ mandabhāgyosiḥputraka /
na hi puṇyavatāṃ vatsa sapatnair eva mucyate
nodvegastāta kartavyaḥ kṛtaṃ yadbhavatā purā /
tatkopahartu śaknoti dātuṃ kaścākṛtaṃ tvayā
tattvayā nātra kartavyaṃ duḥkhaṃ tadvākyasambhavam
rājāsanaṃ rājacchatraṃ varāścāvaravāraṇāḥ /
yasya puṇyāni tasyaite matvaitacchāṃmya putraka
anyajanmakṛtaiḥ puṇyaiḥ surucyā surucirnṛpaḥ /
bhāryeti procyate cānyāṃ madvidhā puṇyavarjitā
puṇyopacayasaṃpannastasyāḥ putrastathottamaḥ /
mama putras tathā jātaḥ svalpapuṇyo dhruvo bhavān
tathāpi duḥkhaṃ na bhavān kartumarhasi putraka /
yasya yāvatsa tenaiva svena tuṣyati mānavaḥ
yadi te duḥkhamatyarthaṃ surucyā vacasābhavat /
tatpuṇyopacaye yatnaṃ kuru sarvaphalaprade
suśīlo bhava dharmātmā maitraḥ prāṇihite rataḥ /
nimnaṃ yathāpaḥ pravaṇāḥ pātramāyānti sampadaḥ
dhruva uvāca
amba yattvamidaṃ prāttha praśamāya vaco mama /
naitaddurvācasā bhinne hṛdaye mama tiṣṭhati
so 'haṃ tathā yatiṣyāmi yathā sarvottamottamam /
sthānaṃ prāpsyāmyaśoṣāṇāṃ jagatāmabhi pūjitam
surucirdayitā rājñastasyā jātosmi nodarāt /
prabhāvaṃ paśya meṃba tvaṃ vṛddhasyāpi tavodare
uttamaḥ sa mama bhrātā yo garbheṇa dhṛtastayā /
sa rājāsanamāpnotu pitrā dattaṃ tathāstu tat
nānyadattamabhīpsyāmi stānamamba svakarmaṇā /
icchāmi tadahaṃ sthānaṃ yatra prāpa pitā mama
śrīparāśara uvāca
nirjagāma gṛhānmāturityuktvā mātaraṃ dhruvaḥ /
purācca nirgamya tatastadbāhyopavanaṃ yayo
sa dadarśa munīṃs tatra saptapūrvāgatāndhruvaḥ /
kuṣmājinottarīyeṣu viṣṭareṣu samāsthitān
sa rājaputrastānsarvānpraṇipatyābhya bhāṣata /
praśrayāvanataḥ samyagabhivādanapūrvakam
dhruva uvāca
uttānapādatanayaṃ māṃ nibodhata sattamāḥ /
jātaṃ sunītyāṃ nirvedādyuṣmākaṃ prāptamantikam
ṛṣaya ūcuḥ
catuḥpañcā bdasaṃbhūto bālastvaṃ tṛpanandana /
nirvedakāraṇaṃ kiñcittava nādyāpi vartate
na cintyaṃ bhavataḥ kiñciddhrayate bhūpatiḥ pitā /
na caivaiṣṭa viyogādi tava paśyāma bālaka
śarīre na ca te vyādhirasmābhir upalakṣyate /
nirvedaḥ kinnimittaste kathyatāṃ yadi vidyate
śrīparāśara uvāca
tataḥ sa kathayāmāsa surucyā yadudāhṛtam /
tanniśamya tataḥ procurmunayaste parasparam
aho kṣātraṃ paraṃ tejo bālasyāpi yadakṣamā /
sapatnyā māturuktaṃ yaddhṛdayānnāpasarpati
bhobhoḥ kṣatriyadāyādaḥ nirvedādyattvāyādhunā /
kartuṃ vyavasitaṃ tannaḥ kathyatāṃ yadi rocate
yacca kāryaṃ tavāsmābhiḥ sāhāyyamamitadyute /
taducyatāṃ vivakṣustvamasmābhir upalakṣyase
dhruva uvāca
nāha marthamabhīpsāmi na rājyaṃ dvijasattamāḥ /
tatsthānamekamicchāmi bhuktaṃ nānyena yatpurā
etanme kriyatāṃ samyakkathyatāṃ prāpyate yathā /
sthānamagryaṃ samastebhyaḥ sthānebhyo munisattamāḥ
marīciruvāca
anārādhitagovindair naraiḥ sthānaṃ nṛpātmaja /
na hi saṃprāpyate śreṣṭhaṃ tasmādārādhayācyutam
atriruvāca
paraḥ parāṇāṃ puruṣo yasya tuṣṭo janārdanaḥ /
saṃprāpnotyakṣayaṃ sthānametatsatyaṃ mayoditam
aṅgirā uvāca
yasyāntaḥ sarvamevedamacyutasyāvyayātmanaḥ /
tamārādhaya govindaṃ sthānamagryaṃ yadīcchasi
pulastya uvāca
paraṃ brahma paraṃ dhāma yo 'sau brahma tathā param /
tamārādhya hariṃ yāti muktimapyati durlabhām
pulaha uvāca
aindramindraḥ paraṃ sthānaṃ yamārādhya jagatpatim /
prāpa yajñapatiṃ viṣṇuṃ tamārādhaya suvrata
kraturuvāca
yo yajñapuruṣo yajño yogeśaḥ paramaḥ pumān /
tasmiṃstuṣṭe yadaprāpyaṃ kintadasti janārdane
vasiṣṭha uvāca
prāpnoṣyārādhite viṣṇau manasā yadyadicchati /
trelokyāntargataṃ sthānaṃ kimu vatsottamottamam
dhruva uvāca
ārādhyaḥ kathito devo bhavadbhiḥ praṇatasya me /
mayā tatparītoṣāya yajjaptavyaṃ taducyatām
yathā cārādhanaṃ tasya mayā kāryaṃ mahātmanaḥ /
prasādasumukhāstanme kathayantu maharṣayaḥ
ṛṣaya ūcuḥ
rājaputra yathā viṣṇorārādhanaparair naraiḥ /
kāryamārādhanaṃ tanno yathāvacchrotumarhasi
bāhyārthādakhilāccittaṃ tyājayetprathamaṃ naraḥ /
tasminneva jagaddhāmni tataḥ kurvita niścalam
evamekāgracittena tanmayena dhṛtātmanā /
japtavyaṃ yanni bodhaitattanraḥ pārthivanandana
hiraṇyagarbhapuruṣapradhānavyaktarūpiṇe /
oṃ namo vāsudevāya śuddhajñānasvarūpime
etajjajāpa bhagavān japyaṃ svāyaṃbhuvo manuḥ /
pitāmahastava purā tasya tuṣṭo janārdanaḥ
dado yathābhilaṣitāṃ siddhiṃ trailokyadurlabhām /
tathā tvamapi govindaṃ toṣayaitatsadā japan
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press 1910 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0