Veṇīsaṃhāra · Part 4160
&sundarakaḥ&:
{Pkt_119}tado a deva uhaabalappauttasāhukārāmarisideṇa saravarisappajjalideṇa gaṇḍīviṇā turaesu sārahiṃ pi rahavare dhaṇuṃ pi jīāiṃ pi ṇalindalañchaṇe sidādabatte bi a vābārido samaṃ silīmuhāsāro /
SktCh_119: tataśca deva ubhayabalapravṛttasādhukārāmarṣitena śaravarṣaprajvalitena gāṇḍīvinā turageṣu sārathāvapi rathavare dhanuṣyapi jīvāyāmapi narendralāñchane sitātapatre 'pi ca vyāpāritaḥ samaṃ śilīmukhāsāraḥ /
&duryodhanaḥ&:
*sabhayam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_120}tado deva viraho lūṇaguṇakodaṇḍo paribbhamaṇavvābāramettappaḍisiddhasarasaṃpādo maṇḍalehiṃ viariduṃ pautto kumālo /
SktCh_120: tato deva viratho lūnaguṇakodaṇḍaḥ paribhramaṇavyāpāramātrapratiṣiddhaśarasaṃpāto maṇḍalairvicarituṃ pravṛttaḥ kamāraḥ /
&duryodhanaḥ&:
*sāśaṅkam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_121}tado deva sudarahaviddhaṃsaṇāmarisuddībideṇa sāmiṇā aṅgarāeṇa agaṇiabhīmaseṇābhijoeṇa parimukko dhaṇaṃjaassa ubari silīmuhāsāro / kumālo bi parijaṇobaṇīdaṃ aṇṇaṃ rahaṃ āruhia puṇo bi pautto dhaṇaṃjaeṇa saha āodheduṃ /
SktCh_121: tato deva sutarathavidhvaṃsanāmarṣoddīpitena svāmināṅgarājenāgaṇitabhīmasenābhiyogena parimukto dhanaṃjayasyopari śilīmukhāsāraḥ / kumāro 'pi parijanopanītamanyaṃ rathamāruhya punarapi pravṛtto dhanaṃjayena sahāyoddhum /
&ubhau&:
sādhu vṛṣasena sādhu / tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_122}tado deva bhaṇidaṃ a kumāleṇa re re tādāhikkhebamuhala majjhamapaṇḍava maha sarā tuha sarīraṃ ujjhia aṇṇassiṃ ṇa ṇibaḍanti / tti bhaṇia sarasahassehiṃ paṇḍavasarīraṃ pacchādia siṃhaṇādeṇa gajjiduṃ pautto /
SktCh_122: tato deva bhaṇitaṃ ca kumāreṇa re re tātādhikṣepamukhara madhyamapāṇḍava mama śarāstava śarīramujjhitvānyasminna nipatanti / iti bhaṇitvā śarasahasraiḥ pāṇḍavaśarīraṃ pracchādya siṃhanādena garjituṃ pravṛttaḥ /
&duryodhanaḥ&:
*savismayam**
aho bālasya parākramo mugdhasvabhāvo 'pi / tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_123}tado a deva taṃ sarasaṃpādaṃ samavadhūṇia ṇisidasarābhighādajādamaṇṇuṇā kirīṭiṇā gahidā rahucchaṅgādo kaṇantakaṇaakiṅkiṇījālajhaṃkāravirāiṇī mehobarohavimukkaṇahatthalaṇimmalā ṇisidasāmalasiṇiddhamuhī viviharaaṇappahābhāsurabhīsaṇaramaṇīadaṃsaṇā sattī sobahāsaṃ vimukkā a kumālāhimuhī /
SktCh_123: tataśca deva taṃ śarasaṃpātaṃ samavadhūya niśitaśarābhighātajātamanyunā kirīṭinā gṛhītā rathotsaṅgātkvaṇatkanakakiṅkiṇījālajhaṃkāravirāviṇī meghoparodhavimuktanabhastalanirmalā niśitaśyāmalasnigdhamukhī vividharatnaprabhābhāsurabhīṣaṇaramaṇīyadarśanā śaktiḥ sopahāsaṃ vimuktā ca kumārābhimukhī /
&duryodhanaḥ&:
*saviṣādam**
ahaha / tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_124}tado a deva pajjalantiṃ sattiṃ pekkhia vialiaṃ aṅgarāassa hatthādo sasaraṃ dhaṇuṃ hiaādo vīrasulaho ucchāho ṇaaṇādo bāpphasalilaṃ vaaṇādo rasidaṃ / hasidaṃ a dhaṇaṃjaeṇa siṃhaṇādaṃ viṇādidaṃ viodaleṇa dukkalaṃ dukkalaṃ tti ākkandidaṃ kurubaleṇa /
SktCh_124: tataśca deva prajvalantīṃ śaktiṃ prekṣya vigalitamaṅgarājasya hastātsaśaraṃ dhanurhṛdayādvīrasulabha utsāho nayanādbāṣpasalilaṃ vadanādrasitam / hasitaṃ ca dhanaṃjayena siṃhanādaṃ vināditaṃ vṛkodareṇa duṣkaraṃ duṣkaramityākranditaṃ kurubalena /
&duryodhanaḥ&:
*saviṣādam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_125}tado deva kumālavisaseṇeṇa ākaṇṇākiṭṭhaṇisidakhurappehiṃ ciraṃ ṇijjhāia addhapahe evva bhāīrahī via bhaavadā visamaloaṇeṇa tidhā kidā sattī /
SktCh_125: tato deva kumāravṛṣasenenākarṇākṛṣṭaniśitakṣurapraiściraṃ nidhyāyārdhapatha eva bhāgīrathīva bhagavatā viṣamalocanena tridhā kṛtā śaktiḥ /
&duryodhanaḥ&:
sādhu vṛṣasena sādhu / tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_126}tado a deva edassiṃ antare kidakalakalamuhareṇa vīraloasāhuvādeṇa antarido samaratūraravo / siddhacālaṇagaṇavimukkakusumappakareṇa pacchādidaṃ samalaṅgaṇaṃ /
SktCh_126: tataśca deva etasminnantare kṛtakalakalamukhareṇa vīralokasādhuvādenāntaritaḥ samaratūryaravaḥ / siddhacāraṇagaṇavimuktakusumaprakareṇa pracchāditaṃ samarāṅgaṇam /
&duryodhanaḥ&:
aho bālasya parākramaḥ / tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_127}tado a deva bhaṇiaṃ sāmiṇā aṅgarāeṇa / bho viodala asamatto tuha maha bi samalavvābāro / tā aṇumaṇṇa maṃ muhuttaaṃ / pekkhāma dāva vacchassa tuha bhāduṇo a dhaṇuvvedasikkhāṇiuṇattaṇaṃ / tuha bi edaṃ pekkhaṇīaṃ tti /
SktCh_127: tataśca deva bhaṇitaṃ svāmināṅgarājena / bho vṛkodara asamāptastava mamāpi samaravyāpāraḥ / tadanumanyasva māṃ muhūrtam / prekṣāvahe tāvadvatsasya tava bhrātuśca dhanurvedaśikṣānipuṇatvam / tavāpyetatprekṣaṇīyamiti /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_128}tado deva viradā raṇavvābāraṇibbandhādo muhuttaaṃ pasamidaverā duve bi pekkhaā jādā bhīmaseṇaṅgarāā /
SktCh_128: tato deva viratau raṇavyāpāranirbandhānmuhūrtaṃ praśamitavairau dvāvapi prekṣakau jātau bhīmasenāṅgarājau /
&duryodhanaḥ&:
*sābhiprāyam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_129}tado a deva edassiṃ antare sattikhaṇḍaṇāmarisideṇa gaṇḍīviṇā bhaṇiaṃ / are re dujjohaṇappamuhā* /ityardhokte lajjāṃ nāṭayati**
SktCh_129: tataśca deva etasminnantare śaktikhaṇḍanāmarṣitena gāṇḍīvinā bhaṇitam / are re duryodhanapramukhāḥ /
&duryodhanaḥ&:
sundaraka kathyatām / paravacanametat /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_130}suṇādu devo / are dujjohaṇappamuhā kurubalaseṇāpahuṇaā are aviṇaaṇokaṇṇadhāra kaṇṇa tumhehiṃ maha parokkhaṃ bahuhiṃ mahorahehiṃ parivāria eāī maha puttao ahimaṇṇū vābādido / ahaṃ uṇa tumhāṇaṃ pekkhantāṇaṃ evva edaṃ kumālavisaseṇaṃ sumaridavvasesaṃ karomi / tti bhaṇia sagavvaṃ āpphālidaṃ ṇeṇa vajjaṇigghādaṇigghosabhīsaṇajīāravaṃ gaṇḍīvaṃ / sāmiṇā bi sajjīkidaṃ kālapuṭṭhaṃ /
SktCh_130: śṛṇotu devaḥ / are duryodhanapramukhāḥ kurubalasenāprabhavaḥ are avinayanaukarṇadhāra karṇa yuṣmābhirmama parokṣaṃ bahubhirmahārathaiḥ parivṛtyaikākī mama putrako 'bhimanyurvyāpāditaḥ / ahaṃ punaryuṣmākaṃ prekṣamāṇānāmevaitaṃ kumāravṛṣasenaṃ smartavyaśeṣaṃ karomi / iti bhaṇitvā sagarvamāsphālitamanena vajranirghātanirghoṣabhīṣaṇajīvāravaṃ gāṇḍīvam / svāmināpi sajjīkṛtaṃ kālapṛṣṭham /
&duryodhanaḥ&:
*sāvahittham**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_131}tado a deva paḍisiddhabhīmaseṇasamalakammālambheṇa gaṇḍīviṇā viraidā aṅgarāavisaseṇarahakūlaṃkasāo duve bāṇaṇaīo / tehiṃ bi duvehiṃ aṇṇoṇṇasiṇehadaṃsidasikkhāvisesehiṃ ahijutto so durāāro majjhamapaṇḍao /
SktCh_131: tataśca deva pratiṣiddhabhīmasenasamarakarmārambheṇa gāṇḍīvinā viracite aṅgarājavṛṣasenarathakūlaṃkaṣe dve bāṇanadyau / tābhyāmapi dvābhyāmanyo 'nyasnehadarśitaśikṣāviśeṣābhyāmabhiyuktaḥ sa durācāro madhyamapāṇḍavaḥ /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_132}tado a deva gaṇḍīviṇā tārarasidajīāṇigghosamettaviṇṇādabāṇavariseṇa taha āaridaṃ pattihiṃ jaha ṇa ṇahatthalaṃ ṇa sāmī ṇa raho ṇa dharaṇī ṇa kumālo ṇa keduvaṃso ṇa balāiṃ ṇa sārahī ṇa tulaṃgamā ṇa disāo ṇa vīraloo a lakkhīadi /
SktCh_132: tataśca deva gāṇḍīvinā tārarasitajīvānirghoṣamātravijñātabāṇavarṣeṇa tathācaritaṃ patribhiryathā na nabhastalaṃ na svāmī na ratho na dharaṇī na kumāro na ketuvaṃśo na balāni na sārathirna turaṃgamā na diśo na vīralokaśca lakṣyate /
&duryodhanaḥ&:
*savismayam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_133}tado a deva adikkante saravarise khaṇamettaṃ evva saharisasiṃhaṇāde paṇḍavaseṇṇe savisādamukkakkande koravabale samutthido mahanto kalaalo hā hado kumālavisaseṇo tti /
SktCh_133: tataśca deva atikrānte śaravarṣe kṣaṇamātrameva saharṣasiṃhanāde pāṇḍavasainye saviṣādamuktākrande kauravabale samutthito mahānkalakalo hā hataḥ kumāravṛṣasena iti /
&duryodhanaḥ&:
*sabāṣparodham**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_134}tado deva pekkhāmi kumālaṃ hadasārahitulaṃgaṃ lūṇādabattacābacāmarakeduvaṃsaṃ saggabbhaṭṭhaṃ via sulakumālaṃ ekkeṇa evva hiaamammabhediṇā silīmuheṇa bhiṇṇadehaṃ rahamajjhe pallatthaṃ /
SktCh_134: tato deva prekṣe kumāraṃ hatasārathituraṃgaṃ lūnātapatracāpacāmaraketuvaṃśaṃ svargabhraṣṭamiva surakumāramekenaiva hṛdayamarmabhedinā śilīmukhena bhinnadehaṃ rathamadhye paryastam /
&duryodhanaḥ&:
*sāsram**
ahaha kumāra vṛṣasena / alamataḥ paraṃ śrutvā / hā vatsa hā madaṅkadurlalita hā madājñākara hā gadāyudhapriyaśiṣya hā śauryasāgara hā rādheyakulapraroha hā priyadarśana hā duḥśāsananirviśeṣa hā sarvaguruvatsala prayaccha me prativacanam /
VERSE_4.10
paryāptanetramaciroditacandrakānta- $ mudbhidyamānanavayauvanaramyaśobham &
prāṇāpahāraparivartitadṛṣṭi dṛṣṭaṃ ē̃ karṇena tatkathamivānanapaṅkajaṃ te // 4.10 //
&sūtaḥ&:
āyuṣmannalamatyantaduḥkhāvegena /
&duryodhanaḥ&:
sūta puṇyavanto hi duḥkhabhājo bhavanti / asmākaṃ punaḥ
VERSE_4.11
pratyakṣaṃ hatabandhūnāmetatparibhavāgninā /
hṛdayaṃ dahyate 'tyarthaṃ kuto duḥkhaṃ kuto vyathā // 4.11 //
*iti mohamupagataḥ**
&sūtaḥ&:
samāśvasitu samāśvasitu mahārājaḥ* /iti paṭāntena vījayati**
&duryodhanaḥ&:
*labdhasaṃjñaḥ**
bhadra sundaraka tato vayasyena kiṃ pratipannamaṅgarājena /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_135}tado a deva tahāvidhassa puttassa daṃsaṇeṇa saṃgalidaṃ assujalaṃ ujjhia aṇabekkhidaparappaharaṇābhioeṇa sāmiṇā aṅgarāeṇa abhijutto dhaṇaṃjao / taṃ a sudavahāmarisuddībidaparakkamaṃ vimukkajīvidāsaṃ taha parakkamantaṃ pekkhia bhīmaṇaulasahadevapañcālappamuhehiṃ antarido dhaṇaṃjaassa rahavaro /
SktCh_135: tataśca deva tathāvidhasya putrasya darśanena saṃgalitamaśrujalamujjhitvānavekṣitaparapraharaṇābhiyogena svāmināṅgarājenābhiyukto dhanaṃjayaḥ / taṃ ca sutavadhāmarṣoddīpitaparākramaṃ vimuktajīvitāśaṃ tathā parākramantaṃ prekṣya bhīmanakulasahadevapāñcālapramukhairantarito dhanaṃjayasya rathavaraḥ /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_136}tado deva sallena bhaṇidaṃ / aṅgarāa kkhalidatulaṃgamo mathidacakkaṇemikūbaro de raho / tā ṇa juttaṃ bhīmajjuṇehiṃ saha ājujjiduṃ / tti bhaṇia ṇivattido raho odārido sāmī sandaṇādo bahuppaāraṃ a samassāsido /
SktCh_136: tato deva śalyena bhaṇitam / aṅgarāja skhalitaturaṃgamo mathitacakranemikūbaraste rathaḥ / tanna yuktaṃ bhīmārjunābhyāṃ sahāyoddhum / iti bhaṇitvā nirvartito ratho 'vatāritaḥ svāmī syandanādbahuprakāraṃ ca samāśvāsitaḥ /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_137}tado a sāmiṇā suiraṃ vilabia pariaṇobaṇīdaṃ aṇṇaṃ rahaṃ pekkhia dīhaṃ ṇissasia mai diṭṭhī viṇikkhittā / sundaraa ehi tti bhaṇidaṃ a / tado ahaṃ ubagado sāmisamībaṃ / tado abaṇīa sīsaṭṭhāṇādo paṭṭiaṃ sarīrasaṃgalidehiṃ soṇiabindūhiṃ littamuhaṃ bāṇaṃ kadua avalihia pesido devassa saṃdeso* /iti paṭṭakāmarpayati**
SktCh_137: tataśca svāminā suciraṃ vilapya parijanopanītamanyaṃ rathaṃ prekṣya dīrghaṃ niḥśvasya mayi dṛṣṭirvinikṣiptā / sundaraka ehīti bhaṇitaṃ ca / tato 'hamupagataḥ svāmisamīpam / tato 'panīya śīrṣasthānātpaṭṭikāṃ śarīrasaṃgalitaiḥ śoṇitabindubhirliptamukhaṃ bāṇaṃ kṛtvābhilikhya preṣito devasya saṃdeśaḥ /
&duryodhanaḥ&:
*gṛhītvā vācayati**
svasti / mahārājaduryodhanaṃ samarāṅgaṇātkarṇa etadantaṃ kaṇṭhe gāḍhamāliṅgya vijñāpayati /
VERSE_4.12
astragrāmavidhau kṛtī na samareṣvasyāsti tulyaḥ pumā- $ nbhrātṛbhyo 'pi mamādhiko 'yamamunā jeyāḥ pṛthāsūnavaḥ &
tvatsaṃbhāvita ityahaṃ na ca hato duḥśāsanārirmayā ē̃ tvaṃ duḥkhapratikāramehi bhujayorvīryeṇa bāṣpeṇa vā // 4.12 //
vayasya karṇa kimidaṃ bhrātṛśatavadhaduḥkhitaṃ māmapareṇa vākśalyena ghaṭṭayasi / bhadra sundaraka athedānīṃ kimārambho 'ṅgarājaḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_138}deva abaṇīdasarīrāvaraṇo attavahakidaṇiccao puṇo bi pattheṇa saha samalaṃ maggedi /
SktCh_138: deva apanītaśarīrāvaraṇa ātmavadhakṛtaniścayaḥ punarapi pārthena saha samaraṃ mārgayate /
&duryodhanaḥ&:
*āvegādāsanāduttiṣṭhan**
sūta rathamupanaya / sundaraka tvamapi madvacanāttvaritataraṃ gatvā vayasyamaṅgarājaṃ pratibodhaya / alamatisāhasena / abhinna evāyamāvayoḥ saṃkalpaḥ / na khalu bhavāneko jīvitaparityāgākāṅkṣī / kiṃ tu
VERSE_4.13
hatvā pārthānsalilamaśivaṃ bandhuvargāya dattvā $ muktvā bāṣpaṃ saha katipayairmantribhiścāribhiśca &
kṛtvānyo 'nyaṃ suciramapunarbhāvi gāḍhopagūḍhaṃ ē̃ saṃtyakṣyāvo hatatanumimāṃ duḥkhitau nirvṛtau ca // 4.13 //
atha ca śokaṃ prati mayā na kiṃcitsaṃdeṣṭavyam /
VERSE_4.14
vṛṣaseno na te putro na me duḥśāsano 'nujaḥ /
tvāṃ bodhayāmi kimahaṃ tvaṃ māṃ saṃsthāpayiṣyasi // 4.14 //
&sundarakaḥ&:
{Pkt_139}jaṃ devo āṇabedi* /iti niṣkrāntaḥ**
SktCh_139: yaddeva ājñāpayati /
&duryodhanaḥ&:
tūrṇameva rathamupasthāpaya /
&sūtaḥ&:
*karṇaṃ dattvā**
deva hreṣāsaṃvalito nemidhvaniḥ śrūyate / tathā tarkayāmi nūnaṃ parijanopanīto rathaḥ /
&duryodhanaḥ&:
sūta gaccha tvaṃ sajjīkuru /
&sūtaḥ&:
yadājñāpayati devaḥ* /iti niṣkramya punaḥ praviśati**
&duryodhanaḥ&:
*vilokya**
kimiti nārūḍho 'si /
&sūtaḥ&:
eṣa khalu tāto 'mbā ca saṃjayādhiṣṭhitaṃ rathamāruhya devasya samīpamupagatau /
&duryodhanaḥ&:
kiṃ nāma tāto 'mbā ca saṃprāptau / kaṣṭamatibībhatsamācaritaṃ daivena / sūta gaccha tvaṃ syandanaṃ tūrṇamupahara / ahamapi tātadarśanaṃ pariharannekānte tiṣṭhāmi /
&sūtaḥ&:
deva tvadekaśeṣabāndhavāvetau kathamiva na samāśvāsayasi /
&duryodhanaḥ&:
sūta kathamiva samāśvāsayāmi vimukhabhāgadheyaḥ / paśya /
VERSE_4.15
adyaivāvāṃ raṇamupagatau tātamambāṃ ca dṛṣṭvā $ ghrātastābhyāṃ śirasi vinato 'haṃ ca duḥśāsanaśca &
tasminbāle prasabhamariṇā prāpite tāmavasthāṃ ē̃ pārśvaṃ pitrorapagataghṛṇaḥ kiṃ nu vakṣyāmi gatvā // 4.15 //
tathāpyavaśyaṃ vandanīyau gurū /
*iti niṣkrāntau**
iti caturtho 'ṅkaḥ /
ACT_5
pañcamo 'ṅkaḥ /
*tataḥ praviśati rathayānena gāndhārī saṃjayo dhṛtarāṣṭraśca**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa saṃjaya kathaya kathaya kasminnuddeśe kurukulakānanaikapravālo vatso me duryodhanastiṣṭhati / kaccijjīvati vā na vā /
&gāndhārī&:
{Pkt_140}jāda jai saccaṃ jīvadi me vaccho tā kadhehi kassiṃ dese vaṭṭadi /
SktCh_140: jāta yadi satyaṃ jīvati me vatsastatkathaya kasmindeśe vartate /
&saṃjayaḥ&:
nanveṣa mahārāja eka eva nyagrodhacchāyāyāmupaviṣṭastiṣṭhati /
&gāndhārī&:
{Pkt_141}*sakaruṇam**
jāda eāī tti bhaṇāsi / kiṃ ṇu kkhu saṃpadaṃ bhādusadaṃ se pāse bhavissadi /
SktCh_141: jāta ekākīti bhaṇasi / kiṃ nu khalu sāṃprataṃ bhrātṛśatamasya pārśve bhaviṣyati /
&saṃjayaḥ&:
tāta amba avatarataṃ svairaṃ rathāt /
*ubhāvavataraṇaṃ nāṭayataḥ**
*tataḥ praviśati savrīḍamupaviṣṭo duryodhanaḥ**
&saṃjayaḥ&:
*upasṛtya**
vijayatāṃ mahārājaḥ / nanveṣa tāto 'mbayā saha prāptaḥ / kiṃ na paśyati mahārājaḥ /
*duryodhano vailakṣyaṃ nāṭayati**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
VERSE_5.1
śalyāni vyapanīya kaṅkavadanairunmocite kaṅkaṭe $ baddheṣu vraṇapaṭṭakeṣu śanakaiḥ karṇe kṛtāpāśrayaḥ &
dūrānnirjitasāntvitānnarapatīnālokayaṁllīlayā ē̃ sahyā putraka vedaneti na mayā pāpena pṛṣṭo bhavān // 5.1 //
*dhṛtarāṣṭro gāndhārī ca sparśenopetyāliṅgataḥ**
&gāndhārī&:
{Pkt_142}vaccha adigāḍhappahāraveaṇāpajjāulassa amhesu saṃṇihidesu bi ṇa pasaradi de vāṇī /
SktCh_142: vatsa atigāḍhaprahāravedanāparyākulasyāsmāsu saṃnihiteṣvapi na prasarati te vāṇī /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa duryodhana kimakṛtapūrvaḥ saṃprati mayyapyayamavyāhāraḥ /
&gāndhārī&:
{Pkt_143}vaccha jai tumaṃ bi amhe ṇālabasi tā kiṃ saṃpadaṃ vaccho dussāsaṇo ālabadu dummarisaṇo vā adha aṇṇo vā* /iti roditi**
SktCh_143: vatsa yadi tvamapyasmānnālapasi tatkiṃ sāṃprataṃ vatso duḥśāsana ālapatu durmarṣaṇo vāthānyo vā /
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.2
pāpo 'hamapratikṛtānujanāśadarśī $ tātasya bāṣpapayasāṃ tava cāmba hetuḥ &
durjātamatra vimale bharatānvavāye ē̃ kiṃ māṃ sutakṣayakaraṃ suta ityavaiṣi // 5.2 //
&gāndhārī&:
{Pkt_144}jāda alaṃ paridevideṇa / tumaṃ bi dāva ekko imassa andhajualassa maggobadesao / tā ciraṃ jīva / kiṃ me rajjeṇa jaeṇa vā /
SktCh_144: jāta alaṃ paridevitena / tvamapi tāvadeko 'syāndhayugalasya mārgopadeśakaḥ / tacciraṃ jīva / kiṃ me rājyena jayena vā /
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.3
mātaḥ kimapyasadṛśaṃ kṛpaṇaṃ vacaste $ sukṣatriyā kva bhavatī kva ca dīnataiṣā &
nirvatsale sutaśatasya vipattimetāṃ ē̃ tvaṃ nānucintayasi rakṣasi māmayogyam // 5.3 //
nūnaṃ viceṣṭitamidaṃ sutaśokasya /
&saṃjayaḥ&:
mahārāja kiṃ vāyaṃ lokavādo vitatho na ghaṭasya kūpapāte rajjurapi tatra prakṣeptavyeti /
&duryodhanaḥ&:
apuṣkalamidam / upakriyamāṇābhāve kimupakaraṇena* /iti roditi**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
*duryodhanaṃ pariṣvajya**
vatsa samāśvasihi samāśvāsaya cāsmānimāmatidīnāṃ mātaraṃ ca /
&duryodhanaḥ&:
tāta durlabhaḥ samāśvāsa idānīṃ yuṣmākam / kiṃ tu
VERSE_5.4
kuntyā saha yuvāmadya mayā nihataputrayā /
virājamānau śoke 'pi tanayānanuśocatam // 5.4 //
&gāndhārī&:
{Pkt_145}jāda edaṃ evva saṃpadaṃ pabhūdaṃ jaṃ tumaṃ bi dāva ekko jīvasi / tā jāda akālo de samarassa / pasīda / eso de sīsañjalī / ṇivattīadu samaravvābārādo / apacchimaṃ karehi me vaaṇaṃ /
SktCh_145: jāta etadeva sāṃprataṃ prabhūtaṃ yattvamapi tāvadeko jīvasi / tajjāta akālaste samarasya / prasīda / eṣa te śīrṣāñjaliḥ / nivartyatāṃ samaravyāpārāt / apaścimaṃ kuru me vacanam /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa śṛṇu vacanaṃ tavāmbāyā mama ca nihatāśeṣabandhuvargasya / paśya /
VERSE_5.5
dāyādā na yayorbalena gaṇitāstau droṇabhīṣmau hatau $ karṇasyātmajamagrataḥ śamayato bhītaṃ jagatphālgunāt &
vatsānāṃ nidhanena me tvayi ripuḥ śeṣapratijño 'dhunā ē̃ mānaṃ vairiṣu muñca tāta pitarāvandhāvimau pālaya // 5.5 //
&duryodhanaḥ&:
samarātpratinivṛtya kiṃ mayā kartavyam /
&gāndhārī&:
{Pkt_146}jāda jaṃ pidā de viuro vā bhaṇādi /
SktCh_146: jāta yatpitā te viduro vā bhaṇati /
&saṃjayaḥ&:
deva evamidam /
&duryodhanaḥ&:
saṃjaya adyāpyupadeṣṭavyamasti /
&saṃjayaḥ&:
deva yāvatprāṇiti tāvadupadeṣṭavyabhūmirvijigīṣuḥ prajñāvatām /
&duryodhanaḥ&:
*sakrodham**
śṛṇumastāvadbhavata eva prajñāvataḥ saṃpratyasmadanurūpamupadeśam /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa yuktavādini saṃjaye kimatra krodhena / yadi prakṛtimāpadyase tadahameva bhavantaṃ bravīmi / śrūyatām /
&duryodhanaḥ&:
kathayatu tātaḥ /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa kiṃ vistareṇa / saṃdhattāṃ bhavānidānīmapi yudhiṣṭhiramīpsitapaṇabandhena /
&duryodhanaḥ&:
tāta tanayasnehavaiklavyādambā bāliśatvātsaṃjayaśca kāmamevaṃ bravītu / yuṣmākamapyevaṃ vyāmohaḥ / atha vā prabhavati putranāśajanmā hṛdayajvaraḥ / anyacca tāta askhalitabhrātṛśato 'haṃ yadā tadāvadhīritavāsudevasāmopanyāsaḥ / saṃprati hi dṛṣṭapitāmahācāryānujarājacakravipattiḥ svaśarīramātrasnehādudāttapuruṣavrīḍāvahamasukhāvasānaṃ ca kathamiva kariṣyati duryodhanaḥ saha pāṇḍavaiḥ saṃdhim / anyacca nayavedinsaṃjaya
VERSE_5.6
hīyamānāḥ kila ripornṛpāḥ saṃdadhate parān /
duḥśāsane hate 'hīnāḥ sānujāḥ pāṇḍavāḥ katham // 5.6 //
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa evaṃ gate 'pi matprārthanayā na kiṃcinna karoti yudhiṣṭhiraḥ / anyacca sarvadaivāprakṛṣṭamātmānaṃ manyate yudhiṣṭhiraḥ /
&duryodhanaḥ&:
kathamiva /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa śrūyatāṃ pratijñā yudhiṣṭhirasya / nāhamekasyāpi bhrāturvipattau prāṇāndhārayāmīti / bahucchalatvātsaṃgrāmasyānujanāśamāśaṅkamāno yadaiva bhavate rocate tadaivāsau sajjaḥ saṃdhātum /
&saṃjayaḥ&:
evamidam /
&gāndhārī&:
{Pkt_147}jāda upapattijuttaṃ paḍibajjassa piduṇo vaaṇaṃ /
SktCh_147: jāta upapattiyuktaṃ pratipadyasva piturvacanam /
&duryodhanaḥ&:
tāta amba saṃjaya
VERSE_5.7
ekenāpi vinānujena maraṇaṃ pārthaḥ pratijñātavā- $ nbhrātḥṇāṃ nihate śate 'bhilaṣate duryodhano jīvitum &
taṃ duḥśāsanaśoṇitāśanamariṃ bhinnaṃ gadākoṭibhi- ē̃ rbhīmaṃ dikṣu na vikṣipāmi kṛpaṇaḥ saṃdhiṃ vidadhyāmaham // 5.7 //
&gāndhārī&:
{Pkt_148}hā jāda dussāsaṇa hā madaṅkadullalita hā juarāa assudapuvvā kkhu kassa bi loe īdisī vipattī / hā vīrasadappasaviṇi hadagandhāri dukkhasadaṃ pasūdāsi ṇa uṇa sudasadaṃ /
SktCh_148: hā jāta duḥśāsana hā madaṅkadurlalita hā yuvarāja aśrutapūrvā khalu kasyāpi loka īdṛśī vipattiḥ / hā vīraśataprasavini hatagāndhāri duḥkhaśataṃ prasūtāsi na punaḥ sutaśatam /
*sarve rudanti**
&saṃjayaḥ&:
*bāṣpamutsṛjya**
tāta amba pratibodhayituṃ mahārājamimāṃ bhūmiṃ yuvāmāgatau / tadātmāpi tāvatsaṃstabhyatām /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa duryodhana evaṃ vimukheṣu bhāgadheyeṣu tvayi cāmuñcati sahajaṃ mānamariṣu tvadekaśeṣajīvitālambaneyaṃ tapasvinī gāndhārī kamavalambatāṃ śaraṇamahaṃ ca /
&duryodhanaḥ&:
śrūyatāṃ yatpratipattumidānīṃ prāptakālam /
VERSE_5.8
kalitabhuvanā bhuktaiśvaryāstiraskṛtavidviṣaḥ $ praṇataśirasāṃ rājñāṃ cūḍāsahasrakṛtārcanāḥ &
abhimukhamarīnghnantaḥ saṃkhye hatāḥ śatātmajā ē̃ vahatu sagareṇoḍhāṃ tāto dhuraṃ sahito 'mbayā // 5.8 //
viparyaye tvasyādhipaterullaṅghitaḥ kṣātradharmaḥ syāt /
*nepathye mahānkalakalaḥ**
&gāndhārī&:
{Pkt_149}*ākarṇya sabhayam**
jāda kahiṃ edaṃ hāhākāramissaṃ tūrarasidaṃ suṇīadi /
SktCh_149: jāta kutraitaddhāhākāramiśraṃ tūryarasitaṃ śrūyate /
&saṃjayaḥ&:
amba bhūmiriyamevaṃvidhānāṃ bhīrujanatrāsanānāṃ mahāninādānām /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa saṃjaya jñāyatāmatibhairavaḥ khalu vistārī hāhāravaḥ / kāraṇenāsya mahatā bhavitavyam /
&duryodhanaḥ&:
tāta prasīda / parāṅmukhaṃ khalu daivamasmākam / yāvadaparamapi kiṃcidatyāhitaṃ na śrāvayati tāvadevājñāpaya māṃ saṃgrāmāvataraṇāya /
&gāndhārī&:
{Pkt_150}jāda muhuttaaṃ dāva maṃ mandabhāiṇiṃ samassāsehi /
SktCh_150: jāta muhūrtaṃ tāvanmāṃ mandabhāgyāṃ samāśvāsaya /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa yadyapi bhavānsamarāya kṛtaniścayastathāpi rahaḥ parapratīghātopāyaścintyatām /
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.9
pratyakṣaṃ hatabāndhavā mama pare hantuṃ na yogyā rahaḥ $ kiṃ vā tena kṛtena tairiva kṛtaṃ yanna prakāśaṃ raṇe &
&gāndhārī&:
{Pkt_151}jāda eāī tumaṃ / ko de sahāattaṇaṃ karissadi /
SktCh_151: jāta ekākī tvam / kaste sāhāyyaṃ kariṣyati /
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.9
eko 'haṃ bhavatīsutakṣayakaro mātaḥ kiyanto 'rayaḥ ē̃ sāmyaṃ kevalametu daivamadhunā niṣpāṇḍavā medinī // 5.9 //
*nepathye / kalakalānantaram**
bho bho yodhāḥ nivedayantu bhavantaḥ kauraveśvarāya / idaṃ mahatkadanaṃ pravṛttam / alamapriyaśravaṇaparāṅmukhatayā / yataḥ kālānurūpaṃ pratividhātavyamidānīm / tathā hi
VERSE_5.10
tyaktaprājanaraśmiraṅkitatanuḥ pārthāṅkitairmārgaṇai- $ rvāhaiḥ syandanavartmanāṃ paricayādākṛṣyamāṇaḥ śanaiḥ &
vārtāmaṅgapatervilocanajalairāvedayanpṛcchatāṃ ē̃ śūnyenaiva rathena yāti śibiraṃ śalyaḥ kurūñśalyayan // 5.10 //
&duryodhanaḥ&:
*śrutvā sāśaṅkam**
āḥ kenedamavispaṣṭamaśanipātadāruṇamudghoṣitam / kaḥ ko 'tra bhoḥ /
*praviśya saṃbhrāntaḥ**
&sūtaḥ&:
hā hatāḥ smaḥ* /ityātmānaṃ pātayati**
&duryodhanaḥ&:
ayi kathaya kathaya /
&sūtaḥ&:
āyuṣmankimanyat /
VERSE_5.11
śalyena yathā śalyena mūrcchitaḥ praviśatā janaugho 'yam /
śūnyaṃ karṇasya rathaṃ manorathamivādhirūḍhena // 5.11 //
&duryodhanaḥ&:
hā vayasya karṇa* /iti mohamupagataḥ**
&gāndhārī&:
{Pkt_152}jāda samassasa samassasa /
SktCh_152: jāta samāśvasihi samāśvasihi /
&saṃjayaḥ&:
samāśvasitu samāśvasitu devaḥ /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
bhoḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam /
VERSE_5.12
bhīṣme droṇe ca nihate ya āsīdavalambanam /
vatssaya me suhṛcchūro rādheyaḥ so 'pyayaṃ hataḥ // 5.12 //
vatsa samāśvasihi samāśvasihi / nanu bho hatavidhe
VERSE_5.13
andho 'nubhūtaśataputravipattiduḥkhaḥ $ śocyāṃ daśāmupagataḥ saha bhāryayāham &
asminnaśeṣitasuhṛdgurubandhuvarge ē̃ duryodhane 'pi hi kṛto bhavatā nirāśaḥ // 5.13 //
vatsa duryodhana samāśvasihi samāśvasihi / samāśvāsaya tapasvinīṃ mātaraṃ ca /
&duryodhanaḥ&:
*labdhasaṃjñaḥ**
VERSE_5.14
ayi karṇa karṇasukhadāṃ prayaccha me $ giramudgiranniva mudaṃ mayi sthirām &
satatāviyuktamakṛtāpriyaṃ priyaṃ ē̃ vṛṣasenavatsala vihāya yāsi mām // 5.14 //
*punarmohamupagataḥ**
*sarve samāśvāsayanti**
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.15
mama prāṇādhike tasminnaṅgānāmadhipe hate /
ucchvasannapi lajje 'hamāśvāse tāta kā kathā // 5.15 //
api ca
VERSE_5.16
śocāmi śocyamapi śatruhataṃ na vatsaṃ $ duḥśāsanaṃ tamadhunā na ca bandhuvargam &
yenātiduḥśravamasādhu kṛtaṃ tu karṇe ē̃ kartāsmi tasya nidhanaṃ samare kulasya // 5.16 //
&gāndhārī&:
{Pkt_153}jāda siḍhilehi dāva khaṇamettaṃ bapphamokkhaṃ /
SktCh_153: jāta śithilaya tāvatkṣaṇamātraṃ bāṣpamokṣam /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa kṣaṇamātraṃ parimārjayāśrūṇi /
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.17
māmuddiśya tyajanprāṇānkenacinna nivāritaḥ /
tatkṛte tyajato bāṣpaṃ kiṃ me dīnasya vāryate // 5.17 //
sūta kenaitadasaṃbhāvanīyamasmatkulāntakaraṃ karma kṛtaṃ syāt /
&sūtaḥ&:
āyuṣmannevaṃ kila janaḥ kathayati /
VERSE_5.18
bhūmau nimagnacakraścakrāyudhasāratheḥ śaraistasya /
nihataḥ kilendrasūnorasmatsenākṛtāntasya // 5.18 //
&duryodhanaḥ&:
VERSE_5.19
karṇānanendusmaraṇātkṣubhitaḥ śokasāgaraḥ /
vāḍaveneva śikhinā pīyate krodhajena me // 5.19 //
tāta amba prasīdatam /
VERSE_5.20
jvalanaḥ śokajanmā māmayaṃ dahati duḥsahaḥ /
samānāyāṃ vipattau me varaṃ saṃśayito raṇaḥ // 5.20 //
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
*duryodhanaṃ pariṣvajya rudan**
VERSE_5.21
bhavati tanaya satyaṃ saṃśayaḥ sāhaseṣu $ dravati hṛdayametadbhīmamutprekṣya bhīmam &
anikṛtinipuṇaṃ te ceṣṭitaṃ mānaśauṇḍa ē̃ cchalabahulamarīṇāṃ saṃgaraṃ hā hato 'smi // 5.21 //
&gāndhārī&:
{Pkt_154}jāda teṇa evva sudasadakadanteṇa viodaleṇa samaṃ samalaṃ maggesi /
SktCh_154: jāta tenaiva sutaśatakṛtāntena vṛkodareṇa samaṃ samaraṃ mārgayase /
&duryodhanaḥ&:
tiṣṭhatu tāvadvṛkodaraḥ /
VERSE_5.22
pāpena yena hṛdayasthamanoratho me $ sarvāṅgacandanaraso nayanāmalenduḥ &
putrastavāmba tava tāta nayaikaśiṣyo ē̃ karṇo hataḥ sapadi tatra śarāḥ patantu // 5.22 //
sūta alamidānīṃ kālātipātena / sajjaṃ me rathamupāhara / bhayaṃ cetpāṇḍavebhyastiṣṭha / gadāmātrasahāya eva samarabhuvamavatarāmi /
&sūtaḥ&:
alamanyathā saṃbhāvitena / ayamahamāgata eva* /iti niṣkrāntaḥ**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa duryodhana yadi sthira evāsmāndagdhumayaṃ te vyavasāyastatsaṃnihiteṣu vīreṣu senāpatiḥ kaścidabhiṣicyatām /
&duryodhanaḥ&:
nanvabhiṣikta eva /
&gāndhārī&:
{Pkt_155}jāda kadaro uṇa so jahiṃ edaṃ hadāsaṃ olambissaṃ /
SktCh_155: jāta kataraḥ punaḥ sa yatremāṃ hatāśāmavalambiṣye /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
kiṃ vā śalya uta vāśvatthāmā /
&saṃjayaḥ&:
hā kaṣṭam /
VERSE_5.23
gate bhīṣme hate droṇe karṇe ca vinipātite /
āśā balavatī rājañśalyo jeṣyati pāṇḍavān // 5.23 //
&duryodhanaḥ&:
kiṃ vā śalyenota vāśvatthāmnā /
VERSE_5.24
karṇāliṅganadāyī vā pārthaprāṇaharo 'pi vā /
anivāritasaṃpātairayamātmāśruvāribhiḥ // 5.24 //
*nepathye kalakalaṃ kṛtvā**
bho bhoḥ kauravabalapradhānayodhā alamasmānavalokya bhayāditastato gamanena / kathayantu bhavantaḥ kasminnuddeśe suyodhanastiṣṭhati /
*sarve sasaṃbhramamākarṇayanti**
*praviśya saṃbhrāntaḥ**
&sūtaḥ&:
āyuṣman
VERSE_5.25
prāptāvekarathārūḍhau pṛcchantau tvāmitastataḥ /
&sarve&:
kaśca kaśca /
&sūtaḥ&:
VERSE_5.25
sa karṇāriḥ sa ca krūro vṛkakarmā vṛkodaraḥ // 5.25 //
&gāndhārī&:
{Pkt_156}*sabhayam**
jāda kiṃ ettha paḍipajjidavvaṃ /
SktCh_156: jāta kimatra pratipattavyam /
&duryodhanaḥ&:
nanu saṃnihitaiveyaṃ gadā /
&gāndhārī&:
{Pkt_157}hā hadamhi mandabhāiṇī /
SktCh_157: hā hatāsmi mandabhāginī /
&duryodhanaḥ&:
amba alamidānīṃ kārpaṇyena / saṃjaya rathamāropya pitarau śibiraṃ pratiṣṭhasva / prāpto 'smacchokāpanodapraṇayī janaḥ /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa kṣaṇamekaṃ pratīkṣasva yāvadanayorbhāvamupalabhe /
&duryodhanaḥ&:
tāta kimanenopalabdhena /
*tathā praviśato rathārūḍhau bhīmārjunau**
&bhīmaḥ&:
bho bhoḥ suyodhanānujīvinaḥ kimiti saṃbhramādayathāyathaṃ caranti bhavantaḥ / alamāvayoḥ śaṅkayā /
VERSE_5.26
kartā dyūtacchalānāṃ jatumayaśaraṇoddīpanaḥ so 'timānī $ kṛṣṇākeśottarīyavyapanayanamarutpāṇḍavā yasya dāsāḥ &
rājā duḥśāsanādergururanujaśatasyāṅgarājasya mitraṃ ē̃ kvāste duryodhano 'sau kathayata na ruṣā draṣṭumāgatau svaḥ // 5.26 //
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
saṃjaya dāruṇaḥ khalūpakṣepaḥ pāpasya /
&saṃjayaḥ&:
tāta karmaṇā kṛtaniḥśeṣavipriyāḥ saṃprati vācā vyavasyanti /
&duryodhanaḥ&:
sūta kathaya gatvobhayorayaṃ tiṣṭhatīti /
&sūtaḥ&:
yadājñāpayati devaḥ* /tāvupasṛtya**
bho vṛkodarārjunau eṣa mahārājastātenāmbayā ca saha nyagrodhacchāyāyāmupaviṣṭastiṣṭhati /
&arjunaḥ&:
ārya prasīda / na yuktaṃ putraśokapīḍitau pitarau punarasmaddarśanenodvejayitum / tadgacchāvaḥ /
&bhīmaḥ&:
mūḍha anullaṅghanīyaḥ sadācāraḥ / na yuktamanabhivādya gurūngantum* /upasṛtya**
saṃjaya pitrornamaskṛtiṃ śrāvaya / atha vā tiṣṭha / svayaṃ viśrāvya nāmakarmaṇī vandanīyā guravaḥ* /iti rathādavatarataḥ**
&arjunaḥ&:
*upagamya**
tāta amba
VERSE_5.27
sakalaripujayāśā yatra baddhā sutaiste $ tṛṇamiva paribhūto yasya garveṇa lokaḥ &
raṇaśirasi nihantā tasya rādhāsutasya ē̃ praṇamati pitarau vāṃ madhyamaḥ pāṇḍavo 'yam // 5.27 //
&bhīmaḥ&:
VERSE_5.28
cūrṇitāśeṣakauravyaḥ kṣībo duḥśāsanāsṛjā /
bhaṅktā suyodhanasyorvorbhīmo 'yaṃ śirasāñcati // 5.28 //
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
durātmanvṛkodara na khalvidaṃ bhavataiva kevalaṃ sapatnānāmapakṛtam / yāvatkṣatraṃ tāvatsamaravijayino jitā hatāśca vīrāḥ / tatkimevaṃ vikatthanābhirasmānudvejayasi /
&bhīmaḥ&:
tāta alaṃ manyunā /
VERSE_5.29
kṛṣṭā keśeṣu kṛṣṇā tava sadasi puraḥ pāṇḍavānāṃ nṛpairyaiḥ $ sarve te krodhavahnau kṛtaśalabhakulāvajñayā yena dagdhāḥ &
etasmācchrāvaye 'haṃ na khalu bhujabalaślāghayā nāpi darpā- ē̃ tputraiḥ pautraiśca karmaṇyatiguruṇi kṛte tāta sākṣī tvameva // 5.29 //
&duryodhanaḥ&:
are re maruttanaya kimevaṃ vṛddhasya rājñaḥ purato ninditavyamātmakarma ślāghase / api ca
VERSE_5.30
kṛṣṭā keśeṣu bhāryā tava tava ca paśostasya rājñaḥ tayorvā $ pratyakṣaṃ bhūpatīnāṃ mama bhuvanapaterājñayā dyūtadāsī &
asminvairānubandhe vada kimapakṛtaṃ tairhatā ye narendrā ē̃ bāhvorvīryātirekadraviṇagurumadaṃ māmajitvaiva darpaḥ // 5.30 //
āḥ durātman / eṣa na bhavasi* /iti sakrodhamutthāya hantumicchati**
*dhṛtarāṣṭro dhṛtvopaveśayati / bhīmaḥ krodhaṃ nāṭayati**
&arjunaḥ&:
ārya prasīda / kimatra krodhena /
VERSE_5.31
apriyāṇi karotyeṣa vācā śakto na karmaṇā /
hatabhrātṛśato duḥkhī pralāpairasya kā vyathā // 5.31 //
&bhīmaḥ&:
are re bharatakulakalaṅka
VERSE_5.32
atraiva kiṃ na viśaseyamahaṃ bhavantaṃ $ duḥśāsanānugamanāya kaṭupralāpin &
vighnaṃ gurū na kuruto yadi madgadāgra- ē̃ nirbhidyamānaraṇitāsthani te śarīre // 5.32 //
anyacca mūḍha
VERSE_5.33
śokaiḥ strīvannayanasalilaṃ yatparityājito 'si $ bhrāturvakṣaḥsthalavighaṭane yacca sākṣīkṛto 'si &
āsīdetattava kunṛpateḥ kāraṇaṃ jīvitasya ē̃ kruddhe yuṣmatkulakamalinīkuñjare bhīmasene // 5.33 //
&duryodhanaḥ&:
durātmanbharatakulāpasada dyūtadāsa pāṇḍavapaśo nāhaṃ bhavāniva vikatthanāpragalbhaḥ / kiṃ tu
VERSE_5.34
drakṣyanti na cirātsuptaṃ bāndhavāstvāṃ raṇāṅgaṇe /
madgadābhinnavakṣo 'sthiveṇikābhīmabhūṣaṇam // 5.34 //
&bhīmaḥ&:
*vihasya**
yadyevaṃ nāśraddheyo bhavān / tathāpi pratyāsannameva kathayāmi /
VERSE_5.35
pīnābhyāṃ madbhujābhyāṃ bhramitagurugadāghātasaṃcūrṇitoroḥ $ krūrasyādhāya pādaṃ tava śirasi nṛṇāṃ paśyatāṃ śvaḥ prabhāte &
tvanmukhyabhrātṛcakroddalanagaladasṛkcandanenānakhāgraṃ ē̃ styānenārdreṇa cāktaḥ svayamanubhavitā bhūṣaṇaṃ bhīmamasmi // 5.35 //
*nepathye**
bho bho bhīmasenārjunau eṣa khalu nihatāśeṣārāticakra ākrāntaparaśurāmābhirāmayaśāḥ pratāpatāpitadiṅmaṇḍalasthāpitasvajanaḥ śrīmānajātaśatrurdevo yudhiṣṭhiraḥ samājñāpayati /
&ubhau&:
kimājñāpayatyāryaḥ /
*punarnepathye**
VERSE_5.36
kurvantvāptā hatānāṃ raṇaśirasi janā vahnisāddehabhārā- $ naśrūnmiśraṃ kathaṃciddadatu jalamamī bāndhavā bāndhavebhyaḥ &
mārgantāṃ jñātidehānhatanaragahane khaṇḍitāngṛdhrakaṅkai- ē̃ rastaṃ bhāsvānprayātaḥ saha ripubhirayaṃ saṃhriyantāṃ balāni // 5.36 //
&ubhau&:
yadājñāpayatyāryaḥ* /iti niṣkrāntau**
*nepathye**
are re gāṇḍīvākarṣaṇabāhuśālinnarjunārjuna kvedānīṃ gamyate /
VERSE_5.37
karṇakrodhena yuṣmadvijayi dhanuridaṃ tyaktametānyahāni $ prauḍhaṃ vikrāntamāsīdvana iva bhavatāṃ śūraśūnye raṇe 'smin &
sparśaṃ smṛtvottamāṅge pituranavajitanyastaheterupetaḥ ē̃ kalpāgniḥ pāṇḍavānāṃ drupadasutacamūghasmaro drauṇirasmi // 5.37 //
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
*ākarṇya saharṣam**
vatsa duryodhana droṇavadhaparibhavoddīpitakrodhapāvakaḥ piturapi samadhikabalaḥ śikṣāvānamaropamaścāyamaśvatthāmā prāptaḥ / tatpratyupagamanena tāvadayaṃ saṃbhāvyatāṃ vīraḥ /
&gāndhārī&:
{Pkt_158}jāda paccuggaccha edaṃ mahābhāaṃ /
SktCh_158: jāta pratyudgacchainaṃ mahābhāgam /
&duryodhanaḥ&:
tāta amba kimanenāṅgarājavadhāśaṃsinā vṛthāyauvanaśastrabalabhareṇa /
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa na khalvasminkāle parākramavatāmevaṃvidhānāṃ vāṅmātreṇāpi virāgamutpādayitumarhasi /
*praviśya**
&aśvatthāmā&:
vijayatāṃ kauravādhipatiḥ /
&duryodhanaḥ&:
*utthāya**
guruputra ita āsyatām* /ityupaveśayati**
&aśvatthāmā&:
rājanduryodhana
VERSE_5.38
karṇena karṇasubhagaṃ bahu yattaduktvā $ yatsaṃgareṣu vihitaṃ viditaṃ tvayā tat &
drauṇistvadhijyadhanurāpatito 'bhyamitra- ē̃ meṣo 'dhunā tyaja nṛpa pratikāracintām // 5.38 //
&duryodhanaḥ&:
*sābhyasūyam**
ācāryaputra
VERSE_5.39
avasāne 'ṅgarājasya yoddhavyaṃ bhavatā kila /
mamāpyantaṃ pratīkṣasva kaḥ karṇaḥ kaḥ suyodhanaḥ // 5.39 //
&aśvatthāmā&:
*svagatam**
kathamadyāpi sa eva karṇapakṣapāto 'smāsu ca paribhavaḥ* /prakāśam**
rājankauraveśvara evaṃ bhavatu* /iti niṣkrāntaḥ**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa ka eṣa te vyāmoho yadasminnapi kāle evaṃvidhasya mahābhāgasyāśvatthāmno vākpāruṣyeṇāparāgamutpādayasi /
&duryodhanaḥ&:
kimasyāpriyamanṛtaṃ ca mayoktam / kiṃ vā nedaṃ krodhasthānam / paśya /
VERSE_5.40
akalitamahimānaṃ kṣatriyairāttacāpaiḥ $ samaraśirasi yuṣmadbhāgyadoṣādvipannam &
parivadati samakṣaṃ mitramaṅgādhirājaṃ ē̃ mama khalu kathayāsminko viśeṣo 'rjune vā // 5.40 //
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
vatsa tavāpi ko 'tra doṣaḥ / avasānamidānīṃ bharatakulasya / saṃjaya kimidānīṃ karomi mandabhāgyaḥ* /vicintya**
bhavatvevaṃ tāvat / saṃjaya madvacanādbrūhi bhāradvājamaśvatthāmānam /
VERSE_5.41
smarati na bhavānpītaṃ stanyaṃ vibhajya sahāmunā $ mama ca mṛditaṃ kṣaumaṃ bālye tvadaṅgavivartanaiḥ &
anujanidhanasphītācchokādatipraṇayācca ya- ē̃ dvacanavikṛtiṣvasya krodho mudhā kriyate tvayā // 5.41 //
&saṃjayaḥ&:
yadājñāpayati tātaḥ* /ityuttiṣṭhati**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
api cedamanyattvayā vaktavyam /
VERSE_5.42
yanmocitastava pitā vitathena śastraṃ $ yattādṛśaḥ paribhavaḥ sa tathāvidho 'bhūt &
etadvicintya balamātmani pauruṣaṃ ca ē̃ duryodhanoktamapahāya vidhāsyasīti // 5.42 //
&saṃjayaḥ&:
yadājñāpayati tātaḥ* /iti niṣkrāntaḥ**
&duryodhanaḥ&:
sūta sāṃgrāmikaṃ me rathamupakalpaya /
&sūtaḥ&:
yadājñāpayatyāyuṣmān* /iti niṣkrāntaḥ**
&dhṛtarāṣṭraḥ&:
gāndhāri ito vayaṃ madrādhipateḥ śalyasya śibirameva gacchāvaḥ / vatsa tvamapyevaṃ kuru /
*iti parikramya niṣkrāntāḥ sarve**
iti pañcamo 'ṅkaḥ /
ACT_6
ṣaṣṭho 'ṅkaḥ /
*tataḥ praviśatyāsanastho yudhiṣṭhiro draupadī ceṭī puruṣaśca**
&yudhiṣṭhiraḥ&:
*vicintya niḥśvasya ca**
VERSE_6.1
tīrṇe bhīṣmamahodadhau kathamapi droṇānale nirvṛte $ karṇāśīviṣabhogini praśamite śalye ca yāte divam &
bhīmena priyasāhasena rabhasātsvalpāvaśeṣe jaye ē̃ sarve jīvitasaṃśayaṃ vayamamī vācā samāropitāḥ // 6.1 //
&draupadī&:
{Pkt_159}*sabāṣpam**
mahārāa pañcālie tti kiṃ ṇa bhaṇidaṃ /
SktCh_159: mahārāja pāñcālyeti kiṃ na bhaṇitam /
&yadhiṣṭhiraḥ&:
kṛṣṇe nanu mayā* /puruṣamavalokya**
budhaka /
&puruṣaḥ&:
deva ājñāpaya /
&yadhiṣṭhiraḥ&:
ucyatāṃ sahadevaḥ / kruddhasya vṛkodarasyāparyuṣitadāruṇāṃ pratijñāmupalabhya pranaṣṭasya māninaḥ kauravarājasya padavīmanveṣṭumatinipuṇamatayasteṣu teṣu sthāneṣu paramārthābhijñāścarāḥ susacivāśca bhaktimantaḥ paṭupaṭaharavavyaktaghoṣaṇāḥ suyodhanasaṃcāravedinaḥ pratiśrutadhanapūjāpratyupakriyāścarantu samantātsamantapañcakam / api ca
VERSE_6.2
paṅke vā saikate vā sunibhṛtapadavīvedino yāntu dāśāḥ $ kuñjeṣu kṣuṇṇavīrunnicayaparicayā ballavāḥ saṃcarantu &
vyādhā vyāghrāṭavīṣu svaparapadavido ye ca randhreṣvabhijñā ē̃ ye siddhavyañjanā vā pratimuninilayaṃ te ca cārāścarantu // 6.2 //
&puruṣaḥ&:
yadājñāpayati devaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
tiṣṭha / evaṃ ca vaktavyaḥ sahadevaḥ /
VERSE_6.3
jñeyā rahaḥ śaṅkitamālapantaḥ $ suptā rugārtā madirāvidheyāḥ &
trāso mṛgāṇāṃ vayasāṃ virāvo ē̃ nṛpāṅkapādapratimāśca yatra // 6.3 //
&puruṣaḥ&:
yadājñāpayati devaḥ* /iti niṣkramya punaḥ praviśya saharṣam**
deva pāñcālakaḥ prāptaḥ /
&yadhiṣṭhiraḥ&:
tvaritaṃ praveśaya /
&puruṣaḥ&:
*niṣkramya pāñcālakena saha praviśya**
eṣa devaḥ / upasarpatu pāñcālakaḥ /
&pāñcālakaḥ&:
jayatu jayatu devaḥ / priyamāvedayāmi mahārājāya devyai ca /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
bhadra pāñcālaka kaccidāsāditā tasya durātmanaḥ kauravādhamasya padavī /
&pāñcālakaḥ&:
deva na kevalaṃ padavī / sa eva durātmā devīkeśāmbarākarṣaṇamahāpātakapradhānaheturupalabdhaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
sādhu / bhadra priyamāveditam / atha darśanagocaraṃ gataḥ /
&pāñcālakaḥ&:
deva samaragocaraṃ pṛccha /
&draupadī&:
{Pkt_160}*sabhayam**
kahaṃ samaragoaro vaṭṭai me ṇāho /
SktCh_160: kathaṃ samaragocaro vartate me nāthaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
*sāśaṅkam**
satyaṃ samaragocaro me vatsaḥ /
&pāñcālakaḥ&:
satyam / kimanyathā vakṣyate mahārājāya /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
VERSE_6.4
trastaṃ vināpi vaṣayāduruvikramasya $ ceto vivekaparimantharatāṃ prayāti &
jānāmi codyatagadasya vṛkodarasya ē̃ sāraṃ raṇeṣu bhujayoḥ pariśaṅkitaśca // 6.4 //
*draupadīmavalokya**
ayi sukṣatriye
VERSE_6.5
gurūṇāṃ bandhūnāṃ kṣitipatisahasrasya ca puraḥ $ purābhūdasmākaṃ nṛpasadasi yo 'yaṃ paribhavaḥ &
priye prāyastasya dvitayamapi pāraṃ gamayati ē̃ kṣayaḥ prāṇānāṃ naḥ kurupatipaśorvādya nidhanam // 6.5 //
atha vā kṛtaṃ saṃdehena /
VERSE_6.6
nūnaṃ tenādya vīreṇa pratijñābhaṅgabhīruṇā /
badhyate keśapāśaste sa cāsyākarṣaṇakṣamaḥ // 6.6 //
pāñcālaka kathaya kathaya kathamupalabdhaḥ sa durātmā kasminnuddeśe kiṃ vādhunā pravṛttamiti /
&draupadī&:
{Pkt_161}bhadda kahehi kahehi /
SktCh_161: bhadra kathaya kathaya /
&pāñcālakaḥ&:
śṛṇotu devo devī ca / astīha devena hate madrādhipatau śalye gāndhārarājakulaśalabhe sahadevaśastrānalaṃ praviṣṭe senāpatinidhananirākrandaviralayodhojjhitāsu samarabhūmiṣu ripubalaparājayoddhatavalgitavicitraparākramāsāditavimukhārāticakrāsu dhṛṣṭadyumnādhiṣṭhitāsu ca yuṣmatsenāsu pranaṣṭeṣu kṛpakṛtavarmāśvatthāmasu tathā dāruṇāmaparyuṣitāṃ pratijñāmupalabhya kumāravṛkodarasya na jñāyate kvāpi pralīnaḥ sa durātmā kauravādhamaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
tatastataḥ /
&draupadī&:
{Pkt_162}ayi parado kahehi /
SktCh_162: ayi parataḥ kathaya /
&pāñcālakaḥ&:
avadhattāṃ devo devī ca / tataśca bhagavatā vāsudevenādhiṣṭhitamekarathamārūḍhau kumārabhīmārjunau samantātsamantapañcakaṃ paryaṭitumārabdhau tamanāsāditavantau ca / anantaraṃ daivamanuśocati mādṛśe bhṛtyavarge dīrghamuṣṇaṃ ca niśvasati kumāre bībhatsau jaladharasamayaniśāsaṃcāritataḍitprakarapiṅgalaiḥ kaṭākṣairādīpayati gadāṃ vṛkodare yatkiṃcanakāritāmadhikṣipati vidherbhagavati nārāyaṇe kaścitsaṃviditaḥ kumārasya māruterujjhitamāṃsabhāraḥ pratyagraviśasitamṛgalohitacaraṇanivasanastvaramāṇo 'ntikamupetya puruṣaḥ paruṣaśvāsagrastārdhaśrutavarṇānumeyapadayā vācā kathitavān / kumāra asminmahato 'sya sarasastīre dve padapaddhatī samavatīrṇapratibimbe / tayorekā sthalamuttīrṇā na dvitīyā / paratra kumāraḥ pramāṇamiti / tataḥ sasaṃbhramaṃ prasthitāḥ sarve vayaṃ tameva puraskṛtya / gatvā ca sarastīraṃ parijñāyamānasuyodhanapadalāñchanāṃ padavīmāsādya bhagavatā vāsudevenoktam / bho vīra vṛkodara jānāti kila suyodhanaḥ salilastambhanīṃ vidyām / tannūnaṃ tena tvadbhayātsarasīmenāmadhiśayitena bhavitavyam / etacca vacanamupaśrutya rāmānujasya sakaladiṅnikuñjapūritātiriktamudbhrāntasalilacaraśakuntakulaṃ trāsoddhatanakragrāhamāloḍya saraḥsalilaṃ bhairavaṃ ca garjitvā kumāravṛkodareṇābhihitam / are re vṛthāprakhyāpitālīkapauruṣābhimāninpāñcālarājatanayākeśāmbarākarṣaṇamahāpātakindhārtarāṣṭrāpasada
VERSE_6.7
janmendoramale kule vyapadiśasyadyāpi dhatse gadāṃ $ māṃ duḥśāsanakoṣṇaśoṇitamadhukṣībaṃ ripuṃ manyase &
darpāndho madhukaiṭabhadviṣi harāvapyuddhataṃ ceṣṭase ē̃ trāsānme nṛpaśo vihāya samaraṃ paṅke 'dhunā līyase // 6.7 //
api ca bho mānandha
VERSE_6.8
pāñcālyā manyuvahniḥ sphuṭamupaśamitaprāya eva prasahya $ vyāsaktaiḥ keśapāśairhatapatiṣu mayā kauravāntaḥpureṣu &
bhrāturduḥśāsanasya sravadasṛgurasaḥ pīyamānaṃ nirīkṣya ē̃ krodhātkiṃ bhīmasene vihitamasamaye yattvayāsto 'bhimānaḥ // 6.8 //
&draupadī&:
{Pkt_163}ṇāha abaṇīdo me maṇṇū jai puṇo bi sulahaṃ daṃsaṇaṃ bhavissadi /
SktCh_163: nātha apanīto me manyuryadi punarapi sulabhaṃ darśanaṃ bhaviṣyati /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
kṛṣṇe nāmaṅgalāni vyāhartumarhasyasminkāle / bhadra tatastataḥ /
&pāñcālakaḥ&:
tataścaivaṃ bhāṣamāṇena vṛkodareṇāvatīrya krodhoddhatabhramitabhīṣaṇagadāpāṇinā sahasaivollaṅghitatīramutsannanalinīvanamapaviddhamūrcchitagrāhamudbhrāntamatsyaśakuntamatibhairavāravabhramitavārisaṃcayamāyatamapi tatsaraḥ samantādāloḍitam /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
bhadra tathāpi kiṃ notthitaḥ /
&pāñcālakaḥ&:
deva kathaṃ notthitaḥ /
VERSE_6.9
tyaktvotthitaḥ sarabhasaṃ sarasaḥ sa mūla- $ mudbhūtakopadahanograviṣasphuliṅgaḥ &
āyastabhīmabhujamandaravellanābhiḥ ē̃ kṣīrodadheḥ sumathitādiva kālakūṭaḥ // 6.9 //
&yudhiṣṭhiraḥ&:
sādhu sukṣatriya sādhu /
&draupadī&:
{Pkt_164}paḍibaṇṇo samaro ṇa vā /
SktCh_164: pratipannaḥ samaro na vā /
&pāñcālakaḥ&:
utthāya ca tasmātsalilāśayātkarayugalottambhitatoraṇīkṛtabhīmagadaḥ kathayati sma / are re mārute kiṃ bhayena pralīnaṃ duryodhanaṃ manyate bhavān / mūḍha anihatapāṇḍuputraḥ prakāśaṃ lajjamāno viśramitumadhyavasitavānasmi pātālam / evaṃ cokte vāsudevakirīṭibhyāṃ dvāvapyantaḥsalilaṃ niṣiddhasamarasamārambhau sthalamuttāritau bhīmasuyodhanau / āsīnaśca kauravarājaḥ kṣititale gadāṃ nikṣipya viśīrṇarathasahasraṃ nihatakuruśatagajavājinarasahasrakalevarasaṃmardasaṃpatadgṛdhrakaṅkajambūkamutsannasuyodhamasmadvīramuktasiṃhanādamapamitrabāndhavamakauravaṃ raṇasthānamavalokyāyatamuṣṇaṃ ca niḥśvasitavān / tataśca vṛkodareṇābhihitam / ayi bhoḥ kauravarāja kṛtaṃ bandhunāśadarśanamanyunā / maivaṃ viṣādaṃ kṛthāḥ paryāptāḥ pāṇḍavāḥ samarāyāhamasahāya iti /
VERSE_6.10
pañcānāṃ manyase 'smākaṃ yaṃ suyodhaṃ suyodhana /
daṃśitasyāttaśastrasya tena te 'stu raṇotsavaḥ // 6.10 //
itthaṃ ca śrutvānasūyānvitāṃ dṛṣṭiṃ kumārayornikṣipyoktavāndhārtarāṣṭraḥ /
VERSE_6.11
karṇaduḥśāsanavadhāttulyāveva yuvāṃ mama /
apriyo 'pi priyo yoddhuṃ tvameva priyasāhasaḥ // 6.11 //
ityutthāya parasparakrodhādhikṣepaparuṣavākkalahaprastāvitaghorasaṃgrāmau vicitravibhramabhramitagadāparibhāsurabhujadaṇḍau maṇḍalairvicaritumārabdhau bhīmaduryodhanau / ahaṃ ca devena cakrapāṇinā devasakāśamanupreṣitaḥ / āha ca devo devakīnandanaḥ / aparyuṣitapratijñe ca mārutau pranaṣṭe kauravarāje mahānāsīnno viṣādaḥ / saṃprati punarbhīmasenenāsādite suyodhane niṣkaṇṭakībhūtaṃ bhuvanatalaṃ parikalayatu bhavān / abhyudayocitāścānavarataṃ pravartyantāṃ maṅgalasamārambhāḥ / kṛtaṃ saṃdehena /
VERSE_6.12
pūryantāṃ salilena ratnakalaśā rājyābhiṣekāya te $ kṛṣṇātyantacirojjhite ca kabarībandhe karotu kṣaṇam &
rāme śātakuṭhārabhāsurakare kṣatradrumocchedini ē̃ krodhāndhe ca vṛkodare paripatatyājau kutaḥ saṃśayaḥ // 6.12 //
&draupadī&:
{Pkt_165}*sabāṣpam**
jaṃ devo tihuaṇaṇāho bhaṇādi taṃ kahaṃ aṇṇahā bhavissadi /
SktCh_165: yaddevastribhuvananātho bhaṇati tatkathamanyathā bhaviṣyati /
&pāñcālakaḥ&:
na kevalamiyamāśīḥ / asuraniṣūdanasyādeśo 'pi /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
ko hi nāma bhagavatā saṃdiṣṭaṃ vikalpayati / kaḥ ko 'tra bhoḥ /
*praviśya**
&kañcukī&:
ājñāpayatu devaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
devasya devakīnandanasya bahumānādvatsasya me vijayamaṅgalāya pravartyantāṃ taducitāḥ samārambhāḥ /
&kañcukī&:
yadājñāpayati devaḥ* /sotsāhaṃ parikramya**
bho bhoḥ saṃvidhātḥṇāṃ puraḥsarā yathāpradhānamantarveśmikā dauvārikāśca eṣa khalu bhujabalaparikṣepottīrṇakauravaparibhavasāgarasya nirvyūḍhadurvahapratijñābhārasya suyodhanānujaśatonmūlanaprabhañjanasya duḥśāsanoraḥsthalavidalananārasiṃhasya duryodhanorustambhabhaṅgaviniścitavijayasya balinaḥ prābhañjanervṛkodarasya snehapakṣapātinā manasā maṅgalāni kartumājñāpayati devo yudhiṣṭhiraḥ* /ākāśe**
kiṃ brūtha / sarvato 'dhikataramapi pravṛttaṃ kiṃ nālokayasīti / sādhu putrakāḥ sādhu / anuktahitakāritā hi prakāśayati manogatāṃ svāmibhaktim /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
ārya jayaṃdhara /
&kañcukī&:
ājñāpayatu devaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
gaccha priyakhyāpakaṃ pāñcālakaṃ pāritoṣikeṇa paritoṣaya /
&kañcukī&:
yadājñāpayati devaḥ* /iti pāñcālakena saha niṣkrāntaḥ**
&draupadī&:
{Pkt_166}mahārāa kiṃṇimittaṃ uṇa ṇāhabhīmaseṇeṇa so durāāro bhaṇido / pañcāṇaṃ bi amhāṇaṃ majjhe jeṇa de roadi teṇa saha de saṃgāmo hodu tti / jai maddīsudāṇaṃ ekadareṇa saha saṃgāmo teṇa patthido bhave tado accāhidaṃ bhave /
SktCh_166: mahārāja kiṃnimittaṃ punarnāthabhīmasenena sa durācāro bhaṇitaḥ / pañcānāmapyasmākaṃ madhye yena te rocate tena saha te saṃgrāmo bhavatviti / yadi mādrīsutayorekatareṇa saha saṃgrāmastena prārthito bhavettato 'tyāhitaṃ bhavet /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
kṛṣṇe evaṃ manyate jarāsaṃdhaghātī / hatasakalasuhṛdbandhuvīrānujarājanyāsu kṛpakṛtavarmāśvatthāmaśeṣāsvekādaśasvakṣauhiṇīṣvabāndhavaḥ śarīramātravibhavaḥ kadācidutsṛṣṭanijābhimāno dhārtarāṣṭraḥ parityajedāyudhaṃ tapovanaṃ vā vrajetsaṃdhiṃ vā pitṛmukhena yāceta / evaṃ sati sudūramatikrāntaḥ pratijñābhāro bhavetsakalaripujayasyeti / samaraṃ pratipattuṃ pañcānāmapi pāṇḍavānāmekasyāpi naiva kṣamaḥ suyodhanaḥ / śaṅke cāhaṃ gadāyuddhaṃ vṛkodarasyaivānena / ayi sukṣatriye paśya /
VERSE_6.13
krodhodgūrṇagadasya nāsti sadṛśaḥ satyaṃ raṇe māruteḥ $ kauravye kṛtahastatā punariyaṃ deve yathā sīriṇi &
svastyastūddhatadhārtarāṣṭranalinīnāgāya vatsāya me ē̃ śaṅke tasya suyodhanena samaraṃ naivetareṣāmaham // 6.13 //
*nepathye**
tṛṣito 'smi bhostṛṣito 'smi / saṃbhāvayatu kaścitsalilacchāyāsaṃpradānena mām /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
*ākarṇya**
kaḥ ko 'tra bhoḥ /
*praviśya**
&kañcukī&:
ājñāpayatu devaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
jñāyatāṃ kimetat /
&kañcukī&:
yadājñāpayati devaḥ* /iti niṣkramya punaḥ praviśya**
deva kṣunmānatithirupasthitaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
śīghraṃ praveśaya /
&kañcukī&:
yadājñāpayati devaḥ* /iti niṣkrāntaḥ**
*tataḥ praviśati muniveṣadhārī cārvāko nāma rākṣasaḥ**
&rākṣasaḥ&:
*ātmagatam**
eṣo 'smi cārvāko nāma rākṣasaḥ / suyodhanasya mitraṃ pāṇḍavānvañcayituṃ bhramāmi* /prakāśam**
tṛṣito 'smi / saṃbhāvayatu māṃ kaścijjalacchāyāpradānena* /iti rājñaḥ samīpamupasarpati**
*sarva uttiṣṭhanti**
&yudhiṣṭhiraḥ&:
mune abhivādaye /
&rākṣasaḥ&:
akālo 'yaṃ samudācārasya / jalapradānena saṃbhāvayatu mām /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
mune idamāsanam / upaviśyatām /
&rākṣasaḥ&:
*upaviśya**
nanu bhavatāpi kriyatāmāsanaparigrahaḥ /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
*upaviśya**
kaḥ ko 'tra bhoḥ / salilamupanaya /
*praviśya gṛhītabhṛṅgāraḥ**
&kañcukī&:
*upasṛtya**
mahārāja śiśirasurabhisalilasaṃpūrṇo 'yaṃ bhṛṅgāraḥ pānabhājanaṃ cedam /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
mune nirvartyatāmudanyāpratikāraḥ /
&rākṣasaḥ&:
*pādau prakṣalyopaspṛśanvicintya**
bhoḥ kṣatriyastvamiti manye /
&yudhiṣṭhiraḥ&:
samyagvedī bhavān / kṣatriya evāsmi /
&rākṣasaḥ&:
sulabhaśca svajanavināśaḥ saṃgrāmeṣu pratidinamato nādeyaṃ bhavadbhyo jalādikam / bhavatu / chāyayaivānayā sarasvatīśiśirataraṃgaspṛśā marutā cānena vigataklamo bhaviṣyāmi /
&draupadī&:
Original text: Veṇīsaṃhāra · Edition: Venisamhara: Die Ehrenrettung der Königin, Ein Drama in 6 Akten von Bhatta Narayana. Julius Grill (Ed.). Leipzig : Fues's Verlag (R. Reisland) 1871. and Venisamhara of Bhatta Narayana. Edited with the commentary of Jagaddhara by M. R. Kale. Delhi : Motilal Banarsidass 1989. · Data entry Yves Codet · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0