વેણીસંહાર · ભાગ 4160

&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_119}તદો અ દેવ ઉહઅબલપ્પૌત્તસાહુકારામરિસિદેણ સરવરિસપ્પજ્જલિદેણ ગણ્ડીવિણા તુરએસુ સારહિં પિ રહવરે ધણું પિ જીઆઇં પિ ણલિન્દલઞ્છણે સિદાદબત્તે બિ અ વાબારિદો સમં સિલીમુહાસારો ।
સ્ક્ત્છ્_119: તતશ્ચ દેવ ઉભયબલપ્રવૃત્તસાધુકારામર્ષિતેન શરવર્ષપ્રજ્વલિતેન ગાણ્ડીવિના તુરગેષુ સારથાવપિ રથવરે ધનુષ્યપિ જીવાયામપિ નરેન્દ્રલાઞ્છને સિતાતપત્રે ઽપિ ચ વ્યાપારિતઃ સમં શિલીમુખાસારઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સભયમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_120}તદો દેવ વિરહો લૂણગુણકોદણ્ડો પરિબ્ભમણવ્વાબારમેત્તપ્પડિસિદ્ધસરસંપાદો મણ્ડલેહિં વિઅરિદું પૌત્તો કુમાલો ।
સ્ક્ત્છ્_120: તતો દેવ વિરથો લૂનગુણકોદણ્ડઃ પરિભ્રમણવ્યાપારમાત્રપ્રતિષિદ્ધશરસંપાતો મણ્ડલૈર્વિચરિતું પ્રવૃત્તઃ કમારઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સાશઙ્કમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_121}તદો દેવ સુદરહવિદ્ધંસણામરિસુદ્દીબિદેણ સામિણા અઙ્ગરાએણ અગણિઅભીમસેણાભિજોએણ પરિમુક્કો ધણંજઅસ્સ ઉબરિ સિલીમુહાસારો । કુમાલો બિ પરિજણોબણીદં અણ્ણં રહં આરુહિઅ પુણો બિ પૌત્તો ધણંજએણ સહ આઓધેદું ।
સ્ક્ત્છ્_121: તતો દેવ સુતરથવિધ્વંસનામર્ષોદ્દીપિતેન સ્વામિનાઙ્ગરાજેનાગણિતભીમસેનાભિયોગેન પરિમુક્તો ધનંજયસ્યોપરિ શિલીમુખાસારઃ । કુમારો ઽપિ પરિજનોપનીતમન્યં રથમારુહ્ય પુનરપિ પ્રવૃત્તો ધનંજયેન સહાયોદ્ધુમ્ ।
&ઉભૌ&:
સાધુ વૃષસેન સાધુ । તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_122}તદો દેવ ભણિદં અ કુમાલેણ રે રે તાદાહિક્ખેબમુહલ મજ્ઝમપણ્ડવ મહ સરા તુહ સરીરં ઉજ્ઝિઅ અણ્ણસ્સિં ણ ણિબડન્તિ । ત્તિ ભણિઅ સરસહસ્સેહિં પણ્ડવસરીરં પચ્છાદિઅ સિંહણાદેણ ગજ્જિદું પૌત્તો ।
સ્ક્ત્છ્_122: તતો દેવ ભણિતં ચ કુમારેણ રે રે તાતાધિક્ષેપમુખર મધ્યમપાણ્ડવ મમ શરાસ્તવ શરીરમુજ્ઝિત્વાન્યસ્મિન્ન નિપતન્તિ । ઇતિ ભણિત્વા શરસહસ્રૈઃ પાણ્ડવશરીરં પ્રચ્છાદ્ય સિંહનાદેન ગર્જિતું પ્રવૃત્તઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સવિસ્મયમ્**
અહો બાલસ્ય પરાક્રમો મુગ્ધસ્વભાવો ઽપિ । તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_123}તદો અ દેવ તં સરસંપાદં સમવધૂણિઅ ણિસિદસરાભિઘાદજાદમણ્ણુણા કિરીટિણા ગહિદા રહુચ્છઙ્ગાદો કણન્તકણઅકિઙ્કિણીજાલઝંકારવિરાઇણી મેહોબરોહવિમુક્કણહત્થલણિમ્મલા ણિસિદસામલસિણિદ્ધમુહી વિવિહરઅણપ્પહાભાસુરભીસણરમણીઅદંસણા સત્તી સોબહાસં વિમુક્કા અ કુમાલાહિમુહી ।
સ્ક્ત્છ્_123: તતશ્ચ દેવ તં શરસંપાતં સમવધૂય નિશિતશરાભિઘાતજાતમન્યુના કિરીટિના ગૃહીતા રથોત્સઙ્ગાત્ક્વણત્કનકકિઙ્કિણીજાલઝંકારવિરાવિણી મેઘોપરોધવિમુક્તનભસ્તલનિર્મલા નિશિતશ્યામલસ્નિગ્ધમુખી વિવિધરત્નપ્રભાભાસુરભીષણરમણીયદર્શના શક્તિઃ સોપહાસં વિમુક્તા ચ કુમારાભિમુખી ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સવિષાદમ્**
અહહ । તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_124}તદો અ દેવ પજ્જલન્તિં સત્તિં પેક્ખિઅ વિઅલિઅં અઙ્ગરાઅસ્સ હત્થાદો સસરં ધણું હિઅઆદો વીરસુલહો ઉચ્છાહો ણઅણાદો બાપ્ફસલિલં વઅણાદો રસિદં । હસિદં અ ધણંજએણ સિંહણાદં વિણાદિદં વિઓદલેણ દુક્કલં દુક્કલં ત્તિ આક્કન્દિદં કુરુબલેણ ।
સ્ક્ત્છ્_124: તતશ્ચ દેવ પ્રજ્વલન્તીં શક્તિં પ્રેક્ષ્ય વિગલિતમઙ્ગરાજસ્ય હસ્તાત્સશરં ધનુર્હૃદયાદ્વીરસુલભ ઉત્સાહો નયનાદ્બાષ્પસલિલં વદનાદ્રસિતમ્ । હસિતં ચ ધનંજયેન સિંહનાદં વિનાદિતં વૃકોદરેણ દુષ્કરં દુષ્કરમિત્યાક્રન્દિતં કુરુબલેન ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સવિષાદમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_125}તદો દેવ કુમાલવિસસેણેણ આકણ્ણાકિટ્ઠણિસિદખુરપ્પેહિં ચિરં ણિજ્ઝાઇઅ અદ્ધપહે એવ્વ ભાઈરહી વિઅ ભઅવદા વિસમલોઅણેણ તિધા કિદા સત્તી ।
સ્ક્ત્છ્_125: તતો દેવ કુમારવૃષસેનેનાકર્ણાકૃષ્ટનિશિતક્ષુરપ્રૈશ્ચિરં નિધ્યાયાર્ધપથ એવ ભાગીરથીવ ભગવતા વિષમલોચનેન ત્રિધા કૃતા શક્તિઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સાધુ વૃષસેન સાધુ । તતસ્તતઃ ।

&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_126}તદો અ દેવ એદસ્સિં અન્તરે કિદકલકલમુહરેણ વીરલોઅસાહુવાદેણ અન્તરિદો સમરતૂરરવો । સિદ્ધચાલણગણવિમુક્કકુસુમપ્પકરેણ પચ્છાદિદં સમલઙ્ગણં ।
સ્ક્ત્છ્_126: તતશ્ચ દેવ એતસ્મિન્નન્તરે કૃતકલકલમુખરેણ વીરલોકસાધુવાદેનાન્તરિતઃ સમરતૂર્યરવઃ । સિદ્ધચારણગણવિમુક્તકુસુમપ્રકરેણ પ્રચ્છાદિતં સમરાઙ્ગણમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
અહો બાલસ્ય પરાક્રમઃ । તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_127}તદો અ દેવ ભણિઅં સામિણા અઙ્ગરાએણ । ભો વિઓદલ અસમત્તો તુહ મહ બિ સમલવ્વાબારો । તા અણુમણ્ણ મં મુહુત્તઅં । પેક્ખામ દાવ વચ્છસ્સ તુહ ભાદુણો અ ધણુવ્વેદસિક્ખાણિઉણત્તણં । તુહ બિ એદં પેક્ખણીઅં ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_127: તતશ્ચ દેવ ભણિતં સ્વામિનાઙ્ગરાજેન । ભો વૃકોદર અસમાપ્તસ્તવ મમાપિ સમરવ્યાપારઃ । તદનુમન્યસ્વ માં મુહૂર્તમ્ । પ્રેક્ષાવહે તાવદ્વત્સસ્ય તવ ભ્રાતુશ્ચ ધનુર્વેદશિક્ષાનિપુણત્વમ્ । તવાપ્યેતત્પ્રેક્ષણીયમિતિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_128}તદો દેવ વિરદા રણવ્વાબારણિબ્બન્ધાદો મુહુત્તઅં પસમિદવેરા દુવે બિ પેક્ખઆ જાદા ભીમસેણઙ્ગરાઆ ।
સ્ક્ત્છ્_128: તતો દેવ વિરતૌ રણવ્યાપારનિર્બન્ધાન્મુહૂર્તં પ્રશમિતવૈરૌ દ્વાવપિ પ્રેક્ષકૌ જાતૌ ભીમસેનાઙ્ગરાજૌ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સાભિપ્રાયમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_129}તદો અ દેવ એદસ્સિં અન્તરે સત્તિખણ્ડણામરિસિદેણ ગણ્ડીવિણા ભણિઅં । અરે રે દુજ્જોહણપ્પમુહા* ।ઇત્યર્ધોક્તે લજ્જાં નાટયતિ**
સ્ક્ત્છ્_129: તતશ્ચ દેવ એતસ્મિન્નન્તરે શક્તિખણ્ડનામર્ષિતેન ગાણ્ડીવિના ભણિતમ્ । અરે રે દુર્યોધનપ્રમુખાઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સુન્દરક કથ્યતામ્ । પરવચનમેતત્ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_130}સુણાદુ દેવો । અરે દુજ્જોહણપ્પમુહા કુરુબલસેણાપહુણઆ અરે અવિણઅણોકણ્ણધાર કણ્ણ તુમ્હેહિં મહ પરોક્ખં બહુહિં મહોરહેહિં પરિવારિઅ એઆઈ મહ પુત્તઓ અહિમણ્ણૂ વાબાદિદો । અહં ઉણ તુમ્હાણં પેક્ખન્તાણં એવ્વ એદં કુમાલવિસસેણં સુમરિદવ્વસેસં કરોમિ । ત્તિ ભણિઅ સગવ્વં આપ્ફાલિદં ણેણ વજ્જણિગ્ઘાદણિગ્ઘોસભીસણજીઆરવં ગણ્ડીવં । સામિણા બિ સજ્જીકિદં કાલપુટ્ઠં ।
સ્ક્ત્છ્_130: શૃણોતુ દેવઃ । અરે દુર્યોધનપ્રમુખાઃ કુરુબલસેનાપ્રભવઃ અરે અવિનયનૌકર્ણધાર કર્ણ યુષ્માભિર્મમ પરોક્ષં બહુભિર્મહારથૈઃ પરિવૃત્યૈકાકી મમ પુત્રકો ઽભિમન્યુર્વ્યાપાદિતઃ । અહં પુનર્યુષ્માકં પ્રેક્ષમાણાનામેવૈતં કુમારવૃષસેનં સ્મર્તવ્યશેષં કરોમિ । ઇતિ ભણિત્વા સગર્વમાસ્ફાલિતમનેન વજ્રનિર્ઘાતનિર્ઘોષભીષણજીવારવં ગાણ્ડીવમ્ । સ્વામિનાપિ સજ્જીકૃતં કાલપૃષ્ઠમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સાવહિત્થમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_131}તદો અ દેવ પડિસિદ્ધભીમસેણસમલકમ્માલમ્ભેણ ગણ્ડીવિણા વિરૈદા અઙ્ગરાઅવિસસેણરહકૂલંકસાઓ દુવે બાણણઈઓ । તેહિં બિ દુવેહિં અણ્ણોણ્ણસિણેહદંસિદસિક્ખાવિસેસેહિં અહિજુત્તો સો દુરાઆરો મજ્ઝમપણ્ડઓ ।
સ્ક્ત્છ્_131: તતશ્ચ દેવ પ્રતિષિદ્ધભીમસેનસમરકર્મારમ્ભેણ ગાણ્ડીવિના વિરચિતે અઙ્ગરાજવૃષસેનરથકૂલંકષે દ્વે બાણનદ્યૌ । તાભ્યામપિ દ્વાભ્યામન્યો ઽન્યસ્નેહદર્શિતશિક્ષાવિશેષાભ્યામભિયુક્તઃ સ દુરાચારો મધ્યમપાણ્ડવઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_132}તદો અ દેવ ગણ્ડીવિણા તારરસિદજીઆણિગ્ઘોસમેત્તવિણ્ણાદબાણવરિસેણ તહ આઅરિદં પત્તિહિં જહ ણ ણહત્થલં ણ સામી ણ રહો ણ ધરણી ણ કુમાલો ણ કેદુવંસો ણ બલાઇં ણ સારહી ણ તુલંગમા ણ દિસાઓ ણ વીરલોઓ અ લક્ખીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_132: તતશ્ચ દેવ ગાણ્ડીવિના તારરસિતજીવાનિર્ઘોષમાત્રવિજ્ઞાતબાણવર્ષેણ તથાચરિતં પત્રિભિર્યથા ન નભસ્તલં ન સ્વામી ન રથો ન ધરણી ન કુમારો ન કેતુવંશો ન બલાનિ ન સારથિર્ન તુરંગમા ન દિશો ન વીરલોકશ્ચ લક્ષ્યતે ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સવિસ્મયમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_133}તદો અ દેવ અદિક્કન્તે સરવરિસે ખણમેત્તં એવ્વ સહરિસસિંહણાદે પણ્ડવસેણ્ણે સવિસાદમુક્કક્કન્દે કોરવબલે સમુત્થિદો મહન્તો કલઅલો હા હદો કુમાલવિસસેણો ત્તિ ।

સ્ક્ત્છ્_133: તતશ્ચ દેવ અતિક્રાન્તે શરવર્ષે ક્ષણમાત્રમેવ સહર્ષસિંહનાદે પાણ્ડવસૈન્યે સવિષાદમુક્તાક્રન્દે કૌરવબલે સમુત્થિતો મહાન્કલકલો હા હતઃ કુમારવૃષસેન ઇતિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સબાષ્પરોધમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_134}તદો દેવ પેક્ખામિ કુમાલં હદસારહિતુલંગં લૂણાદબત્તચાબચામરકેદુવંસં સગ્ગબ્ભટ્ઠં વિઅ સુલકુમાલં એક્કેણ એવ્વ હિઅઅમમ્મભેદિણા સિલીમુહેણ ભિણ્ણદેહં રહમજ્ઝે પલ્લત્થં ।
સ્ક્ત્છ્_134: તતો દેવ પ્રેક્ષે કુમારં હતસારથિતુરંગં લૂનાતપત્રચાપચામરકેતુવંશં સ્વર્ગભ્રષ્ટમિવ સુરકુમારમેકેનૈવ હૃદયમર્મભેદિના શિલીમુખેન ભિન્નદેહં રથમધ્યે પર્યસ્તમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સાસ્રમ્**
અહહ કુમાર વૃષસેન । અલમતઃ પરં શ્રુત્વા । હા વત્સ હા મદઙ્કદુર્લલિત હા મદાજ્ઞાકર હા ગદાયુધપ્રિયશિષ્ય હા શૌર્યસાગર હા રાધેયકુલપ્રરોહ હા પ્રિયદર્શન હા દુઃશાસનનિર્વિશેષ હા સર્વગુરુવત્સલ પ્રયચ્છ મે પ્રતિવચનમ્ ।
વેર્સે_4.10
પર્યાપ્તનેત્રમચિરોદિતચન્દ્રકાન્ત- $ મુદ્ભિદ્યમાનનવયૌવનરમ્યશોભમ્ &
પ્રાણાપહારપરિવર્તિતદૃષ્ટિ દૃષ્ટં ē̃ કર્ણેન તત્કથમિવાનનપઙ્કજં તે ॥ 4.10 ॥
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્નલમત્યન્તદુઃખાવેગેન ।
&દુર્યોધનઃ&:
સૂત પુણ્યવન્તો હિ દુઃખભાજો ભવન્તિ । અસ્માકં પુનઃ
વેર્સે_4.11
પ્રત્યક્ષં હતબન્ધૂનામેતત્પરિભવાગ્નિના ।
હૃદયં દહ્યતે ઽત્યર્થં કુતો દુઃખં કુતો વ્યથા ॥ 4.11 ॥
*ઇતિ મોહમુપગતઃ**
&સૂતઃ&:
સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ મહારાજઃ* ।ઇતિ પટાન્તેન વીજયતિ**
&દુર્યોધનઃ&:
*લબ્ધસંજ્ઞઃ**
ભદ્ર સુન્દરક તતો વયસ્યેન કિં પ્રતિપન્નમઙ્ગરાજેન ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_135}તદો અ દેવ તહાવિધસ્સ પુત્તસ્સ દંસણેણ સંગલિદં અસ્સુજલં ઉજ્ઝિઅ અણબેક્ખિદપરપ્પહરણાભિઓએણ સામિણા અઙ્ગરાએણ અભિજુત્તો ધણંજઓ । તં અ સુદવહામરિસુદ્દીબિદપરક્કમં વિમુક્કજીવિદાસં તહ પરક્કમન્તં પેક્ખિઅ ભીમણૌલસહદેવપઞ્ચાલપ્પમુહેહિં અન્તરિદો ધણંજઅસ્સ રહવરો ।
સ્ક્ત્છ્_135: તતશ્ચ દેવ તથાવિધસ્ય પુત્રસ્ય દર્શનેન સંગલિતમશ્રુજલમુજ્ઝિત્વાનવેક્ષિતપરપ્રહરણાભિયોગેન સ્વામિનાઙ્ગરાજેનાભિયુક્તો ધનંજયઃ । તં ચ સુતવધામર્ષોદ્દીપિતપરાક્રમં વિમુક્તજીવિતાશં તથા પરાક્રમન્તં પ્રેક્ષ્ય ભીમનકુલસહદેવપાઞ્ચાલપ્રમુખૈરન્તરિતો ધનંજયસ્ય રથવરઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_136}તદો દેવ સલ્લેન ભણિદં । અઙ્ગરાઅ ક્ખલિદતુલંગમો મથિદચક્કણેમિકૂબરો દે રહો । તા ણ જુત્તં ભીમજ્જુણેહિં સહ આજુજ્જિદું । ત્તિ ભણિઅ ણિવત્તિદો રહો ઓદારિદો સામી સન્દણાદો બહુપ્પઆરં અ સમસ્સાસિદો ।
સ્ક્ત્છ્_136: તતો દેવ શલ્યેન ભણિતમ્ । અઙ્ગરાજ સ્ખલિતતુરંગમો મથિતચક્રનેમિકૂબરસ્તે રથઃ । તન્ન યુક્તં ભીમાર્જુનાભ્યાં સહાયોદ્ધુમ્ । ઇતિ ભણિત્વા નિર્વર્તિતો રથો ઽવતારિતઃ સ્વામી સ્યન્દનાદ્બહુપ્રકારં ચ સમાશ્વાસિતઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_137}તદો અ સામિણા સુઇરં વિલબિઅ પરિઅણોબણીદં અણ્ણં રહં પેક્ખિઅ દીહં ણિસ્સસિઅ મૈ દિટ્ઠી વિણિક્ખિત્તા । સુન્દરઅ એહિ ત્તિ ભણિદં અ । તદો અહં ઉબગદો સામિસમીબં । તદો અબણીઅ સીસટ્ઠાણાદો પટ્ટિઅં સરીરસંગલિદેહિં સોણિઅબિન્દૂહિં લિત્તમુહં બાણં કદુઅ અવલિહિઅ પેસિદો દેવસ્સ સંદેસો* ।ઇતિ પટ્ટકામર્પયતિ**
સ્ક્ત્છ્_137: તતશ્ચ સ્વામિના સુચિરં વિલપ્ય પરિજનોપનીતમન્યં રથં પ્રેક્ષ્ય દીર્ઘં નિઃશ્વસ્ય મયિ દૃષ્ટિર્વિનિક્ષિપ્તા । સુન્દરક એહીતિ ભણિતં ચ । તતો ઽહમુપગતઃ સ્વામિસમીપમ્ । તતો ઽપનીય શીર્ષસ્થાનાત્પટ્ટિકાં શરીરસંગલિતૈઃ શોણિતબિન્દુભિર્લિપ્તમુખં બાણં કૃત્વાભિલિખ્ય પ્રેષિતો દેવસ્ય સંદેશઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:

*ગૃહીત્વા વાચયતિ**
સ્વસ્તિ । મહારાજદુર્યોધનં સમરાઙ્ગણાત્કર્ણ એતદન્તં કણ્ઠે ગાઢમાલિઙ્ગ્ય વિજ્ઞાપયતિ ।
વેર્સે_4.12
અસ્ત્રગ્રામવિધૌ કૃતી ન સમરેષ્વસ્યાસ્તિ તુલ્યઃ પુમા- $ ન્ભ્રાતૃભ્યો ઽપિ મમાધિકો ઽયમમુના જેયાઃ પૃથાસૂનવઃ &
ત્વત્સંભાવિત ઇત્યહં ન ચ હતો દુઃશાસનારિર્મયા ē̃ ત્વં દુઃખપ્રતિકારમેહિ ભુજયોર્વીર્યેણ બાષ્પેણ વા ॥ 4.12 ॥
વયસ્ય કર્ણ કિમિદં ભ્રાતૃશતવધદુઃખિતં મામપરેણ વાક્શલ્યેન ઘટ્ટયસિ । ભદ્ર સુન્દરક અથેદાનીં કિમારમ્ભો ઽઙ્ગરાજઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_138}દેવ અબણીદસરીરાવરણો અત્તવહકિદણિચ્ચઓ પુણો બિ પત્થેણ સહ સમલં મગ્ગેદિ ।
સ્ક્ત્છ્_138: દેવ અપનીતશરીરાવરણ આત્મવધકૃતનિશ્ચયઃ પુનરપિ પાર્થેન સહ સમરં માર્ગયતે ।
&દુર્યોધનઃ&:
*આવેગાદાસનાદુત્તિષ્ઠન્**
સૂત રથમુપનય । સુન્દરક ત્વમપિ મદ્વચનાત્ત્વરિતતરં ગત્વા વયસ્યમઙ્ગરાજં પ્રતિબોધય । અલમતિસાહસેન । અભિન્ન એવાયમાવયોઃ સંકલ્પઃ । ન ખલુ ભવાનેકો જીવિતપરિત્યાગાકાઙ્ક્ષી । કિં તુ
વેર્સે_4.13
હત્વા પાર્થાન્સલિલમશિવં બન્ધુવર્ગાય દત્ત્વા $ મુક્ત્વા બાષ્પં સહ કતિપયૈર્મન્ત્રિભિશ્ચારિભિશ્ચ &
કૃત્વાન્યો ઽન્યં સુચિરમપુનર્ભાવિ ગાઢોપગૂઢં ē̃ સંત્યક્ષ્યાવો હતતનુમિમાં દુઃખિતૌ નિર્વૃતૌ ચ ॥ 4.13 ॥
અથ ચ શોકં પ્રતિ મયા ન કિંચિત્સંદેષ્ટવ્યમ્ ।
વેર્સે_4.14
વૃષસેનો ન તે પુત્રો ન મે દુઃશાસનો ઽનુજઃ ।
ત્વાં બોધયામિ કિમહં ત્વં માં સંસ્થાપયિષ્યસિ ॥ 4.14 ॥
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_139}જં દેવો આણબેદિ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
સ્ક્ત્છ્_139: યદ્દેવ આજ્ઞાપયતિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તૂર્ણમેવ રથમુપસ્થાપય ।
&સૂતઃ&:
*કર્ણં દત્ત્વા**
દેવ હ્રેષાસંવલિતો નેમિધ્વનિઃ શ્રૂયતે । તથા તર્કયામિ નૂનં પરિજનોપનીતો રથઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સૂત ગચ્છ ત્વં સજ્જીકુરુ ।
&સૂતઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય પુનઃ પ્રવિશતિ**
&દુર્યોધનઃ&:
*વિલોક્ય**
કિમિતિ નારૂઢો ઽસિ ।
&સૂતઃ&:
એષ ખલુ તાતો ઽમ્બા ચ સંજયાધિષ્ઠિતં રથમારુહ્ય દેવસ્ય સમીપમુપગતૌ ।
&દુર્યોધનઃ&:
કિં નામ તાતો ઽમ્બા ચ સંપ્રાપ્તૌ । કષ્ટમતિબીભત્સમાચરિતં દૈવેન । સૂત ગચ્છ ત્વં સ્યન્દનં તૂર્ણમુપહર । અહમપિ તાતદર્શનં પરિહરન્નેકાન્તે તિષ્ઠામિ ।
&સૂતઃ&:
દેવ ત્વદેકશેષબાન્ધવાવેતૌ કથમિવ ન સમાશ્વાસયસિ ।

&દુર્યોધનઃ&:
સૂત કથમિવ સમાશ્વાસયામિ વિમુખભાગધેયઃ । પશ્ય ।
વેર્સે_4.15
અદ્યૈવાવાં રણમુપગતૌ તાતમમ્બાં ચ દૃષ્ટ્વા $ ઘ્રાતસ્તાભ્યાં શિરસિ વિનતો ઽહં ચ દુઃશાસનશ્ચ &
તસ્મિન્બાલે પ્રસભમરિણા પ્રાપિતે તામવસ્થાં ē̃ પાર્શ્વં પિત્રોરપગતઘૃણઃ કિં નુ વક્ષ્યામિ ગત્વા ॥ 4.15 ॥
તથાપ્યવશ્યં વન્દનીયૌ ગુરૂ ।
*ઇતિ નિષ્ક્રાન્તૌ**
ઇતિ ચતુર્થો ઽઙ્કઃ ।
અચ્ત્_5
પઞ્ચમો ઽઙ્કઃ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ રથયાનેન ગાન્ધારી સંજયો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ સંજય કથય કથય કસ્મિન્નુદ્દેશે કુરુકુલકાનનૈકપ્રવાલો વત્સો મે દુર્યોધનસ્તિષ્ઠતિ । કચ્ચિજ્જીવતિ વા ન વા ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_140}જાદ જૈ સચ્ચં જીવદિ મે વચ્છો તા કધેહિ કસ્સિં દેસે વટ્ટદિ ।
સ્ક્ત્છ્_140: જાત યદિ સત્યં જીવતિ મે વત્સસ્તત્કથય કસ્મિન્દેશે વર્તતે ।
&સંજયઃ&:
નન્વેષ મહારાજ એક એવ ન્યગ્રોધચ્છાયાયામુપવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિ ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_141}*સકરુણમ્**
જાદ એઆઈ ત્તિ ભણાસિ । કિં ણુ ક્ખુ સંપદં ભાદુસદં સે પાસે ભવિસ્સદિ ।
સ્ક્ત્છ્_141: જાત એકાકીતિ ભણસિ । કિં નુ ખલુ સાંપ્રતં ભ્રાતૃશતમસ્ય પાર્શ્વે ભવિષ્યતિ ।
&સંજયઃ&:
તાત અમ્બ અવતરતં સ્વૈરં રથાત્ ।
*ઉભાવવતરણં નાટયતઃ**
*તતઃ પ્રવિશતિ સવ્રીડમુપવિષ્ટો દુર્યોધનઃ**
&સંજયઃ&:
*ઉપસૃત્ય**
વિજયતાં મહારાજઃ । નન્વેષ તાતો ઽમ્બયા સહ પ્રાપ્તઃ । કિં ન પશ્યતિ મહારાજઃ ।
*દુર્યોધનો વૈલક્ષ્યં નાટયતિ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વેર્સે_5.1
શલ્યાનિ વ્યપનીય કઙ્કવદનૈરુન્મોચિતે કઙ્કટે $ બદ્ધેષુ વ્રણપટ્ટકેષુ શનકૈઃ કર્ણે કૃતાપાશ્રયઃ &
દૂરાન્નિર્જિતસાન્ત્વિતાન્નરપતીનાલોકયંલ્લીલયા ē̃ સહ્યા પુત્રક વેદનેતિ ન મયા પાપેન પૃષ્ટો ભવાન્ ॥ 5.1 ॥
*ધૃતરાષ્ટ્રો ગાન્ધારી ચ સ્પર્શેનોપેત્યાલિઙ્ગતઃ**
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_142}વચ્છ અદિગાઢપ્પહારવેઅણાપજ્જાઉલસ્સ અમ્હેસુ સંણિહિદેસુ બિ ણ પસરદિ દે વાણી ।
સ્ક્ત્છ્_142: વત્સ અતિગાઢપ્રહારવેદનાપર્યાકુલસ્યાસ્માસુ સંનિહિતેષ્વપિ ન પ્રસરતિ તે વાણી ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ દુર્યોધન કિમકૃતપૂર્વઃ સંપ્રતિ મય્યપ્યયમવ્યાહારઃ ।

&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_143}વચ્છ જૈ તુમં બિ અમ્હે ણાલબસિ તા કિં સંપદં વચ્છો દુસ્સાસણો આલબદુ દુમ્મરિસણો વા અધ અણ્ણો વા* ।ઇતિ રોદિતિ**
સ્ક્ત્છ્_143: વત્સ યદિ ત્વમપ્યસ્માન્નાલપસિ તત્કિં સાંપ્રતં વત્સો દુઃશાસન આલપતુ દુર્મર્ષણો વાથાન્યો વા ।
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.2
પાપો ઽહમપ્રતિકૃતાનુજનાશદર્શી $ તાતસ્ય બાષ્પપયસાં તવ ચામ્બ હેતુઃ &
દુર્જાતમત્ર વિમલે ભરતાન્વવાયે ē̃ કિં માં સુતક્ષયકરં સુત ઇત્યવૈષિ ॥ 5.2 ॥
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_144}જાદ અલં પરિદેવિદેણ । તુમં બિ દાવ એક્કો ઇમસ્સ અન્ધજુઅલસ્સ મગ્ગોબદેસઓ । તા ચિરં જીવ । કિં મે રજ્જેણ જએણ વા ।
સ્ક્ત્છ્_144: જાત અલં પરિદેવિતેન । ત્વમપિ તાવદેકો ઽસ્યાન્ધયુગલસ્ય માર્ગોપદેશકઃ । તચ્ચિરં જીવ । કિં મે રાજ્યેન જયેન વા ।
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.3
માતઃ કિમપ્યસદૃશં કૃપણં વચસ્તે $ સુક્ષત્રિયા ક્વ ભવતી ક્વ ચ દીનતૈષા &
નિર્વત્સલે સુતશતસ્ય વિપત્તિમેતાં ē̃ ત્વં નાનુચિન્તયસિ રક્ષસિ મામયોગ્યમ્ ॥ 5.3 ॥
નૂનં વિચેષ્ટિતમિદં સુતશોકસ્ય ।
&સંજયઃ&:
મહારાજ કિં વાયં લોકવાદો વિતથો ન ઘટસ્ય કૂપપાતે રજ્જુરપિ તત્ર પ્રક્ષેપ્તવ્યેતિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
અપુષ્કલમિદમ્ । ઉપક્રિયમાણાભાવે કિમુપકરણેન* ।ઇતિ રોદિતિ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
*દુર્યોધનં પરિષ્વજ્ય**
વત્સ સમાશ્વસિહિ સમાશ્વાસય ચાસ્માનિમામતિદીનાં માતરં ચ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તાત દુર્લભઃ સમાશ્વાસ ઇદાનીં યુષ્માકમ્ । કિં તુ
વેર્સે_5.4
કુન્ત્યા સહ યુવામદ્ય મયા નિહતપુત્રયા ।
વિરાજમાનૌ શોકે ઽપિ તનયાનનુશોચતમ્ ॥ 5.4 ॥
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_145}જાદ એદં એવ્વ સંપદં પભૂદં જં તુમં બિ દાવ એક્કો જીવસિ । તા જાદ અકાલો દે સમરસ્સ । પસીદ । એસો દે સીસઞ્જલી । ણિવત્તીઅદુ સમરવ્વાબારાદો । અપચ્છિમં કરેહિ મે વઅણં ।
સ્ક્ત્છ્_145: જાત એતદેવ સાંપ્રતં પ્રભૂતં યત્ત્વમપિ તાવદેકો જીવસિ । તજ્જાત અકાલસ્તે સમરસ્ય । પ્રસીદ । એષ તે શીર્ષાઞ્જલિઃ । નિવર્ત્યતાં સમરવ્યાપારાત્ । અપશ્ચિમં કુરુ મે વચનમ્ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ શૃણુ વચનં તવામ્બાયા મમ ચ નિહતાશેષબન્ધુવર્ગસ્ય । પશ્ય ।
વેર્સે_5.5
દાયાદા ન યયોર્બલેન ગણિતાસ્તૌ દ્રોણભીષ્મૌ હતૌ $ કર્ણસ્યાત્મજમગ્રતઃ શમયતો ભીતં જગત્ફાલ્ગુનાત્ &
વત્સાનાં નિધનેન મે ત્વયિ રિપુઃ શેષપ્રતિજ્ઞો ઽધુના ē̃ માનં વૈરિષુ મુઞ્ચ તાત પિતરાવન્ધાવિમૌ પાલય ॥ 5.5 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
સમરાત્પ્રતિનિવૃત્ય કિં મયા કર્તવ્યમ્ ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_146}જાદ જં પિદા દે વિઉરો વા ભણાદિ ।
સ્ક્ત્છ્_146: જાત યત્પિતા તે વિદુરો વા ભણતિ ।

&સંજયઃ&:
દેવ એવમિદમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સંજય અદ્યાપ્યુપદેષ્ટવ્યમસ્તિ ।
&સંજયઃ&:
દેવ યાવત્પ્રાણિતિ તાવદુપદેષ્ટવ્યભૂમિર્વિજિગીષુઃ પ્રજ્ઞાવતામ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સક્રોધમ્**
શૃણુમસ્તાવદ્ભવત એવ પ્રજ્ઞાવતઃ સંપ્રત્યસ્મદનુરૂપમુપદેશમ્ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ યુક્તવાદિનિ સંજયે કિમત્ર ક્રોધેન । યદિ પ્રકૃતિમાપદ્યસે તદહમેવ ભવન્તં બ્રવીમિ । શ્રૂયતામ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
કથયતુ તાતઃ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ કિં વિસ્તરેણ । સંધત્તાં ભવાનિદાનીમપિ યુધિષ્ઠિરમીપ્સિતપણબન્ધેન ।
&દુર્યોધનઃ&:
તાત તનયસ્નેહવૈક્લવ્યાદમ્બા બાલિશત્વાત્સંજયશ્ચ કામમેવં બ્રવીતુ । યુષ્માકમપ્યેવં વ્યામોહઃ । અથ વા પ્રભવતિ પુત્રનાશજન્મા હૃદયજ્વરઃ । અન્યચ્ચ તાત અસ્ખલિતભ્રાતૃશતો ઽહં યદા તદાવધીરિતવાસુદેવસામોપન્યાસઃ । સંપ્રતિ હિ દૃષ્ટપિતામહાચાર્યાનુજરાજચક્રવિપત્તિઃ સ્વશરીરમાત્રસ્નેહાદુદાત્તપુરુષવ્રીડાવહમસુખાવસાનં ચ કથમિવ કરિષ્યતિ દુર્યોધનઃ સહ પાણ્ડવૈઃ સંધિમ્ । અન્યચ્ચ નયવેદિન્સંજય
વેર્સે_5.6
હીયમાનાઃ કિલ રિપોર્નૃપાઃ સંદધતે પરાન્ ।
દુઃશાસને હતે ઽહીનાઃ સાનુજાઃ પાણ્ડવાઃ કથમ્ ॥ 5.6 ॥
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ એવં ગતે ઽપિ મત્પ્રાર્થનયા ન કિંચિન્ન કરોતિ યુધિષ્ઠિરઃ । અન્યચ્ચ સર્વદૈવાપ્રકૃષ્ટમાત્માનં મન્યતે યુધિષ્ઠિરઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
કથમિવ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ શ્રૂયતાં પ્રતિજ્ઞા યુધિષ્ઠિરસ્ય । નાહમેકસ્યાપિ ભ્રાતુર્વિપત્તૌ પ્રાણાન્ધારયામીતિ । બહુચ્છલત્વાત્સંગ્રામસ્યાનુજનાશમાશઙ્કમાનો યદૈવ ભવતે રોચતે તદૈવાસૌ સજ્જઃ સંધાતુમ્ ।
&સંજયઃ&:
એવમિદમ્ ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_147}જાદ ઉપપત્તિજુત્તં પડિબજ્જસ્સ પિદુણો વઅણં ।
સ્ક્ત્છ્_147: જાત ઉપપત્તિયુક્તં પ્રતિપદ્યસ્વ પિતુર્વચનમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તાત અમ્બ સંજય
વેર્સે_5.7
એકેનાપિ વિનાનુજેન મરણં પાર્થઃ પ્રતિજ્ઞાતવા- $ ન્ભ્રાત્ઃણાં નિહતે શતે ઽભિલષતે દુર્યોધનો જીવિતુમ્ &
તં દુઃશાસનશોણિતાશનમરિં ભિન્નં ગદાકોટિભિ- ē̃ ર્ભીમં દિક્ષુ ન વિક્ષિપામિ કૃપણઃ સંધિં વિદધ્યામહમ્ ॥ 5.7 ॥
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_148}હા જાદ દુસ્સાસણ હા મદઙ્કદુલ્લલિત હા જુઅરાઅ અસ્સુદપુવ્વા ક્ખુ કસ્સ બિ લોએ ઈદિસી વિપત્તી । હા વીરસદપ્પસવિણિ હદગન્ધારિ દુક્ખસદં પસૂદાસિ ણ ઉણ સુદસદં ।
સ્ક્ત્છ્_148: હા જાત દુઃશાસન હા મદઙ્કદુર્લલિત હા યુવરાજ અશ્રુતપૂર્વા ખલુ કસ્યાપિ લોક ઈદૃશી વિપત્તિઃ । હા વીરશતપ્રસવિનિ હતગાન્ધારિ દુઃખશતં પ્રસૂતાસિ ન પુનઃ સુતશતમ્ ।
*સર્વે રુદન્તિ**

&સંજયઃ&:
*બાષ્પમુત્સૃજ્ય**
તાત અમ્બ પ્રતિબોધયિતું મહારાજમિમાં ભૂમિં યુવામાગતૌ । તદાત્માપિ તાવત્સંસ્તભ્યતામ્ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ દુર્યોધન એવં વિમુખેષુ ભાગધેયેષુ ત્વયિ ચામુઞ્ચતિ સહજં માનમરિષુ ત્વદેકશેષજીવિતાલમ્બનેયં તપસ્વિની ગાન્ધારી કમવલમ્બતાં શરણમહં ચ ।
&દુર્યોધનઃ&:
શ્રૂયતાં યત્પ્રતિપત્તુમિદાનીં પ્રાપ્તકાલમ્ ।
વેર્સે_5.8
કલિતભુવના ભુક્તૈશ્વર્યાસ્તિરસ્કૃતવિદ્વિષઃ $ પ્રણતશિરસાં રાજ્ઞાં ચૂડાસહસ્રકૃતાર્ચનાઃ &
અભિમુખમરીન્ઘ્નન્તઃ સંખ્યે હતાઃ શતાત્મજા ē̃ વહતુ સગરેણોઢાં તાતો ધુરં સહિતો ઽમ્બયા ॥ 5.8 ॥
વિપર્યયે ત્વસ્યાધિપતેરુલ્લઙ્ઘિતઃ ક્ષાત્રધર્મઃ સ્યાત્ ।
*નેપથ્યે મહાન્કલકલઃ**
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_149}*આકર્ણ્ય સભયમ્**
જાદ કહિં એદં હાહાકારમિસ્સં તૂરરસિદં સુણીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_149: જાત કુત્રૈતદ્ધાહાકારમિશ્રં તૂર્યરસિતં શ્રૂયતે ।
&સંજયઃ&:
અમ્બ ભૂમિરિયમેવંવિધાનાં ભીરુજનત્રાસનાનાં મહાનિનાદાનામ્ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ સંજય જ્ઞાયતામતિભૈરવઃ ખલુ વિસ્તારી હાહારવઃ । કારણેનાસ્ય મહતા ભવિતવ્યમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તાત પ્રસીદ । પરાઙ્મુખં ખલુ દૈવમસ્માકમ્ । યાવદપરમપિ કિંચિદત્યાહિતં ન શ્રાવયતિ તાવદેવાજ્ઞાપય માં સંગ્રામાવતરણાય ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_150}જાદ મુહુત્તઅં દાવ મં મન્દભાઇણિં સમસ્સાસેહિ ।
સ્ક્ત્છ્_150: જાત મુહૂર્તં તાવન્માં મન્દભાગ્યાં સમાશ્વાસય ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ યદ્યપિ ભવાન્સમરાય કૃતનિશ્ચયસ્તથાપિ રહઃ પરપ્રતીઘાતોપાયશ્ચિન્ત્યતામ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.9
પ્રત્યક્ષં હતબાન્ધવા મમ પરે હન્તું ન યોગ્યા રહઃ $ કિં વા તેન કૃતેન તૈરિવ કૃતં યન્ન પ્રકાશં રણે &
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_151}જાદ એઆઈ તુમં । કો દે સહાઅત્તણં કરિસ્સદિ ।
સ્ક્ત્છ્_151: જાત એકાકી ત્વમ્ । કસ્તે સાહાય્યં કરિષ્યતિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.9
એકો ઽહં ભવતીસુતક્ષયકરો માતઃ કિયન્તો ઽરયઃ ē̃ સામ્યં કેવલમેતુ દૈવમધુના નિષ્પાણ્ડવા મેદિની ॥ 5.9 ॥
*નેપથ્યે । કલકલાનન્તરમ્**
ભો ભો યોધાઃ નિવેદયન્તુ ભવન્તઃ કૌરવેશ્વરાય । ઇદં મહત્કદનં પ્રવૃત્તમ્ । અલમપ્રિયશ્રવણપરાઙ્મુખતયા । યતઃ કાલાનુરૂપં પ્રતિવિધાતવ્યમિદાનીમ્ । તથા હિ
વેર્સે_5.10
ત્યક્તપ્રાજનરશ્મિરઙ્કિતતનુઃ પાર્થાઙ્કિતૈર્માર્ગણૈ- $ ર્વાહૈઃ સ્યન્દનવર્ત્મનાં પરિચયાદાકૃષ્યમાણઃ શનૈઃ &

વાર્તામઙ્ગપતેર્વિલોચનજલૈરાવેદયન્પૃચ્છતાં ē̃ શૂન્યેનૈવ રથેન યાતિ શિબિરં શલ્યઃ કુરૂઞ્શલ્યયન્ ॥ 5.10 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
*શ્રુત્વા સાશઙ્કમ્**
આઃ કેનેદમવિસ્પષ્ટમશનિપાતદારુણમુદ્ઘોષિતમ્ । કઃ કો ઽત્ર ભોઃ ।
*પ્રવિશ્ય સંભ્રાન્તઃ**
&સૂતઃ&:
હા હતાઃ સ્મઃ* ।ઇત્યાત્માનં પાતયતિ**
&દુર્યોધનઃ&:
અયિ કથય કથય ।
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્કિમન્યત્ ।
વેર્સે_5.11
શલ્યેન યથા શલ્યેન મૂર્ચ્છિતઃ પ્રવિશતા જનૌઘો ઽયમ્ ।
શૂન્યં કર્ણસ્ય રથં મનોરથમિવાધિરૂઢેન ॥ 5.11 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
હા વયસ્ય કર્ણ* ।ઇતિ મોહમુપગતઃ**
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_152}જાદ સમસ્સસ સમસ્સસ ।
સ્ક્ત્છ્_152: જાત સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।
&સંજયઃ&:
સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ દેવઃ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
ભોઃ કષ્ટં કષ્ટમ્ ।
વેર્સે_5.12
ભીષ્મે દ્રોણે ચ નિહતે ય આસીદવલમ્બનમ્ ।
વત્સ્સય મે સુહૃચ્છૂરો રાધેયઃ સો ઽપ્યયં હતઃ ॥ 5.12 ॥
વત્સ સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ । નનુ ભો હતવિધે
વેર્સે_5.13
અન્ધો ઽનુભૂતશતપુત્રવિપત્તિદુઃખઃ $ શોચ્યાં દશામુપગતઃ સહ ભાર્યયાહમ્ &
અસ્મિન્નશેષિતસુહૃદ્ગુરુબન્ધુવર્ગે ē̃ દુર્યોધને ઽપિ હિ કૃતો ભવતા નિરાશઃ ॥ 5.13 ॥
વત્સ દુર્યોધન સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ । સમાશ્વાસય તપસ્વિનીં માતરં ચ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*લબ્ધસંજ્ઞઃ**
વેર્સે_5.14
અયિ કર્ણ કર્ણસુખદાં પ્રયચ્છ મે $ ગિરમુદ્ગિરન્નિવ મુદં મયિ સ્થિરામ્ &
સતતાવિયુક્તમકૃતાપ્રિયં પ્રિયં ē̃ વૃષસેનવત્સલ વિહાય યાસિ મામ્ ॥ 5.14 ॥
*પુનર્મોહમુપગતઃ**
*સર્વે સમાશ્વાસયન્તિ**
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.15

મમ પ્રાણાધિકે તસ્મિન્નઙ્ગાનામધિપે હતે ।
ઉચ્છ્વસન્નપિ લજ્જે ઽહમાશ્વાસે તાત કા કથા ॥ 5.15 ॥
અપિ ચ
વેર્સે_5.16
શોચામિ શોચ્યમપિ શત્રુહતં ન વત્સં $ દુઃશાસનં તમધુના ન ચ બન્ધુવર્ગમ્ &
યેનાતિદુઃશ્રવમસાધુ કૃતં તુ કર્ણે ē̃ કર્તાસ્મિ તસ્ય નિધનં સમરે કુલસ્ય ॥ 5.16 ॥
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_153}જાદ સિઢિલેહિ દાવ ખણમેત્તં બપ્ફમોક્ખં ।
સ્ક્ત્છ્_153: જાત શિથિલય તાવત્ક્ષણમાત્રં બાષ્પમોક્ષમ્ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ ક્ષણમાત્રં પરિમાર્જયાશ્રૂણિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.17
મામુદ્દિશ્ય ત્યજન્પ્રાણાન્કેનચિન્ન નિવારિતઃ ।
તત્કૃતે ત્યજતો બાષ્પં કિં મે દીનસ્ય વાર્યતે ॥ 5.17 ॥
સૂત કેનૈતદસંભાવનીયમસ્મત્કુલાન્તકરં કર્મ કૃતં સ્યાત્ ।
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્નેવં કિલ જનઃ કથયતિ ।
વેર્સે_5.18
ભૂમૌ નિમગ્નચક્રશ્ચક્રાયુધસારથેઃ શરૈસ્તસ્ય ।
નિહતઃ કિલેન્દ્રસૂનોરસ્મત્સેનાકૃતાન્તસ્ય ॥ 5.18 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_5.19
કર્ણાનનેન્દુસ્મરણાત્ક્ષુભિતઃ શોકસાગરઃ ।
વાડવેનેવ શિખિના પીયતે ક્રોધજેન મે ॥ 5.19 ॥
તાત અમ્બ પ્રસીદતમ્ ।
વેર્સે_5.20
જ્વલનઃ શોકજન્મા મામયં દહતિ દુઃસહઃ ।
સમાનાયાં વિપત્તૌ મે વરં સંશયિતો રણઃ ॥ 5.20 ॥
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
*દુર્યોધનં પરિષ્વજ્ય રુદન્**
વેર્સે_5.21
ભવતિ તનય સત્યં સંશયઃ સાહસેષુ $ દ્રવતિ હૃદયમેતદ્ભીમમુત્પ્રેક્ષ્ય ભીમમ્ &
અનિકૃતિનિપુણં તે ચેષ્ટિતં માનશૌણ્ડ ē̃ ચ્છલબહુલમરીણાં સંગરં હા હતો ઽસ્મિ ॥ 5.21 ॥
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_154}જાદ તેણ એવ્વ સુદસદકદન્તેણ વિઓદલેણ સમં સમલં મગ્ગેસિ ।
સ્ક્ત્છ્_154: જાત તેનૈવ સુતશતકૃતાન્તેન વૃકોદરેણ સમં સમરં માર્ગયસે ।
&દુર્યોધનઃ&:
તિષ્ઠતુ તાવદ્વૃકોદરઃ ।
વેર્સે_5.22

પાપેન યેન હૃદયસ્થમનોરથો મે $ સર્વાઙ્ગચન્દનરસો નયનામલેન્દુઃ &
પુત્રસ્તવામ્બ તવ તાત નયૈકશિષ્યો ē̃ કર્ણો હતઃ સપદિ તત્ર શરાઃ પતન્તુ ॥ 5.22 ॥
સૂત અલમિદાનીં કાલાતિપાતેન । સજ્જં મે રથમુપાહર । ભયં ચેત્પાણ્ડવેભ્યસ્તિષ્ઠ । ગદામાત્રસહાય એવ સમરભુવમવતરામિ ।
&સૂતઃ&:
અલમન્યથા સંભાવિતેન । અયમહમાગત એવ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ દુર્યોધન યદિ સ્થિર એવાસ્માન્દગ્ધુમયં તે વ્યવસાયસ્તત્સંનિહિતેષુ વીરેષુ સેનાપતિઃ કશ્ચિદભિષિચ્યતામ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
નન્વભિષિક્ત એવ ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_155}જાદ કદરો ઉણ સો જહિં એદં હદાસં ઓલમ્બિસ્સં ।
સ્ક્ત્છ્_155: જાત કતરઃ પુનઃ સ યત્રેમાં હતાશામવલમ્બિષ્યે ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
કિં વા શલ્ય ઉત વાશ્વત્થામા ।
&સંજયઃ&:
હા કષ્ટમ્ ।
વેર્સે_5.23
ગતે ભીષ્મે હતે દ્રોણે કર્ણે ચ વિનિપાતિતે ।
આશા બલવતી રાજઞ્શલ્યો જેષ્યતિ પાણ્ડવાન્ ॥ 5.23 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
કિં વા શલ્યેનોત વાશ્વત્થામ્ના ।
વેર્સે_5.24
કર્ણાલિઙ્ગનદાયી વા પાર્થપ્રાણહરો ઽપિ વા ।
અનિવારિતસંપાતૈરયમાત્માશ્રુવારિભિઃ ॥ 5.24 ॥
*નેપથ્યે કલકલં કૃત્વા**
ભો ભોઃ કૌરવબલપ્રધાનયોધા અલમસ્માનવલોક્ય ભયાદિતસ્તતો ગમનેન । કથયન્તુ ભવન્તઃ કસ્મિન્નુદ્દેશે સુયોધનસ્તિષ્ઠતિ ।
*સર્વે સસંભ્રમમાકર્ણયન્તિ**
*પ્રવિશ્ય સંભ્રાન્તઃ**
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્
વેર્સે_5.25
પ્રાપ્તાવેકરથારૂઢૌ પૃચ્છન્તૌ ત્વામિતસ્તતઃ ।
&સર્વે&:
કશ્ચ કશ્ચ ।
&સૂતઃ&:
વેર્સે_5.25
સ કર્ણારિઃ સ ચ ક્રૂરો વૃકકર્મા વૃકોદરઃ ॥ 5.25 ॥
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_156}*સભયમ્**
જાદ કિં એત્થ પડિપજ્જિદવ્વં ।

સ્ક્ત્છ્_156: જાત કિમત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
નનુ સંનિહિતૈવેયં ગદા ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_157}હા હદમ્હિ મન્દભાઇણી ।
સ્ક્ત્છ્_157: હા હતાસ્મિ મન્દભાગિની ।
&દુર્યોધનઃ&:
અમ્બ અલમિદાનીં કાર્પણ્યેન । સંજય રથમારોપ્ય પિતરૌ શિબિરં પ્રતિષ્ઠસ્વ । પ્રાપ્તો ઽસ્મચ્છોકાપનોદપ્રણયી જનઃ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ ક્ષણમેકં પ્રતીક્ષસ્વ યાવદનયોર્ભાવમુપલભે ।
&દુર્યોધનઃ&:
તાત કિમનેનોપલબ્ધેન ।
*તથા પ્રવિશતો રથારૂઢૌ ભીમાર્જુનૌ**
&ભીમઃ&:
ભો ભોઃ સુયોધનાનુજીવિનઃ કિમિતિ સંભ્રમાદયથાયથં ચરન્તિ ભવન્તઃ । અલમાવયોઃ શઙ્કયા ।
વેર્સે_5.26
કર્તા દ્યૂતચ્છલાનાં જતુમયશરણોદ્દીપનઃ સો ઽતિમાની $ કૃષ્ણાકેશોત્તરીયવ્યપનયનમરુત્પાણ્ડવા યસ્ય દાસાઃ &
રાજા દુઃશાસનાદેર્ગુરુરનુજશતસ્યાઙ્ગરાજસ્ય મિત્રં ē̃ ક્વાસ્તે દુર્યોધનો ઽસૌ કથયત ન રુષા દ્રષ્ટુમાગતૌ સ્વઃ ॥ 5.26 ॥
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
સંજય દારુણઃ ખલૂપક્ષેપઃ પાપસ્ય ।
&સંજયઃ&:
તાત કર્મણા કૃતનિઃશેષવિપ્રિયાઃ સંપ્રતિ વાચા વ્યવસ્યન્તિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સૂત કથય ગત્વોભયોરયં તિષ્ઠતીતિ ।
&સૂતઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।તાવુપસૃત્ય**
ભો વૃકોદરાર્જુનૌ એષ મહારાજસ્તાતેનામ્બયા ચ સહ ન્યગ્રોધચ્છાયાયામુપવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિ ।
&અર્જુનઃ&:
આર્ય પ્રસીદ । ન યુક્તં પુત્રશોકપીડિતૌ પિતરૌ પુનરસ્મદ્દર્શનેનોદ્વેજયિતુમ્ । તદ્ગચ્છાવઃ ।
&ભીમઃ&:
મૂઢ અનુલ્લઙ્ઘનીયઃ સદાચારઃ । ન યુક્તમનભિવાદ્ય ગુરૂન્ગન્તુમ્* ।ઉપસૃત્ય**
સંજય પિત્રોર્નમસ્કૃતિં શ્રાવય । અથ વા તિષ્ઠ । સ્વયં વિશ્રાવ્ય નામકર્મણી વન્દનીયા ગુરવઃ* ।ઇતિ રથાદવતરતઃ**
&અર્જુનઃ&:
*ઉપગમ્ય**
તાત અમ્બ
વેર્સે_5.27
સકલરિપુજયાશા યત્ર બદ્ધા સુતૈસ્તે $ તૃણમિવ પરિભૂતો યસ્ય ગર્વેણ લોકઃ &
રણશિરસિ નિહન્તા તસ્ય રાધાસુતસ્ય ē̃ પ્રણમતિ પિતરૌ વાં મધ્યમઃ પાણ્ડવો ઽયમ્ ॥ 5.27 ॥
&ભીમઃ&:
વેર્સે_5.28

ચૂર્ણિતાશેષકૌરવ્યઃ ક્ષીબો દુઃશાસનાસૃજા ।
ભઙ્ક્તા સુયોધનસ્યોર્વોર્ભીમો ઽયં શિરસાઞ્ચતિ ॥ 5.28 ॥
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
દુરાત્મન્વૃકોદર ન ખલ્વિદં ભવતૈવ કેવલં સપત્નાનામપકૃતમ્ । યાવત્ક્ષત્રં તાવત્સમરવિજયિનો જિતા હતાશ્ચ વીરાઃ । તત્કિમેવં વિકત્થનાભિરસ્માનુદ્વેજયસિ ।
&ભીમઃ&:
તાત અલં મન્યુના ।
વેર્સે_5.29
કૃષ્ટા કેશેષુ કૃષ્ણા તવ સદસિ પુરઃ પાણ્ડવાનાં નૃપૈર્યૈઃ $ સર્વે તે ક્રોધવહ્નૌ કૃતશલભકુલાવજ્ઞયા યેન દગ્ધાઃ &
એતસ્માચ્છ્રાવયે ઽહં ન ખલુ ભુજબલશ્લાઘયા નાપિ દર્પા- ē̃ ત્પુત્રૈઃ પૌત્રૈશ્ચ કર્મણ્યતિગુરુણિ કૃતે તાત સાક્ષી ત્વમેવ ॥ 5.29 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
અરે રે મરુત્તનય કિમેવં વૃદ્ધસ્ય રાજ્ઞઃ પુરતો નિન્દિતવ્યમાત્મકર્મ શ્લાઘસે । અપિ ચ
વેર્સે_5.30
કૃષ્ટા કેશેષુ ભાર્યા તવ તવ ચ પશોસ્તસ્ય રાજ્ઞઃ તયોર્વા $ પ્રત્યક્ષં ભૂપતીનાં મમ ભુવનપતેરાજ્ઞયા દ્યૂતદાસી &
અસ્મિન્વૈરાનુબન્ધે વદ કિમપકૃતં તૈર્હતા યે નરેન્દ્રા ē̃ બાહ્વોર્વીર્યાતિરેકદ્રવિણગુરુમદં મામજિત્વૈવ દર્પઃ ॥ 5.30 ॥
આઃ દુરાત્મન્ । એષ ન ભવસિ* ।ઇતિ સક્રોધમુત્થાય હન્તુમિચ્છતિ**
*ધૃતરાષ્ટ્રો ધૃત્વોપવેશયતિ । ભીમઃ ક્રોધં નાટયતિ**
&અર્જુનઃ&:
આર્ય પ્રસીદ । કિમત્ર ક્રોધેન ।
વેર્સે_5.31
અપ્રિયાણિ કરોત્યેષ વાચા શક્તો ન કર્મણા ।
હતભ્રાતૃશતો દુઃખી પ્રલાપૈરસ્ય કા વ્યથા ॥ 5.31 ॥
&ભીમઃ&:
અરે રે ભરતકુલકલઙ્ક
વેર્સે_5.32
અત્રૈવ કિં ન વિશસેયમહં ભવન્તં $ દુઃશાસનાનુગમનાય કટુપ્રલાપિન્ &
વિઘ્નં ગુરૂ ન કુરુતો યદિ મદ્ગદાગ્ર- ē̃ નિર્ભિદ્યમાનરણિતાસ્થનિ તે શરીરે ॥ 5.32 ॥
અન્યચ્ચ મૂઢ
વેર્સે_5.33
શોકૈઃ સ્ત્રીવન્નયનસલિલં યત્પરિત્યાજિતો ઽસિ $ ભ્રાતુર્વક્ષઃસ્થલવિઘટને યચ્ચ સાક્ષીકૃતો ઽસિ &
આસીદેતત્તવ કુનૃપતેઃ કારણં જીવિતસ્ય ē̃ ક્રુદ્ધે યુષ્મત્કુલકમલિનીકુઞ્જરે ભીમસેને ॥ 5.33 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
દુરાત્મન્ભરતકુલાપસદ દ્યૂતદાસ પાણ્ડવપશો નાહં ભવાનિવ વિકત્થનાપ્રગલ્ભઃ । કિં તુ
વેર્સે_5.34
દ્રક્ષ્યન્તિ ન ચિરાત્સુપ્તં બાન્ધવાસ્ત્વાં રણાઙ્ગણે ।
મદ્ગદાભિન્નવક્ષો ઽસ્થિવેણિકાભીમભૂષણમ્ ॥ 5.34 ॥
&ભીમઃ&:
*વિહસ્ય**
યદ્યેવં નાશ્રદ્ધેયો ભવાન્ । તથાપિ પ્રત્યાસન્નમેવ કથયામિ ।
વેર્સે_5.35
પીનાભ્યાં મદ્ભુજાભ્યાં ભ્રમિતગુરુગદાઘાતસંચૂર્ણિતોરોઃ $ ક્રૂરસ્યાધાય પાદં તવ શિરસિ નૃણાં પશ્યતાં શ્વઃ પ્રભાતે &

ત્વન્મુખ્યભ્રાતૃચક્રોદ્દલનગલદસૃક્ચન્દનેનાનખાગ્રં ē̃ સ્ત્યાનેનાર્દ્રેણ ચાક્તઃ સ્વયમનુભવિતા ભૂષણં ભીમમસ્મિ ॥ 5.35 ॥
*નેપથ્યે**
ભો ભો ભીમસેનાર્જુનૌ એષ ખલુ નિહતાશેષારાતિચક્ર આક્રાન્તપરશુરામાભિરામયશાઃ પ્રતાપતાપિતદિઙ્મણ્ડલસ્થાપિતસ્વજનઃ શ્રીમાનજાતશત્રુર્દેવો યુધિષ્ઠિરઃ સમાજ્ઞાપયતિ ।
&ઉભૌ&:
કિમાજ્ઞાપયત્યાર્યઃ ।
*પુનર્નેપથ્યે**
વેર્સે_5.36
કુર્વન્ત્વાપ્તા હતાનાં રણશિરસિ જના વહ્નિસાદ્દેહભારા- $ નશ્રૂન્મિશ્રં કથંચિદ્દદતુ જલમમી બાન્ધવા બાન્ધવેભ્યઃ &
માર્ગન્તાં જ્ઞાતિદેહાન્હતનરગહને ખણ્ડિતાન્ગૃધ્રકઙ્કૈ- ē̃ રસ્તં ભાસ્વાન્પ્રયાતઃ સહ રિપુભિરયં સંહ્રિયન્તાં બલાનિ ॥ 5.36 ॥
&ઉભૌ&:
યદાજ્ઞાપયત્યાર્યઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તૌ**
*નેપથ્યે**
અરે રે ગાણ્ડીવાકર્ષણબાહુશાલિન્નર્જુનાર્જુન ક્વેદાનીં ગમ્યતે ।
વેર્સે_5.37
કર્ણક્રોધેન યુષ્મદ્વિજયિ ધનુરિદં ત્યક્તમેતાન્યહાનિ $ પ્રૌઢં વિક્રાન્તમાસીદ્વન ઇવ ભવતાં શૂરશૂન્યે રણે ઽસ્મિન્ &
સ્પર્શં સ્મૃત્વોત્તમાઙ્ગે પિતુરનવજિતન્યસ્તહેતેરુપેતઃ ē̃ કલ્પાગ્નિઃ પાણ્ડવાનાં દ્રુપદસુતચમૂઘસ્મરો દ્રૌણિરસ્મિ ॥ 5.37 ॥
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
*આકર્ણ્ય સહર્ષમ્**
વત્સ દુર્યોધન દ્રોણવધપરિભવોદ્દીપિતક્રોધપાવકઃ પિતુરપિ સમધિકબલઃ શિક્ષાવાનમરોપમશ્ચાયમશ્વત્થામા પ્રાપ્તઃ । તત્પ્રત્યુપગમનેન તાવદયં સંભાવ્યતાં વીરઃ ।
&ગાન્ધારી&:
{પ્ક્ત્_158}જાદ પચ્ચુગ્ગચ્છ એદં મહાભાઅં ।
સ્ક્ત્છ્_158: જાત પ્રત્યુદ્ગચ્છૈનં મહાભાગમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તાત અમ્બ કિમનેનાઙ્ગરાજવધાશંસિના વૃથાયૌવનશસ્ત્રબલભરેણ ।
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ ન ખલ્વસ્મિન્કાલે પરાક્રમવતામેવંવિધાનાં વાઙ્માત્રેણાપિ વિરાગમુત્પાદયિતુમર્હસિ ।
*પ્રવિશ્ય**
&અશ્વત્થામા&:
વિજયતાં કૌરવાધિપતિઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*ઉત્થાય**
ગુરુપુત્ર ઇત આસ્યતામ્* ।ઇત્યુપવેશયતિ**
&અશ્વત્થામા&:
રાજન્દુર્યોધન
વેર્સે_5.38
કર્ણેન કર્ણસુભગં બહુ યત્તદુક્ત્વા $ યત્સંગરેષુ વિહિતં વિદિતં ત્વયા તત્ &
દ્રૌણિસ્ત્વધિજ્યધનુરાપતિતો ઽભ્યમિત્ર- ē̃ મેષો ઽધુના ત્યજ નૃપ પ્રતિકારચિન્તામ્ ॥ 5.38 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
*સાભ્યસૂયમ્**
આચાર્યપુત્ર

વેર્સે_5.39
અવસાને ઽઙ્ગરાજસ્ય યોદ્ધવ્યં ભવતા કિલ ।
મમાપ્યન્તં પ્રતીક્ષસ્વ કઃ કર્ણઃ કઃ સુયોધનઃ ॥ 5.39 ॥
&અશ્વત્થામા&:
*સ્વગતમ્**
કથમદ્યાપિ સ એવ કર્ણપક્ષપાતો ઽસ્માસુ ચ પરિભવઃ* ।પ્રકાશમ્**
રાજન્કૌરવેશ્વર એવં ભવતુ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ ક એષ તે વ્યામોહો યદસ્મિન્નપિ કાલે એવંવિધસ્ય મહાભાગસ્યાશ્વત્થામ્નો વાક્પારુષ્યેણાપરાગમુત્પાદયસિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
કિમસ્યાપ્રિયમનૃતં ચ મયોક્તમ્ । કિં વા નેદં ક્રોધસ્થાનમ્ । પશ્ય ।
વેર્સે_5.40
અકલિતમહિમાનં ક્ષત્રિયૈરાત્તચાપૈઃ $ સમરશિરસિ યુષ્મદ્ભાગ્યદોષાદ્વિપન્નમ્ &
પરિવદતિ સમક્ષં મિત્રમઙ્ગાધિરાજં ē̃ મમ ખલુ કથયાસ્મિન્કો વિશેષો ઽર્જુને વા ॥ 5.40 ॥
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
વત્સ તવાપિ કો ઽત્ર દોષઃ । અવસાનમિદાનીં ભરતકુલસ્ય । સંજય કિમિદાનીં કરોમિ મન્દભાગ્યઃ* ।વિચિન્ત્ય**
ભવત્વેવં તાવત્ । સંજય મદ્વચનાદ્બ્રૂહિ ભારદ્વાજમશ્વત્થામાનમ્ ।
વેર્સે_5.41
સ્મરતિ ન ભવાન્પીતં સ્તન્યં વિભજ્ય સહામુના $ મમ ચ મૃદિતં ક્ષૌમં બાલ્યે ત્વદઙ્ગવિવર્તનૈઃ &
અનુજનિધનસ્ફીતાચ્છોકાદતિપ્રણયાચ્ચ ય- ē̃ દ્વચનવિકૃતિષ્વસ્ય ક્રોધો મુધા ક્રિયતે ત્વયા ॥ 5.41 ॥
&સંજયઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ તાતઃ* ।ઇત્યુત્તિષ્ઠતિ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
અપિ ચેદમન્યત્ત્વયા વક્તવ્યમ્ ।
વેર્સે_5.42
યન્મોચિતસ્તવ પિતા વિતથેન શસ્ત્રં $ યત્તાદૃશઃ પરિભવઃ સ તથાવિધો ઽભૂત્ &
એતદ્વિચિન્ત્ય બલમાત્મનિ પૌરુષં ચ ē̃ દુર્યોધનોક્તમપહાય વિધાસ્યસીતિ ॥ 5.42 ॥
&સંજયઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ તાતઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&દુર્યોધનઃ&:
સૂત સાંગ્રામિકં મે રથમુપકલ્પય ।
&સૂતઃ&:
યદાજ્ઞાપયત્યાયુષ્માન્* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&ધૃતરાષ્ટ્રઃ&:
ગાન્ધારિ ઇતો વયં મદ્રાધિપતેઃ શલ્યસ્ય શિબિરમેવ ગચ્છાવઃ । વત્સ ત્વમપ્યેવં કુરુ ।
*ઇતિ પરિક્રમ્ય નિષ્ક્રાન્તાઃ સર્વે**
ઇતિ પઞ્ચમો ઽઙ્કઃ ।
અચ્ત્_6
ષષ્ઠો ઽઙ્કઃ ।
*તતઃ પ્રવિશત્યાસનસ્થો યુધિષ્ઠિરો દ્રૌપદી ચેટી પુરુષશ્ચ**

&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*વિચિન્ત્ય નિઃશ્વસ્ય ચ**
વેર્સે_6.1
તીર્ણે ભીષ્મમહોદધૌ કથમપિ દ્રોણાનલે નિર્વૃતે $ કર્ણાશીવિષભોગિનિ પ્રશમિતે શલ્યે ચ યાતે દિવમ્ &
ભીમેન પ્રિયસાહસેન રભસાત્સ્વલ્પાવશેષે જયે ē̃ સર્વે જીવિતસંશયં વયમમી વાચા સમારોપિતાઃ ॥ 6.1 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_159}*સબાષ્પમ્**
મહારાઅ પઞ્ચાલિએ ત્તિ કિં ણ ભણિદં ।
સ્ક્ત્છ્_159: મહારાજ પાઞ્ચાલ્યેતિ કિં ન ભણિતમ્ ।
&યધિષ્ઠિરઃ&:
કૃષ્ણે નનુ મયા* ।પુરુષમવલોક્ય**
બુધક ।
&પુરુષઃ&:
દેવ આજ્ઞાપય ।
&યધિષ્ઠિરઃ&:
ઉચ્યતાં સહદેવઃ । ક્રુદ્ધસ્ય વૃકોદરસ્યાપર્યુષિતદારુણાં પ્રતિજ્ઞામુપલભ્ય પ્રનષ્ટસ્ય માનિનઃ કૌરવરાજસ્ય પદવીમન્વેષ્ટુમતિનિપુણમતયસ્તેષુ તેષુ સ્થાનેષુ પરમાર્થાભિજ્ઞાશ્ચરાઃ સુસચિવાશ્ચ ભક્તિમન્તઃ પટુપટહરવવ્યક્તઘોષણાઃ સુયોધનસંચારવેદિનઃ પ્રતિશ્રુતધનપૂજાપ્રત્યુપક્રિયાશ્ચરન્તુ સમન્તાત્સમન્તપઞ્ચકમ્ । અપિ ચ
વેર્સે_6.2
પઙ્કે વા સૈકતે વા સુનિભૃતપદવીવેદિનો યાન્તુ દાશાઃ $ કુઞ્જેષુ ક્ષુણ્ણવીરુન્નિચયપરિચયા બલ્લવાઃ સંચરન્તુ &
વ્યાધા વ્યાઘ્રાટવીષુ સ્વપરપદવિદો યે ચ રન્ધ્રેષ્વભિજ્ઞા ē̃ યે સિદ્ધવ્યઞ્જના વા પ્રતિમુનિનિલયં તે ચ ચારાશ્ચરન્તુ ॥ 6.2 ॥
&પુરુષઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
તિષ્ઠ । એવં ચ વક્તવ્યઃ સહદેવઃ ।
વેર્સે_6.3
જ્ઞેયા રહઃ શઙ્કિતમાલપન્તઃ $ સુપ્તા રુગાર્તા મદિરાવિધેયાઃ &
ત્રાસો મૃગાણાં વયસાં વિરાવો ē̃ નૃપાઙ્કપાદપ્રતિમાશ્ચ યત્ર ॥ 6.3 ॥
&પુરુષઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય પુનઃ પ્રવિશ્ય સહર્ષમ્**
દેવ પાઞ્ચાલકઃ પ્રાપ્તઃ ।
&યધિષ્ઠિરઃ&:
ત્વરિતં પ્રવેશય ।
&પુરુષઃ&:
*નિષ્ક્રમ્ય પાઞ્ચાલકેન સહ પ્રવિશ્ય**
એષ દેવઃ । ઉપસર્પતુ પાઞ્ચાલકઃ ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
જયતુ જયતુ દેવઃ । પ્રિયમાવેદયામિ મહારાજાય દેવ્યૈ ચ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ભદ્ર પાઞ્ચાલક કચ્ચિદાસાદિતા તસ્ય દુરાત્મનઃ કૌરવાધમસ્ય પદવી ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
દેવ ન કેવલં પદવી । સ એવ દુરાત્મા દેવીકેશામ્બરાકર્ષણમહાપાતકપ્રધાનહેતુરુપલબ્ધઃ ।

&યુધિષ્ઠિરઃ&:
સાધુ । ભદ્ર પ્રિયમાવેદિતમ્ । અથ દર્શનગોચરં ગતઃ ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
દેવ સમરગોચરં પૃચ્છ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_160}*સભયમ્**
કહં સમરગોઅરો વટ્ટૈ મે ણાહો ।
સ્ક્ત્છ્_160: કથં સમરગોચરો વર્તતે મે નાથઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*સાશઙ્કમ્**
સત્યં સમરગોચરો મે વત્સઃ ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
સત્યમ્ । કિમન્યથા વક્ષ્યતે મહારાજાય ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
વેર્સે_6.4
ત્રસ્તં વિનાપિ વષયાદુરુવિક્રમસ્ય $ ચેતો વિવેકપરિમન્થરતાં પ્રયાતિ &
જાનામિ ચોદ્યતગદસ્ય વૃકોદરસ્ય ē̃ સારં રણેષુ ભુજયોઃ પરિશઙ્કિતશ્ચ ॥ 6.4 ॥
*દ્રૌપદીમવલોક્ય**
અયિ સુક્ષત્રિયે
વેર્સે_6.5
ગુરૂણાં બન્ધૂનાં ક્ષિતિપતિસહસ્રસ્ય ચ પુરઃ $ પુરાભૂદસ્માકં નૃપસદસિ યો ઽયં પરિભવઃ &
પ્રિયે પ્રાયસ્તસ્ય દ્વિતયમપિ પારં ગમયતિ ē̃ ક્ષયઃ પ્રાણાનાં નઃ કુરુપતિપશોર્વાદ્ય નિધનમ્ ॥ 6.5 ॥
અથ વા કૃતં સંદેહેન ।
વેર્સે_6.6
નૂનં તેનાદ્ય વીરેણ પ્રતિજ્ઞાભઙ્ગભીરુણા ।
બધ્યતે કેશપાશસ્તે સ ચાસ્યાકર્ષણક્ષમઃ ॥ 6.6 ॥
પાઞ્ચાલક કથય કથય કથમુપલબ્ધઃ સ દુરાત્મા કસ્મિન્નુદ્દેશે કિં વાધુના પ્રવૃત્તમિતિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_161}ભદ્દ કહેહિ કહેહિ ।
સ્ક્ત્છ્_161: ભદ્ર કથય કથય ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
શૃણોતુ દેવો દેવી ચ । અસ્તીહ દેવેન હતે મદ્રાધિપતૌ શલ્યે ગાન્ધારરાજકુલશલભે સહદેવશસ્ત્રાનલં પ્રવિષ્ટે સેનાપતિનિધનનિરાક્રન્દવિરલયોધોજ્ઝિતાસુ સમરભૂમિષુ રિપુબલપરાજયોદ્ધતવલ્ગિતવિચિત્રપરાક્રમાસાદિતવિમુખારાતિચક્રાસુ ધૃષ્ટદ્યુમ્નાધિષ્ઠિતાસુ ચ યુષ્મત્સેનાસુ પ્રનષ્ટેષુ કૃપકૃતવર્માશ્વત્થામસુ તથા દારુણામપર્યુષિતાં પ્રતિજ્ઞામુપલભ્ય કુમારવૃકોદરસ્ય ન જ્ઞાયતે ક્વાપિ પ્રલીનઃ સ દુરાત્મા કૌરવાધમઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_162}અયિ પરદો કહેહિ ।
સ્ક્ત્છ્_162: અયિ પરતઃ કથય ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
અવધત્તાં દેવો દેવી ચ । તતશ્ચ ભગવતા વાસુદેવેનાધિષ્ઠિતમેકરથમારૂઢૌ કુમારભીમાર્જુનૌ સમન્તાત્સમન્તપઞ્ચકં પર્યટિતુમારબ્ધૌ તમનાસાદિતવન્તૌ ચ । અનન્તરં દૈવમનુશોચતિ માદૃશે ભૃત્યવર્ગે દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિશ્વસતિ કુમારે બીભત્સૌ જલધરસમયનિશાસંચારિતતડિત્પ્રકરપિઙ્ગલૈઃ કટાક્ષૈરાદીપયતિ ગદાં વૃકોદરે યત્કિંચનકારિતામધિક્ષિપતિ વિધેર્ભગવતિ નારાયણે કશ્ચિત્સંવિદિતઃ કુમારસ્ય મારુતેરુજ્ઝિતમાંસભારઃ પ્રત્યગ્રવિશસિતમૃગલોહિતચરણનિવસનસ્ત્વરમાણો ઽન્તિકમુપેત્ય પુરુષઃ પરુષશ્વાસગ્રસ્તાર્ધશ્રુતવર્ણાનુમેયપદયા વાચા કથિતવાન્ । કુમાર અસ્મિન્મહતો ઽસ્ય સરસસ્તીરે દ્વે પદપદ્ધતી સમવતીર્ણપ્રતિબિમ્બે । તયોરેકા સ્થલમુત્તીર્ણા ન દ્વિતીયા । પરત્ર કુમારઃ પ્રમાણમિતિ । તતઃ સસંભ્રમં પ્રસ્થિતાઃ સર્વે વયં તમેવ પુરસ્કૃત્ય । ગત્વા ચ સરસ્તીરં પરિજ્ઞાયમાનસુયોધનપદલાઞ્છનાં પદવીમાસાદ્ય ભગવતા વાસુદેવેનોક્તમ્ । ભો વીર વૃકોદર જાનાતિ કિલ સુયોધનઃ સલિલસ્તમ્ભનીં વિદ્યામ્ । તન્નૂનં તેન ત્વદ્ભયાત્સરસીમેનામધિશયિતેન ભવિતવ્યમ્ । એતચ્ચ વચનમુપશ્રુત્ય રામાનુજસ્ય સકલદિઙ્નિકુઞ્જપૂરિતાતિરિક્તમુદ્ભ્રાન્તસલિલચરશકુન્તકુલં ત્રાસોદ્ધતનક્રગ્રાહમાલોડ્ય સરઃસલિલં ભૈરવં ચ ગર્જિત્વા કુમારવૃકોદરેણાભિહિતમ્ । અરે રે વૃથાપ્રખ્યાપિતાલીકપૌરુષાભિમાનિન્પાઞ્ચાલરાજતનયાકેશામ્બરાકર્ષણમહાપાતકિન્ધાર્તરાષ્ટ્રાપસદ
વેર્સે_6.7

જન્મેન્દોરમલે કુલે વ્યપદિશસ્યદ્યાપિ ધત્સે ગદાં $ માં દુઃશાસનકોષ્ણશોણિતમધુક્ષીબં રિપું મન્યસે &
દર્પાન્ધો મધુકૈટભદ્વિષિ હરાવપ્યુદ્ધતં ચેષ્ટસે ē̃ ત્રાસાન્મે નૃપશો વિહાય સમરં પઙ્કે ઽધુના લીયસે ॥ 6.7 ॥
અપિ ચ ભો માનન્ધ
વેર્સે_6.8
પાઞ્ચાલ્યા મન્યુવહ્નિઃ સ્ફુટમુપશમિતપ્રાય એવ પ્રસહ્ય $ વ્યાસક્તૈઃ કેશપાશૈર્હતપતિષુ મયા કૌરવાન્તઃપુરેષુ &
ભ્રાતુર્દુઃશાસનસ્ય સ્રવદસૃગુરસઃ પીયમાનં નિરીક્ષ્ય ē̃ ક્રોધાત્કિં ભીમસેને વિહિતમસમયે યત્ત્વયાસ્તો ઽભિમાનઃ ॥ 6.8 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_163}ણાહ અબણીદો મે મણ્ણૂ જૈ પુણો બિ સુલહં દંસણં ભવિસ્સદિ ।
સ્ક્ત્છ્_163: નાથ અપનીતો મે મન્યુર્યદિ પુનરપિ સુલભં દર્શનં ભવિષ્યતિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કૃષ્ણે નામઙ્ગલાનિ વ્યાહર્તુમર્હસ્યસ્મિન્કાલે । ભદ્ર તતસ્તતઃ ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
તતશ્ચૈવં ભાષમાણેન વૃકોદરેણાવતીર્ય ક્રોધોદ્ધતભ્રમિતભીષણગદાપાણિના સહસૈવોલ્લઙ્ઘિતતીરમુત્સન્નનલિનીવનમપવિદ્ધમૂર્ચ્છિતગ્રાહમુદ્ભ્રાન્તમત્સ્યશકુન્તમતિભૈરવારવભ્રમિતવારિસંચયમાયતમપિ તત્સરઃ સમન્તાદાલોડિતમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ભદ્ર તથાપિ કિં નોત્થિતઃ ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
દેવ કથં નોત્થિતઃ ।
વેર્સે_6.9
ત્યક્ત્વોત્થિતઃ સરભસં સરસઃ સ મૂલ- $ મુદ્ભૂતકોપદહનોગ્રવિષસ્ફુલિઙ્ગઃ &
આયસ્તભીમભુજમન્દરવેલ્લનાભિઃ ē̃ ક્ષીરોદધેઃ સુમથિતાદિવ કાલકૂટઃ ॥ 6.9 ॥
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
સાધુ સુક્ષત્રિય સાધુ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_164}પડિબણ્ણો સમરો ણ વા ।
સ્ક્ત્છ્_164: પ્રતિપન્નઃ સમરો ન વા ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
ઉત્થાય ચ તસ્માત્સલિલાશયાત્કરયુગલોત્તમ્ભિતતોરણીકૃતભીમગદઃ કથયતિ સ્મ । અરે રે મારુતે કિં ભયેન પ્રલીનં દુર્યોધનં મન્યતે ભવાન્ । મૂઢ અનિહતપાણ્ડુપુત્રઃ પ્રકાશં લજ્જમાનો વિશ્રમિતુમધ્યવસિતવાનસ્મિ પાતાલમ્ । એવં ચોક્તે વાસુદેવકિરીટિભ્યાં દ્વાવપ્યન્તઃસલિલં નિષિદ્ધસમરસમારમ્ભૌ સ્થલમુત્તારિતૌ ભીમસુયોધનૌ । આસીનશ્ચ કૌરવરાજઃ ક્ષિતિતલે ગદાં નિક્ષિપ્ય વિશીર્ણરથસહસ્રં નિહતકુરુશતગજવાજિનરસહસ્રકલેવરસંમર્દસંપતદ્ગૃધ્રકઙ્કજમ્બૂકમુત્સન્નસુયોધમસ્મદ્વીરમુક્તસિંહનાદમપમિત્રબાન્ધવમકૌરવં રણસ્થાનમવલોક્યાયતમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસિતવાન્ । તતશ્ચ વૃકોદરેણાભિહિતમ્ । અયિ ભોઃ કૌરવરાજ કૃતં બન્ધુનાશદર્શનમન્યુના । મૈવં વિષાદં કૃથાઃ પર્યાપ્તાઃ પાણ્ડવાઃ સમરાયાહમસહાય ઇતિ ।
વેર્સે_6.10
પઞ્ચાનાં મન્યસે ઽસ્માકં યં સુયોધં સુયોધન ।
દંશિતસ્યાત્તશસ્ત્રસ્ય તેન તે ઽસ્તુ રણોત્સવઃ ॥ 6.10 ॥
ઇત્થં ચ શ્રુત્વાનસૂયાન્વિતાં દૃષ્ટિં કુમારયોર્નિક્ષિપ્યોક્તવાન્ધાર્તરાષ્ટ્રઃ ।
વેર્સે_6.11
કર્ણદુઃશાસનવધાત્તુલ્યાવેવ યુવાં મમ ।
અપ્રિયો ઽપિ પ્રિયો યોદ્ધું ત્વમેવ પ્રિયસાહસઃ ॥ 6.11 ॥
ઇત્યુત્થાય પરસ્પરક્રોધાધિક્ષેપપરુષવાક્કલહપ્રસ્તાવિતઘોરસંગ્રામૌ વિચિત્રવિભ્રમભ્રમિતગદાપરિભાસુરભુજદણ્ડૌ મણ્ડલૈર્વિચરિતુમારબ્ધૌ ભીમદુર્યોધનૌ । અહં ચ દેવેન ચક્રપાણિના દેવસકાશમનુપ્રેષિતઃ । આહ ચ દેવો દેવકીનન્દનઃ । અપર્યુષિતપ્રતિજ્ઞે ચ મારુતૌ પ્રનષ્ટે કૌરવરાજે મહાનાસીન્નો વિષાદઃ । સંપ્રતિ પુનર્ભીમસેનેનાસાદિતે સુયોધને નિષ્કણ્ટકીભૂતં ભુવનતલં પરિકલયતુ ભવાન્ । અભ્યુદયોચિતાશ્ચાનવરતં પ્રવર્ત્યન્તાં મઙ્ગલસમારમ્ભાઃ । કૃતં સંદેહેન ।
વેર્સે_6.12
પૂર્યન્તાં સલિલેન રત્નકલશા રાજ્યાભિષેકાય તે $ કૃષ્ણાત્યન્તચિરોજ્ઝિતે ચ કબરીબન્ધે કરોતુ ક્ષણમ્ &
રામે શાતકુઠારભાસુરકરે ક્ષત્રદ્રુમોચ્છેદિનિ ē̃ ક્રોધાન્ધે ચ વૃકોદરે પરિપતત્યાજૌ કુતઃ સંશયઃ ॥ 6.12 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_165}*સબાષ્પમ્**

જં દેવો તિહુઅણણાહો ભણાદિ તં કહં અણ્ણહા ભવિસ્સદિ ।
સ્ક્ત્છ્_165: યદ્દેવસ્ત્રિભુવનનાથો ભણતિ તત્કથમન્યથા ભવિષ્યતિ ।
&પાઞ્ચાલકઃ&:
ન કેવલમિયમાશીઃ । અસુરનિષૂદનસ્યાદેશો ઽપિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કો હિ નામ ભગવતા સંદિષ્ટં વિકલ્પયતિ । કઃ કો ઽત્ર ભોઃ ।
*પ્રવિશ્ય**
&કઞ્ચુકી&:
આજ્ઞાપયતુ દેવઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
દેવસ્ય દેવકીનન્દનસ્ય બહુમાનાદ્વત્સસ્ય મે વિજયમઙ્ગલાય પ્રવર્ત્યન્તાં તદુચિતાઃ સમારમ્ભાઃ ।
&કઞ્ચુકી&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।સોત્સાહં પરિક્રમ્ય**
ભો ભોઃ સંવિધાત્ઃણાં પુરઃસરા યથાપ્રધાનમન્તર્વેશ્મિકા દૌવારિકાશ્ચ એષ ખલુ ભુજબલપરિક્ષેપોત્તીર્ણકૌરવપરિભવસાગરસ્ય નિર્વ્યૂઢદુર્વહપ્રતિજ્ઞાભારસ્ય સુયોધનાનુજશતોન્મૂલનપ્રભઞ્જનસ્ય દુઃશાસનોરઃસ્થલવિદલનનારસિંહસ્ય દુર્યોધનોરુસ્તમ્ભભઙ્ગવિનિશ્ચિતવિજયસ્ય બલિનઃ પ્રાભઞ્જનેર્વૃકોદરસ્ય સ્નેહપક્ષપાતિના મનસા મઙ્ગલાનિ કર્તુમાજ્ઞાપયતિ દેવો યુધિષ્ઠિરઃ* ।આકાશે**
કિં બ્રૂથ । સર્વતો ઽધિકતરમપિ પ્રવૃત્તં કિં નાલોકયસીતિ । સાધુ પુત્રકાઃ સાધુ । અનુક્તહિતકારિતા હિ પ્રકાશયતિ મનોગતાં સ્વામિભક્તિમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
આર્ય જયંધર ।
&કઞ્ચુકી&:
આજ્ઞાપયતુ દેવઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ગચ્છ પ્રિયખ્યાપકં પાઞ્ચાલકં પારિતોષિકેણ પરિતોષય ।
&કઞ્ચુકી&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ પાઞ્ચાલકેન સહ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_166}મહારાઅ કિંણિમિત્તં ઉણ ણાહભીમસેણેણ સો દુરાઆરો ભણિદો । પઞ્ચાણં બિ અમ્હાણં મજ્ઝે જેણ દે રોઅદિ તેણ સહ દે સંગામો હોદુ ત્તિ । જૈ મદ્દીસુદાણં એકદરેણ સહ સંગામો તેણ પત્થિદો ભવે તદો અચ્ચાહિદં ભવે ।
સ્ક્ત્છ્_166: મહારાજ કિંનિમિત્તં પુનર્નાથભીમસેનેન સ દુરાચારો ભણિતઃ । પઞ્ચાનામપ્યસ્માકં મધ્યે યેન તે રોચતે તેન સહ તે સંગ્રામો ભવત્વિતિ । યદિ માદ્રીસુતયોરેકતરેણ સહ સંગ્રામસ્તેન પ્રાર્થિતો ભવેત્તતો ઽત્યાહિતં ભવેત્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કૃષ્ણે એવં મન્યતે જરાસંધઘાતી । હતસકલસુહૃદ્બન્ધુવીરાનુજરાજન્યાસુ કૃપકૃતવર્માશ્વત્થામશેષાસ્વેકાદશસ્વક્ષૌહિણીષ્વબાન્ધવઃ શરીરમાત્રવિભવઃ કદાચિદુત્સૃષ્ટનિજાભિમાનો ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પરિત્યજેદાયુધં તપોવનં વા વ્રજેત્સંધિં વા પિતૃમુખેન યાચેત । એવં સતિ સુદૂરમતિક્રાન્તઃ પ્રતિજ્ઞાભારો ભવેત્સકલરિપુજયસ્યેતિ । સમરં પ્રતિપત્તું પઞ્ચાનામપિ પાણ્ડવાનામેકસ્યાપિ નૈવ ક્ષમઃ સુયોધનઃ । શઙ્કે ચાહં ગદાયુદ્ધં વૃકોદરસ્યૈવાનેન । અયિ સુક્ષત્રિયે પશ્ય ।
વેર્સે_6.13
ક્રોધોદ્ગૂર્ણગદસ્ય નાસ્તિ સદૃશઃ સત્યં રણે મારુતેઃ $ કૌરવ્યે કૃતહસ્તતા પુનરિયં દેવે યથા સીરિણિ &
સ્વસ્ત્યસ્તૂદ્ધતધાર્તરાષ્ટ્રનલિનીનાગાય વત્સાય મે ē̃ શઙ્કે તસ્ય સુયોધનેન સમરં નૈવેતરેષામહમ્ ॥ 6.13 ॥
*નેપથ્યે**
તૃષિતો ઽસ્મિ ભોસ્તૃષિતો ઽસ્મિ । સંભાવયતુ કશ્ચિત્સલિલચ્છાયાસંપ્રદાનેન મામ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*આકર્ણ્ય**
કઃ કો ઽત્ર ભોઃ ।
*પ્રવિશ્ય**
&કઞ્ચુકી&:
આજ્ઞાપયતુ દેવઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:

જ્ઞાયતાં કિમેતત્ ।
&કઞ્ચુકી&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય પુનઃ પ્રવિશ્ય**
દેવ ક્ષુન્માનતિથિરુપસ્થિતઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
શીઘ્રં પ્રવેશય ।
&કઞ્ચુકી&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
*તતઃ પ્રવિશતિ મુનિવેષધારી ચાર્વાકો નામ રાક્ષસઃ**
&રાક્ષસઃ&:
*આત્મગતમ્**
એષો ઽસ્મિ ચાર્વાકો નામ રાક્ષસઃ । સુયોધનસ્ય મિત્રં પાણ્ડવાન્વઞ્ચયિતું ભ્રમામિ* ।પ્રકાશમ્**
તૃષિતો ઽસ્મિ । સંભાવયતુ માં કશ્ચિજ્જલચ્છાયાપ્રદાનેન* ।ઇતિ રાજ્ઞઃ સમીપમુપસર્પતિ**
*સર્વ ઉત્તિષ્ઠન્તિ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
મુને અભિવાદયે ।
&રાક્ષસઃ&:
અકાલો ઽયં સમુદાચારસ્ય । જલપ્રદાનેન સંભાવયતુ મામ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
મુને ઇદમાસનમ્ । ઉપવિશ્યતામ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
*ઉપવિશ્ય**
નનુ ભવતાપિ ક્રિયતામાસનપરિગ્રહઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*ઉપવિશ્ય**
કઃ કો ઽત્ર ભોઃ । સલિલમુપનય ।
*પ્રવિશ્ય ગૃહીતભૃઙ્ગારઃ**
&કઞ્ચુકી&:
*ઉપસૃત્ય**
મહારાજ શિશિરસુરભિસલિલસંપૂર્ણો ઽયં ભૃઙ્ગારઃ પાનભાજનં ચેદમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
મુને નિર્વર્ત્યતામુદન્યાપ્રતિકારઃ ।
&રાક્ષસઃ&:
*પાદૌ પ્રક્ષલ્યોપસ્પૃશન્વિચિન્ત્ય**
ભોઃ ક્ષત્રિયસ્ત્વમિતિ મન્યે ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
સમ્યગ્વેદી ભવાન્ । ક્ષત્રિય એવાસ્મિ ।
&રાક્ષસઃ&:
સુલભશ્ચ સ્વજનવિનાશઃ સંગ્રામેષુ પ્રતિદિનમતો નાદેયં ભવદ્ભ્યો જલાદિકમ્ । ભવતુ । છાયયૈવાનયા સરસ્વતીશિશિરતરંગસ્પૃશા મરુતા ચાનેન વિગતક્લમો ભવિષ્યામિ ।
&દ્રૌપદી&: