Vibhramaviveka · Verses 61-80

pravartate yat tatraiva tat tatsaṃnidhikāritam
anyatra bhedagrahaṇād vivekāgrahaṇāt tathā //

pravṛttibhedaḥ sādṛśyād vivekāgrahaṇaṃ yadi
adṛṣṭeṣu pravarteta loṣṭādiṣv avivekataḥ //

na tatra yadi tadbuddhiḥ śuktikāśakale 'pi na
athāsti viparītārthā khyātir nihnūyate katham //

adṛṣṭatvād apravṛttiḥ śuktikāśakale samā
dṛṣṭaṃ tad yena rūpeṇa tat pravṛtter akāraṇam //

dṛṣṭasmṛtāvivekāc ced idam atra parīkṣyatām
tattvabodhād apātatva bodhād rajatavedanāt //

dṛṣṭe pravṛttiḥ pūrvasmin viparītārthatā mateḥ
na dṛṣṭādṛṣṭayor bhedaḥ parasmin nopayoginī //

khayogadarśane te hi samāropopayoginī
nādṛṣṭe 'saṃprayukte vā cākṣuṣaḥ syād viparyayaḥ //

smṛtipramāṇaphalayor nānātvaṃ yadi ceṣyate
vivecitas tayos svārtho 'vivekaḥ kiṃnibandhanaḥ //

anyasmāt sā svaviṣayaṃ vivinakti smṛtir na cet
sāmānyadṛṣṭau cānyasya smṛtau syād vā sadā bhramaḥ //

smarāmīti vivekān na yadi naitat prakalpate
phalābhede phalonneya jñānabhedamatiḥ kutaḥ //

smarāmīti ca vijñānaṃ smṛter anyad udāhṛtam
na ca mānaphalād bhinnā tat siddhyati phalād ṛte //

manodoṣād yadi svārtho na smṛtyā pravivicyate
timirādau kathaṃ svasthe svānte keśādivibhramaḥ //

na tatrāpi mano duṣṭam arthāntaravivecanāt
jñānād eva hi dṛṣṭatva kalpanāyāś ca gauravāt //

budhyamāno vivekaṃ ca paśyāmīndriyadoṣataḥ
citrādirūpān dīpādīn iti lokaḥ prabhāṣate //

indriyāṇāṃ doṣabhedān niyatabhrāntidarśanam
na syād yasyāgrahe doṣa vyāpāra iti niścayaḥ //

na ca sarvā niyogena bhrāntiḥ sādṛśyabandhanā
śvete pītabhramo dṛṣṭo madhure tiktavibhramaḥ //

avyāpṛtau ca tatprāpter nātaḥpittapravedanam
atyāsannasya saṃvittir durlabhā cāñjanādivat //

na cākṣavṛttitajjanma jñānabhedāvivekajāḥ
dvicandrādibhramās te hi na pratyakṣe na ca smṛte //

anyathālambanatve ca na nirālambanā matiḥ
anyenāpi hi rūpeṇa cakṣur nālambate 'kṣadhīḥ //

ālambanārthas tadyukta vyavahārasya yogyatā
anyasyāpi hi naivānyas sa ity eva hi darśitam //