વેણીસંહાર · ભાગ 2140

સ્ક્ત્છ્_71: અદ્ય ખલુ પુત્રવધામર્ષોદ્દીપિતેન ગાણ્ડીવિનાનસ્તમિતે દિવસનાથે તસ્ય વધઃ પ્રતિજ્ઞાતઃ ।
&રાજા&:
*સસ્મિતમ્**
ઇદં તદશ્રુકારણમમ્બાયા દુઃશલાયાશ્ચ । પુત્રશોકાદુન્મત્તસ્ય કિરીટિનઃ પ્રલાપૈરેવમવસ્થા । અહો મુગ્ધત્વમબલાનામ્ । અમ્બ કૃતં વિષાદેન । વત્સે દુઃશલે અલમશ્રુપાતેન । કુતશ્ચાયં તસ્ય ધનંજયસ્ય પ્રભાવો દુર્યોધનબાહુપરિઘરક્ષિતસ્ય મહારથજયદ્રથસ્ય વિપત્તિમુત્પાદયિતુમ્ ।
&માતા&:
{પ્ક્ત્_72}જાદ પુત્તબન્ધુવહામરિસુદ્દીબિદકોબાણલા અણવેક્ખિદસરીરા વીરા પરિક્કમન્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_72: જાત પુત્રબન્ધુવધામર્ષોદ્દીપિતકોપાનલા અનપેક્ષિતશરીરા વીરાઃ પરિક્રામન્તિ ।
&રાજા&:
*સોપહાસમ્**
એવમેતત્ । સર્વજનપ્રસિદ્ધૈવામર્ષિતા પાણ્ડવાનામ્ । પશ્ય ।
વેર્સે_2.24
હસ્તાકૃષ્ટવિલોલકેશવસના દુઃશાસનેનાજ્ઞયા $ પાઞ્ચાલી મમ રાજચક્રપુરતો ગૌર્ગૌરિતિ વ્યાહૃતા &
તસ્મિન્નેવ સ કિં નુ ગાણ્ડિવધરો નાસીત્પૃથાનન્દનો ē̃ યૂનઃ ક્ષત્રિયવંશજસ્ય કૃતિનઃ ક્રોધાસ્પદં કિં ન તત્ ॥ 2.24 ॥
&માતા&:
{પ્ક્ત્_73}અસમત્તપડિણ્ણાભરસ્સ અત્તવહો સે પડિણ્ણાદો ।
સ્ક્ત્છ્_73: અસમાપ્તપ્રતિજ્ઞાભરસ્યાત્મવધો ઽસ્ય પ્રતિજ્ઞાતઃ ।
&રાજા&:
યદ્યેવમલમાનન્દસ્થાને ઽપિ તે વિષાદેન । નનુ વક્તવ્યમુત્સન્નઃ સાનુજો યુધિષ્ઠિર ઇતિ । અન્યચ્ચ માતઃ કા શક્તિરસ્તિ ધનંજયસ્યાન્યસ્ય વા કુરુશતપરિવારવર્ધિતમહિમ્નઃ કૃપકર્ણદ્રોણાશ્વત્થામાદિમહારથદ્વિગુણીકૃતનિરાવરણવિક્રમસ્ય નામાપિ ગ્રહીતું તે તનયસ્ય । અયિ સુતપરાક્રમાનભિજ્ઞે
વેર્સે_2.25
ધર્માત્મજં પ્રતિ યમૌ ચ કથૈવ નાસ્તિ $ મધ્યે વૃકોદરકિરીટભૃતોર્બલેન &
એકો ઽપિ વિસ્ફુરિતમણ્ડલચાપચક્રં ē̃ કઃ સિન્ધુરાજમભિષેણયિતું સમર્થઃ ॥ 2.25 ॥
&ભાનુમતી&:
{પ્ક્ત્_74}અજ્જૌત્ત જૈ બિ એવ્વં તહ બિ ગુરુકિદપડિણ્ણાભરો ધણંજઓ ણિદાણં ક્ખુ સંકાએ ।
સ્ક્ત્છ્_74: આર્યપુત્ર યદ્યપ્યેવં તથાપિ ગુરુકૃતપ્રતિજ્ઞાભરો ધનંજયઃ નિદાનં ખલુ શઙ્કાયાઃ ।
&માતા&:
{પ્ક્ત્_75}જાદે સાહુ કાલોઇદં તુએ મન્તિદં ।
સ્ક્ત્છ્_75: જાતે સાધુ કાલોચિતં ત્વયા મન્ત્રિતમ્ ।
&રાજા&:
આઃ મમાપિ નામ દુર્યોધનસ્ય શઙ્કાસ્થાનં પાણ્ડવાઃ । પશ્ય ।
વેર્સે_2.26
કોદણ્ડજ્યાકિણાઙ્કૈરગણિતરિપુભિઃ કઙ્કટોન્મુક્તદેહૈઃ $ શ્લિષ્ટાન્યો ઽન્યાતપત્રૈઃ સિતકમલવનભ્રાન્તિમુત્પાદયદ્ભિઃ &
રેણુગ્રસ્તાર્કભાસાં પ્રચલદસિલતાદન્તુરાણાં બલાના- ē̃ માક્રાન્તા ભ્રાતૃભિર્મે દિશિ દિશિ સમરે કોટયઃ સંપતન્તિ ॥ 2.26 ॥
અપિ ચ ભાનુમતિ વિજ્ઞાતપાણ્ડવપ્રભાવે કિં ત્વમપ્યેવમાશઙ્કસે । પશ્ય ।
વેર્સે_2.27
દુઃશાસનસ્ય હૃદયક્ષતજામ્બુપાને $ દુર્યોધનસ્ય ચ યથા ગદયોરુભઙ્ગે &
તેજસ્વિનાં સમરમૂર્ધનિ પાણ્ડવાનાં ē̃ જ્ઞેયા જયદ્રથવધે ઽપિ તથા પ્રતિજ્ઞા ॥ 2.27 ॥
કઃ કો ઽત્ર ભોઃ । જૈત્રં મે રથમુપકલ્પય તાવત્ । યાવદહમપિ તસ્ય પ્રગલ્ભપાણ્ડવસ્ય જયદ્રથપરિરક્ષણેનૈવ મિથ્યાપ્રતિજ્ઞાવૈલક્ષ્યસંપાદિતમશસ્ત્રપૂતં મરણમુપદિશામિ ।
*પ્રવિશ્ય**
&કઞ્ચુકી&:
દેવ

વેર્સે_2.28
ઉદ્ઘાતક્વણિતવિલોલહેમઘણ્ટઃ $ પ્રાલમ્બદ્વિગુણિતચામરપ્રહાસઃ &
સજ્જો ઽયં નિયમિતવલ્ગિતાકુલાશ્વઃ ē̃ શત્રૂણાં ક્ષપિતમનોરથો રથસ્તે ॥ 2.28 ॥
&રાજા&:
દેવિ પ્રવિશ ત્વમભ્યન્તરમેવ* ।યાવદહમપિ તસ્ય પ્રગલ્ભપાણ્ડવસ્ય ઇત્યાદિ પઠન્પરિક્રામતિ**
*ઇતિ નિસ્ક્રાન્તાઃ સર્વે**
ઇતિ દ્વિતીયો ઽઙ્કઃ ।
અચ્ત્_3
તૃતીયો ઽઙ્કઃ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ વિકૃતવેષા રાક્ષસી**
&રાક્ષસી&:
*વિકૃતં વિહસ્ય સપરિતોષમ્**
વેર્સે_3.1
હદમાણુશમંશભાલએ કુમ્ભશહશ્શવશાહિં શંચિદે ।
અણિશં અ પિબામિ શોણિઅં વલિશશદં શમલે હુવીઅદુ ॥ 3.1 ॥
{પ્ક્ત્_77}*નૃત્યન્તી સપરિતોષમ્**
જૈ શિન્ધુલાઅવહદિઅહે વિઅ દિઅહે દિઅહે શમલકમ્મ પડિબજ્જૈ અજ્જુણે તદો પજ્જત્તભલિદકોટ્ઠાગાલે મંશશોણિએહિં મે ગેહે હુવીઅદિ* ।પરિક્રમ્ય દિશો ઽવલોક્ય**
અહ કહિં ણુ ખુ લુહિલપ્પિએ હુવીઅદિ । તા જાવ ઇમશ્શિં શમલે પિઅભત્તાલં લુહિલપ્પિઅં અણ્ણેશામિ* ।પરિક્રમ્ય**
હોદુ શદ્દાબૈશ્શં દાવ । અલે લુહિલપ્પિઆ લુહિલપ્પિઆ ઇદો એહિ ઇદો એહિ ।
સ્ક્ત્છ્_76: હતમાનુષમાંસભારકે કુમ્ભસહસ્રવસાભિઃ સંચિતે । અનિશં ચ પિબામિ શોણિતં વર્ષશતં સમરો ભવતુ ॥ 1 ॥
સ્ક્ત્છ્_77: યદિ સિન્ધુરાજવધદિવસ ઇવ દિવસે દિવસે સમરકર્મ પ્રતિપદ્યતે ઽર્જુનસ્તદા પર્યાપ્તભૃતકોષ્ઠાગારં માંસશોણિતૈર્મે ગૃહં ભવિષ્યતિ । અથ ક્વ નુ ખલુ રુધિરપ્રિયો ભવિષ્યતિ । તદ્યાવદેતસ્મિન્સમરે પ્રિયભર્તારં રુધિરપ્રિયમન્વેષ્યામિ । ભવતુ શબ્દાયિષ્યે તાવત્ । અરે રુધિરપ્રિય રુધિરપ્રિય ઇત એહીત એહિ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ તથાવિધો રાક્ષસઃ**
&રાક્ષસઃ&:
*શ્રમં નાટયન્**
વેર્સે_3.2
પચ્ચગ્ગહદાણં મંશએ જૈ ઉણ્હે લુહિલે અ લમ્ભૈ ।
તા એશે મહ પલિશ્શમે ખણમેત્તં એવ્વ લહુ ણશ્શૈ ॥ 3.2 ॥
સ્ક્ત્છ્_78: પ્રત્યગ્રહતાનાં માંસં યદ્યુષ્ણં રુધિરં ચ લભ્યેત । તદેષ મમ પરિશ્રમઃ ક્ષણમાત્રમેવ લઘુ નશ્યેત્ ॥ 2 ॥
*રાક્ષસી પુનર્વ્યાહરતિ**
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_79}*આકર્ણ્ય**
અલે કે એશે મં સદ્દાબેદિ* ।વિલોક્ય**
કહં પિઆ મે વશાગન્ધા* ।ઉપસૃત્ય**
વશાગન્ધે કીશ મં શદ્દાબેશિ ।
વેર્સે_3.3
લુહિલાશવપાણમત્તિએ લણહિણ્ડણખલન્તગત્તિએ ।
શદ્દાઅશિ કીશ મં પિએ પુલિશશહશ્શં હદં શુણીઅદિ ॥ 3.3 ॥
સ્ક્ત્છ્_79: અરે કૈષા માં શબ્દાયતે । કથં પ્રિયા મે વસાગન્ધા । વસાગન્ધે કસ્માન્માં શબ્દાયસે ।
સ્ક્ત્છ્_80: રુધિરાસવપાનમત્તિકે રણહિણ્ડનસ્ખલદ્ગાત્રિકે । શબ્દાયસે કસ્માન્માં પ્રિયે પુરુષસહસ્રં હતં શ્રૂયતે ॥ 3 ॥
&રાક્ષસી&:

{પ્ક્ત્_81}અલે લુહિલપ્પિઆ એદં ક્ખુ મએ તુહ કાલણાદો પચ્ચગ્ગહદશ્શ કશ્શ બિ લાએશિણો પહૂદવશાશિણેહચિક્કણં કોણ્હં ણવલુહિલં અગ્ગમંશં અ આણીદં । તા પિબાહિ ણં ।
સ્ક્ત્છ્_81: અરે રુધિરપ્રિય ઇદં ખલુ મયા તવ કારણાત્પ્રત્યગ્રહતસ્ય કસ્યાપિ રાજર્ષેઃ પ્રભૂતવસાસ્નેહચિક્કણં કોષ્ણં નવરુધિરમગ્રમાંસં ચાનીતમ્ । તત્પિબૈતત્ ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_82}*સપરિતોષમ્**
શાહુ વશાગન્ધે શાહુ । શોહણં તુએ કિદં । બલિઅમ્હિ પિબાશિદે । તા ઉબણેહિ ।
સ્ક્ત્છ્_82: સાધુ વસાગન્ધે સાધુ । શોભનં ત્વયા કૃતમ્ । બલવદસ્મિ પિપાસિતઃ । તદુપનય ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_83}અલે લુહિલપ્પિઆ એદિશે હદણલગઅતુલંગમશોણિઅવશાશમુદ્દદુશ્શંચલે શમલાઙ્ગણે પડિબ્ભમન્તે તુમં પિબાશિએ શિ ત્તિ અચ્ચલિઅં અચ્ચલિઅં ।
સ્ક્ત્છ્_83: અરે રુધિરપ્રિય ઈદૃશે હતનરગજતુરંગમશોણિતવસાસમુદ્રદુઃસંચરે સમરાઙ્ગણે પરિભ્રમંસ્ત્વં પિપાસિતો ઽસીત્યાશ્ચર્યમાશ્ચર્યમ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_84}ઐ શુત્થિદે ણં પુત્તશોઅશંતત્તહિઅઅં શામિણિં હિડિમ્બાદેઇં પેક્ખિદું ગદમ્હિ ।
સ્ક્ત્છ્_84: અયિ સુસ્થિતે નનુ પુત્રશોકસંતપ્તહૃદયાં સ્વામિનીં હિડિમ્બાદેવીં પ્રેક્ષિતું ગતો ઽસ્મિ ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_85}લુહિલપ્પિઆ અજ્જ બિ શામિણીએ હિડિમ્બાદેઈએ ઘડુક્કઅશોએ ણ ઉબશમ્મદિ ।
સ્ક્ત્છ્_85: રધિરપ્રિય અદ્યાપિ સ્વામિન્યા હિડિમ્બાદેવ્યા ઘટોત્કચશોકો નોપશામ્યતિ ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_86}વશાગન્ધે કુદો શે ઉબશમે । કેવલં અહિમણ્ણુવહશોઅશમાણદુક્ખાએ શુભદ્દાદેવીએ જણ્ણશેણીએ અ કધં કધં વિ શમાશાશીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_86: વસાગન્ધે કુતો ઽસ્યા ઉપશમઃ । કેવલમભિમન્યુવધશોકસમાનદુઃખયા સુભદ્રાદેવ્યા યાજ્ઞસેન્યા ચ કથં કથમપિ સમાશ્વાસ્યતે ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_87}લુહિલપ્પિઆ ગેણ્હ એદં હત્થિશિલકબાલશંચિઅં અગ્ગમંશોબદંશં । પિબાહિ ણવશોણિઆસવં ।
સ્ક્ત્છ્_87: રુધિરપ્રિય ગૃહાણૈતદ્ધસ્તિશિરઃકપાલસંચિતમગ્રમાંસોપદંશમ્ । પિબ નવશોણિતાસવમ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_88}*તથા કૃત્વા**
વશાગન્ધે અહ કિઅપ્પહૂદં તુએ શંચિઅં લુહિલં અગ્ગમંશં અ ।
સ્ક્ત્છ્_88: વસાગન્ધે અથ કિયત્પ્રભૂતં ત્વયા સંચિતં રુધિરમગ્રમાંસં ચ ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_89}અલે લુહિલપ્પિઆ પુવ્વશંચિઅં જાણાશિ જેવ્વ તુમં । ણવશંચિઅં શિણુ દાવ । ભઅદત્તશોણિઅકુમ્ભે શિન્ધુલાઅવશાકુમ્ભે દુવે દુબદમચ્છાહિબભૂલિશ્શવશોમદત્તબલ્હીઅપ્પમુહાણં ણલિન્દાણં અણ્ણાણં બિ પાકિદપુલિશાણં લુહિલવશામંશશ્શ ઘડા અબિણદ્ધમુહા શહશ્શશંક્ખા શન્તિ મે ગેહે ।
સ્ક્ત્છ્_89: અરે રુધિરપ્રિય પૂર્વસંચિતં જાનાસ્યેવ ત્વમ્ । નવસંચિતં શૃણુ તાવત્ । ભગદત્તશોણિતકુમ્ભઃ સિન્ધુરાજવસાકુમ્ભૌ દ્વૌ દ્રુપદમત્સ્યાધિપભૂરિશ્રવઃસોમદત્તબાલ્હીકપ્રમુખાણાં નરેન્દ્રાણામન્યેષામપિ પ્રાકૃતપુરુષાણાં રુધિરવસામાંસસ્ય ઘટા અપિનદ્ધમુખાઃ સહસ્રસંખ્યાઃ સન્તિ મે ગેહે ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_90}*સપરિતોષમાલિઙ્ગ્ય**
શાહુ શુગ્ઘલિણીએ શાહુ । ઇમિણા દે શુગ્ઘલિણિત્તેણ અજ્જ ઉણ શામિણીએ હિડિમ્બાદેવીએ શંવિહાણેણ અ પણટ્ઠં મે જમ્મદાલિદ્દં ।
સ્ક્ત્છ્_90: સાધુ સુગૃહિણિ સાધુ । અનેન તે સુગૃહિણીત્વેનાદ્ય પુનઃ સ્વામિન્યા હિડિમ્બાદેવ્યાઃ સંવિધાનેન ચ પ્રનષ્ટં મે જન્મદારિદ્ર્યમ્ ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_91}લુહિલપ્પિઆ કેદિશે શામિણીએ શંવિહાણે કિદે ।
સ્ક્ત્છ્_91: રુધિરપ્રિય કીદૃશં સ્વામિન્યા સંવિધાનં કૃતમ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_92}વશાગન્ધે અજ્જ ક્ખુ અહં શામિણીએ હિડિમ્બાદેવીએ શવહુમાણં શદ્દાબિઅ આણત્તે જહ લુહિલપ્પિઆ અજ્જ પહુદિ તુએ અજ્જૌત્તશ્શ ભીમશેણશ્શ પિટ્ઠદોણુપિટ્ઠં શમલે આહિણ્ડિદવ્વં ત્તિ । તા તશ્શ અણુમગ્ગગામિણો હદમાણુશશોણિઅણઈદંશણપ્પણટ્ઠબુભુક્ખાપિબાશશ્શ ઇહ એવ્વ મે શગ્ગલોઓ હુવીઅદિ । તુમં બિ વિશ્શદ્ધા ભવિઅ લુહિલવશાહિં કુમ્ભશહશ્શં શંચેહિ ।
સ્ક્ત્છ્_92: વસાગન્ધે અદ્ય ખલ્વહં સ્વામિન્યા હિડિમ્બાદેવ્યા સબહુમાનં શબ્દાય્યાજ્ઞપ્તો યથા રુધિરપ્રિય અદ્ય પ્રભૃતિ ત્વયાર્યપુત્રસ્ય ભીમસેનસ્ય પૃષ્ઠતો ઽનુપૃષ્ઠં સમર આહિણ્ડિતવ્યમિતિ । તત્તસ્યાનુમાર્ગગામિનો હતમાનુષશોણિતનદીદર્શનપ્રનષ્ટબુભુક્ષાપિપાસસ્યેહૈવ મે સ્વર્ગલોકો ભવિષ્યતિ । ત્વમપિ વિસ્રબ્ધા ભૂત્વા રુધિરવસાભિઃ કુમ્ભસહસ્રં સંચિનુ ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_93}લુહિલપ્પિઆ કિંણિમિત્તં કુમાલભીમશેણશ્શ પિટ્ઠદોણુપિટ્ઠં આહિણ્ડીઅદિ ।

સ્ક્ત્છ્_93: રુધિરપ્રિય કિંનિમિત્તં કુમારભીમસેનસ્ય પૃષ્ઠતો ઽનુપૃષ્ઠમાહિણ્ડ્યતે ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_94}વશાગન્ધે તેણ હિ શામિણા વિઓદલેણ દુશ્શાશણશ્શ લુહિલં પાદું પડિણ્ણાદં । તં ચ અમ્હેહિં લક્ખશેહિં અણુપ્પવિશિઅ પાદવ્વં ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_94: વસાગન્ધે તેન હિ સ્વામિના વૃકોદરેણ દુઃશાસનસ્ય રુધિરં પાતું પ્રતિજ્ઞાતમ્ । તચ્ચાસ્માભી રાક્ષસૈરનુપ્રવિશ્ય પાતવ્યમિતિ ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_95}*સહર્ષમ્**
શાહુ શામિણિ શાહુ । શુશંવિહાણે મે ભત્તા તુએ કદે ।
સ્ક્ત્છ્_95: સાધુ સ્વામિનિ સાધુ । સુસંવિધાનો મે ભર્તા ત્વયા કૃતઃ ।
*નેપથ્યે મહાન્કલકલઃ । ઉભાવાકર્ણયતઃ**
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_96}*આકર્ણ્ય સસંભ્રમમ્**
અલે લુહિલપ્પિઆ કિં ણુ ક્ખુ એશે મહન્તે કલઅલે શુણીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_96: અરે રુધિરપ્રિય કિં નુ ખલ્વેષ મહાન્કલકલઃ શ્રૂયતે ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_97}*દૃષ્ટ્વા**
વશાગન્ધે એશે ક્ખુ ધિટ્ઠજ્જુણ્ણેણ દોણે કેશેશુ આકિટ્ઠિઅ અશિબત્તેણ વાબાદીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_97: વસાગન્ધે એષ ખલુ ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન દ્રોણઃ કેશેષ્વાકૃષ્યાસિપત્રેણ વ્યાપાદ્યતે ।
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_98}*સહર્ષમ્**
લુહિલપ્પિઆ એહિ । ગચ્છિઅ દોણશ્શ લુહિલં પિવમ્હ ।
સ્ક્ત્છ્_98: રુધિરપ્રિય એહિ । ગત્વા દ્રોણસ્ય રુધિરં પિબાવઃ ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_99}*સભયમ્**
વશાગન્ધે બમ્હણશોણિઅં ક્ખુ એદં ગલઅં દહન્તે દહન્તે પવિશદિ । તા કિં એદિણા ।
સ્ક્ત્છ્_99: વસાગન્ધે બ્રાહ્મણશોણિતં ખલ્વેતદ્ગલં દહદ્દહત્પ્રવિશતિ । તત્કિમેતેન ।
*નેપથ્યે પુનઃ કલકલઃ**
&રાક્ષસી&:
{પ્ક્ત્_100}લુહિલપ્પિઆ પુણો બિ એશે મહન્તે કલઅલે શુણીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_100: રુધિરપ્રિય પુનરપ્યેષ મહાન્કલકલઃ શ્રૂયતે ।
&રાક્ષસઃ&:
{પ્ક્ત્_101}વશાગન્ધે એશે ક્ખુ અશ્શત્થામે આકિટ્ઠિદાશિબત્તે ઇદો એવ્વ આઅચ્છદિ । કદા બિ દુબદસુદલોશેણ અમ્હે બિ વાબાદૈશ્શદિ । તા એહિ । અતિક્કમમ્હ ।
સ્ક્ત્છ્_101: વસાગન્ધે એષ ખલ્વશ્વત્થામાકૃષ્ટાસિપત્ર ઇત એવાગચ્છતિ । કદાચિદ્દ્રુપદસુતરોષેણાવામપિ વ્યાપાદયિષ્યતિ । તદેહિ । અતિક્રમાવઃ ।
*ઇતિ નિષ્ક્રાન્તૌ**
પ્રવેશકઃ ।
*તતઃ પ્રવિશત્યુત્ખાતખડ્ગઃ કલકલમાકર્ણયન્નશ્વત્થામા**
&અશ્વત્થામા&:
વેર્સે_3.4
મહાપ્રલયમારુતક્ષુભિતપુષ્કરાવર્તક- $ પ્રચણ્ડઘનગર્જિતપ્રતિરવાનુકારી મુહુઃ &
રવઃ શ્રવણભૈરવઃ સ્થગિતરોદસીકન્દરઃ ē̃ કુતો ઽદ્ય સમરોદધેરયમભૂતપૂર્વઃ પુરઃ ॥ 3.4 ॥
*વિચિન્ત્ય**

ધ્રુવં ગાણ્ડીવિના સાત્યકિના વૃકોદરેણ વા યૌવનદર્પાદતિક્રાન્તમર્યાદેન પરિકોપિતસ્તાતઃ સમુલ્લઙ્ઘ્ય શિષ્યપ્રિયતામાત્મપ્રભાવસદૃશમાચેષ્ટતે । તથા હિ
વેર્સે_3.5
યદ્દુર્યોધનપક્ષપાતસદૃશં યુક્તં યદસ્ત્રગ્રહે $ રામાલ્લબ્ધસમસ્તહેતિગુરુણો વીર્યસ્ય યત્સાંપ્રતમ્ &
લોકે સર્વધનુષ્મતામધિપતેર્યચ્ચાનુરૂપં રુષઃ ē̃ પ્રારબ્ધં રિપુઘસ્મરેણ નિયતં તત્કર્મ તાતેન મે ॥ 3.5 ॥
*પૃષ્ઠતો વિલોક્ય**
તદલમિદાનીં મમ રથપ્રતીક્ષયાનયા । સશસ્ત્ર એવાસ્મિ સજલજલધરપ્રભાભાસુરેણ સુપ્રગ્રહવિમલકલધૌતત્સરુણામુના ખડ્ગેન । યાવત્સમરભુવમવતરામિ* ।પરિક્રમ્ય । વામાક્ષિસ્પન્દનં સૂચયિત્વા**
આઃ કથં મમાપિ નામાશ્વત્થામ્નઃ સમરમહોત્સવપ્રમોદનિર્ભરસ્ય તાતવિક્રમદર્શનલાલસસ્યાનિમિત્તાનિ સમરગમનવિઘ્નમુત્પાદયન્તિ । ભવતુ ગચ્છામિ* ।સાવષ્ટમ્ભં પરિક્રમ્યાગ્રતો વિલોક્ય**
કથમવધીરિતક્ષાત્રધર્માણામુજ્ઝિતસત્પુરુષોચિતલજ્જાવગુણ્ઠનાનાં વિસ્મૃતસ્વામિસત્કારલઘુચેતસાં દ્વિરદતુરંગમચરણચારિણામગણિતકુલયશઃસદૃશપરાક્રમવ્રતાનાં રણભૂમેઃ સમન્તાદપક્રામતામયં મહાન્નાદો બલાનામ્* ।નિરૂપ્ય**
હા ધિક્કષ્ટમ્ । કથમેતે મહારથાઃ કર્ણાદયો ઽપિ સમરાત્પરાઙ્મુખા ભવન્તિ । કથં નુ તાતાધિષ્ઠિતાનામપિ બલાનામિયમવસ્થા ભવેત્ । ભવતુ સંસ્તમ્ભયામિ । ભો ભોઃ કૌરવસેનાસમુદ્રવેલાપરિપાલનમહામહીધરા નરપતયઃ કૃતં કૃતમમુના સમરપરિત્યાગસાહસેન ।
વેર્સે_3.6
યદિ સમરમપાસ્ય નાસ્તિ મૃત્યો- $ ર્ભયમિતિ યુક્તમિતો ઽન્યતઃ પ્રયાતુમ્ &
અથ મરણમવશ્યમેવ જન્તોઃ ē̃ કિમિતિ મુધા મલિનં યશઃ કુરુધ્વે ॥ 3.6 ॥
અપિ ચ
વેર્સે_3.7
અસ્ત્રજ્વાલાવલીઢપ્રતિબલજલધેરન્તરૌર્વાયમાણે $ સેનાનાથે સ્થિતે ઽસ્મિન્મમ પિતરિ ગુરૌ સર્વધન્વીશ્વરાણામ્ &
કર્ણાલં સંભ્રમેણ વ્રજ કૃપ સમરં મુઞ્ચ હાર્દિક્ય શઙ્કાં ē̃ તાતે ચાપદ્વિતીયે વહતિ રણધુરાં કો ભયસ્યાવકાશઃ ॥ 3.7 ॥
*નેપથ્યે**
કુતો ઽદ્યાપિ તે તાતઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
*શ્રુત્વા**
કિં બ્રૂથ । કુતો ઽદ્યાપિ તે તાત ઇતિ* ।સરોષમ્**
આઃ ક્ષુદ્રાઃ સમરભીરવઃ કથમેવં પ્રલપતાં વઃ સહસ્રધા ન દીર્ણમનયા જિહ્વયા ।
વેર્સે_3.8
દગ્ધું વિશ્વં દહનકિરણૈર્નોદિતા દ્વાદશાર્કા $ વાતા વાતા દિશિ દિશિ ન વા સપ્તધા સપ્ત ભિન્નાઃ &
છન્નં મેઘૈર્ન ગગનતલં પુષ્કરાવર્તકાદ્યૈઃ ē̃ પાપં પાપાઃ કથયત કથં શૌર્યરાશેઃ પિતુર્મે ॥ 3.8 ॥
*પ્રવિશ્ય સંભ્રાન્તઃ સપ્રહારઃ**
&સૂતઃ&:
પરિત્રાયતાં પરિત્રાયતાં કુમારઃ* ।ઇતિ પાદયોઃ પતતિ**
&અશ્વત્થામા&:
*વિલોક્ય**
અયે કથં તાતસ્ય સારથિરશ્વસેનઃ । આર્ય નનુ ત્રૈલોક્યત્રાણક્ષમસ્ય સારથિરસિ । કિં મત્તઃ પરિત્રાણમિચ્છસિ ।
&સૂતઃ&:
*ઉત્થાય સકરુણમ્**
કુતો ઽદ્યાપિ તે તાતઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
*સાવેગમ્**
કિં તાત એવ નાસ્તિ ।
&સૂતઃ&:
અથ કિમ્ ।
&અશ્વત્થામા&:

હા તાત* ।ઇતિ મોહમુપગતઃ**
&સૂતઃ&:
કમાર સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।
&અશ્વત્થામા&:
*લબ્ધસંજ્ઞઃ સાસ્રમ્**
હા તાત હા સુતવત્સલ હા લોકત્રયૈકધનુર્ધર હા જામદગાçèન્યાસ્ત્રસર્વસ્વપ્રતિગ્રહપ્રણયિન્ ક્વાસિ । પ્રયચ્છ મે પ્રતિવચનમ્ ।
&સૂતઃ&:
કમાર અલમત્યન્તશોકાવેગેન । વીરપુરુષોચિતાં વિપત્તિમુપગતે પિતરિ ત્વમપિ તદનુરૂપેણૈવ વીર્યેણ શોકસાગરમુત્તીર્ય સુખી ભવ ।
&અશ્વત્થામા&:
*અશ્રૂણિ વિમુચ્ય**
આર્ય કથય કથય કથં તાદૃગ્ભુજવીર્યસાગરસ્તાતો ઽપિ નામાસ્તમુપગતઃ ।
વેર્સે_3.9
કિં ભીમાદ્ગુરુદક્ષિણાં ગુરુગદાદ્ભીમપ્રિયઃ પ્રાપ્તવાન્
&સૂતઃ&:
શાન્તં પાપમ્ । શાન્તં પાપમ્ ।
&અશ્વત્થામા&:
વેર્સે_3.9
અન્તેવાસિદયાલુરુજ્ઝિતનયેનાસાદિતો જિષ્ણુના ।
&સૂતઃ&:
કથમેવં ભવિષ્યતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
વેર્સે_3.9
ગોવિન્દેન સુદર્શનસ્ય નિયતં ધારાપથં પ્રાપિતઃ
&સૂતઃ&:
એતદપિ નાસ્તિ ।
&અશ્વત્થામા&:
વેર્સે_3.9
શઙ્કે નાપદમન્યતઃ ખલુ ગુરોરેભ્યશ્ચતુર્થાદહમ્ ॥ 3.9 ॥
&સૂતઃ&:
કુમાર
વેર્સે_3.10
એતે ઽપિ તસ્ય કુપિતસ્ય મહાસ્ત્રપાણેઃ $ કિં ધૂર્જટેરિવ તુલામુપયાન્તિ સંખ્યે &
શોકોપરુદ્ધહૃદયેન યદા તુ શસ્ત્રં ē̃ ત્યક્તં તદાસ્ય વિહિતં રિપુણાતિઘોરમ્ ॥ 3.10 ॥
&અશ્વત્થામા&:
કિં પુનઃ કારણં શોકસ્યાસ્ત્રપરિત્યાગસ્ય વા ।
&સૂતઃ&:
નનુ કુમાર એવ કારણમ્ ।
&અશ્વત્થામા&:
કથમહમેવ નામ ।
&સૂતઃ&:

શ્રૂયતામ્* ।અશ્રૂણિ વિમુચ્ય**
વેર્સે_3.11
અશ્વત્થામા હત ઇતિ પૃથાસૂનુના સ્પષ્ટમુક્ત્વા $ સ્વૈરં શેષે ગજ ઇતિ કિલ વ્યાહૃતં સત્યવાચા &
તચ્છ્રુત્વાસૌ દયિતતનયઃ પ્રત્યયાત્તસ્ય રાજ્ઞઃ ē̃ શસ્ત્રાણ્યાજૌ નયનસલિલં ચાપિ તુલ્યં મુમોચ ॥ 3.11 ॥
&અશ્વત્થામા&:
હા તાત હા સુતવત્સલ હા વૃથામદર્થપરિત્યક્તજીવિત હા શૌર્યરાશે હા શિષ્યપ્રિય હા યુધિષ્ઠિરપક્ષપાતિન્* ।ઇતિ રોદિતિ**
&સૂતઃ&:
કુમાર અલમત્યન્તપરિદેવનકાર્પણ્યેન ।
&અશ્વત્થામા&:
વેર્સે_3.12
શ્રુત્વા વધં મમ મૃષા સુતવત્સલેન $ તાત ત્વયા સહ શરૈરસવો વિમુક્તાઃ &
જીવામ્યહં પુનરયં ભવતા વિયુક્તઃ ē̃ ક્રૂરે ઽપિ તન્મયિ મુધા તવ પક્ષપાતઃ ॥ 3.12 ॥
*ઇતિ મોહમુપગતઃ**
&સૂતઃ&:
સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ કમારઃ ।
*તતઃ પ્રવિશતિ કૃપઃ**
&કૃપઃ&:
*સોદ્વેગં નિઃશ્વસ્ય**
વેર્સે_3.13
ધિક્સાનુજં કુરુપતિં ધિગજાતશત્રું $ દિગ્ભૂપતીન્વિફલશસ્ત્રભૃતો ધિગસ્માન્ &
કેશગ્રહઃ ખલુ તદા દ્રુપદાત્મજાયા ē̃ દ્રોણસ્ય ચાદ્ય લિખિતૈરિવ વીક્ષિતો યૈઃ ॥ 3.13 ॥
તત્કથં નુ ખલુ વત્સં દ્રક્ષ્યામ્યશ્વત્થામાનમ્ । અથ વા હિમવત્સારગુરુચેતસિ જ્ઞાતલોકસ્થિતૌ તસ્મિન્ન ખલુ શોકાવેગમહમાશઙ્કે । કિં તુ પિતુઃ પરિભવસદૃશમુપશ્રુત્ય ન જાને કિં વ્યવસ્યતીતિ । અથ વા
વેર્સે_3.14
એકસ્ય તાવત્પાકો ઽયં દારુણો ભુવિ વર્તતે ।
કેશગ્રહે દ્વિતીયે ઽસ્મિન્નૂનં નિઃશેષિતાઃ પ્રજાઃ ॥ 3.14 ॥
*વિલોક્ય**
તદયં વત્સસ્તિષ્ઠતિ । યાવદુપસર્પામિ* ।ઉપસૃત્ય સસંભ્રમમ્**
વત્સ સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।
&અશ્વત્થામા&:
*સંજ્ઞાં લબ્ધ્વા સાસ્રમ્**
હા તાત હા સકલભુવનૈકગુરો* ।આકાશે**
યુધિષ્ઠિર યુધિષ્ઠિર
વેર્સે_3.15
આ જન્મનો ન વિતથં ભવતા કિલોક્તં $ ન દ્વેક્ષિ યજ્જનમતસ્ત્વમજાતશત્રુઃ &
તાતે ગુરૌ દ્વિજવરે મમ ભાગ્યદોષા- ē̃ ત્સર્વં તદેકપદ એવ કથં નિરસ્તમ્ ॥ 3.15 ॥
&સૂતઃ&:
કુમાર એષ તે માતુલઃ શારદ્વતઃ પાર્શ્વે તિષ્ઠતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
*પાર્શ્વે વિલોક્ય સબાષ્પમ્**
માતુલ માતુલ

વેર્સે_3.16
ગતો યેનાદ્ય ત્વં સહ રણભુવં સૈન્યપતિના $ ય એકઃ શૂરાણાં ગુરુકણ્ડૂનિકષણઃ &
પરીહાસાશ્ચિત્રાઃ સતતમભવન્યેન ભવતઃ ē̃ સ્વસુઃ શ્લાઘ્યો ભર્તા ક્વ નુ ખલુ સ તે માતુલ ગતઃ ॥ 3.16 ॥
&કૃપઃ&:
પરિગતપરિગન્તવ્ય એવ ભવાન્ । તદલમત્યન્તશોકાવેગેન ।
&અશ્વત્થામા&:
માતુલ પરિત્યક્તમેવ મયા પરિદેવનમ્ । એષો ઽહં સુતવત્સલં તાતમેવાનુગચ્છામિ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ અનુપપન્નં ભવદ્વિધાનામિદમ્ ।
&સૂતઃ&:
કુમાર અલમતિસાહસેન ।
&અશ્વત્થામા&:
આર્ય શારદ્વત
વેર્સે_3.17
મદ્વિયોગભયાત્તાતઃ પરલોકમિતો ગતઃ ।
કરોમિ વિરહં તસ્ય વત્સલસ્ય કથં પિતુઃ ॥ 3.17 ॥
&કૃપઃ&:
વત્સ યાવદયં સંસારસ્તાવત્પ્રસિદ્ધૈવેયં લોકયાત્રા યત્પુત્રૈઃ પિતરો લોકદ્વયે ઽપ્યનુવર્તનીયા ઇતિ । પશ્ય ।
વેર્સે_3.18
નિવાપાઞ્જલિદાનેન કેતનૈઃ શ્રાદ્ધકર્મભિઃ ।
તસ્યોપકારે શક્તસ્ત્વં કિં જીવન્કિમુતાન્યથા ॥ 3.18 ॥
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્ યથૈવ માતુલસ્તે શારદ્વતઃ કથયતિ તત્તથા ।
&અશ્વત્થામા&:
આર્ય સત્યમેવેઆઞ્લ્̃મ્ । કિં ત્વતિદુર્વહત્વાચ્છોકભારસ્ય ન શક્નોમિ તાતવિરહિતઃ ક્ષણમપિ પ્રાણાન્ધારયિતુમ્ । તદ્ગચ્છામિ તમેવોદ્દેશં યત્ર તથાવિધમપિ પિતરં દ્રક્ષ્યામિ* ।ઉત્તિષ્ઠન્ખડ્ગમાલોક્ય વિચિન્ત્ય**
કૃતમદ્યાપિ શસ્ત્રગ્રહણવિડમ્બનયા । ભગવઞ્શસ્ત્ર
વેર્સે_3.19
ગૃહીતં યેનાસીઃ પરિભવભયાન્નોચિતમપિ $ પ્રભાવાદ્યસ્યાભૂન્ન ખલુ તવ કશ્ચિન્ન વિષયઃ &
પરિત્યક્તં તેન ત્વમસિ સુતશોકાન્ન તુ ભયા- ē̃ દ્વિમોક્ષ્યે શસ્ત્ર ત્વામહમપિ યતઃ સ્વસ્તિ ભવતે ॥ 3.19 ॥
*ઇત્યુત્સૃજતિ**
*નેપથ્યે**
ભો ભો રાજાનઃ કથમિહ ભવન્તઃ સર્વે ગુરોર્ભારદ્વાજસ્ય પરિભવમમુના નૃશંસેન પ્રયુક્તમુપેક્ષન્તે ।
&અશ્વત્થામા&:
*આકર્ણ્ય શનૈઃ શસ્ત્રં સ્પૃશન્**
કિં ગુરોર્ભારદ્વાજસ્ય પરિભવઃ ।
*પુનર્નેપથ્યે**
વેર્સે_3.20
આચાર્યસ્ય ત્રિભુવનગુરોર્ન્યસ્તશસ્ત્રસ્ય શોકા- $ દ્દ્રોણસ્યાજૌ નયનસલિલક્ષાલિતાર્દ્રાનનસ્ય &
મૌલૌ પાણિં પલિતધવલે ન્યસ્ય કૃત્વા નૃશંસં ē̃ ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સ્વશિબિરમયં યાતિ સર્વે સહધ્વમ્ ॥ 3.20 ॥
&અશ્વત્થામા&:

*સક્રોધં સકમ્પં ચ કૃપસૂતૌ દૃષ્ટ્વા**
કિં નામેદમ્ ।
વેર્સે_3.21
પ્રત્યક્ષમાત્તધનુષાં મનુજેશ્વરાણાં $ પ્રાયોપવેશસદૃશં વ્રતમાસ્થિતસ્ય &
તાતસ્ય મે પલિતમૌલિનિરસ્તકાશે ē̃ વ્યાપારિતં શિરસિ શસ્ત્રમશસ્ત્રપાણેઃ ॥ 3.21 ॥
&કૃપઃ&:
વત્સ એવં કિલ જનઃ કથયતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
કિં તાતસ્ય દુરાત્મના પરિમૃષ્ટમભૂચ્છિરઃ ।
&સૂતઃ&:
*સભયમ્**
કુમાર આસીદયં તસ્ય તેજોરાશેર્દેવસ્ય નવઃ પરિભવાવતારઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
હા તાત હા પુત્રપ્રિય મમ મન્દભાગધેયસ્ય કૃતે શસ્ત્રપરિત્યાગાત્તથાવિધેન ક્ષુદ્રેણાત્મા પરિભાવિતઃ । અથ વા
વેર્સે_3.22
પરિત્યક્તે દેહે રણશિરસિ શોકાન્ધમનસા $ શિરઃ શ્વા કાકો વા દ્રુપદતનયો વા પરિમૃશેત્ &
સ્ફુરદ્દિવ્યાસ્ત્રૌઘદ્રવિણમદમત્તસ્ય ચ રિપો- ē̃ ર્મમૈવાયં પાદઃ શિરસિ નિહિતસ્તસ્ય ન કરઃ ॥ 3.22 ॥
આઃ દુરાત્મન્પાઞ્ચાલાપસદ
વેર્સે_3.23
તાતં શસ્ત્રગ્રહણવિમુખં નિશ્ચયેનોપલભ્ય $ ત્યક્ત્વા શઙ્કાં ખલુ વિદધતઃ પાણિમસ્યોત્તમાઙ્ગે &
અશ્વત્થામા કરધૃતધનુઃ પાણ્ડુપાઞ્ચાલસેના- ē̃ તૂલોત્ક્ષેપપ્રલયપવનઃ કિં ન યાતઃ સ્મૃતિં તે ॥ 3.23 ॥
યુધિષ્ઠિર યુધિષ્ઠિર અજાતશત્રો અમિથ્યાવાદિન્ધર્મપુત્ર સાનુજસ્ય તે કિમનેનાપકૃતમ્ । અથ વા કિમનેનાલીકપ્રકૃતિજિહ્મચેતસા । અર્જુન સાત્યકે બાહુશાલિન્વૃકોદર માધવ યુક્તં નામ ભવતાં સુરાસુરમનુજલોકૈકધનુર્ધરસ્ય દ્વિજન્મનઃ પરિણતવયસઃ સર્વાચાર્યસ્ય વિશેષતો મમ પિતુરમુના દ્રુપદકુલકલઙ્કેન મનુજપશુના સ્પૃશ્યમાનમુત્તમાઙ્ગમુપેક્ષિતમ્ । અથ વા સર્વ એવૈતે પાતકિનઃ । કિમેતૈઃ
વેર્સે_3.24
કૃતમનુમતં દૃષ્ટં વા યૈરિદં ગુરુપાતકં $ મનુજપશુભિર્નિર્મર્યાદૈર્ભવદ્ભિરુદાયુધૈઃ &
નરકરિપુણા સાર્ધં તેષાં સભીમકિરીટિના- ē̃ મયમહમસૃઙ્મેદોમાંસૈઃ કરોમિ દિશાં બલિમ્ ॥ 3.24 ॥
&કૃપઃ&:
વત્સ કિં ન સંભાવ્યતે ભારદ્વાજતુલ્યે બાહુશાલિનિ દિવ્યાસ્ત્રગ્રામકોવિદે ભવતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
ભો ભોઃ પાણ્ડવમત્સ્યસોમકમાગધાદ્યાઃ ક્ષત્રિયાપસાદાઃ
વેર્સે_3.25
પિતુર્મૂર્ધ્નિ સ્પૃષ્ટે જ્વલદનલભાસ્વત્પરશુના $ કૃતં યદ્રામેણ શ્રુતિમુપગતં તન્ન ભવતામ્ &
કિમદ્યાશ્વત્થામા તદરિરુધિરાસારવિઘસં ē̃ ન કર્મ ક્રોધાન્ધઃ પ્રભવતિ વિધાતું રણમુખે ॥ 3.25 ॥
સૂત ગચ્છ ત્વં સર્વોપકરણૈઃ સાંગ્રામિકૈઃ સર્વાયુધૈરુપેતં મહાહવલક્ષણં નામાસ્મત્સ્યન્દનમુપનય ।
&સૂતઃ&:
યદાજ્ઞાપયતિ કુમારઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&કૃપઃ&:
વત્સ અવશ્યપ્રતિકર્તવ્યે ઽસ્મિન્દારુણે પરિભવાગ્નૌ સર્વેષામસ્માકં કો ઽન્યસ્ત્વામન્તરેણ શક્તઃ પ્રતિકર્તુમ્ । કિં તુ
&અશ્વત્થામા&:
કિમતઃ પરમ્ ।
&કૃપઃ&:

સૈનાપત્યે ઽભિષિક્તં ભવન્તમિચ્છામિ સમરભુવનમવતારયિતુમ્ ।
&અશ્વત્થામા&:
માતુલ પરતન્ત્રમિદમકિંચિત્કરં ચ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ ન ખલુ પરતન્ત્રં નાકિંચિત્કરં ચ । પશ્ય ।
વેર્સે_3.26
ભવેદભીષ્મમદ્રોણં ધાર્તરાષ્ટ્રબલં કથમ્ ।
યદિ તત્તુલ્યકર્માત્ર ભવાન્ધુરિ ન યુજ્યતે ॥ 3.26 ॥
કૃતપરિકરસ્ય ભવાદૃશસ્ય ત્રૈલોક્યમપિ ન ક્ષમં પરિપન્થીભવિતું કિં પુનર્યુધિષ્ઠિરબલમ્ । તદેવં મન્યે પરિકલ્પિતાભિષેકોપકરણઃ કૌરવરાજો ન ચિરાત્ત્વામેવાભ્યપેક્ષમાણસ્તિષ્ઠતીતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
યદ્યેવં ત્વરતે મે પરિભવાનલદહ્યમાનમિદં ચેતસ્તત્પ્રતીકારજલાવગાહનાય । તદહં ગત્વા તાતવધવિષણ્ણમાનસં કુરુપતિં સૈનાપત્યસ્વયંગ્રહણપ્રણયસમાશ્વાસનયા મન્દસંતાપં કરોમિ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ એવમિદમ્ । અતસ્તમેવોદ્દેશં ગચ્છાવઃ ।
*ઇતિ પરિક્રામતઃ**
*તતઃ પ્રવિશતઃ કર્ણદુર્યોધનૌ**
&દુર્યોધનઃ&:
અઙ્ગરાજ
વેર્સે_3.27
તેજસ્વી રિપુહતબન્ધુદુઃખપારં $ બાહુભ્યાં વ્રજતિ ધૃતાયુધપ્લવાભ્યામ્ &
આચાર્યઃ સુતનિધનં નિશમ્ય સંખ્યે ē̃ કિં શસ્ત્રગ્રહસમયે વિશસ્ત્ર આસીત્ ॥ 3.27 ॥
અથ વા સૂક્તમિદમભિયુક્તૈઃ પ્રકૃતિર્દુસ્ત્યજેતિ । યતઃ શોકાન્ધમનસા તેન વિમુચ્ય ક્ષાત્રધર્મકાર્કશ્યં દ્વિજાતિધર્મસુલભો માર્દવપરિગ્રહઃ કૃતઃ ।
&કર્ણઃ&:
રાજન્કૌરવેશ્વર ન ખલ્વિદમેવમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
કથં તર્હિ ।
&કર્ણઃ&:
એવં કિલાસ્યાભિપ્રાયો યથાશ્વત્થામા મયા પૃથિવીરાજ્યે ઽભિષેક્તવ્ય ઇતિ । તસ્યાભાવાદ્વૃદ્ધસ્ય મે બ્રાહ્મણસ્ય વૃથા શસ્ત્રગ્રહણમિતિ તથા કૃતવાન્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સશિરઃકમ્પમ્**
એવમિદમ્ ।
&કર્ણઃ&:
એતદર્થં ચ કૌરવપાણ્ડવપક્ષપાતપ્રવૃત્તમહાસંગ્રામસ્ય રાજકસ્ય પરસ્પરક્ષયમપેક્ષમાણેન તેન પ્રધાનપુરુષવધોપેક્ષા કૃતા ।
&દુર્યોધનઃ&:
ઉપપન્નમિદમ્ ।
&કર્ણઃ&:
અન્યચ્ચ રાજન્ દ્રુપદેનાપ્યસ્ય બાલ્યાત્પ્રભૃત્યભિપ્રાયવેદિના ન સ્વરાષ્ટ્રે વાસો દત્તઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સાધુ અઙ્ગરાજ સાધુ । નિપુણમભિહિતમ્ ।
&કર્ણઃ&:
ન ચાયં મમૈકસ્યાભિપ્રાયઃ । અન્યે ઽભિયુક્તા અપિ નૈવેદમન્યથા મન્યન્તે ।

&દુર્યોધનઃ&:
એવમેતત્ । કઃ સંદેહઃ ।
વેર્સે_3.28
દત્ત્વાભયં સો ઽતિરથો બધ્યમાનં કિરીટિના ।
સિન્ધુરાજમુપેક્ષેત નૈવં ચેત્કથમન્યથા ॥ 3.28 ॥
&કૃપઃ&:
*વિલોક્ય**
વત્સ એષ દુર્યોધનઃ સૂતપુત્રેણ સહાસ્યાં ન્યગ્રોધચ્છાયાયામુપવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિ । તદુપસર્પાવઃ ।
*તથા કૃત્વા**
&ઉભૌ&:
વિજયતાં કૌરવેશ્વરઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*દૃષ્ટ્વા**
અયે કથં કૃપો ઽશ્વત્થામા ચ* ।આસનાદવતીર્ય કૃપં પ્રતિ**
ગુરો અભિવાદયે* ।અશ્વત્થામાનમુદ્દિશ્ય**
આચાર્યપુત્ર
વેર્સે_3.29
એહ્યસ્મદર્થહતતાત પરિષ્વજસ્વ $ ક્લાન્તૈરિદં મમ નિરન્તરમઙ્ગમઙ્ગૈઃ &
સ્પર્શસ્તવૈષ ભુજયોઃ સદૃશઃ પિતુસ્તે ē̃ શોકે ઽપિ યો વિકૃતિમેતિ તનૂરુહેષુ ॥ 3.29 ॥
*આલિઙ્ગ્ય પાર્શ્વ ઉપવેશયતિ । અશ્વત્થામા બાષ્પમુત્સૃજતિ**
&કર્ણઃ&:
દ્રૌણાયન અલમત્યર્થમાત્માનં શોકાનલે પ્રક્ષિપ્ય ।
&દુર્યોધનઃ&:
આચાર્યપુત્ર કો વિશેષ આવયોરસ્મિન્વ્યસનમહાર્ણવે । પશ્ય ।
વેર્સે_3.30
તાતસ્તવ પ્રણયવાન્સ પિતુઃ સખા મે $ શસ્ત્રે યથા તવ ગુરુઃ સ તથા મમાપિ &
કિં તસ્ય દેહનિધને કથયામિ દુઃખં ē̃ જાનીહિ તદ્ગુરુશુચા મનસા ત્વમેવ ॥ 3.30 ॥
&કૃપઃ&:
વત્સ યથાહ કુરુપતિસ્તથૈવૈતત્ ।
&અશ્વત્થામા&:
રાજન્નેવં પક્ષપાતિનિ ત્વયિ યુક્તમેવ શોકભારં લઘૂકર્તુમ્ । કિં તુ
વેર્સે_3.31
મયિ જીવતિ મત્તાતઃ કેશગ્રહણમવાપ્તવાન્ ।
કથમન્યે કરિષ્યન્તિ પુત્રેભ્યઃ પુત્રિણઃ સ્પૃહામ્ ॥ 3.31 ॥
&કર્ણઃ&:
દ્રૌણાયન કિમત્ર ક્રિયતે યદા તેનૈવ સર્વપરિભવત્રાણહેતુના શસ્ત્રમુત્સૃજતા તાદૃશીમવસ્થામાત્મા નીતઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
અઙ્ગરાજ કિમાહ ભવાન્કિમત્ર ક્રિયત ઇતિ । શ્રૂયતાં યત્ક્રિયતે ।
વેર્સે_3.32
યો યઃ શસ્ત્રં બિભર્તિ સ્વભુજગુરુમદઃ પાણ્ડવીનાં ચમૂનાં $ યો યઃ પાઞ્ચાલગોત્રે શિશુરધિકવયા ગર્ભશય્યાં ગતો વા &

યો યસ્તત્કર્મસાક્ષી ચરતિ મયિ રણે યશ્ચ યશ્ચ પ્રતીપઃ ē̃ ક્રોધાન્ધસ્તસ્ય તસ્ય સ્વયમપિ જગતામન્તકસ્યાન્તકો ઽહમ્ ॥ 3.32 ॥
અપિ ચ ભો જામદગ્ન્યશિષ્ય કર્ણ
વેર્સે_3.33
દેશઃ સો ઽયમરાતિશોણિતજલૈર્યસ્મિન્હ્રદાઃ પૂરિતાઃ $ ક્ષત્રાદેવ તથાવિધઃ પરિભવસ્તાતસ્ય કેશગ્રહઃ &
તાન્યેવાહિતશસ્ત્રઘસ્મરગુરૂણ્યસ્ત્રાણિ ભાસ્વન્તિ મે ē̃ યદ્રામેણ કૃતં તદેવ કુરુતે દ્રૌણાયનઃ ક્રોધનઃ ॥ 3.33 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
આચાર્યપુત્ર તસ્ય તથાવિધસ્યાનન્યસાધારણસ્ય તે વીરભાવસ્ય કિમન્યત્સદૃશમ્ ।
&કૃપઃ&:
રાજન્સુમહાન્ખલુ દ્રોણપુત્રેણ વોઢુમધ્યવસિતઃ સમરભારઃ । તદહમેવં મન્યે । ભવતા કૃતપરિકરો ઽયમુચ્છેત્તું લોકત્રયમપિ સમર્થઃ કિં પુનર્યુધિષ્ઠિરબલમ્ । અતો ઽભિષિચ્યતાં સૈનાપત્યે ।
&દુર્યોધનઃ&:
સુષ્ઠુ યુજ્યમાનમભિહિતં યુષ્માભિઃ । કિં તુ પ્રાક્પ્રતિપન્નો ઽયમર્થો ઽઙ્ગરાજસ્ય ।
&કૃપઃ&:
રાજન્નસદૃશપરિભવશોકસાગરે નિમજ્જન્તમેનમઙ્ગરાજસ્યાર્થે નૈવોપેક્ષિતું યુક્તમ્ । અસ્યાપિ તદેવારિકુલમનુશાસનીયમ્ । અતઃ કિમસ્ય પીડા ન ભવિષ્યતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
રાજન્કૌરવેશ્વર કિમદ્યાપિ યુક્તાયુક્તવિચારણયા ।
વેર્સે_3.34
પ્રયત્નપરિબોધિતઃ સ્તુતિભિરદ્ય શેષે નિશા- $ મકેશવમપાણ્ડવં ભુવનમદ્ય નિઃસોમકમ્ &
ઇયં પરિસમાપ્યતે રણકથાદ્ય દોઃશાલિના ē̃ વ્યપૈતુ નૃપકાનનાતિગુરુરદ્ય ભારો ભુવઃ ॥ 3.34 ॥
&કર્ણઃ&:
*વિહસ્ય**
વક્તું સુકરમિદં દુષ્કરમધ્યવસાતુમ્ । બહવઃ કૌરવબલે ઽસ્ય કર્મણઃ શક્તાઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
અઙ્ગરાજ એવમિદમ્ । બહવઃ કૌરવબલે ઽત્ર શક્તાઃ । કિં તુ દુઃખોપહતઃ શોકાવેશવશાદ્બ્રવીમિ ન પુનર્વીરજનાધિક્ષેપેણ ।
&કર્ણઃ&:
મૂઢ દુઃખિતસ્યાશ્રુપાતઃ કુપિતસ્ય ચાયુધદ્વિતીયસ્ય સંગ્રામાવતરણમુચિતં નૈવંવિધાઃ પ્રલાપાઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
*સક્રોધમ્**
અરે રે રાધાગર્ભભારભૂત સૂતાપસદ મમાપિ નામાશ્વત્થામ્નો દુઃખિતસ્યાશ્રુભિઃ પ્રતિક્રિયામુપદિશિ ન શસ્ત્રેણ । પશ્ય ।
વેર્સે_3.35
નિર્વીર્યં ગુરુશાપભાષિતવશાત્કિં મે તવેવાયુધં $ સંપ્રત્યેવ ભયાદ્વિહાય સમરં પ્રાપ્તો ઽસ્મિ કિં ત્વં યથા &
જાતો ઽહં સ્તુતિવંશકીર્તનવિદાં કિં સારથીનાં કુલે ē̃ ક્ષુદ્રારાતિકૃતાપ્રિયં પ્રતિકરોમ્યસ્રેણ નાસ્ત્રેણ યત્ ॥ 3.35 ॥
&કર્ણઃ&:
*સક્રોધમ્**
અરે રે વાચાટ વૃથાશસ્ત્રગ્રહણદુર્વિદગ્ધ બટો
વેર્સે_3.36
નિર્વીર્યં વા સવીર્યં વા મયા નોત્સૃષ્ટમાયુધમ્ ।
યથા પાઞ્ચાલભીતેન પિત્રા તે બાહુશાલિના ॥ 3.36 ॥
અપિ ચ
વેર્સે_3.37
સૂતો વા સૂતપુત્રો વા યો વા કો વા ભવામ્યહમ્ ।

દૈવાયત્તં કુલે જન્મ મદાયત્તં તુ પૌરુષમ્ ॥ 3.37 ॥
&અશ્વત્થામા&:
*સક્રોધમ્**
અરે રે રથકારકુલકલઙ્ક રાધાગર્ભભારભૂત અરે આયુધાનભિજ્ઞ તાતમપ્યધિક્ષિપસિ । અથ વા
વેર્સે_3.38
સ ભીરુઃ શૂરો વા પ્રથિતભુજસારસ્ત્રિભુવને $ કૃતં યત્તેનાજૌ પ્રતિદિનમિયં વેત્તિ વસુધા &
પરિત્યક્તં શસ્ત્રં કથમિતિ સ સત્યવ્રતધરઃ ē̃ પૃથાસૂનુઃ સાક્ષી ત્વમસિ રણભીરો ક્વ નુ તદા ॥ 3.38 ॥
&કર્ણઃ&:
*વિહસ્ય**
એવં ભીરુરહમ્ । પુનર્વિક્રમૈકરસં તવ પિતરમનુસ્મૃત્ય મહાન્મે સંશયો જાતઃ । અપિ ચ રે મૂઢ
વેર્સે_3.39
યદિ શસ્ત્રમુજ્ઝિતમશસ્ત્રપાણયો $ ન નિવારયન્તિ કિમરીનુદાયુધાન્ &
યદનેન મૌલિદલને ઽપ્યુદાસિતં ē̃ સુચિરં સ્ત્રિયેવ નૃપચક્રસંનિધૌ ॥ 3.39 ॥
&અશ્વત્થામા&:
*સક્રોધં સકમ્પં ચ**
દુરાત્મન્રાજવલ્લભ પ્રગલ્ભ સૂતાપસદ અસંબદ્ધપ્રલાપિન્
વેર્સે_3.40
કથમપિ ન નિષિદ્ધો દુઃખિના ભીરુણા વા $ દ્રુપદતનયપાણિસ્તેન પિત્રા મમાદ્ય &
તવ ભુજબલદર્પાધ્માયમાનસ્ય વામઃ ē̃ શિરસિ ચરણ એષ ન્યસ્યતે વારયૈનમ્ ॥ 3.40 ॥
*ઇતિ તથા કર્તુમુત્તિષ્ઠતિ**
&કૃપદુર્યોધનૌ&:
ગુરુપુત્ર મર્ષય* ।ઇતિ નિવારયતઃ**
*અશ્વત્થામા ચરણપ્રહારં નાટયતિ**
&કર્ણઃ&:
*સક્રોધમુત્થાય ખડ્ગમાકૃષ્ય**
અરે દુરાત્મન્વાચાલ બ્રહ્મબન્ધો આત્મશ્લાઘ
વેર્સે_3.41
જાત્યા કામમવધ્યો ઽસિ ચરણં ત્વિમમુદ્ધૃતમ્ ।
અનેન લૂનં ખડ્ગેન પતિતં વેત્સ્યસિ ક્ષિતૌ ॥ 3.41 ॥
&અશ્વત્થામા&:
અરે મૂઢ કિં નામ જાત્યા કામમવધ્યો ઽહમ્ । ઇયં સા જાતિસ્ત્યક્તા* ।ઇતિ યજ્ઞોપવીતં છિનત્તિ । પુનશ્ચ સક્રોધમ્**
વેર્સે_3.42
અદ્ય મિથ્યાપ્રતિજ્ઞો ઽસૌ કિરીટી ક્રિયતે મયા ।
શસ્ત્રં ગૃહાણ વા ત્યક્ત્વા મૌલૌ વા રચયાઞ્જલિમ્ ॥ 3.42 ॥
*ઉભાવપિ ખડ્ગમાકૃષ્યાન્યો ઽન્યં પ્રહર્તુમુદ્યતૌ । કૃપદુર્યોધનૌ વારયતઃ**
&દુર્યોધનઃ&:
સખે આચાર્યપુત્ર શસ્ત્રગ્રહણેનાલમ્ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ સૂતપુત્ર શસ્ત્રગ્રહણેનાલમ્ ।
&અશ્વત્થામા&:

માતુલ માતુલ કિં નિવારયસિ । અયમપિ તાતનિન્દાપ્રગલ્ભઃ સૂતાપસદો ધૃષ્ટદ્યુમ્નપક્ષપાત્યેવ ।
&કર્ણઃ&:
રાજન્ન ખલ્વહં નિવારયિતવ્યઃ ।
વેર્સે_3.43
ઉપેક્ષિતાનાં મન્દાનાં ધીરસત્ત્વૈરવજ્ઞયા ।
અત્રાસિતાનાં ક્રોધાન્ધૈર્ભવત્યેષા વિકત્થના ॥ 3.43 ॥
&અશ્વત્થામા&:
રાજન્મુઞ્ચ મુઞ્ચૈનમ્ । આસાદયતુ મદ્ભુજાન્તરનિષ્પેષસુલભમસૂનામવસાદનમ્ । અન્યચ્ચ રાજન્ । સ્નેહેન કાર્યેણ વા યત્ત્વમેનં તાતાધિક્ષેપકારિણં દુરાત્માનં મત્તઃ પરિરક્ષિતુમિચ્છસિ તદુભયમપિ વૃથૈવ । પશ્ય ।
વેર્સે_3.44
પાપપ્રિયસ્તવ કથં ગુણિનઃ સહાયઃ $ સૂતાન્વયઃ શશધરાન્વયસંભવસ્ય &
હન્તા કિરીટિનમહં નૃપ મુઞ્ચ કુર્યાં ē̃ ક્રોધાદકર્ણમપૃથાત્મજમદ્ય લોકમ્ ॥ 3.44 ॥
*ઇતિ પ્રહર્તુમિચ્છતિ**
&કર્ણઃ&:
*ખડ્ગમુદ્યમ્ય**
અરે વાચાટ બ્રાહ્મણાધમ અયં ન ભવસિ । રાજન્મુઞ્ચ મુઞ્ચ । ન ખલ્વહં વારયિતવ્યઃ* ।હન્તુમિચ્છતિ**
*દુર્યોધનકૃપૌ નિવારયતઃ**
&દુર્યોધનઃ&:
કર્ણ ગુરુપુત્ર કો ઽયમદ્ય યુવયોર્વ્યામોહઃ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ અન્યદેવ પ્રસ્તુતમન્યત્રાવેગ ઇતિ કો ઽયં વ્યામોહઃ । સ્વબલવ્યસનં ચેદમસ્મિન્કાલે રાજકુલસ્યાસ્ય યુષ્મત્ત એવ ભવતીતિ વામઃ પન્થાઃ ।
&અશ્વત્થામા&:
માતુલ ન લભ્યતે ઽસ્ય કટુપ્રલાપિનો રથકારકુલકલઙ્કસ્ય દર્પઃ શાતયિતુમ્ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ અકાલઃ ખલુ સ્વબલપ્રધાનવિરોધસ્ય ।
&અશ્વત્થામા&:
માતુલ યદ્યેવમ્
વેર્સે_3.45
અયં પાપો યાવન્ન નિધનમુપેયાદરિશરૈઃ $ પરિત્યક્તં તાવત્પ્રિયમપિ મયાસ્ત્રં રણમુખે &
બલાનાં નાથે ઽસ્મિન્પરિકુપિતભીમાર્જુનભયે ē̃ સમુત્પન્ને રાજા પ્રિયસખબલં વેત્તુ સમરે ॥ 3.45 ॥
*ઇતિ ખડ્ગમુત્સૃજતિ**
&કર્ણઃ&:
*વિહસ્ય**
કુલક્રમાગતમેવૈતદ્ભવાદૃશાં યદસ્ત્રપરિત્યાગો નામ ।
&અશ્વત્થામા&:
નનુ રે અપરિત્યક્તમપિ ભવાદૃશૈરાયુધં ચિરપરિત્યક્તમેવ નિષ્ફલત્વાત્ ।
&કર્ણઃ&:
અરે મુઢ
વેર્સે_3.46
ધૃતાયુધો યાવદહં તાવદન્યૈઃ કિમાયુધૈઃ ।
યદ્વા ન સિદ્ધમસ્ત્રેણ મમ તત્કેન સેત્સ્યતિ ॥ 3.46 ॥

*નેપથ્યે**
આઃ દુરાત્મન્દ્રૌપદીકેશામ્બરાકર્ષણમહાપાતકિન્ધાર્તરાષ્ટ્રાપસદ ચિરસ્ય ખલુ કાલસ્ય મત્સંમુખમાગતો ઽસિ । ક્ષુદ્રપશો ક્વેદાનીં ગમ્યતે । અપિ ચ ભો ભો રાધેયદુર્યોધનસૌબલપ્રભૃતયઃ પાણ્ડવવિદ્વેષણશ્ચાપપાણયો માનધનાઃ શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ ।
વેર્સે_3.47
સ્પૃષ્ટા યેન શિરોરુહે નૃપશુના પાઞ્ચાલરાજાત્મજા $ યેનાસ્યાઃ પરિધાનમપ્યપહૃતં રાજ્ઞાં ગુરૂણાં પુરઃ &
યસ્યોરઃસ્થલશોણિતાસવમહં પાતું પ્રતિજ્ઞાતવા- ē̃ ન્સો ઽયં મદ્ભુજપઞ્જરે નિપતિતઃ સંરક્ષ્યતાં કૌરવઃ ॥ 3.47 ॥
*સર્વ આકર્ણયન્તિ**
&અશ્વત્થામા&:
*સોત્પ્રાસમ્**
અઙ્ગરાજ સેનાપતે જામદગ્ન્યશિષ્ય દ્રોણોપહાસિન્ભુજબલપરિરક્ષિતસકલલોક* ।ધૃતાયુધ ઇતિ પઠિત્વા**
ઇદં તદાસન્નતરમેવ સંવૃત્તમ્ । રક્ષૈનં સાંપ્રતં ભીમાદ્દુઃશાસનમ્ ।
&કર્ણઃ&:
આઃ કા શક્તિર્વૃકોદરસ્ય મયિ જીવતિ દુઃશાસનસ્ય છાયામપ્યાક્રમિતુમ્ । યુવરાજ ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમ્ । અયમહમાગતો ઽસ્મિ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&અશ્વત્થામા&:
રાજન્કૌરવનાથ અભીષ્મદ્રોણં સંપ્રતિ કૌરવબલમાલોડયન્તૌ ભીમાર્જુનૌ રાધેયેનૈવંવિધેનાન્યેન વા ન શક્યેતે નિવારયિતુમ્ । અતઃ સ્વયમેવ ભ્રાતુઃ પ્રતીકારપરો ભવ ।
&દુર્યોધનઃ&:
આઃ શક્તિરસ્તિ દુરાત્મનઃ પવનતનયસ્યાન્યસ્ય વા મયિ જીવતિ શસ્ત્રપાણૌ વત્સસ્ય છાયામપ્યાક્રમિતુમ્ । વત્સ ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમ્ । કઃ કો ઽત્ર ભોઃ । રથમુપનય* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
*નેપથ્યે કલકલઃ**
&અશ્વત્થામા&:
*અગ્રતો વિલોક્ય**
માતુલ હા ધિક્કષ્ટમ્ । એષ ખલુ ભ્રાતુઃ પ્રતિજ્ઞાભઙ્ગભીરુઃ કિરીટી સમં દુર્યોધનરાધેયૌ શરવર્ષૈર્દુર્વારૈરભિદ્રવતિ । સર્વથા પીતં દુઃશાસનશોણિતં ભીમેન । ન ખલુ વિષહે દુર્યોધનાનુજસ્યૈનાં વિપત્તિમવલોકયિતુમ્ । અનૃતમનુમતં નામ । માતુલ શસ્ત્રં શસ્ત્રમ્ ।
વેર્સે_3.48
સત્યાદપ્યનૃતં શ્રેયો ધિક્સ્વર્ગં નરકો ઽસ્તુ મે ।
ભીમાદ્દુઃશાસનં ત્રાતું ત્યક્તમત્યક્તમાયુધમ્ ॥ 3.48 ॥
*ઇતિ ખડ્ગં ગ્રહીતુમિચ્છતિ**
*નેપથ્યે**
મહાત્મન્ભારદ્વાજસૂનો ન ખલુ સત્યવચનમનુલ્લઙ્ઘિતપૂર્વમુલ્લઙ્ઘયિતુમર્હસિ ।
&કૃપઃ&:
વત્સ અશરીરિણી ભારતી ભવન્તમનૃતાદભિરક્ષતિ ।
&અશ્વત્થામા&:
કથમિયમમાનુષી વાગ્નાનુમનુતે સંગ્રામાવતરણં મમ । ભોઃ કષ્ટમ્ । આઃ પક્ષપાતિનો દેવા અપિ પાણ્ડવાનામ્ । સર્વથા પીતં દુઃશાસનશોણિતં ભીમેન । ભોઃ કષ્ટં કષ્ટમ્ ।
વેર્સે_3.49
દુઃશાસનસ્ય રુધિરે પીયમાને ઽપ્યુદાસિતમ્ ।
દુર્યોધનસ્ય કર્તાસ્મિ કિમન્યત્પ્રિયમાહવે ॥ 3.49 ॥
માતુલ રાધેયક્રોધવશાદનાર્યમસ્માભિરાચરિતમ્ । અતસ્ત્વમપિ તાવદસ્ય રાજ્ઞઃ પાર્શ્વવર્તી ભવ ।
&કૃપઃ&:
ગચ્છામ્યહમત્ર પ્રતિવિધાતુમ્ । ભવાનપિ શિબિરસંનિવેશમેવ પ્રતિષ્ઠતામ્ ।
*પરિક્રમ્ય નિષ્ક્રાન્તૌ**
ઇતિ તૃતીયો ઽઙ્કઃ ।
અચ્ત્_4
ચતુર્થો ઽઙ્કઃ ।

*તતઃ પ્રવિશતિ પ્રહારમૂર્ચ્છિતં રથસ્થં દુર્યોધનમપહરન્સૂતઃ । સૂતઃ સસંભ્રમં પરિક્રામતિ**
*નેપથ્યે**
ભો ભો બાહુબલાવલેપપ્રવર્તિતમહાસમરદોહદાઃ કૌરવપક્ષપાતપણીકૃતપ્રાણદ્રવિણસંચયા નરપતયઃ સંસ્તભ્યન્તાં સંસ્તભ્યન્તાં નિહતદુઃશાસનપીતાવશેષશોણિતસ્નપિતબીભત્સવેષવૃકોદરદર્શનભયપરિસ્ખલત્પ્રહરણાનિ રણાત્દ્રવન્તિ બલાનિ ।
&સૂતઃ&:
*વિલોક્ય**
કથમેષ ધવલચપલચામરચુમ્બિતકનકકમણ્ડલુના શિખરાવબદ્ધવૈજયન્તીસૂચિતેન હતગજવાજિનરકલેવરસહસ્રસંમર્દવિષમોદ્ઘાતકૃતકલકલકિઙ્કિણીજાલમાલિના રથેન શરવર્ષસ્તમ્ભિતપરબલપરાક્રમપ્રસરઃ પ્રદ્રુતમાત્મબલમાશ્વાસયન્કૃપઃ કિરીટિનાભિયુક્તમઙ્ગરાજમનુસરતિ । હન્ત જાતમસ્મદ્બલાનામવલમ્બનમ્ ।
*નેપથ્યે કલકલાનન્તરમ્**
ભો ભોઃ અસ્મદ્દર્શનભયસ્ખલિતકાર્મુકકૃપાણતોમરશક્તયઃ કૌરવચમૂભટાઃ પાણ્ડવપક્ષપાતિનશ્ચ યોધાઃ ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમ્ । અયમહં નિહતદુઃશાસનપીવરોરઃસ્થલક્ષતજાસવપાનમદોદ્ધતો રભસગામી સ્તોકાવશિષ્ટપ્રતિજ્ઞામહોત્સવઃ કૌરવરાજસ્ય દ્યૂતનિર્જિતો દાસઃ પાર્થમધ્યમો ભીમસેનઃ સર્વાન્ભવતઃ સાક્ષીકરોમિ । શ્રૂયતામ્ ।
વેર્સે_4.1
રાજ્ઞો માનધનસ્ય કાર્મુકભૃતો દુર્યોધનસ્યાગ્રતઃ $ પ્રત્યક્ષં કુરુબાન્ધવસ્ય મિષતઃ કર્ણસ્ય શલ્યસ્ય ચ &
પીતં તસ્ય મયાદ્ય પાણ્ડવવધૂકેશામ્બરાકર્ષિણઃ ē̃ કોષ્ણં જીવત એવ તીક્ષ્ણકરજક્ષુણ્ણાદસૃગ્વક્ષસઃ ॥ 4.1 ॥
&સૂતઃ&:
*શ્રુત્વા સભયમ્**
અયે આસન્ન એવ દુરાત્મા કૌરવરાજપુત્રમહાવનોત્પાતમારુતો મારુતિઃ । અનુપલબ્ધસંજ્ઞશ્ચ તાવદત્ર મહારાજઃ । ભવતુ । સુદૂરમપહરામિ સ્યન્દનમ્ । કદાચિદ્દુઃશાસન ઇવાસ્મિન્નપ્યયમનાર્યો ઽનાર્યમાચરિષ્યતિ* ।ત્વરિતતરં પરિક્રમ્યાવલોક્ય ચ**
અયે અયમસૌ સરસીસરોજવિલોલનસુરભિશીતલમાતરિશ્વસંવાહિતસાન્દ્રકિસલયો ન્યગ્રોધપાદપઃ । ઉચિતા વિશ્રામભૂરિયં સમરવ્યાપારખિન્નસ્ય વીરજનસ્ય । અત્ર સ્થિતશ્ચાયાચિતતાલવૃન્તેન હરિચન્દનચ્છટાશીતલેનાપ્રયત્નસુરભિણા દશાપરિણામયોગ્યેન સરસીસમીરણેનામુના ગતક્લમો ભવિષ્યતિ મહારાજઃ । લૂનકેતુશ્ચાયં રથો ઽનિવારિત એવ પ્રવેક્ષ્યતિ ચ્છાયામ્* ।ઇતિ પ્રવેશં રૂપયિત્વા**
કઃ કો ઽત્ર ભોઃ* ।સમન્તાદવલોક્ય**
કથં ન કશ્ચિદત્ર પરિજનઃ । નૂનં તથાવિધસ્ય વૃકોદરસ્ય દર્શનાદેવંવિધસ્ય ચ સ્વામિનસ્ત્રાસેન શિબિરસંનિવેશમેવ પ્રવિષ્ટઃ । કષ્ટં ભોઃ કષ્ટમ્ ।
વેર્સે_4.2
દત્ત્વા દ્રોણેન પાર્થાદભયમપિ ન સંરક્ષિતઃ સિન્ધુરાજઃ $ ક્રૂરં દુઃશાસને ઽસ્મિન્હરિણ ઇવ કૃતં ભીમસેનેન કર્મ &
દુઃસાધ્યામપ્યરીણાં લઘુમિવ સમરે પૂરયિત્વા પ્રતિજ્ઞાં ē̃ નાહં મન્યે સકામં કુરુકુલવિમુખં દૈવમેતાવતાપિ ॥ 4.2 ॥
*રાજાનમવલોક્ય**
કથમદ્યાપિ ન ચેતનાં લભતે મહારાજઃ । ભોઃ કષ્ટમ્* ।નિઃશ્વસ્ય**
વેર્સે_4.3
મદકલિતકરેણુભજ્યમાને $ વિપિન ઇવ પ્રકટૈકશાલશેષે &
હતસકલકુમારકે કુલે ઽસ્મિં- ē̃ સ્ત્વમપિ વિધેરવલોકિતઃ કટાક્ષૈઃ ॥ 4.3 ॥
નનુ ભો હતવિધે ભરતકુલવિમુખ
વેર્સે_4.4
અક્ષતસ્ય ગદાપાણેરનારૂઢસ્ય સંશયમ્ ।
એષાપિ ભીમસેનસ્ય પ્રતિજ્ઞા પૂર્યતે ત્વયા ॥ 4.4 ॥
&દુર્યોધનઃ&:
*શનૈરુપલબ્ધસંજ્ઞઃ**
આઃ શક્તિરસ્તિ દુરાત્મનો વૃકોદરહતકસ્ય મયિ જીવતિ દુર્યોધને પ્રતિજ્ઞાં પૂરયિતુમ્ । વત્સ દુઃશાસન ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમ્ । અયમહમાગતો ઽસ્મિ । નનુ સૂત પ્રાપય રથં તમેવોદ્દેશં યત્ર વત્સો મે દુઃશાસનઃ ।
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્નક્ષમાઃ સંપ્રતિ વાહાસ્તે રથમુદ્વોઢુમ્* ।અપવાર્ય**
મનોરથં ચ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*રથાદવતીર્ય સગર્વં સાકૂતં ચ**
કૃતં સ્યન્દનગમનકાલાતિપાતેન ।
&સૂતઃ&:
*સવૈલક્ષ્યં સકરુણં ચ**

મર્ષયતુ મર્ષયત્વાયુષ્માન્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
ધિક્સૂત કિં રથેન । કેવલમરાતિવિમર્દસંઘટ્ટસંચારી દુર્યોધનઃ ખલ્વહમ્ । તદ્ગદામાત્રસહાયઃ સમરભુવમવતરામિ ।
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્નેવમેતત્ । કઃ સંદેહઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
યદ્યેવં કિમેવં ભાષસે । પશ્ય ।
વેર્સે_4.5
બાલસ્ય મે પ્રકૃતિદુર્લલિતસ્ય પાપઃ $ પાપં વ્યવસ્યતિ સમક્ષમુદાયુધો ઽસૌ &
અસ્મિન્નિવારયસિ કિં વ્યવસાયિનં માં ē̃ ક્રોધો ન નામ કરુણા ન ચ તે ઽસ્તિ લજ્જા ॥ 4.5 ॥
&સૂતઃ&:
*સકરુણં પાદયોર્નિપત્ય**
એતદ્વિજ્ઞાપયામિ । આયુષ્મન્સંપૂર્ણપ્રતિજ્ઞેન નિવૃત્તેન ભવિતવ્યમિદાનીં દુરાત્મના વૃકોદરહતકેન । અત એવં બ્રવીમિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સહસા ભૂમૌ પતન્**
હા વત્સ દુઃશાસન હા મદાજ્ઞાવિરોધિતપાણ્ડવ હા વિક્રમૈકરસ હા મદઙ્કદુર્લલિત હા અરાતિકુલગજઘટામૃગેન્દ્ર હા યુવરાજ ક્વાસિ । પ્રયચ્છ મે પ્રતિવચનમ્* ।ઇતિ નિઃશ્વસ્ય મોહમુપગતઃ**
&સૂતઃ&:
રાજન્સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સંજ્ઞાં લબ્ધ્વા । નિઃશ્વસ્ય**
વેર્સે_4.6
મુક્તો યથેષ્ટમુપભોગસુખેષુ નૈવ $ ત્વં લાલિતો ઽપિ હિ મયા ન વૃથાગ્રજેન &
અસ્યાસ્તુ વત્સ તવ હેતુરહં વિપત્તે- ē̃ ર્યત્કારિતો ઽસ્યવિનયં ન ચ રક્ષિતો ઽસિ ॥ 4.6 ॥
*ઇતિ પતતિ**
&સૂતઃ&:
આયુષ્મન્સમાશ્વસિહિ સમાશ્વસિહિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
ધિક્સૂત કિમનુષ્ઠિતં ભવતા ।
વેર્સે_4.7
રક્ષણીયેન સતતં બાલેનાજ્ઞાનુવર્તિના ।
દુઃશાસનેન ભ્રાત્રાહમુપહારેણ રક્ષિતઃ ॥ 4.7 ॥
&સૂતઃ&:
મહારાજ મર્મભેદિભિરિષુતોમરશક્તિપ્રાસવર્ષૈર્મહારથાનામપહૃતચેતનત્વાન્નિશ્ચેષ્ટઃ કૃતો મહારાજ ઇત્યપહૃતો મયા રથઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સૂત વિરૂપં કૃતવાનસિ ।
વેર્સે_4.8
તસ્યૈવ પાણ્ડવપશોરનુજદ્વિષો મે $ ક્ષોદૈર્ગદાશનિકૃતૈર્ન વિબોધિતો ઽસ્મિ &
તામેવ નાધિશયિતો રુધિરાર્દ્રશય્યાં ē̃ દૌઃશાસનીં યદહમાશુ વૃકોદરો વા ॥ 4.8 ॥
*નિશ્વસ્ય નભો વિલોક્ય**
નનુ ભો હતવિધે કૃપાવિરહિત ભરતકુલવિમુખ

વેર્સે_4.9
અપિ નામ ભવેન્મૃત્યુર્ન ચ હન્તા વૃકોદરઃ ।
&સૂતઃ&:
શાન્તં પાપં શાન્તં પાપમ્ । મહારાજ કિમિદમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
વેર્સે_4.9
ઘાતિતાશેષબન્ધોર્મે કિં રાજ્યેન જયેન વા ॥ 4.9 ॥
*તતઃ પ્રવિશતિ શરપ્રહારવ્રણબદ્ધપટ્ટિકાલંકૃતકાયઃ સુન્દરકઃ**
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_102}અજ્જા અબિ ણામ ઇમસ્સિં ઉદ્દેસે સારહિદુદીઓ દિટ્ઠો તુમ્હેહિં મહારાઅદુજ્જોહણો ણ વેત્તિ *નિરૂપ્ય**
કહં ણ કો બિ મન્તેદિ । હોદુ । એદાણં બદ્ધપરિઅરાણં પુરિસાણં સમૂહો દીસૈ । એત્થ ગદુઅ પુચ્છિસ્સં* ।પરિક્રમ્ય વિલોક્ય ચ**
કહં એદે ક્ખુ સસ્સામિણો ગાઢપ્પહારહદસ્સ ઘણસંણાહજાલદુબ્ભેજ્જમુહેહિં કઙ્કવદણેહિં હિઅઆદો સલ્લાઇં ઉદ્ધરન્તિ । તા ણ ક્ખુ એદે જાણન્તિ । હોદુ । અણ્ણદો વિચિણૈસ્સં* ।અગ્રતો ઽવલોક્ય કિંચિત્પરિક્રમ્ય**
ઇમે ક્ખુ અબરે પહૂદદરા સંગદા વીરમણુસ્સા દીસન્તિ । તા એત્થ ગદુઅ પુચ્છિસ્સં* ।ઉપગમ્ય**
હંહો જાણહ તુમ્હે કસ્સિં ઉદ્દેસે કુરુણાહો વટ્ટૈ ત્તિ* ।દૃષ્ટ્વા**
કહં એદે બિ મં પેક્ખિઅ અહિઅદરં રોઅન્તિ । તા ણ હુ એદે બિ જાણન્તિ । હા અદિકરુણં ક્ખુ એત્થ વટ્ટૈ । એસા વીરમાદા સમલવિણિહદં પુત્તઅં સુણિઅ રત્તંસુઅણિવસણાએ સમગ્ગભૂસણાએ વહૂએ સહ અણુમરદિ* ।સશ્લાઘમ્**
સાહુ વીરમાદે સાહુ । અણ્ણસ્સિં બિ જમ્મન્તરે અણિહદપુત્તઆ હુવિસ્સસિ । હોદુ । અણ્ણદો વિચિણૈસ્સં* ।અન્યતો વિલોક્ય**
અઅં અબરો બહુપ્પહારણિહદકાઓ અકિદવ્વણપ્પડીઆરો એવ્વ જોહસમૂહો ઇમં સુણ્ણાસણં તુલંગમં ઉબાલહિઅ રોઇદિ । ણૂણં એદાણં એત્થ એવ્વ સામી વાબાદિદો । તા ણ હુ એદે બિ જાણન્તિ । હોદુ । અણ્ણદો ગદુઅ પુચ્છિસ્સં* ।સર્વતો વિલોક્ય**
કહં સવ્વો એવ્વ અવત્થાણુરૂબં વિસણં અણુહવન્તો ભાઅધેઅવિમુહદાએ પજ્જાઉલો જણો । તા કં એત્થ પુચ્છિસ્સં । કં વા ઉબાલહિસ્સં । હોદુ । સઅં એવ્વ એત્થ વિચિણૈસ્સં* ।પરિક્રમ્ય**
હોદુ । દેવ્વં દાણીં ઉબાલહિસ્સં । હંહો દેવ્વ એઆદસાણં અક્ખોહિણીણં ણાહો જેટ્ઠો ભાદુસદસ્સ ભત્તા ગઙ્ગેઅદ્દોણઙ્ગરાઅસલ્લકિબકિદવમ્મસ્સત્થામપ્પમુહસ્સ રાઅચક્કસ્સ સઅલપહુવીમણ્ડલેક્કણાહો મહારાઅદુજ્જોહણો બિ અણ્ણેસીઅદિ । અણ્ણેસીઅન્તો બિ ણ જાણીઅદિ કસ્સિં ઉદ્દેસે વટ્ટૈ ત્તિ* ।વિચિન્ત્ય નિઃશ્વસ્ય ચ**
અહ વા કિં એત્થ દેવ્વં ઉબાલહામિ । તસ્સ ક્ખુ એદં ણિબ્ભચ્છિઅવિઉરવઅણવીઅસ્સ અવહીરિદપિદામહહિદોબદેસઙ્કુરસ્સ સૌણિપ્પોચ્છાહણાદિવિરૂઢમૂલસ્સ જદુગેહજૂદવિસસાહિણો સંભૂદચિરઆલસંબદ્ધવેરાલવાલસ્સ પઞ્ચાલીકેસગ્ગહણકુસુમસ્સ ફલં પરિણમદિ* ।અન્યતો વિલોક્ય**
જહા એત્થ એસો વિવિહરઅણપ્પહાસંવલિદસૂરકિરણપ્પસૂદસક્કચાબસહસ્સસંપૂરિદદસદિસામુહો લૂણકેદુવંસો રહો દીસૈ તા અહં તક્કેમિ અવસ્સં એદિણા મહારાઅદુજ્જોહણસ્સ વિસ્સામુદ્દેસેણ હોદવ્વં । જાવ ણિરૂબેમિ* ।ઉપગમ્ય દૃષ્ટ્વા નિશ્વસ્ય ચ**
કધં એઆદસાણં અક્ખોહિણીણં ણાઅકો ભવિઅ મહારાઓ દુજ્જોહણો પાઇદપુરિસો વિઅ અસલાહણીએ ભૂમિએ ઉપવિટ્ઠો ચિટ્ઠદિ । અથ વા તસ્સ ક્ખુ એદં પઞ્ચાલીકેસગ્ગહકુસુમસ્સ ફલં પરિણમદિ ।
સ્ક્ત્છ્_102: આર્યાઃ અપિ નામાસ્મિન્દેશે સારથિદ્વિતીયો દૃષ્ટો યુષ્માભિર્મહારાજદુર્યોધનો ન વેતિ । કથં ન કો ઽપિ મન્ત્રયતે । ભવતુ । એતેષાં બદ્ધપરિકરાણાં પુરુષાણાં સમૂહો દૃશ્યતે । અત્ર ગત્વા પ્રક્ષ્યામિ । કથમેતે ખલુ સ્વસ્વામિનો ગાઢપ્રહારહતસ્ય ઘનસંનાહજાલદુર્ભેદ્યમુખૈઃ કઙ્કવદનૈર્હૃદયાચ્છલ્યાન્યુદ્ધરન્તિ । તન્ન ખલ્વેતે જાનન્તિ । ભવતુ । અન્યતો વિચેષ્યામિ । ઇમે ખલ્વપરે પ્રભૂતતરાઃ સંગતા વીરમનુષ્યા દૃશ્યન્તે । તદત્ર ગત્વા પ્રક્ષ્યામિ । હંહો જાનીથ યૂયં કસ્મિન્નુદ્દેશે કુરુનાથો વર્તત ઇતિ । કથમેતે ઽપિ માં પ્રેક્ષ્યાધિકતરં રુદન્તિ । તન્ન ખલ્વેતે ઽપિ જાનન્તિ । હા અતિકરુણં ખલ્વત્ર વર્તતે । એષા વીરમાતા સમરવિનિહતં પુત્રકં શ્રુત્વા રક્તાંશુકનિવસનયા સમગ્રભુષણયા વધ્વા સહાનુમ્રિયતે । સાધુ વીરમાતઃ સાધુ । અન્યસ્મિન્નપિ જન્માન્તરે ઽનિહતપુત્રકા ભવિષ્યસિ । ભવતુ । અન્યતો વિચેષ્યામિ । અયમપરો બહુપ્રહારનિહતકાયો ઽકૃતવ્રણબન્ધ એવ યોધસમૂહ ઇમં શૂન્યાસનં તુરંગમમુપાલભ્ય રોદિતિ । નૂનમેતેષામત્રૈવ સ્વામી વ્યાપાદિતઃ । તન્ન ખલ્વેતે ઽપિ જાનન્તિ । ભવતુ । અન્યતો ગત્વા પ્રક્ષ્યામિ । કથં સર્વ એવાવસ્થાનુરૂપં વ્યસનમનુભવન્ભાગધેયવિમુખતયા પર્યાકુલો જનઃ । તત્કમત્ર પ્રક્ષ્યામિ । કં વોપાલપ્સ્યે । ભવતુ । સ્વયમેવાત્ર વિચેષ્યામિ । ભવતુ । દૈવમિદાનીમુપાલપ્સ્યે । હંહો દૈવ એકાદશાનામક્ષૌહિણીનાં નાથો જ્યેષ્ઠો ભ્રાતૃશતસ્ય ભર્તા ગાઙ્ગેયદ્રોણાઙ્ગરાજશલ્યકૃપકૃતવર્માશ્વત્થામપ્રમુખસ્ય રાજચક્રસ્ય સકલપૃથ્વીમણ્ડલૈકનાથો મહારાજદુર્યોધનો ઽપ્યન્વિષ્યતે । અન્વિષ્યમાણો ઽપિ ન જ્ઞાયતે કસ્મિન્નુદ્દેશે વર્તત ઇતિ । અથ વા કિમત્ર દૈવમુપાલભે । તસ્ય ખલ્વિદં
નિર્ભર્ત્સિતવિદુરવચનબીજસ્યાવધીરિતપિતામહહિતોપદેશાઙ્કુરસ્ય શકુનિપ્રોત્સાહનાદિવિરૂઢમૂલસ્ય જતુગૃહદ્યૂતવિષશાખિનઃ સંભૂતચિરકાલસંબદ્ધવૈરાલવાલસ્ય પાઞ્ચાલીકેશગ્રહણકુસુમસ્ય ફલં પરિણમતિ । યથાત્રૈવ વિવિધરત્નપ્રભાસંવલિતસૂર્યકિરણપ્રસૂતશક્રચાપસહસ્રસંપૂરિતદશદિશામુખો લૂનકેતવંશો રથો દૃશ્યતે તથાહં તર્કયામ્યવશ્યમેતેન મહારાજદુર્યોધનસ્ય વિશ્રામોદ્દેશેન ભવિતવ્યમિતિ । યાવન્નિરૂપયામિ । કથમેકાદશાનામક્ષૌહિણીનાં નાયકો ભૂત્વા મહારાજો દુર્યોધનઃ પ્રાકૃતપુરુષ ઇવાશ્લાઘનીયાયાં ભૂમાવુપવષ્ટસ્તિષ્ઠતિ । અથ વા તસ્ય ખલ્વિદં પાઞ્ચાલીકેશગ્રહકુસુમસ્ય ફલં પરિણમતિ ।
*ઉપસૃત્ય સૂતં સંજ્ઞયા પૃચ્છતિ**
&સૂતઃ&:
*દૃષ્ટ્વા**
અયે કથં સંગ્રામાત્સુન્દરકઃ પ્રાપ્તઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_103}*ઉપગમ્ય**
જેદુ જેદુ મહારાઓ ।
સ્ક્ત્છ્_103: જયતુ જયતુ મહારાજઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*વિલોક્ય**
અયે સુન્દરકઃ । સુન્દરક કચ્ચિત્કુશલમઙ્ગરાજસ્ય ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_104}દેવ કુસલં સરીરમેત્તેણ ।
સ્ક્ત્છ્_104: દેવ કુશલં શરીરમાત્રેણ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સસંભ્રમમ્**

સુન્દરક કિં કિરીટિનાસ્ય નિહતા ધૌરેયા હતઃ સારથિર્ભગ્નો વા રથઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_105}દેવ ણ ભગ્ગો રહો । સે મણોરહો બિ ।
સ્ક્ત્છ્_105: દેવ ન ભગ્નો રથઃ । અસ્ય મનોરથો ઽપિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સરોષમ્**
કિમવિસ્પષ્ટકથિતૈરાકુલમપિ પર્યાકુલયસિ મે હૃદયમ્ । તદશેષતો વિસ્પષ્ટં કથ્યતામ્ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_106}જં દેવો આણબેદિ । અએ દેવસ્સ મુઉડમણિપ્પહાવેણ અબણીદા મે રણપ્પહારવેઅણા* ।ઇતિ સાટોપં પરિક્રમ્ય**
સુણાદુ દેવો । અત્થિ દાણિં કુમાલદુસ્સાસણવહ* ।ઇત્યર્ધોક્તે મુખમાચ્છાદ્ય શઙ્કાં નાટયતિ**
સ્ક્ત્છ્_106: યદ્દેવ આજ્ઞાપયતિ । અયે દેવસ્ય મુકુટમણિપ્રભાવેણાપનીતા મે રણપ્રહારવેદના । શૃણોતુ દેવઃ । અસ્તીદાનીં કુમારદુઃશાસનવધ ।
&સૂતઃ&:
સુન્દરક કથય । કથિતમેવ દૈવેન ।
&દુર્યોધનઃ&:
કથ્યતામ્ । શ્રુતમસ્માભિઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_107}સણાદુ દેવો । અજ્જ દાવ કુમાલદુસ્સાસણવહામરિસિદેણ સામિણા અઙ્ગરાએણ કુડિલભિઉડીભઙ્ગભીસણણિડલબટ્ટેણ અવિણ્ણાદસંધાણમોક્ખસિલીમુહસંઘાદવરિસિણા અભિજુત્તો સો દુરાઆરો મજ્ઝમપણ્ડવો ભીમસેણહદઓ ।
સ્ક્ત્છ્_107: શૃણોતુ દેવઃ । અદ્ય તાવત્કુમારદુઃશાસનવધામર્ષિતેન સ્વામિનાઙ્ગરાજેન કુટિલભ્રુકુટીભઙ્ગભીષણનિટલપટ્ટેનાવિજ્ઞાતસંધાનમોક્ષશિલીમુખસંઘાતવર્ષિણાભિયુક્તઃ સ દુરાચારો મધ્યમપાણ્ડવો ભીમસેનહતકઃ ।
&ઉભૌ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_108}તદો દેવ ઉહઅબલમિલન્તદિપ્પન્તકરિતુરઅપદાદિસમુબ્ભૂદધૂલિણિઅરેણ પલ્લત્થગઅઘડાસંઘાદેણ અ વિત્થરન્તેણ અન્ધઆરેણ અન્ધીકિદં ઉહઅબલં । ણ હુ ગગણતલં લક્ખીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_108: તતો દેવ ઉભયબલમિલદ્દીપ્યમાનકરિતુરગપદાતિસમુદ્ભૂતધૂલિનિકરેણ પર્યસ્તગજઘટાસંઘાતેન ચ વિસ્તીર્ણમાનેનાન્ધકારેણાન્ધીકૃતમુભયબલમ્ । ન ખલુ ગગનતલં લક્ષ્યતે ।
&ઉભૌ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_109}તદો દેવ દૂરાકટ્ઠિઅધણુગ્ગુણાચ્છોડણટંકારેણ ગમ્ભીરભીસણેણ જાણીઅદિ ગજ્જિદં પલઅજલહરેણ ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_109: તતો દેવ દૂરાકૃષ્ટધનુર્ગુણાચ્છોટનટંકારેણ ગમ્ભીરભીષણેન જ્ઞાયતે ગર્જિતં પ્રલયજલધરેણેતિ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_110}તદો દેવ દોણ્ણં બિ તાણં અણ્ણોણ્ણસિંહણાદગજ્જિદપિસુણં વિવિહપરિમુક્કપ્પહરણાહદકવઅસંગલિદજ્જલણવિજ્જુચ્છડાભાસુરં ગમ્ભીરત્થણિઅચાપજલહરં પ્પસરન્તસરધારાસહસ્સવરિસં જાદં સમરદુદ્દિણં ।
સ્ક્ત્છ્_110: તતો દેવ દ્વયોરપિ તયોરન્યો ઽન્યસિંહનાદગર્જિતપિશુનં વિવિધપરિમુક્તપ્રહરણાહતકવચસંગલિતજ્વલનવિદ્યુચ્છટાભાસુરં ગમ્ભીરસ્તનિતચાપજલધરં પ્રસરચ્છરધારાસહસ્રવર્ષિ જાતં સમરદુર્દિનમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_111}તદો અ દેવ એદસ્સિં અન્તરે જેટ્ઠસ્સ ભાદુણો પરાભવસઙ્કિણા ધણંજએણ વજ્જણિગ્ઘાદણિગ્ઘોસવિસમરસિદધઅઅગ્ગટ્ઠિદમહાવાણરો તુરંગમસંવાહણવાપિદવાસુદેવસઙ્ખચક્કાસિગદાલઞ્છિદચૌબ્બાહુદણ્ડદુદ્દંસણો આપૂરિઅપઞ્ચજણ્ણદેઅદત્તતારરસિદપ્પડિરવભરિદદસદિસામુહકુહરો ધાવિદો તં ઉદ્દેસં રહવરો ।
સ્ક્ત્છ્_111: તતશ્ચ દેવ એતસ્મિન્નન્તરે જ્યેષ્ઠસ્ય ભ્રાતુઃ પરાભવશઙ્કિના ધનંજયેન વજ્રનિર્ઘાતનિર્ઘોષવિષમરસિતધ્વજાગ્રસ્થિતમહાવાનરસ્તુરંગમસંવાહનવ્યાપૃતવાસુદેવશઙ્ખચક્રાસિગદાલાઞ્છિતચતુર્બાહુદણ્ડદુર્દર્શન આપૂરિતપાઞ્ચજન્યદેવદત્તતારરસિતપ્રતિરવભરિતદશદિશામુખકુહરો ધાવિતસ્તમુદ્દેશં રથવરઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।

&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_112}તદો ભીમસેણધનંજએહિં અભિજુત્તં પિદરં પેક્ખિઅ સસંભમં વિઅલિઅં અવધૂણિઅ રઅણસીસઅં આકણ્ણાકટ્ઠિદકઠિણકોદણ્ડજીઓ દાહિણહત્થુક્ખિત્તસરપુઙ્ખવિઘટ્ટણતુવરાઇદસારહિઓ તં દેસં ઉબગદો કુમાલવિસસેણો ।
સ્ક્ત્છ્_112: તતો ભીમસેનધનંજયાભ્યામભિયુક્તં પિતરં પ્રેક્ષ્ય સસંભ્રમં વિગલિતમવધૂય રત્નશીર્ષકમાકર્ણાકૃષ્ટકઠિનકોદણ્ડજીવઃ દક્ષિણહસ્તોત્ક્ષિપ્તશરપુઙ્ખવિઘટ્ટનત્વરિતસારથિસ્તં દેશમુપગતઃ કુમારવૃષસેનઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સાવષ્ઠમ્ભમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_113}તદો અ દેવ તેણ આઅચ્છન્તેણ એવ્વ કુમાલવિસસેણેણ વિદલિદાસિલદાસામલસિણિદ્ધપુઙ્ખેહિં કઠિણકઙ્કબત્તેહિં કિસણવણ્ણેહિં સાણસિલાણિસિદસામલસલ્લબન્ધેહિં કુસુમિદો વિઅ તરૂ મુહુત્તએણ સિલીમુહેહિં પચ્છાદિદો ધણંજઅસ્સ રહવરો ।
સ્ક્ત્છ્_113: તતશ્ચ દેવ તેનાગચ્છતૈવ કુમારવૃષસેનેન વિદલિતાસિલતાશ્યામલસ્નિગ્ધપુઙ્ખૈઃ કઠિનકઙ્કપત્રૈઃ કૃષ્ણવર્ણૈઃ શાણશિલાનિશિતશ્યામલશલ્યબન્ધૈઃ કુસુમિત ઇવ તરુર્મુહૂર્તેન શિલીમુખૈઃ પ્રચ્છાદિતો ધનંજયસ્ય રથવરઃ ।
&ઉભૌ&:
*સહર્ષમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_114}તદો દેવ તિક્ખવિક્ખિત્તણિસિદભલ્લબાણવરિસિણા ધણંજએણ ઈસિ વિહસિઅ ભણિદં । અરે રે વિસસેણ પિદુણો બિ દાવ દે ણ જુત્તં મહ કુબિદસ્સ અભિમુહં ઠાદું । કિં ઉણ ભવદો બાલસ્સ । તા ગચ્છ । અબરેહિં કુમારેહિં સહ આઓધેહિ ત્તિ । એવ્વં વાઅં ણિસમિઅ ગુરઅણાહિક્ખેબેણ ઉદ્દીબિઅકોબોબરત્તમુહમણ્ડલવિઅમ્ભિઅભિઉડીભઙ્ગભીસણેણ ચાબધારિણા કુમાલવિસસેણેણ બિ મમ્મભેદએહિં પરુસવિસમેહિં સુદિવહકિદપ્પણએહિં ણિબ્ભચ્છિદો ગણ્ડીવી બાણેહિં ણ ઉણ દુટ્ઠવઅણેહિં ।
સ્ક્ત્છ્_114: તતો દેવ તીક્ષ્ણવિક્ષિપ્તનિશિતભલ્લબાણવર્ષિણા ધનંજયેનેષદ્વિહસ્ય ભણિતમ્ । અરે રે વૃષસેન પિતુરપિ તાવત્તે ન યુક્તં મમ કુપિતસ્યાભિમુખં સ્થાતુમ્ । કિં પુનર્ભવતો બાલસ્ય । તદ્ગચ્છ । અપરૈઃ કુમારૈઃ સહાયુધ્યસ્વેતિ । એવં વાચં નિશમ્ય ગુરુજનાધિક્ષેપેણોદ્દીપિતકોપોપરક્તમુખમણ્ડલવિજૃમ્ભિતભ્રુકુટીભઙ્ગભીષણેન ચાપધારિણા કુમારવૃષસેનેનાપિ મર્મભેદકૈઃ પરુષવિષમૈઃ શ્રુતિપથકૃતપ્રણયૈર્નિર્ભર્ત્સિતો ગાણ્ડીવી બાણૈર્ન પુનર્દુષ્ટવચનૈઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
સાધુ વૃષસેન સાધુ । સુન્દરક તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_115}તદો દેવ ણિસિદસરાભિઘાદવેઅણોપજાદમણ્ણુણા કિરીટિણા ચણ્ડગણ્ડીવજીઆસદ્દણિજ્જિદવજ્જણિગ્ઘાદઘોસેણ બાણણિપદણપડિસિદ્ધદંસણપ્પસરેણ પત્થુદં સિક્ખાબલાણુરૂબં કિં બિ અચ્ચલિઅં ।
સ્ક્ત્છ્_115: તતો દેવ નિશિતશરાભિઘાતવેદનોપજાતમન્યુના કિરીટિના ચણ્ડગાણ્ડીવજીવાશબ્દનિર્જિતવજ્રનિર્ઘાતઘોષેણ બાણનિપતનપ્રતિષિદ્ધદર્શનપ્રસરેણ પ્રસ્તુતં શિક્ષાબલાનુરૂપં કિમપ્યાશ્ચર્યમ્ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સાકૂતમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_116}તદો અ દેવ તં તારિસં પેક્ખિઅ સત્તુણો સમરવ્વાબારચૌરત્તણં અવિભાવિઅતૂણીરમુહધણુગ્ગુણગમણાગમણસરસંધાણમોક્ખચડુલકરઅલેણ કુમાલવિસસેણેણ બિ સવિસેસં પત્થુદં સમલકમ્મ ।
સ્ક્ત્છ્_116: તતશ્ચ દેવ તત્તાદૃશં પ્રેક્ષ્ય શત્રોઃ સમરવ્યાપારચતુરત્વમવિભાવિતતૂણીરમુખધનુર્ગુણગમનાગમનશરસંધાનમોક્ષચટુલકરતલેન કુમારવૃષસેનેનાપિ સવિશેષં પ્રસ્તુતં સમરકર્મ ।
&દુર્યોધનઃ&:
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_117}તદો દેવ એત્થન્તરે વિમુક્કસમરવ્વાબારો મુહુત્તવિસ્સમિદવેરાણુબન્ધો દોણં બિ કુરુરાઅપણ્ડવબલાણં સાહુ કુમાલવિસસેણ સાહુ ત્તિ કિદકલઅલો વીરલોઓ અવલોઇદું પૌત્તો ।
સ્ક્ત્છ્_117: તતો દેવ અત્રાન્તરે વિમુક્તસમરવ્યાપારો મુહૂર્તવિશ્રમિતવૈરાનુબન્ધો દ્વયોરપિ કુરુરાજપાણ્ડવબલયોઃ સાધુ કુમારવૃષસેન સાધ્વિતિ કૃતકલકલો વીરલોકો ઽવલોકયિતું પ્રવૃત્તઃ ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સવિસ્મયમ્**
તતસ્તતઃ ।
&સુન્દરકઃ&:
{પ્ક્ત્_118}તદો અ દેવ અવહીરિદસઅલધાણુક્કચક્કપરક્કમસાલિણો સુદસ્સ તહાવિહેણ સમલકમ્માલમ્ભેણ હરિસરોસકરુણાસંકડે વટ્ટમાણસ્સ સામિણો અઙ્ગરાઅસ્સ ણિપડિઆ સરપદ્ધઈ ભીમસેણે બપ્ફપજ્જાઉલા દિટ્ઠી કુમાલવિસસેણે ।
સ્ક્ત્છ્_118: તતશ્ચ દેવ અવધીરિતસકલધાનુષ્કચક્રપરાક્રમશાલિનઃ સુતસ્ય તથાવિધેન સમરકર્મારમ્ભેણ હર્ષરોષકરુણાસંકટે વર્તમાનસ્ય સ્વામિનો ઽઙ્ગરાજસ્ય નિપતિતા શરપદ્ધતિર્ભીમસેને બાષ્પપર્યાકુલા દૃષ્ટિઃ કુમારવૃષસેને ।
&દુર્યોધનઃ&:
*સભયમ્**
તતસ્તતઃ ।