Language

ENहिગુ
Scripture Library

Veṇīsaṃhāra · Part 2140

SktCh_71: adya khalu putravadhāmarṣoddīpitena gāṇḍīvinānastamite divasanāthe tasya vadhaḥ pratijñātaḥ /
&rājā&:
*sasmitam**
idaṃ tadaśrukāraṇamambāyā duḥśalāyāśca / putraśokādunmattasya kirīṭinaḥ pralāpairevamavasthā / aho mugdhatvamabalānām / amba kṛtaṃ viṣādena / vatse duḥśale alamaśrupātena / kutaścāyaṃ tasya dhanaṃjayasya prabhāvo duryodhanabāhuparigharakṣitasya mahārathajayadrathasya vipattimutpādayitum /
&mātā&:
{Pkt_72}jāda puttabandhuvahāmarisuddībidakobāṇalā aṇavekkhidasarīrā vīrā parikkamanti /
SktCh_72: jāta putrabandhuvadhāmarṣoddīpitakopānalā anapekṣitaśarīrā vīrāḥ parikrāmanti /
&rājā&:
*sopahāsam**
evametat / sarvajanaprasiddhaivāmarṣitā pāṇḍavānām / paśya /
VERSE_2.24
hastākṛṣṭavilolakeśavasanā duḥśāsanenājñayā $ pāñcālī mama rājacakrapurato gaurgauriti vyāhṛtā &
tasminneva sa kiṃ nu gāṇḍivadharo nāsītpṛthānandano ē̃ yūnaḥ kṣatriyavaṃśajasya kṛtinaḥ krodhāspadaṃ kiṃ na tat // 2.24 //
&mātā&:
{Pkt_73}asamattapaḍiṇṇābharassa attavaho se paḍiṇṇādo /
SktCh_73: asamāptapratijñābharasyātmavadho 'sya pratijñātaḥ /
&rājā&:
yadyevamalamānandasthāne 'pi te viṣādena / nanu vaktavyamutsannaḥ sānujo yudhiṣṭhira iti / anyacca mātaḥ kā śaktirasti dhanaṃjayasyānyasya vā kuruśataparivāravardhitamahimnaḥ kṛpakarṇadroṇāśvatthāmādimahārathadviguṇīkṛtanirāvaraṇavikramasya nāmāpi grahītuṃ te tanayasya / ayi sutaparākramānabhijñe
VERSE_2.25
dharmātmajaṃ prati yamau ca kathaiva nāsti $ madhye vṛkodarakirīṭabhṛtorbalena &
eko 'pi visphuritamaṇḍalacāpacakraṃ ē̃ kaḥ sindhurājamabhiṣeṇayituṃ samarthaḥ // 2.25 //
&bhānumatī&:
{Pkt_74}ajjautta jai bi evvaṃ taha bi gurukidapaḍiṇṇābharo dhaṇaṃjao ṇidāṇaṃ kkhu saṃkāe /
SktCh_74: āryaputra yadyapyevaṃ tathāpi gurukṛtapratijñābharo dhanaṃjayaḥ nidānaṃ khalu śaṅkāyāḥ /
&mātā&:
{Pkt_75}jāde sāhu kāloidaṃ tue mantidaṃ /
SktCh_75: jāte sādhu kālocitaṃ tvayā mantritam /
&rājā&:
āḥ mamāpi nāma duryodhanasya śaṅkāsthānaṃ pāṇḍavāḥ / paśya /
VERSE_2.26
kodaṇḍajyākiṇāṅkairagaṇitaripubhiḥ kaṅkaṭonmuktadehaiḥ $ śliṣṭānyo 'nyātapatraiḥ sitakamalavanabhrāntimutpādayadbhiḥ &
reṇugrastārkabhāsāṃ pracaladasilatādanturāṇāṃ balānā- ē̃ mākrāntā bhrātṛbhirme diśi diśi samare koṭayaḥ saṃpatanti // 2.26 //
api ca bhānumati vijñātapāṇḍavaprabhāve kiṃ tvamapyevamāśaṅkase / paśya /
VERSE_2.27
duḥśāsanasya hṛdayakṣatajāmbupāne $ duryodhanasya ca yathā gadayorubhaṅge &
tejasvināṃ samaramūrdhani pāṇḍavānāṃ ē̃ jñeyā jayadrathavadhe 'pi tathā pratijñā // 2.27 //
kaḥ ko 'tra bhoḥ / jaitraṃ me rathamupakalpaya tāvat / yāvadahamapi tasya pragalbhapāṇḍavasya jayadrathaparirakṣaṇenaiva mithyāpratijñāvailakṣyasaṃpāditamaśastrapūtaṃ maraṇamupadiśāmi /
*praviśya**
&kañcukī&:
deva

VERSE_2.28
udghātakvaṇitavilolahemaghaṇṭaḥ $ prālambadviguṇitacāmaraprahāsaḥ &
sajjo 'yaṃ niyamitavalgitākulāśvaḥ ē̃ śatrūṇāṃ kṣapitamanoratho rathaste // 2.28 //
&rājā&:
devi praviśa tvamabhyantarameva* /yāvadahamapi tasya pragalbhapāṇḍavasya ityādi paṭhanparikrāmati**
*iti niskrāntāḥ sarve**
iti dvitīyo 'ṅkaḥ /
ACT_3
tṛtīyo 'ṅkaḥ /
*tataḥ praviśati vikṛtaveṣā rākṣasī**
&rākṣasī&:
*vikṛtaṃ vihasya saparitoṣam**
VERSE_3.1
hadamāṇuśamaṃśabhālae kumbhaśahaśśavaśāhiṃ śaṃcide /
aṇiśaṃ a pibāmi śoṇiaṃ valiśaśadaṃ śamale huvīadu // 3.1 //
{Pkt_77}*nṛtyantī saparitoṣam**
jai śindhulāavahadiahe via diahe diahe śamalakamma paḍibajjai ajjuṇe tado pajjattabhalidakoṭṭhāgāle maṃśaśoṇiehiṃ me gehe huvīadi* /parikramya diśo 'valokya**
aha kahiṃ ṇu khu luhilappie huvīadi / tā jāva imaśśiṃ śamale piabhattālaṃ luhilappiaṃ aṇṇeśāmi* /parikramya**
hodu śaddābaiśśaṃ dāva / ale luhilappiā luhilappiā ido ehi ido ehi /
SktCh_76: hatamānuṣamāṃsabhārake kumbhasahasravasābhiḥ saṃcite / aniśaṃ ca pibāmi śoṇitaṃ varṣaśataṃ samaro bhavatu // 1 //
SktCh_77: yadi sindhurājavadhadivasa iva divase divase samarakarma pratipadyate 'rjunastadā paryāptabhṛtakoṣṭhāgāraṃ māṃsaśoṇitairme gṛhaṃ bhaviṣyati / atha kva nu khalu rudhirapriyo bhaviṣyati / tadyāvadetasminsamare priyabhartāraṃ rudhirapriyamanveṣyāmi / bhavatu śabdāyiṣye tāvat / are rudhirapriya rudhirapriya ita ehīta ehi /
*tataḥ praviśati tathāvidho rākṣasaḥ**
&rākṣasaḥ&:
*śramaṃ nāṭayan**
VERSE_3.2
paccaggahadāṇaṃ maṃśae jai uṇhe luhile a lambhai /
tā eśe maha paliśśame khaṇamettaṃ evva lahu ṇaśśai // 3.2 //
SktCh_78: pratyagrahatānāṃ māṃsaṃ yadyuṣṇaṃ rudhiraṃ ca labhyeta / tadeṣa mama pariśramaḥ kṣaṇamātrameva laghu naśyet // 2 //
*rākṣasī punarvyāharati**
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_79}*ākarṇya**
ale ke eśe maṃ saddābedi* /vilokya**
kahaṃ piā me vaśāgandhā* /upasṛtya**
vaśāgandhe kīśa maṃ śaddābeśi /
VERSE_3.3
luhilāśavapāṇamattie laṇahiṇḍaṇakhalantagattie /
śaddāaśi kīśa maṃ pie puliśaśahaśśaṃ hadaṃ śuṇīadi // 3.3 //
SktCh_79: are kaiṣā māṃ śabdāyate / kathaṃ priyā me vasāgandhā / vasāgandhe kasmānmāṃ śabdāyase /
SktCh_80: rudhirāsavapānamattike raṇahiṇḍanaskhaladgātrike / śabdāyase kasmānmāṃ priye puruṣasahasraṃ hataṃ śrūyate // 3 //
&rākṣasī&:

{Pkt_81}ale luhilappiā edaṃ kkhu mae tuha kālaṇādo paccaggahadaśśa kaśśa bi lāeśiṇo pahūdavaśāśiṇehacikkaṇaṃ koṇhaṃ ṇavaluhilaṃ aggamaṃśaṃ a āṇīdaṃ / tā pibāhi ṇaṃ /
SktCh_81: are rudhirapriya idaṃ khalu mayā tava kāraṇātpratyagrahatasya kasyāpi rājarṣeḥ prabhūtavasāsnehacikkaṇaṃ koṣṇaṃ navarudhiramagramāṃsaṃ cānītam / tatpibaitat /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_82}*saparitoṣam**
śāhu vaśāgandhe śāhu / śohaṇaṃ tue kidaṃ / baliamhi pibāśide / tā ubaṇehi /
SktCh_82: sādhu vasāgandhe sādhu / śobhanaṃ tvayā kṛtam / balavadasmi pipāsitaḥ / tadupanaya /
&rākṣasī&:
{Pkt_83}ale luhilappiā ediśe hadaṇalagaatulaṃgamaśoṇiavaśāśamuddaduśśaṃcale śamalāṅgaṇe paḍibbhamante tumaṃ pibāśie śi tti accaliaṃ accaliaṃ /
SktCh_83: are rudhirapriya īdṛśe hatanaragajaturaṃgamaśoṇitavasāsamudraduḥsaṃcare samarāṅgaṇe paribhramaṃstvaṃ pipāsito 'sītyāścaryamāścaryam /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_84}ai śutthide ṇaṃ puttaśoaśaṃtattahiaaṃ śāmiṇiṃ hiḍimbādeiṃ pekkhiduṃ gadamhi /
SktCh_84: ayi susthite nanu putraśokasaṃtaptahṛdayāṃ svāminīṃ hiḍimbādevīṃ prekṣituṃ gato 'smi /
&rākṣasī&:
{Pkt_85}luhilappiā ajja bi śāmiṇīe hiḍimbādeīe ghaḍukkaaśoe ṇa ubaśammadi /
SktCh_85: radhirapriya adyāpi svāminyā hiḍimbādevyā ghaṭotkacaśoko nopaśāmyati /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_86}vaśāgandhe kudo śe ubaśame / kevalaṃ ahimaṇṇuvahaśoaśamāṇadukkhāe śubhaddādevīe jaṇṇaśeṇīe a kadhaṃ kadhaṃ vi śamāśāśīadi /
SktCh_86: vasāgandhe kuto 'syā upaśamaḥ / kevalamabhimanyuvadhaśokasamānaduḥkhayā subhadrādevyā yājñasenyā ca kathaṃ kathamapi samāśvāsyate /
&rākṣasī&:
{Pkt_87}luhilappiā geṇha edaṃ hatthiśilakabālaśaṃciaṃ aggamaṃśobadaṃśaṃ / pibāhi ṇavaśoṇiāsavaṃ /
SktCh_87: rudhirapriya gṛhāṇaitaddhastiśiraḥkapālasaṃcitamagramāṃsopadaṃśam / piba navaśoṇitāsavam /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_88}*tathā kṛtvā**
vaśāgandhe aha kiappahūdaṃ tue śaṃciaṃ luhilaṃ aggamaṃśaṃ a /
SktCh_88: vasāgandhe atha kiyatprabhūtaṃ tvayā saṃcitaṃ rudhiramagramāṃsaṃ ca /
&rākṣasī&:
{Pkt_89}ale luhilappiā puvvaśaṃciaṃ jāṇāśi jevva tumaṃ / ṇavaśaṃciaṃ śiṇu dāva / bhaadattaśoṇiakumbhe śindhulāavaśākumbhe duve dubadamacchāhibabhūliśśavaśomadattabalhīappamuhāṇaṃ ṇalindāṇaṃ aṇṇāṇaṃ bi pākidapuliśāṇaṃ luhilavaśāmaṃśaśśa ghaḍā abiṇaddhamuhā śahaśśaśaṃkkhā śanti me gehe /
SktCh_89: are rudhirapriya pūrvasaṃcitaṃ jānāsyeva tvam / navasaṃcitaṃ śṛṇu tāvat / bhagadattaśoṇitakumbhaḥ sindhurājavasākumbhau dvau drupadamatsyādhipabhūriśravaḥsomadattabālhīkapramukhāṇāṃ narendrāṇāmanyeṣāmapi prākṛtapuruṣāṇāṃ rudhiravasāmāṃsasya ghaṭā apinaddhamukhāḥ sahasrasaṃkhyāḥ santi me gehe /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_90}*saparitoṣamāliṅgya**
śāhu śugghaliṇīe śāhu / imiṇā de śugghaliṇitteṇa ajja uṇa śāmiṇīe hiḍimbādevīe śaṃvihāṇeṇa a paṇaṭṭhaṃ me jammadāliddaṃ /
SktCh_90: sādhu sugṛhiṇi sādhu / anena te sugṛhiṇītvenādya punaḥ svāminyā hiḍimbādevyāḥ saṃvidhānena ca pranaṣṭaṃ me janmadāridryam /
&rākṣasī&:
{Pkt_91}luhilappiā kediśe śāmiṇīe śaṃvihāṇe kide /
SktCh_91: rudhirapriya kīdṛśaṃ svāminyā saṃvidhānaṃ kṛtam /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_92}vaśāgandhe ajja kkhu ahaṃ śāmiṇīe hiḍimbādevīe śavahumāṇaṃ śaddābia āṇatte jaha luhilappiā ajja pahudi tue ajjauttaśśa bhīmaśeṇaśśa piṭṭhadoṇupiṭṭhaṃ śamale āhiṇḍidavvaṃ tti / tā taśśa aṇumaggagāmiṇo hadamāṇuśaśoṇiaṇaīdaṃśaṇappaṇaṭṭhabubhukkhāpibāśaśśa iha evva me śaggaloo huvīadi / tumaṃ bi viśśaddhā bhavia luhilavaśāhiṃ kumbhaśahaśśaṃ śaṃcehi /
SktCh_92: vasāgandhe adya khalvahaṃ svāminyā hiḍimbādevyā sabahumānaṃ śabdāyyājñapto yathā rudhirapriya adya prabhṛti tvayāryaputrasya bhīmasenasya pṛṣṭhato 'nupṛṣṭhaṃ samara āhiṇḍitavyamiti / tattasyānumārgagāmino hatamānuṣaśoṇitanadīdarśanapranaṣṭabubhukṣāpipāsasyehaiva me svargaloko bhaviṣyati / tvamapi visrabdhā bhūtvā rudhiravasābhiḥ kumbhasahasraṃ saṃcinu /
&rākṣasī&:
{Pkt_93}luhilappiā kiṃṇimittaṃ kumālabhīmaśeṇaśśa piṭṭhadoṇupiṭṭhaṃ āhiṇḍīadi /

SktCh_93: rudhirapriya kiṃnimittaṃ kumārabhīmasenasya pṛṣṭhato 'nupṛṣṭhamāhiṇḍyate /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_94}vaśāgandhe teṇa hi śāmiṇā viodaleṇa duśśāśaṇaśśa luhilaṃ pāduṃ paḍiṇṇādaṃ / taṃ ca amhehiṃ lakkhaśehiṃ aṇuppaviśia pādavvaṃ tti /
SktCh_94: vasāgandhe tena hi svāminā vṛkodareṇa duḥśāsanasya rudhiraṃ pātuṃ pratijñātam / taccāsmābhī rākṣasairanupraviśya pātavyamiti /
&rākṣasī&:
{Pkt_95}*saharṣam**
śāhu śāmiṇi śāhu / śuśaṃvihāṇe me bhattā tue kade /
SktCh_95: sādhu svāmini sādhu / susaṃvidhāno me bhartā tvayā kṛtaḥ /
*nepathye mahānkalakalaḥ / ubhāvākarṇayataḥ**
&rākṣasī&:
{Pkt_96}*ākarṇya sasaṃbhramam**
ale luhilappiā kiṃ ṇu kkhu eśe mahante kalaale śuṇīadi /
SktCh_96: are rudhirapriya kiṃ nu khalveṣa mahānkalakalaḥ śrūyate /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_97}*dṛṣṭvā**
vaśāgandhe eśe kkhu dhiṭṭhajjuṇṇeṇa doṇe keśeśu ākiṭṭhia aśibatteṇa vābādīadi /
SktCh_97: vasāgandhe eṣa khalu dhṛṣṭadyumnena droṇaḥ keśeṣvākṛṣyāsipatreṇa vyāpādyate /
&rākṣasī&:
{Pkt_98}*saharṣam**
luhilappiā ehi / gacchia doṇaśśa luhilaṃ pivamha /
SktCh_98: rudhirapriya ehi / gatvā droṇasya rudhiraṃ pibāvaḥ /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_99}*sabhayam**
vaśāgandhe bamhaṇaśoṇiaṃ kkhu edaṃ galaaṃ dahante dahante paviśadi / tā kiṃ ediṇā /
SktCh_99: vasāgandhe brāhmaṇaśoṇitaṃ khalvetadgalaṃ dahaddahatpraviśati / tatkimetena /
*nepathye punaḥ kalakalaḥ**
&rākṣasī&:
{Pkt_100}luhilappiā puṇo bi eśe mahante kalaale śuṇīadi /
SktCh_100: rudhirapriya punarapyeṣa mahānkalakalaḥ śrūyate /
&rākṣasaḥ&:
{Pkt_101}vaśāgandhe eśe kkhu aśśatthāme ākiṭṭhidāśibatte ido evva āacchadi / kadā bi dubadasudalośeṇa amhe bi vābādaiśśadi / tā ehi / atikkamamha /
SktCh_101: vasāgandhe eṣa khalvaśvatthāmākṛṣṭāsipatra ita evāgacchati / kadāciddrupadasutaroṣeṇāvāmapi vyāpādayiṣyati / tadehi / atikramāvaḥ /
*iti niṣkrāntau**
praveśakaḥ /
*tataḥ praviśatyutkhātakhaḍgaḥ kalakalamākarṇayannaśvatthāmā**
&aśvatthāmā&:
VERSE_3.4
mahāpralayamārutakṣubhitapuṣkarāvartaka- $ pracaṇḍaghanagarjitapratiravānukārī muhuḥ &
ravaḥ śravaṇabhairavaḥ sthagitarodasīkandaraḥ ē̃ kuto 'dya samarodadherayamabhūtapūrvaḥ puraḥ // 3.4 //
*vicintya**

dhruvaṃ gāṇḍīvinā sātyakinā vṛkodareṇa vā yauvanadarpādatikrāntamaryādena parikopitastātaḥ samullaṅghya śiṣyapriyatāmātmaprabhāvasadṛśamāceṣṭate / tathā hi
VERSE_3.5
yadduryodhanapakṣapātasadṛśaṃ yuktaṃ yadastragrahe $ rāmāllabdhasamastahetiguruṇo vīryasya yatsāṃpratam &
loke sarvadhanuṣmatāmadhipateryaccānurūpaṃ ruṣaḥ ē̃ prārabdhaṃ ripughasmareṇa niyataṃ tatkarma tātena me // 3.5 //
*pṛṣṭhato vilokya**
tadalamidānīṃ mama rathapratīkṣayānayā / saśastra evāsmi sajalajaladharaprabhābhāsureṇa supragrahavimalakaladhautatsaruṇāmunā khaḍgena / yāvatsamarabhuvamavatarāmi* /parikramya / vāmākṣispandanaṃ sūcayitvā**
āḥ kathaṃ mamāpi nāmāśvatthāmnaḥ samaramahotsavapramodanirbharasya tātavikramadarśanalālasasyānimittāni samaragamanavighnamutpādayanti / bhavatu gacchāmi* /sāvaṣṭambhaṃ parikramyāgrato vilokya**
kathamavadhīritakṣātradharmāṇāmujjhitasatpuruṣocitalajjāvaguṇṭhanānāṃ vismṛtasvāmisatkāralaghucetasāṃ dviradaturaṃgamacaraṇacāriṇāmagaṇitakulayaśaḥsadṛśaparākramavratānāṃ raṇabhūmeḥ samantādapakrāmatāmayaṃ mahānnādo balānām* /nirūpya**
hā dhikkaṣṭam / kathamete mahārathāḥ karṇādayo 'pi samarātparāṅmukhā bhavanti / kathaṃ nu tātādhiṣṭhitānāmapi balānāmiyamavasthā bhavet / bhavatu saṃstambhayāmi / bho bhoḥ kauravasenāsamudravelāparipālanamahāmahīdharā narapatayaḥ kṛtaṃ kṛtamamunā samaraparityāgasāhasena /
VERSE_3.6
yadi samaramapāsya nāsti mṛtyo- $ rbhayamiti yuktamito 'nyataḥ prayātum &
atha maraṇamavaśyameva jantoḥ ē̃ kimiti mudhā malinaṃ yaśaḥ kurudhve // 3.6 //
api ca
VERSE_3.7
astrajvālāvalīḍhapratibalajaladherantaraurvāyamāṇe $ senānāthe sthite 'sminmama pitari gurau sarvadhanvīśvarāṇām &
karṇālaṃ saṃbhrameṇa vraja kṛpa samaraṃ muñca hārdikya śaṅkāṃ ē̃ tāte cāpadvitīye vahati raṇadhurāṃ ko bhayasyāvakāśaḥ // 3.7 //
*nepathye**
kuto 'dyāpi te tātaḥ /
&aśvatthāmā&:
*śrutvā**
kiṃ brūtha / kuto 'dyāpi te tāta iti* /saroṣam**
āḥ kṣudrāḥ samarabhīravaḥ kathamevaṃ pralapatāṃ vaḥ sahasradhā na dīrṇamanayā jihvayā /
VERSE_3.8
dagdhuṃ viśvaṃ dahanakiraṇairnoditā dvādaśārkā $ vātā vātā diśi diśi na vā saptadhā sapta bhinnāḥ &
channaṃ meghairna gaganatalaṃ puṣkarāvartakādyaiḥ ē̃ pāpaṃ pāpāḥ kathayata kathaṃ śauryarāśeḥ piturme // 3.8 //
*praviśya saṃbhrāntaḥ saprahāraḥ**
&sūtaḥ&:
paritrāyatāṃ paritrāyatāṃ kumāraḥ* /iti pādayoḥ patati**
&aśvatthāmā&:
*vilokya**
aye kathaṃ tātasya sārathiraśvasenaḥ / ārya nanu trailokyatrāṇakṣamasya sārathirasi / kiṃ mattaḥ paritrāṇamicchasi /
&sūtaḥ&:
*utthāya sakaruṇam**
kuto 'dyāpi te tātaḥ /
&aśvatthāmā&:
*sāvegam**
kiṃ tāta eva nāsti /
&sūtaḥ&:
atha kim /
&aśvatthāmā&:

hā tāta* /iti mohamupagataḥ**
&sūtaḥ&:
kamāra samāśvasihi samāśvasihi /
&aśvatthāmā&:
*labdhasaṃjñaḥ sāsram**
hā tāta hā sutavatsala hā lokatrayaikadhanurdhara hā jāmadagĀÇènyāstrasarvasvapratigrahapraṇayin kvāsi / prayaccha me prativacanam /
&sūtaḥ&:
kamāra alamatyantaśokāvegena / vīrapuruṣocitāṃ vipattimupagate pitari tvamapi tadanurūpeṇaiva vīryeṇa śokasāgaramuttīrya sukhī bhava /
&aśvatthāmā&:
*aśrūṇi vimucya**
ārya kathaya kathaya kathaṃ tādṛgbhujavīryasāgarastāto 'pi nāmāstamupagataḥ /
VERSE_3.9
kiṃ bhīmādgurudakṣiṇāṃ gurugadādbhīmapriyaḥ prāptavān
&sūtaḥ&:
śāntaṃ pāpam / śāntaṃ pāpam /
&aśvatthāmā&:
VERSE_3.9
antevāsidayālurujjhitanayenāsādito jiṣṇunā /
&sūtaḥ&:
kathamevaṃ bhaviṣyati /
&aśvatthāmā&:
VERSE_3.9
govindena sudarśanasya niyataṃ dhārāpathaṃ prāpitaḥ
&sūtaḥ&:
etadapi nāsti /
&aśvatthāmā&:
VERSE_3.9
śaṅke nāpadamanyataḥ khalu gurorebhyaścaturthādaham // 3.9 //
&sūtaḥ&:
kumāra
VERSE_3.10
ete 'pi tasya kupitasya mahāstrapāṇeḥ $ kiṃ dhūrjaṭeriva tulāmupayānti saṃkhye &
śokoparuddhahṛdayena yadā tu śastraṃ ē̃ tyaktaṃ tadāsya vihitaṃ ripuṇātighoram // 3.10 //
&aśvatthāmā&:
kiṃ punaḥ kāraṇaṃ śokasyāstraparityāgasya vā /
&sūtaḥ&:
nanu kumāra eva kāraṇam /
&aśvatthāmā&:
kathamahameva nāma /
&sūtaḥ&:

śrūyatām* /aśrūṇi vimucya**
VERSE_3.11
aśvatthāmā hata iti pṛthāsūnunā spaṣṭamuktvā $ svairaṃ śeṣe gaja iti kila vyāhṛtaṃ satyavācā &
tacchrutvāsau dayitatanayaḥ pratyayāttasya rājñaḥ ē̃ śastrāṇyājau nayanasalilaṃ cāpi tulyaṃ mumoca // 3.11 //
&aśvatthāmā&:
hā tāta hā sutavatsala hā vṛthāmadarthaparityaktajīvita hā śauryarāśe hā śiṣyapriya hā yudhiṣṭhirapakṣapātin* /iti roditi**
&sūtaḥ&:
kumāra alamatyantaparidevanakārpaṇyena /
&aśvatthāmā&:
VERSE_3.12
śrutvā vadhaṃ mama mṛṣā sutavatsalena $ tāta tvayā saha śarairasavo vimuktāḥ &
jīvāmyahaṃ punarayaṃ bhavatā viyuktaḥ ē̃ krūre 'pi tanmayi mudhā tava pakṣapātaḥ // 3.12 //
*iti mohamupagataḥ**
&sūtaḥ&:
samāśvasitu samāśvasitu kamāraḥ /
*tataḥ praviśati kṛpaḥ**
&kṛpaḥ&:
*sodvegaṃ niḥśvasya**
VERSE_3.13
dhiksānujaṃ kurupatiṃ dhigajātaśatruṃ $ digbhūpatīnviphalaśastrabhṛto dhigasmān &
keśagrahaḥ khalu tadā drupadātmajāyā ē̃ droṇasya cādya likhitairiva vīkṣito yaiḥ // 3.13 //
tatkathaṃ nu khalu vatsaṃ drakṣyāmyaśvatthāmānam / atha vā himavatsāragurucetasi jñātalokasthitau tasminna khalu śokāvegamahamāśaṅke / kiṃ tu pituḥ paribhavasadṛśamupaśrutya na jāne kiṃ vyavasyatīti / atha vā
VERSE_3.14
ekasya tāvatpāko 'yaṃ dāruṇo bhuvi vartate /
keśagrahe dvitīye 'sminnūnaṃ niḥśeṣitāḥ prajāḥ // 3.14 //
*vilokya**
tadayaṃ vatsastiṣṭhati / yāvadupasarpāmi* /upasṛtya sasaṃbhramam**
vatsa samāśvasihi samāśvasihi /
&aśvatthāmā&:
*saṃjñāṃ labdhvā sāsram**
hā tāta hā sakalabhuvanaikaguro* /ākāśe**
yudhiṣṭhira yudhiṣṭhira
VERSE_3.15
ā janmano na vitathaṃ bhavatā kiloktaṃ $ na dvekṣi yajjanamatastvamajātaśatruḥ &
tāte gurau dvijavare mama bhāgyadoṣā- ē̃ tsarvaṃ tadekapada eva kathaṃ nirastam // 3.15 //
&sūtaḥ&:
kumāra eṣa te mātulaḥ śāradvataḥ pārśve tiṣṭhati /
&aśvatthāmā&:
*pārśve vilokya sabāṣpam**
mātula mātula

VERSE_3.16
gato yenādya tvaṃ saha raṇabhuvaṃ sainyapatinā $ ya ekaḥ śūrāṇāṃ gurukaṇḍūnikaṣaṇaḥ &
parīhāsāścitrāḥ satatamabhavanyena bhavataḥ ē̃ svasuḥ ślāghyo bhartā kva nu khalu sa te mātula gataḥ // 3.16 //
&kṛpaḥ&:
parigataparigantavya eva bhavān / tadalamatyantaśokāvegena /
&aśvatthāmā&:
mātula parityaktameva mayā paridevanam / eṣo 'haṃ sutavatsalaṃ tātamevānugacchāmi /
&kṛpaḥ&:
vatsa anupapannaṃ bhavadvidhānāmidam /
&sūtaḥ&:
kumāra alamatisāhasena /
&aśvatthāmā&:
ārya śāradvata
VERSE_3.17
madviyogabhayāttātaḥ paralokamito gataḥ /
karomi virahaṃ tasya vatsalasya kathaṃ pituḥ // 3.17 //
&kṛpaḥ&:
vatsa yāvadayaṃ saṃsārastāvatprasiddhaiveyaṃ lokayātrā yatputraiḥ pitaro lokadvaye 'pyanuvartanīyā iti / paśya /
VERSE_3.18
nivāpāñjalidānena ketanaiḥ śrāddhakarmabhiḥ /
tasyopakāre śaktastvaṃ kiṃ jīvankimutānyathā // 3.18 //
&sūtaḥ&:
āyuṣman yathaiva mātulaste śāradvataḥ kathayati tattathā /
&aśvatthāmā&:
ārya satyameveāñl̃m / kiṃ tvatidurvahatvācchokabhārasya na śaknomi tātavirahitaḥ kṣaṇamapi prāṇāndhārayitum / tadgacchāmi tamevoddeśaṃ yatra tathāvidhamapi pitaraṃ drakṣyāmi* /uttiṣṭhankhaḍgamālokya vicintya**
kṛtamadyāpi śastragrahaṇaviḍambanayā / bhagavañśastra
VERSE_3.19
gṛhītaṃ yenāsīḥ paribhavabhayānnocitamapi $ prabhāvādyasyābhūnna khalu tava kaścinna viṣayaḥ &
parityaktaṃ tena tvamasi sutaśokānna tu bhayā- ē̃ dvimokṣye śastra tvāmahamapi yataḥ svasti bhavate // 3.19 //
*ityutsṛjati**
*nepathye**
bho bho rājānaḥ kathamiha bhavantaḥ sarve gurorbhāradvājasya paribhavamamunā nṛśaṃsena prayuktamupekṣante /
&aśvatthāmā&:
*ākarṇya śanaiḥ śastraṃ spṛśan**
kiṃ gurorbhāradvājasya paribhavaḥ /
*punarnepathye**
VERSE_3.20
ācāryasya tribhuvanagurornyastaśastrasya śokā- $ ddroṇasyājau nayanasalilakṣālitārdrānanasya &
maulau pāṇiṃ palitadhavale nyasya kṛtvā nṛśaṃsaṃ ē̃ dhṛṣṭadyumnaḥ svaśibiramayaṃ yāti sarve sahadhvam // 3.20 //
&aśvatthāmā&:

*sakrodhaṃ sakampaṃ ca kṛpasūtau dṛṣṭvā**
kiṃ nāmedam /
VERSE_3.21
pratyakṣamāttadhanuṣāṃ manujeśvarāṇāṃ $ prāyopaveśasadṛśaṃ vratamāsthitasya &
tātasya me palitamaulinirastakāśe ē̃ vyāpāritaṃ śirasi śastramaśastrapāṇeḥ // 3.21 //
&kṛpaḥ&:
vatsa evaṃ kila janaḥ kathayati /
&aśvatthāmā&:
kiṃ tātasya durātmanā parimṛṣṭamabhūcchiraḥ /
&sūtaḥ&:
*sabhayam**
kumāra āsīdayaṃ tasya tejorāśerdevasya navaḥ paribhavāvatāraḥ /
&aśvatthāmā&:
hā tāta hā putrapriya mama mandabhāgadheyasya kṛte śastraparityāgāttathāvidhena kṣudreṇātmā paribhāvitaḥ / atha vā
VERSE_3.22
parityakte dehe raṇaśirasi śokāndhamanasā $ śiraḥ śvā kāko vā drupadatanayo vā parimṛśet &
sphuraddivyāstraughadraviṇamadamattasya ca ripo- ē̃ rmamaivāyaṃ pādaḥ śirasi nihitastasya na karaḥ // 3.22 //
āḥ durātmanpāñcālāpasada
VERSE_3.23
tātaṃ śastragrahaṇavimukhaṃ niścayenopalabhya $ tyaktvā śaṅkāṃ khalu vidadhataḥ pāṇimasyottamāṅge &
aśvatthāmā karadhṛtadhanuḥ pāṇḍupāñcālasenā- ē̃ tūlotkṣepapralayapavanaḥ kiṃ na yātaḥ smṛtiṃ te // 3.23 //
yudhiṣṭhira yudhiṣṭhira ajātaśatro amithyāvādindharmaputra sānujasya te kimanenāpakṛtam / atha vā kimanenālīkaprakṛtijihmacetasā / arjuna sātyake bāhuśālinvṛkodara mādhava yuktaṃ nāma bhavatāṃ surāsuramanujalokaikadhanurdharasya dvijanmanaḥ pariṇatavayasaḥ sarvācāryasya viśeṣato mama pituramunā drupadakulakalaṅkena manujapaśunā spṛśyamānamuttamāṅgamupekṣitam / atha vā sarva evaite pātakinaḥ / kimetaiḥ
VERSE_3.24
kṛtamanumataṃ dṛṣṭaṃ vā yairidaṃ gurupātakaṃ $ manujapaśubhirnirmaryādairbhavadbhirudāyudhaiḥ &
narakaripuṇā sārdhaṃ teṣāṃ sabhīmakirīṭinā- ē̃ mayamahamasṛṅmedomāṃsaiḥ karomi diśāṃ balim // 3.24 //
&kṛpaḥ&:
vatsa kiṃ na saṃbhāvyate bhāradvājatulye bāhuśālini divyāstragrāmakovide bhavati /
&aśvatthāmā&:
bho bhoḥ pāṇḍavamatsyasomakamāgadhādyāḥ kṣatriyāpasādāḥ
VERSE_3.25
piturmūrdhni spṛṣṭe jvaladanalabhāsvatparaśunā $ kṛtaṃ yadrāmeṇa śrutimupagataṃ tanna bhavatām &
kimadyāśvatthāmā tadarirudhirāsāravighasaṃ ē̃ na karma krodhāndhaḥ prabhavati vidhātuṃ raṇamukhe // 3.25 //
sūta gaccha tvaṃ sarvopakaraṇaiḥ sāṃgrāmikaiḥ sarvāyudhairupetaṃ mahāhavalakṣaṇaṃ nāmāsmatsyandanamupanaya /
&sūtaḥ&:
yadājñāpayati kumāraḥ* /iti niṣkrāntaḥ**
&kṛpaḥ&:
vatsa avaśyapratikartavye 'smindāruṇe paribhavāgnau sarveṣāmasmākaṃ ko 'nyastvāmantareṇa śaktaḥ pratikartum / kiṃ tu
&aśvatthāmā&:
kimataḥ param /
&kṛpaḥ&:

saināpatye 'bhiṣiktaṃ bhavantamicchāmi samarabhuvanamavatārayitum /
&aśvatthāmā&:
mātula paratantramidamakiṃcitkaraṃ ca /
&kṛpaḥ&:
vatsa na khalu paratantraṃ nākiṃcitkaraṃ ca / paśya /
VERSE_3.26
bhavedabhīṣmamadroṇaṃ dhārtarāṣṭrabalaṃ katham /
yadi tattulyakarmātra bhavāndhuri na yujyate // 3.26 //
kṛtaparikarasya bhavādṛśasya trailokyamapi na kṣamaṃ paripanthībhavituṃ kiṃ punaryudhiṣṭhirabalam / tadevaṃ manye parikalpitābhiṣekopakaraṇaḥ kauravarājo na cirāttvāmevābhyapekṣamāṇastiṣṭhatīti /
&aśvatthāmā&:
yadyevaṃ tvarate me paribhavānaladahyamānamidaṃ cetastatpratīkārajalāvagāhanāya / tadahaṃ gatvā tātavadhaviṣaṇṇamānasaṃ kurupatiṃ saināpatyasvayaṃgrahaṇapraṇayasamāśvāsanayā mandasaṃtāpaṃ karomi /
&kṛpaḥ&:
vatsa evamidam / atastamevoddeśaṃ gacchāvaḥ /
*iti parikrāmataḥ**
*tataḥ praviśataḥ karṇaduryodhanau**
&duryodhanaḥ&:
aṅgarāja
VERSE_3.27
tejasvī ripuhatabandhuduḥkhapāraṃ $ bāhubhyāṃ vrajati dhṛtāyudhaplavābhyām &
ācāryaḥ sutanidhanaṃ niśamya saṃkhye ē̃ kiṃ śastragrahasamaye viśastra āsīt // 3.27 //
atha vā sūktamidamabhiyuktaiḥ prakṛtirdustyajeti / yataḥ śokāndhamanasā tena vimucya kṣātradharmakārkaśyaṃ dvijātidharmasulabho mārdavaparigrahaḥ kṛtaḥ /
&karṇaḥ&:
rājankauraveśvara na khalvidamevam /
&duryodhanaḥ&:
kathaṃ tarhi /
&karṇaḥ&:
evaṃ kilāsyābhiprāyo yathāśvatthāmā mayā pṛthivīrājye 'bhiṣektavya iti / tasyābhāvādvṛddhasya me brāhmaṇasya vṛthā śastragrahaṇamiti tathā kṛtavān /
&duryodhanaḥ&:
*saśiraḥkampam**
evamidam /
&karṇaḥ&:
etadarthaṃ ca kauravapāṇḍavapakṣapātapravṛttamahāsaṃgrāmasya rājakasya parasparakṣayamapekṣamāṇena tena pradhānapuruṣavadhopekṣā kṛtā /
&duryodhanaḥ&:
upapannamidam /
&karṇaḥ&:
anyacca rājan drupadenāpyasya bālyātprabhṛtyabhiprāyavedinā na svarāṣṭre vāso dattaḥ /
&duryodhanaḥ&:
sādhu aṅgarāja sādhu / nipuṇamabhihitam /
&karṇaḥ&:
na cāyaṃ mamaikasyābhiprāyaḥ / anye 'bhiyuktā api naivedamanyathā manyante /

&duryodhanaḥ&:
evametat / kaḥ saṃdehaḥ /
VERSE_3.28
dattvābhayaṃ so 'tiratho badhyamānaṃ kirīṭinā /
sindhurājamupekṣeta naivaṃ cetkathamanyathā // 3.28 //
&kṛpaḥ&:
*vilokya**
vatsa eṣa duryodhanaḥ sūtaputreṇa sahāsyāṃ nyagrodhacchāyāyāmupaviṣṭastiṣṭhati / tadupasarpāvaḥ /
*tathā kṛtvā**
&ubhau&:
vijayatāṃ kauraveśvaraḥ /
&duryodhanaḥ&:
*dṛṣṭvā**
aye kathaṃ kṛpo 'śvatthāmā ca* /āsanādavatīrya kṛpaṃ prati**
guro abhivādaye* /aśvatthāmānamuddiśya**
ācāryaputra
VERSE_3.29
ehyasmadarthahatatāta pariṣvajasva $ klāntairidaṃ mama nirantaramaṅgamaṅgaiḥ &
sparśastavaiṣa bhujayoḥ sadṛśaḥ pituste ē̃ śoke 'pi yo vikṛtimeti tanūruheṣu // 3.29 //
*āliṅgya pārśva upaveśayati / aśvatthāmā bāṣpamutsṛjati**
&karṇaḥ&:
drauṇāyana alamatyarthamātmānaṃ śokānale prakṣipya /
&duryodhanaḥ&:
ācāryaputra ko viśeṣa āvayorasminvyasanamahārṇave / paśya /
VERSE_3.30
tātastava praṇayavānsa pituḥ sakhā me $ śastre yathā tava guruḥ sa tathā mamāpi &
kiṃ tasya dehanidhane kathayāmi duḥkhaṃ ē̃ jānīhi tadguruśucā manasā tvameva // 3.30 //
&kṛpaḥ&:
vatsa yathāha kurupatistathaivaitat /
&aśvatthāmā&:
rājannevaṃ pakṣapātini tvayi yuktameva śokabhāraṃ laghūkartum / kiṃ tu
VERSE_3.31
mayi jīvati mattātaḥ keśagrahaṇamavāptavān /
kathamanye kariṣyanti putrebhyaḥ putriṇaḥ spṛhām // 3.31 //
&karṇaḥ&:
drauṇāyana kimatra kriyate yadā tenaiva sarvaparibhavatrāṇahetunā śastramutsṛjatā tādṛśīmavasthāmātmā nītaḥ /
&aśvatthāmā&:
aṅgarāja kimāha bhavānkimatra kriyata iti / śrūyatāṃ yatkriyate /
VERSE_3.32
yo yaḥ śastraṃ bibharti svabhujagurumadaḥ pāṇḍavīnāṃ camūnāṃ $ yo yaḥ pāñcālagotre śiśuradhikavayā garbhaśayyāṃ gato vā &

yo yastatkarmasākṣī carati mayi raṇe yaśca yaśca pratīpaḥ ē̃ krodhāndhastasya tasya svayamapi jagatāmantakasyāntako 'ham // 3.32 //
api ca bho jāmadagnyaśiṣya karṇa
VERSE_3.33
deśaḥ so 'yamarātiśoṇitajalairyasminhradāḥ pūritāḥ $ kṣatrādeva tathāvidhaḥ paribhavastātasya keśagrahaḥ &
tānyevāhitaśastraghasmaragurūṇyastrāṇi bhāsvanti me ē̃ yadrāmeṇa kṛtaṃ tadeva kurute drauṇāyanaḥ krodhanaḥ // 3.33 //
&duryodhanaḥ&:
ācāryaputra tasya tathāvidhasyānanyasādhāraṇasya te vīrabhāvasya kimanyatsadṛśam /
&kṛpaḥ&:
rājansumahānkhalu droṇaputreṇa voḍhumadhyavasitaḥ samarabhāraḥ / tadahamevaṃ manye / bhavatā kṛtaparikaro 'yamucchettuṃ lokatrayamapi samarthaḥ kiṃ punaryudhiṣṭhirabalam / ato 'bhiṣicyatāṃ saināpatye /
&duryodhanaḥ&:
suṣṭhu yujyamānamabhihitaṃ yuṣmābhiḥ / kiṃ tu prākpratipanno 'yamartho 'ṅgarājasya /
&kṛpaḥ&:
rājannasadṛśaparibhavaśokasāgare nimajjantamenamaṅgarājasyārthe naivopekṣituṃ yuktam / asyāpi tadevārikulamanuśāsanīyam / ataḥ kimasya pīḍā na bhaviṣyati /
&aśvatthāmā&:
rājankauraveśvara kimadyāpi yuktāyuktavicāraṇayā /
VERSE_3.34
prayatnaparibodhitaḥ stutibhiradya śeṣe niśā- $ makeśavamapāṇḍavaṃ bhuvanamadya niḥsomakam &
iyaṃ parisamāpyate raṇakathādya doḥśālinā ē̃ vyapaitu nṛpakānanātigururadya bhāro bhuvaḥ // 3.34 //
&karṇaḥ&:
*vihasya**
vaktuṃ sukaramidaṃ duṣkaramadhyavasātum / bahavaḥ kauravabale 'sya karmaṇaḥ śaktāḥ /
&aśvatthāmā&:
aṅgarāja evamidam / bahavaḥ kauravabale 'tra śaktāḥ / kiṃ tu duḥkhopahataḥ śokāveśavaśādbravīmi na punarvīrajanādhikṣepeṇa /
&karṇaḥ&:
mūḍha duḥkhitasyāśrupātaḥ kupitasya cāyudhadvitīyasya saṃgrāmāvataraṇamucitaṃ naivaṃvidhāḥ pralāpāḥ /
&aśvatthāmā&:
*sakrodham**
are re rādhāgarbhabhārabhūta sūtāpasada mamāpi nāmāśvatthāmno duḥkhitasyāśrubhiḥ pratikriyāmupadiśi na śastreṇa / paśya /
VERSE_3.35
nirvīryaṃ guruśāpabhāṣitavaśātkiṃ me tavevāyudhaṃ $ saṃpratyeva bhayādvihāya samaraṃ prāpto 'smi kiṃ tvaṃ yathā &
jāto 'haṃ stutivaṃśakīrtanavidāṃ kiṃ sārathīnāṃ kule ē̃ kṣudrārātikṛtāpriyaṃ pratikaromyasreṇa nāstreṇa yat // 3.35 //
&karṇaḥ&:
*sakrodham**
are re vācāṭa vṛthāśastragrahaṇadurvidagdha baṭo
VERSE_3.36
nirvīryaṃ vā savīryaṃ vā mayā notsṛṣṭamāyudham /
yathā pāñcālabhītena pitrā te bāhuśālinā // 3.36 //
api ca
VERSE_3.37
sūto vā sūtaputro vā yo vā ko vā bhavāmyaham /

daivāyattaṃ kule janma madāyattaṃ tu pauruṣam // 3.37 //
&aśvatthāmā&:
*sakrodham**
are re rathakārakulakalaṅka rādhāgarbhabhārabhūta are āyudhānabhijña tātamapyadhikṣipasi / atha vā
VERSE_3.38
sa bhīruḥ śūro vā prathitabhujasārastribhuvane $ kṛtaṃ yattenājau pratidinamiyaṃ vetti vasudhā &
parityaktaṃ śastraṃ kathamiti sa satyavratadharaḥ ē̃ pṛthāsūnuḥ sākṣī tvamasi raṇabhīro kva nu tadā // 3.38 //
&karṇaḥ&:
*vihasya**
evaṃ bhīruraham / punarvikramaikarasaṃ tava pitaramanusmṛtya mahānme saṃśayo jātaḥ / api ca re mūḍha
VERSE_3.39
yadi śastramujjhitamaśastrapāṇayo $ na nivārayanti kimarīnudāyudhān &
yadanena maulidalane 'pyudāsitaṃ ē̃ suciraṃ striyeva nṛpacakrasaṃnidhau // 3.39 //
&aśvatthāmā&:
*sakrodhaṃ sakampaṃ ca**
durātmanrājavallabha pragalbha sūtāpasada asaṃbaddhapralāpin
VERSE_3.40
kathamapi na niṣiddho duḥkhinā bhīruṇā vā $ drupadatanayapāṇistena pitrā mamādya &
tava bhujabaladarpādhmāyamānasya vāmaḥ ē̃ śirasi caraṇa eṣa nyasyate vārayainam // 3.40 //
*iti tathā kartumuttiṣṭhati**
&kṛpaduryodhanau&:
guruputra marṣaya* /iti nivārayataḥ**
*aśvatthāmā caraṇaprahāraṃ nāṭayati**
&karṇaḥ&:
*sakrodhamutthāya khaḍgamākṛṣya**
are durātmanvācāla brahmabandho ātmaślāgha
VERSE_3.41
jātyā kāmamavadhyo 'si caraṇaṃ tvimamuddhṛtam /
anena lūnaṃ khaḍgena patitaṃ vetsyasi kṣitau // 3.41 //
&aśvatthāmā&:
are mūḍha kiṃ nāma jātyā kāmamavadhyo 'ham / iyaṃ sā jātistyaktā* /iti yajñopavītaṃ chinatti / punaśca sakrodham**
VERSE_3.42
adya mithyāpratijño 'sau kirīṭī kriyate mayā /
śastraṃ gṛhāṇa vā tyaktvā maulau vā racayāñjalim // 3.42 //
*ubhāvapi khaḍgamākṛṣyānyo 'nyaṃ prahartumudyatau / kṛpaduryodhanau vārayataḥ**
&duryodhanaḥ&:
sakhe ācāryaputra śastragrahaṇenālam /
&kṛpaḥ&:
vatsa sūtaputra śastragrahaṇenālam /
&aśvatthāmā&:

mātula mātula kiṃ nivārayasi / ayamapi tātanindāpragalbhaḥ sūtāpasado dhṛṣṭadyumnapakṣapātyeva /
&karṇaḥ&:
rājanna khalvahaṃ nivārayitavyaḥ /
VERSE_3.43
upekṣitānāṃ mandānāṃ dhīrasattvairavajñayā /
atrāsitānāṃ krodhāndhairbhavatyeṣā vikatthanā // 3.43 //
&aśvatthāmā&:
rājanmuñca muñcainam / āsādayatu madbhujāntaraniṣpeṣasulabhamasūnāmavasādanam / anyacca rājan / snehena kāryeṇa vā yattvamenaṃ tātādhikṣepakāriṇaṃ durātmānaṃ mattaḥ parirakṣitumicchasi tadubhayamapi vṛthaiva / paśya /
VERSE_3.44
pāpapriyastava kathaṃ guṇinaḥ sahāyaḥ $ sūtānvayaḥ śaśadharānvayasaṃbhavasya &
hantā kirīṭinamahaṃ nṛpa muñca kuryāṃ ē̃ krodhādakarṇamapṛthātmajamadya lokam // 3.44 //
*iti prahartumicchati**
&karṇaḥ&:
*khaḍgamudyamya**
are vācāṭa brāhmaṇādhama ayaṃ na bhavasi / rājanmuñca muñca / na khalvahaṃ vārayitavyaḥ* /hantumicchati**
*duryodhanakṛpau nivārayataḥ**
&duryodhanaḥ&:
karṇa guruputra ko 'yamadya yuvayorvyāmohaḥ /
&kṛpaḥ&:
vatsa anyadeva prastutamanyatrāvega iti ko 'yaṃ vyāmohaḥ / svabalavyasanaṃ cedamasminkāle rājakulasyāsya yuṣmatta eva bhavatīti vāmaḥ panthāḥ /
&aśvatthāmā&:
mātula na labhyate 'sya kaṭupralāpino rathakārakulakalaṅkasya darpaḥ śātayitum /
&kṛpaḥ&:
vatsa akālaḥ khalu svabalapradhānavirodhasya /
&aśvatthāmā&:
mātula yadyevam
VERSE_3.45
ayaṃ pāpo yāvanna nidhanamupeyādariśaraiḥ $ parityaktaṃ tāvatpriyamapi mayāstraṃ raṇamukhe &
balānāṃ nāthe 'sminparikupitabhīmārjunabhaye ē̃ samutpanne rājā priyasakhabalaṃ vettu samare // 3.45 //
*iti khaḍgamutsṛjati**
&karṇaḥ&:
*vihasya**
kulakramāgatamevaitadbhavādṛśāṃ yadastraparityāgo nāma /
&aśvatthāmā&:
nanu re aparityaktamapi bhavādṛśairāyudhaṃ ciraparityaktameva niṣphalatvāt /
&karṇaḥ&:
are muḍha
VERSE_3.46
dhṛtāyudho yāvadahaṃ tāvadanyaiḥ kimāyudhaiḥ /
yadvā na siddhamastreṇa mama tatkena setsyati // 3.46 //

*nepathye**
āḥ durātmandraupadīkeśāmbarākarṣaṇamahāpātakindhārtarāṣṭrāpasada cirasya khalu kālasya matsaṃmukhamāgato 'si / kṣudrapaśo kvedānīṃ gamyate / api ca bho bho rādheyaduryodhanasaubalaprabhṛtayaḥ pāṇḍavavidveṣaṇaścāpapāṇayo mānadhanāḥ śṛṇvantu bhavantaḥ /
VERSE_3.47
spṛṣṭā yena śiroruhe nṛpaśunā pāñcālarājātmajā $ yenāsyāḥ paridhānamapyapahṛtaṃ rājñāṃ gurūṇāṃ puraḥ &
yasyoraḥsthalaśoṇitāsavamahaṃ pātuṃ pratijñātavā- ē̃ nso 'yaṃ madbhujapañjare nipatitaḥ saṃrakṣyatāṃ kauravaḥ // 3.47 //
*sarva ākarṇayanti**
&aśvatthāmā&:
*sotprāsam**
aṅgarāja senāpate jāmadagnyaśiṣya droṇopahāsinbhujabalaparirakṣitasakalaloka* /dhṛtāyudha iti paṭhitvā**
idaṃ tadāsannatarameva saṃvṛttam / rakṣainaṃ sāṃprataṃ bhīmādduḥśāsanam /
&karṇaḥ&:
āḥ kā śaktirvṛkodarasya mayi jīvati duḥśāsanasya chāyāmapyākramitum / yuvarāja na bhetavyaṃ na bhetavyam / ayamahamāgato 'smi* /iti niṣkrāntaḥ**
&aśvatthāmā&:
rājankauravanātha abhīṣmadroṇaṃ saṃprati kauravabalamāloḍayantau bhīmārjunau rādheyenaivaṃvidhenānyena vā na śakyete nivārayitum / ataḥ svayameva bhrātuḥ pratīkāraparo bhava /
&duryodhanaḥ&:
āḥ śaktirasti durātmanaḥ pavanatanayasyānyasya vā mayi jīvati śastrapāṇau vatsasya chāyāmapyākramitum / vatsa na bhetavyaṃ na bhetavyam / kaḥ ko 'tra bhoḥ / rathamupanaya* /iti niṣkrāntaḥ**
*nepathye kalakalaḥ**
&aśvatthāmā&:
*agrato vilokya**
mātula hā dhikkaṣṭam / eṣa khalu bhrātuḥ pratijñābhaṅgabhīruḥ kirīṭī samaṃ duryodhanarādheyau śaravarṣairdurvārairabhidravati / sarvathā pītaṃ duḥśāsanaśoṇitaṃ bhīmena / na khalu viṣahe duryodhanānujasyaināṃ vipattimavalokayitum / anṛtamanumataṃ nāma / mātula śastraṃ śastram /
VERSE_3.48
satyādapyanṛtaṃ śreyo dhiksvargaṃ narako 'stu me /
bhīmādduḥśāsanaṃ trātuṃ tyaktamatyaktamāyudham // 3.48 //
*iti khaḍgaṃ grahītumicchati**
*nepathye**
mahātmanbhāradvājasūno na khalu satyavacanamanullaṅghitapūrvamullaṅghayitumarhasi /
&kṛpaḥ&:
vatsa aśarīriṇī bhāratī bhavantamanṛtādabhirakṣati /
&aśvatthāmā&:
kathamiyamamānuṣī vāgnānumanute saṃgrāmāvataraṇaṃ mama / bhoḥ kaṣṭam / āḥ pakṣapātino devā api pāṇḍavānām / sarvathā pītaṃ duḥśāsanaśoṇitaṃ bhīmena / bhoḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam /
VERSE_3.49
duḥśāsanasya rudhire pīyamāne 'pyudāsitam /
duryodhanasya kartāsmi kimanyatpriyamāhave // 3.49 //
mātula rādheyakrodhavaśādanāryamasmābhirācaritam / atastvamapi tāvadasya rājñaḥ pārśvavartī bhava /
&kṛpaḥ&:
gacchāmyahamatra pratividhātum / bhavānapi śibirasaṃniveśameva pratiṣṭhatām /
*parikramya niṣkrāntau**
iti tṛtīyo 'ṅkaḥ /
ACT_4
caturtho 'ṅkaḥ /

*tataḥ praviśati prahāramūrcchitaṃ rathasthaṃ duryodhanamapaharansūtaḥ / sūtaḥ sasaṃbhramaṃ parikrāmati**
*nepathye**
bho bho bāhubalāvalepapravartitamahāsamaradohadāḥ kauravapakṣapātapaṇīkṛtaprāṇadraviṇasaṃcayā narapatayaḥ saṃstabhyantāṃ saṃstabhyantāṃ nihataduḥśāsanapītāvaśeṣaśoṇitasnapitabībhatsaveṣavṛkodaradarśanabhayapariskhalatpraharaṇāni raṇātdravanti balāni /
&sūtaḥ&:
*vilokya**
kathameṣa dhavalacapalacāmaracumbitakanakakamaṇḍalunā śikharāvabaddhavaijayantīsūcitena hatagajavājinarakalevarasahasrasaṃmardaviṣamodghātakṛtakalakalakiṅkiṇījālamālinā rathena śaravarṣastambhitaparabalaparākramaprasaraḥ pradrutamātmabalamāśvāsayankṛpaḥ kirīṭinābhiyuktamaṅgarājamanusarati / hanta jātamasmadbalānāmavalambanam /
*nepathye kalakalānantaram**
bho bhoḥ asmaddarśanabhayaskhalitakārmukakṛpāṇatomaraśaktayaḥ kauravacamūbhaṭāḥ pāṇḍavapakṣapātinaśca yodhāḥ na bhetavyaṃ na bhetavyam / ayamahaṃ nihataduḥśāsanapīvaroraḥsthalakṣatajāsavapānamadoddhato rabhasagāmī stokāvaśiṣṭapratijñāmahotsavaḥ kauravarājasya dyūtanirjito dāsaḥ pārthamadhyamo bhīmasenaḥ sarvānbhavataḥ sākṣīkaromi / śrūyatām /
VERSE_4.1
rājño mānadhanasya kārmukabhṛto duryodhanasyāgrataḥ $ pratyakṣaṃ kurubāndhavasya miṣataḥ karṇasya śalyasya ca &
pītaṃ tasya mayādya pāṇḍavavadhūkeśāmbarākarṣiṇaḥ ē̃ koṣṇaṃ jīvata eva tīkṣṇakarajakṣuṇṇādasṛgvakṣasaḥ // 4.1 //
&sūtaḥ&:
*śrutvā sabhayam**
aye āsanna eva durātmā kauravarājaputramahāvanotpātamāruto mārutiḥ / anupalabdhasaṃjñaśca tāvadatra mahārājaḥ / bhavatu / sudūramapaharāmi syandanam / kadācidduḥśāsana ivāsminnapyayamanāryo 'nāryamācariṣyati* /tvaritataraṃ parikramyāvalokya ca**
aye ayamasau sarasīsarojavilolanasurabhiśītalamātariśvasaṃvāhitasāndrakisalayo nyagrodhapādapaḥ / ucitā viśrāmabhūriyaṃ samaravyāpārakhinnasya vīrajanasya / atra sthitaścāyācitatālavṛntena haricandanacchaṭāśītalenāprayatnasurabhiṇā daśāpariṇāmayogyena sarasīsamīraṇenāmunā gataklamo bhaviṣyati mahārājaḥ / lūnaketuścāyaṃ ratho 'nivārita eva pravekṣyati cchāyām* /iti praveśaṃ rūpayitvā**
kaḥ ko 'tra bhoḥ* /samantādavalokya**
kathaṃ na kaścidatra parijanaḥ / nūnaṃ tathāvidhasya vṛkodarasya darśanādevaṃvidhasya ca svāminastrāsena śibirasaṃniveśameva praviṣṭaḥ / kaṣṭaṃ bhoḥ kaṣṭam /
VERSE_4.2
dattvā droṇena pārthādabhayamapi na saṃrakṣitaḥ sindhurājaḥ $ krūraṃ duḥśāsane 'sminhariṇa iva kṛtaṃ bhīmasenena karma &
duḥsādhyāmapyarīṇāṃ laghumiva samare pūrayitvā pratijñāṃ ē̃ nāhaṃ manye sakāmaṃ kurukulavimukhaṃ daivametāvatāpi // 4.2 //
*rājānamavalokya**
kathamadyāpi na cetanāṃ labhate mahārājaḥ / bhoḥ kaṣṭam* /niḥśvasya**
VERSE_4.3
madakalitakareṇubhajyamāne $ vipina iva prakaṭaikaśālaśeṣe &
hatasakalakumārake kule 'smiṃ- ē̃ stvamapi vidheravalokitaḥ kaṭākṣaiḥ // 4.3 //
nanu bho hatavidhe bharatakulavimukha
VERSE_4.4
akṣatasya gadāpāṇeranārūḍhasya saṃśayam /
eṣāpi bhīmasenasya pratijñā pūryate tvayā // 4.4 //
&duryodhanaḥ&:
*śanairupalabdhasaṃjñaḥ**
āḥ śaktirasti durātmano vṛkodarahatakasya mayi jīvati duryodhane pratijñāṃ pūrayitum / vatsa duḥśāsana na bhetavyaṃ na bhetavyam / ayamahamāgato 'smi / nanu sūta prāpaya rathaṃ tamevoddeśaṃ yatra vatso me duḥśāsanaḥ /
&sūtaḥ&:
āyuṣmannakṣamāḥ saṃprati vāhāste rathamudvoḍhum* /apavārya**
manorathaṃ ca /
&duryodhanaḥ&:
*rathādavatīrya sagarvaṃ sākūtaṃ ca**
kṛtaṃ syandanagamanakālātipātena /
&sūtaḥ&:
*savailakṣyaṃ sakaruṇaṃ ca**

marṣayatu marṣayatvāyuṣmān /
&duryodhanaḥ&:
dhiksūta kiṃ rathena / kevalamarātivimardasaṃghaṭṭasaṃcārī duryodhanaḥ khalvaham / tadgadāmātrasahāyaḥ samarabhuvamavatarāmi /
&sūtaḥ&:
āyuṣmannevametat / kaḥ saṃdehaḥ /
&duryodhanaḥ&:
yadyevaṃ kimevaṃ bhāṣase / paśya /
VERSE_4.5
bālasya me prakṛtidurlalitasya pāpaḥ $ pāpaṃ vyavasyati samakṣamudāyudho 'sau &
asminnivārayasi kiṃ vyavasāyinaṃ māṃ ē̃ krodho na nāma karuṇā na ca te 'sti lajjā // 4.5 //
&sūtaḥ&:
*sakaruṇaṃ pādayornipatya**
etadvijñāpayāmi / āyuṣmansaṃpūrṇapratijñena nivṛttena bhavitavyamidānīṃ durātmanā vṛkodarahatakena / ata evaṃ bravīmi /
&duryodhanaḥ&:
*sahasā bhūmau patan**
hā vatsa duḥśāsana hā madājñāvirodhitapāṇḍava hā vikramaikarasa hā madaṅkadurlalita hā arātikulagajaghaṭāmṛgendra hā yuvarāja kvāsi / prayaccha me prativacanam* /iti niḥśvasya mohamupagataḥ**
&sūtaḥ&:
rājansamāśvasihi samāśvasihi /
&duryodhanaḥ&:
*saṃjñāṃ labdhvā / niḥśvasya**
VERSE_4.6
mukto yatheṣṭamupabhogasukheṣu naiva $ tvaṃ lālito 'pi hi mayā na vṛthāgrajena &
asyāstu vatsa tava heturahaṃ vipatte- ē̃ ryatkārito 'syavinayaṃ na ca rakṣito 'si // 4.6 //
*iti patati**
&sūtaḥ&:
āyuṣmansamāśvasihi samāśvasihi /
&duryodhanaḥ&:
dhiksūta kimanuṣṭhitaṃ bhavatā /
VERSE_4.7
rakṣaṇīyena satataṃ bālenājñānuvartinā /
duḥśāsanena bhrātrāhamupahāreṇa rakṣitaḥ // 4.7 //
&sūtaḥ&:
mahārāja marmabhedibhiriṣutomaraśaktiprāsavarṣairmahārathānāmapahṛtacetanatvānniśceṣṭaḥ kṛto mahārāja ityapahṛto mayā rathaḥ /
&duryodhanaḥ&:
sūta virūpaṃ kṛtavānasi /
VERSE_4.8
tasyaiva pāṇḍavapaśoranujadviṣo me $ kṣodairgadāśanikṛtairna vibodhito 'smi &
tāmeva nādhiśayito rudhirārdraśayyāṃ ē̃ dauḥśāsanīṃ yadahamāśu vṛkodaro vā // 4.8 //
*niśvasya nabho vilokya**
nanu bho hatavidhe kṛpāvirahita bharatakulavimukha

VERSE_4.9
api nāma bhavenmṛtyurna ca hantā vṛkodaraḥ /
&sūtaḥ&:
śāntaṃ pāpaṃ śāntaṃ pāpam / mahārāja kimidam /
&duryodhanaḥ&:
VERSE_4.9
ghātitāśeṣabandhorme kiṃ rājyena jayena vā // 4.9 //
*tataḥ praviśati śaraprahāravraṇabaddhapaṭṭikālaṃkṛtakāyaḥ sundarakaḥ**
&sundarakaḥ&:
{Pkt_102}ajjā abi ṇāma imassiṃ uddese sārahidudīo diṭṭho tumhehiṃ mahārāadujjohaṇo ṇa vetti *nirūpya**
kahaṃ ṇa ko bi mantedi / hodu / edāṇaṃ baddhapariarāṇaṃ purisāṇaṃ samūho dīsai / ettha gadua pucchissaṃ* /parikramya vilokya ca**
kahaṃ ede kkhu sassāmiṇo gāḍhappahārahadassa ghaṇasaṃṇāhajāladubbhejjamuhehiṃ kaṅkavadaṇehiṃ hiaādo sallāiṃ uddharanti / tā ṇa kkhu ede jāṇanti / hodu / aṇṇado viciṇaissaṃ* /agrato 'valokya kiṃcitparikramya**
ime kkhu abare pahūdadarā saṃgadā vīramaṇussā dīsanti / tā ettha gadua pucchissaṃ* /upagamya**
haṃho jāṇaha tumhe kassiṃ uddese kuruṇāho vaṭṭai tti* /dṛṣṭvā**
kahaṃ ede bi maṃ pekkhia ahiadaraṃ roanti / tā ṇa hu ede bi jāṇanti / hā adikaruṇaṃ kkhu ettha vaṭṭai / esā vīramādā samalaviṇihadaṃ puttaaṃ suṇia rattaṃsuaṇivasaṇāe samaggabhūsaṇāe vahūe saha aṇumaradi* /saślāgham**
sāhu vīramāde sāhu / aṇṇassiṃ bi jammantare aṇihadaputtaā huvissasi / hodu / aṇṇado viciṇaissaṃ* /anyato vilokya**
aaṃ abaro bahuppahāraṇihadakāo akidavvaṇappaḍīāro evva johasamūho imaṃ suṇṇāsaṇaṃ tulaṃgamaṃ ubālahia roidi / ṇūṇaṃ edāṇaṃ ettha evva sāmī vābādido / tā ṇa hu ede bi jāṇanti / hodu / aṇṇado gadua pucchissaṃ* /sarvato vilokya**
kahaṃ savvo evva avatthāṇurūbaṃ visaṇaṃ aṇuhavanto bhāadheavimuhadāe pajjāulo jaṇo / tā kaṃ ettha pucchissaṃ / kaṃ vā ubālahissaṃ / hodu / saaṃ evva ettha viciṇaissaṃ* /parikramya**
hodu / devvaṃ dāṇīṃ ubālahissaṃ / haṃho devva eādasāṇaṃ akkhohiṇīṇaṃ ṇāho jeṭṭho bhādusadassa bhattā gaṅgeaddoṇaṅgarāasallakibakidavammassatthāmappamuhassa rāacakkassa saalapahuvīmaṇḍalekkaṇāho mahārāadujjohaṇo bi aṇṇesīadi / aṇṇesīanto bi ṇa jāṇīadi kassiṃ uddese vaṭṭai tti* /vicintya niḥśvasya ca**
aha vā kiṃ ettha devvaṃ ubālahāmi / tassa kkhu edaṃ ṇibbhacchiaviuravaaṇavīassa avahīridapidāmahahidobadesaṅkurassa sauṇippocchāhaṇādivirūḍhamūlassa jadugehajūdavisasāhiṇo saṃbhūdaciraālasaṃbaddhaverālavālassa pañcālīkesaggahaṇakusumassa phalaṃ pariṇamadi* /anyato vilokya**
jahā ettha eso viviharaaṇappahāsaṃvalidasūrakiraṇappasūdasakkacābasahassasaṃpūridadasadisāmuho lūṇakeduvaṃso raho dīsai tā ahaṃ takkemi avassaṃ ediṇā mahārāadujjohaṇassa vissāmuddeseṇa hodavvaṃ / jāva ṇirūbemi* /upagamya dṛṣṭvā niśvasya ca**
kadhaṃ eādasāṇaṃ akkhohiṇīṇaṃ ṇāako bhavia mahārāo dujjohaṇo pāidapuriso via asalāhaṇīe bhūmie upaviṭṭho ciṭṭhadi / atha vā tassa kkhu edaṃ pañcālīkesaggahakusumassa phalaṃ pariṇamadi /
SktCh_102: āryāḥ api nāmāsmindeśe sārathidvitīyo dṛṣṭo yuṣmābhirmahārājaduryodhano na veti / kathaṃ na ko 'pi mantrayate / bhavatu / eteṣāṃ baddhaparikarāṇāṃ puruṣāṇāṃ samūho dṛśyate / atra gatvā prakṣyāmi / kathamete khalu svasvāmino gāḍhaprahārahatasya ghanasaṃnāhajāladurbhedyamukhaiḥ kaṅkavadanairhṛdayācchalyānyuddharanti / tanna khalvete jānanti / bhavatu / anyato viceṣyāmi / ime khalvapare prabhūtatarāḥ saṃgatā vīramanuṣyā dṛśyante / tadatra gatvā prakṣyāmi / haṃho jānītha yūyaṃ kasminnuddeśe kurunātho vartata iti / kathamete 'pi māṃ prekṣyādhikataraṃ rudanti / tanna khalvete 'pi jānanti / hā atikaruṇaṃ khalvatra vartate / eṣā vīramātā samaravinihataṃ putrakaṃ śrutvā raktāṃśukanivasanayā samagrabhuṣaṇayā vadhvā sahānumriyate / sādhu vīramātaḥ sādhu / anyasminnapi janmāntare 'nihataputrakā bhaviṣyasi / bhavatu / anyato viceṣyāmi / ayamaparo bahuprahāranihatakāyo 'kṛtavraṇabandha eva yodhasamūha imaṃ śūnyāsanaṃ turaṃgamamupālabhya roditi / nūnameteṣāmatraiva svāmī vyāpāditaḥ / tanna khalvete 'pi jānanti / bhavatu / anyato gatvā prakṣyāmi / kathaṃ sarva evāvasthānurūpaṃ vyasanamanubhavanbhāgadheyavimukhatayā paryākulo janaḥ / tatkamatra prakṣyāmi / kaṃ vopālapsye / bhavatu / svayamevātra viceṣyāmi / bhavatu / daivamidānīmupālapsye / haṃho daiva ekādaśānāmakṣauhiṇīnāṃ nātho jyeṣṭho bhrātṛśatasya bhartā gāṅgeyadroṇāṅgarājaśalyakṛpakṛtavarmāśvatthāmapramukhasya rājacakrasya sakalapṛthvīmaṇḍalaikanātho mahārājaduryodhano 'pyanviṣyate / anviṣyamāṇo 'pi na jñāyate kasminnuddeśe vartata iti / atha vā kimatra daivamupālabhe / tasya khalvidaṃ
nirbhartsitaviduravacanabījasyāvadhīritapitāmahahitopadeśāṅkurasya śakuniprotsāhanādivirūḍhamūlasya jatugṛhadyūtaviṣaśākhinaḥ saṃbhūtacirakālasaṃbaddhavairālavālasya pāñcālīkeśagrahaṇakusumasya phalaṃ pariṇamati / yathātraiva vividharatnaprabhāsaṃvalitasūryakiraṇaprasūtaśakracāpasahasrasaṃpūritadaśadiśāmukho lūnaketavaṃśo ratho dṛśyate tathāhaṃ tarkayāmyavaśyametena mahārājaduryodhanasya viśrāmoddeśena bhavitavyamiti / yāvannirūpayāmi / kathamekādaśānāmakṣauhiṇīnāṃ nāyako bhūtvā mahārājo duryodhanaḥ prākṛtapuruṣa ivāślāghanīyāyāṃ bhūmāvupavaṣṭastiṣṭhati / atha vā tasya khalvidaṃ pāñcālīkeśagrahakusumasya phalaṃ pariṇamati /
*upasṛtya sūtaṃ saṃjñayā pṛcchati**
&sūtaḥ&:
*dṛṣṭvā**
aye kathaṃ saṃgrāmātsundarakaḥ prāptaḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_103}*upagamya**
jedu jedu mahārāo /
SktCh_103: jayatu jayatu mahārājaḥ /
&duryodhanaḥ&:
*vilokya**
aye sundarakaḥ / sundaraka kaccitkuśalamaṅgarājasya /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_104}deva kusalaṃ sarīrametteṇa /
SktCh_104: deva kuśalaṃ śarīramātreṇa /
&duryodhanaḥ&:
*sasaṃbhramam**

sundaraka kiṃ kirīṭināsya nihatā dhaureyā hataḥ sārathirbhagno vā rathaḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_105}deva ṇa bhaggo raho / se maṇoraho bi /
SktCh_105: deva na bhagno rathaḥ / asya manoratho 'pi /
&duryodhanaḥ&:
*saroṣam**
kimavispaṣṭakathitairākulamapi paryākulayasi me hṛdayam / tadaśeṣato vispaṣṭaṃ kathyatām /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_106}jaṃ devo āṇabedi / ae devassa muuḍamaṇippahāveṇa abaṇīdā me raṇappahāraveaṇā* /iti sāṭopaṃ parikramya**
suṇādu devo / atthi dāṇiṃ kumāladussāsaṇavaha* /ityardhokte mukhamācchādya śaṅkāṃ nāṭayati**
SktCh_106: yaddeva ājñāpayati / aye devasya mukuṭamaṇiprabhāveṇāpanītā me raṇaprahāravedanā / śṛṇotu devaḥ / astīdānīṃ kumāraduḥśāsanavadha /
&sūtaḥ&:
sundaraka kathaya / kathitameva daivena /
&duryodhanaḥ&:
kathyatām / śrutamasmābhiḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_107}saṇādu devo / ajja dāva kumāladussāsaṇavahāmarisideṇa sāmiṇā aṅgarāeṇa kuḍilabhiuḍībhaṅgabhīsaṇaṇiḍalabaṭṭeṇa aviṇṇādasaṃdhāṇamokkhasilīmuhasaṃghādavarisiṇā abhijutto so durāāro majjhamapaṇḍavo bhīmaseṇahadao /
SktCh_107: śṛṇotu devaḥ / adya tāvatkumāraduḥśāsanavadhāmarṣitena svāmināṅgarājena kuṭilabhrukuṭībhaṅgabhīṣaṇaniṭalapaṭṭenāvijñātasaṃdhānamokṣaśilīmukhasaṃghātavarṣiṇābhiyuktaḥ sa durācāro madhyamapāṇḍavo bhīmasenahatakaḥ /
&ubhau&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_108}tado deva uhaabalamilantadippantakarituraapadādisamubbhūdadhūliṇiareṇa pallatthagaaghaḍāsaṃghādeṇa a vittharanteṇa andhaāreṇa andhīkidaṃ uhaabalaṃ / ṇa hu gagaṇatalaṃ lakkhīadi /
SktCh_108: tato deva ubhayabalamiladdīpyamānakarituragapadātisamudbhūtadhūlinikareṇa paryastagajaghaṭāsaṃghātena ca vistīrṇamānenāndhakāreṇāndhīkṛtamubhayabalam / na khalu gaganatalaṃ lakṣyate /
&ubhau&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_109}tado deva dūrākaṭṭhiadhaṇugguṇācchoḍaṇaṭaṃkāreṇa gambhīrabhīsaṇeṇa jāṇīadi gajjidaṃ palaajalahareṇa tti /
SktCh_109: tato deva dūrākṛṣṭadhanurguṇācchoṭanaṭaṃkāreṇa gambhīrabhīṣaṇena jñāyate garjitaṃ pralayajaladhareṇeti /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_110}tado deva doṇṇaṃ bi tāṇaṃ aṇṇoṇṇasiṃhaṇādagajjidapisuṇaṃ vivihaparimukkappaharaṇāhadakavaasaṃgalidajjalaṇavijjucchaḍābhāsuraṃ gambhīratthaṇiacāpajalaharaṃ ppasarantasaradhārāsahassavarisaṃ jādaṃ samaraduddiṇaṃ /
SktCh_110: tato deva dvayorapi tayoranyo 'nyasiṃhanādagarjitapiśunaṃ vividhaparimuktapraharaṇāhatakavacasaṃgalitajvalanavidyucchaṭābhāsuraṃ gambhīrastanitacāpajaladharaṃ prasaraccharadhārāsahasravarṣi jātaṃ samaradurdinam /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_111}tado a deva edassiṃ antare jeṭṭhassa bhāduṇo parābhavasaṅkiṇā dhaṇaṃjaeṇa vajjaṇigghādaṇigghosavisamarasidadhaaaggaṭṭhidamahāvāṇaro turaṃgamasaṃvāhaṇavāpidavāsudevasaṅkhacakkāsigadālañchidacaubbāhudaṇḍaduddaṃsaṇo āpūriapañcajaṇṇadeadattatārarasidappaḍiravabharidadasadisāmuhakuharo dhāvido taṃ uddesaṃ rahavaro /
SktCh_111: tataśca deva etasminnantare jyeṣṭhasya bhrātuḥ parābhavaśaṅkinā dhanaṃjayena vajranirghātanirghoṣaviṣamarasitadhvajāgrasthitamahāvānarasturaṃgamasaṃvāhanavyāpṛtavāsudevaśaṅkhacakrāsigadālāñchitacaturbāhudaṇḍadurdarśana āpūritapāñcajanyadevadattatārarasitapratiravabharitadaśadiśāmukhakuharo dhāvitastamuddeśaṃ rathavaraḥ /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /

&sundarakaḥ&:
{Pkt_112}tado bhīmaseṇadhanaṃjaehiṃ abhijuttaṃ pidaraṃ pekkhia sasaṃbhamaṃ vialiaṃ avadhūṇia raaṇasīsaaṃ ākaṇṇākaṭṭhidakaṭhiṇakodaṇḍajīo dāhiṇahatthukkhittasarapuṅkhavighaṭṭaṇatuvarāidasārahio taṃ desaṃ ubagado kumālavisaseṇo /
SktCh_112: tato bhīmasenadhanaṃjayābhyāmabhiyuktaṃ pitaraṃ prekṣya sasaṃbhramaṃ vigalitamavadhūya ratnaśīrṣakamākarṇākṛṣṭakaṭhinakodaṇḍajīvaḥ dakṣiṇahastotkṣiptaśarapuṅkhavighaṭṭanatvaritasārathistaṃ deśamupagataḥ kumāravṛṣasenaḥ /
&duryodhanaḥ&:
*sāvaṣṭhambham**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_113}tado a deva teṇa āacchanteṇa evva kumālavisaseṇeṇa vidalidāsiladāsāmalasiṇiddhapuṅkhehiṃ kaṭhiṇakaṅkabattehiṃ kisaṇavaṇṇehiṃ sāṇasilāṇisidasāmalasallabandhehiṃ kusumido via tarū muhuttaeṇa silīmuhehiṃ pacchādido dhaṇaṃjaassa rahavaro /
SktCh_113: tataśca deva tenāgacchataiva kumāravṛṣasenena vidalitāsilatāśyāmalasnigdhapuṅkhaiḥ kaṭhinakaṅkapatraiḥ kṛṣṇavarṇaiḥ śāṇaśilāniśitaśyāmalaśalyabandhaiḥ kusumita iva tarurmuhūrtena śilīmukhaiḥ pracchādito dhanaṃjayasya rathavaraḥ /
&ubhau&:
*saharṣam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_114}tado deva tikkhavikkhittaṇisidabhallabāṇavarisiṇā dhaṇaṃjaeṇa īsi vihasia bhaṇidaṃ / are re visaseṇa piduṇo bi dāva de ṇa juttaṃ maha kubidassa abhimuhaṃ ṭhāduṃ / kiṃ uṇa bhavado bālassa / tā gaccha / abarehiṃ kumārehiṃ saha āodhehi tti / evvaṃ vāaṃ ṇisamia guraaṇāhikkhebeṇa uddībiakobobarattamuhamaṇḍalaviambhiabhiuḍībhaṅgabhīsaṇeṇa cābadhāriṇā kumālavisaseṇeṇa bi mammabhedaehiṃ parusavisamehiṃ sudivahakidappaṇaehiṃ ṇibbhacchido gaṇḍīvī bāṇehiṃ ṇa uṇa duṭṭhavaaṇehiṃ /
SktCh_114: tato deva tīkṣṇavikṣiptaniśitabhallabāṇavarṣiṇā dhanaṃjayeneṣadvihasya bhaṇitam / are re vṛṣasena piturapi tāvatte na yuktaṃ mama kupitasyābhimukhaṃ sthātum / kiṃ punarbhavato bālasya / tadgaccha / aparaiḥ kumāraiḥ sahāyudhyasveti / evaṃ vācaṃ niśamya gurujanādhikṣepeṇoddīpitakopoparaktamukhamaṇḍalavijṛmbhitabhrukuṭībhaṅgabhīṣaṇena cāpadhāriṇā kumāravṛṣasenenāpi marmabhedakaiḥ paruṣaviṣamaiḥ śrutipathakṛtapraṇayairnirbhartsito gāṇḍīvī bāṇairna punarduṣṭavacanaiḥ /
&duryodhanaḥ&:
sādhu vṛṣasena sādhu / sundaraka tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_115}tado deva ṇisidasarābhighādaveaṇopajādamaṇṇuṇā kirīṭiṇā caṇḍagaṇḍīvajīāsaddaṇijjidavajjaṇigghādaghoseṇa bāṇaṇipadaṇapaḍisiddhadaṃsaṇappasareṇa patthudaṃ sikkhābalāṇurūbaṃ kiṃ bi accaliaṃ /
SktCh_115: tato deva niśitaśarābhighātavedanopajātamanyunā kirīṭinā caṇḍagāṇḍīvajīvāśabdanirjitavajranirghātaghoṣeṇa bāṇanipatanapratiṣiddhadarśanaprasareṇa prastutaṃ śikṣābalānurūpaṃ kimapyāścaryam /
&duryodhanaḥ&:
*sākūtam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_116}tado a deva taṃ tārisaṃ pekkhia sattuṇo samaravvābāracaurattaṇaṃ avibhāviatūṇīramuhadhaṇugguṇagamaṇāgamaṇasarasaṃdhāṇamokkhacaḍulakaraaleṇa kumālavisaseṇeṇa bi savisesaṃ patthudaṃ samalakamma /
SktCh_116: tataśca deva tattādṛśaṃ prekṣya śatroḥ samaravyāpāracaturatvamavibhāvitatūṇīramukhadhanurguṇagamanāgamanaśarasaṃdhānamokṣacaṭulakaratalena kumāravṛṣasenenāpi saviśeṣaṃ prastutaṃ samarakarma /
&duryodhanaḥ&:
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_117}tado deva etthantare vimukkasamaravvābāro muhuttavissamidaverāṇubandho doṇaṃ bi kururāapaṇḍavabalāṇaṃ sāhu kumālavisaseṇa sāhu tti kidakalaalo vīraloo avaloiduṃ pautto /
SktCh_117: tato deva atrāntare vimuktasamaravyāpāro muhūrtaviśramitavairānubandho dvayorapi kururājapāṇḍavabalayoḥ sādhu kumāravṛṣasena sādhviti kṛtakalakalo vīraloko 'valokayituṃ pravṛttaḥ /
&duryodhanaḥ&:
*savismayam**
tatastataḥ /
&sundarakaḥ&:
{Pkt_118}tado a deva avahīridasaaladhāṇukkacakkaparakkamasāliṇo sudassa tahāviheṇa samalakammālambheṇa harisarosakaruṇāsaṃkaḍe vaṭṭamāṇassa sāmiṇo aṅgarāassa ṇipaḍiā sarapaddhaī bhīmaseṇe bapphapajjāulā diṭṭhī kumālavisaseṇe /
SktCh_118: tataśca deva avadhīritasakaladhānuṣkacakraparākramaśālinaḥ sutasya tathāvidhena samarakarmārambheṇa harṣaroṣakaruṇāsaṃkaṭe vartamānasya svāmino 'ṅgarājasya nipatitā śarapaddhatirbhīmasene bāṣpaparyākulā dṛṣṭiḥ kumāravṛṣasene /
&duryodhanaḥ&:
*sabhayam**
tatastataḥ /

Original text: Veṇīsaṃhāra · Edition: Venisamhara: Die Ehrenrettung der Königin, Ein Drama in 6 Akten von Bhatta Narayana. Julius Grill (Ed.). Leipzig : Fues's Verlag (R. Reisland) 1871. and Venisamhara of Bhatta Narayana. Edited with the commentary of Jagaddhara by M. R. Kale. Delhi : Motilal Banarsidass 1989. · Data entry Yves Codet · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc