Language

ENहिગુ
Scripture Library

Veṇīsaṃhāra · Part 120

NOTE: This e-text is converted from Unicode Devanagari encoding.
Therefore word boundaries are not spaced.
*...** = stage
&...&: = speaker
{Pkt_n} = Prakrit Text
SktCh_n: = Sanskrit Chaya of Prakrit text
[s...] = divisions of the plot
Bhaṭṭanārāyaṇa: Veṇīsaṃhāra
DRAMATIS PERSONAE:
Stage director
Assistant of the stage director
Yudhiṣṭhira
Bhīmasena
Arjuna
Sahadeva
Kṛṣṇa
Dhṛtarāṣṭra
Duryodhana
Karṇa
Kṛpa
Aśvatthāman
Saṃjaya
Sundaraka, an attendant on Karṇa
Chamberlain of Yudhiṣṭhira
Chamberlain of Duryodhana
Rākṣasa (Rudhirapriya), an attendant on Hiḍimbā
Rākṣasa, a friend of Duryodhana
Charioteers, doorkeepers
Draupadī
Bhānumatī, wife of Duryodhana
Gāndhārī
Duḥśalā, sister of Duryodhana and wife of Jayadratha
Rākṣasī, wife of Rudhirapriya
Mother of Jayadratha
Attendants on Draupadī and Bhānumatī
veṇīsaṃhāram /
ACT_1
prathamo 'ṅkaḥ /
VERSE_1.1
niṣiddhairapyebhirlulitamakarando madhukaraiḥ $ karairindorantaśchurita iva saṃbhinnamukulaḥ &

vidhattāṃ siddhiṃ no nayanasubhagāmasya sadasaḥ ē̃ prakīrṇaḥ puṣpāṇāṃ haricaraṇayorañjalirayam // 1.1 //
api ca
VERSE_1.2
kālindyāḥ pulineṣu kelikupitāmutsṛjya rāse rasaṃ $ gacchantīmanugacchato 'śrukaluṣāṃ kaṃsadviṣo rādhikām &
tatpādapratimāniveśitapadasyodbhūtaromodgate- ē̃ rakṣuṇṇo 'nunayaḥ prasannadayitādṛṣṭasya puṣṇātu vaḥ // 1.2 //
api ca
VERSE_1.3
dṛṣṭaḥ saprema devyā kimidamiti bhayātsaṃbhramāccāsurībhiḥ $ śāntāntastattvasāraiḥ sakaruṇamṛṣibhirviṣṇunā sasmitena &
ākṛṣyāstraṃ sagarvairupaśamitavadhūsaṃbhramairdaityavīraiḥ ē̃ sānandaṃ devatābhirmayapuradahane dhūrjaṭiḥ pātu yuṣmān // 1.3 //
*nāndyante**
&sūtradhāraḥ&:
alamatiprasaṅgena /
VERSE_1.4
śravaṇāñjalipuṭapeyaṃ viracitavānbhāratākhyamamṛtaṃ yaḥ /
tamahamarāgamakṛṣṇaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ vande // 1.4 //
*samantādavalokya**
tadbhavantaḥ pariṣadagresarāḥ vijñāpyaṃ naḥ kiṃcidasti /
VERSE_1.5
kusumāñjalirapara iva prakīryate kāvyabandha eṣo 'tra /
madhuliha iva madhubindūnviralānapi bhajata guṇaleśān // 1.5 //
tadidaṃ kavermṛgarājalakṣmaṇo bhaṭṭanārāyaṇasya kṛtiṃ veṇīsaṃhāraṃ nāma nāṭakaṃ prayoktumudyatā vayam / tadatra kavipariśramānurodhādvodāttakathāvastugauravādvā navanāṭakadarśanakutūhalādvā bhavadbhiravadhānaṃ dīyamānamabhyarthaye /
*nepathye**
bhāva tvaryatāṃ tvaryatām / ete khalvāryavidurājñayā puruṣāḥ sakalameva śailūṣajanaṃ vyāharanti / pravartyantāmaparihīyamānamātodyavinyāsādikā vidhayaḥ / praveśakālaḥ kila tatrabhavataḥ pārāśaryanāradatumburujāmadagnyaprabhṛtibhirmunivṛndārakairanugamyamānasya bharatakulahitakāmyayā svayaṃ pratipannadautyasya devakīsūnoścakrapāṇermahārājaduryodhanaśibiraṃ prati prasthātukāmasyeti /
&sūtradhāraḥ&:
*ākarṇya sānandam**
aho nu khalu bho bhagavatā jagatprabhavasthitinirodhaprabhaviṣṇunā viṣṇunādyānugṛhītamidaṃ bharatakulaṃ sakalaṃ ca rājakamanayoḥ kurupāṇḍavarājaputrayorāhavakalpāntānalapraśamahetunā svayaṃ saṃdhikāriṇā kaṃsāriṇā dūtena / tatkimiti pāripārśvika nārambhayasi kuśīlavaiḥ saha saṃgītakam /
*praviśya**
&pāripārśvikaḥ&:
bhavatu / ārambhayāmi / kaṃ samayamāśritya gīyatām /
&sūtradhāraḥ&:
nanvamumeva tāvaccandrātapanakṣatrakrauñcahaṃsakulasaptacchadakumudapuṇḍarīkakāśakusumaparāgadhavalitagaganadiṅmaṇḍalaṃ svādujalajalāśayaṃ śaratsamayamāśritya pravartyatāṃ saṃgītakam / tathā hyasyāṃ śaradi
VERSE_1.6
satpakṣā madhuragiraḥ prasādhitāśā madoddhatārambhāḥ /
nipatanti dhārtarāṣṭrāḥ kālavaśānmedinīpṛṣṭhe // 1.6 //
&pāripārśvikaḥ&:
*sasaṃbhramam**
bhāva śāntaṃ pāpaṃ pratihatamamaṅgalam /
&sūtradhāraḥ&:
*savailakṣyasmitam**
māriṣa śaratsamayavarṇanāśaṃsayā haṃsā dhārtarāṣṭrā iti vyapadiśyante / tatkiṃ śāntaṃ pāpaṃ pratihatamamaṅgalam /

&pāripārśvikaḥ&:
na khalu na jāne / kiṃ tvamaṅgalāśaṃsayāsya vo vacanasya yatsatyaṃ kampitamiva me hṛdayam /
&sūtradhāraḥ&:
māriṣa nanu sarvamevedānīṃ pratihatamamaṅgalaṃ svayaṃ pratipannadautyena saṃdhikāriṇā kaṃsāriṇā / tathā hi
VERSE_1.7
nirvāṇavairadahanāḥ praśamādarīṇāṃ $ nandantu pāṇḍutanayāḥ saha mādhavena &
raktaprasādhitabhuvaḥ kṣatavigrahāśca ē̃ svasthā bhavantu kururājatanayāḥ sabhṛtyāḥ // 1.7 //
*nepathye / sādhikṣepam**
āḥ durātmanvṛthāmaṅgalapāṭhaka śailūṣāpasada /
VERSE_1.8
lākṣāgṛhānalaviṣānnasabhāpraveśaiḥ $ prāṇeṣu vittanicayeṣu ca naḥ prahṛtya &
ākṛṣṭapāṇḍavavadhūparidhānakeśāḥ ē̃ svasthā bhavanti mayi jīvati dhārtarāṣṭrāḥ // 1.8 //
[saṃdhyaṅga / value="upakṣepa" resp="V 6.69" from="pl1"]
*sūtradhārapāripārśvikāvākarṇayataḥ**
&pāripārśvikaḥ&:
bhāva kuta etat /
&sūtradhāraḥ&:
*pṛṣṭhato vilokya**
aye eṣa khalu vāsudevagamanātkurusaṃdhānamamṛṣyamāṇaḥ pṛthulalāṭataṭaghaṭitavikaṭakīnāśatoraṇatriśūlāyamānabhīṣaṇabhrukuṭirāpibanniva naḥ sarvāndṛṣṭipātena sahadevānugamyamānaḥ kruddho bhīmasena ita evābhivartate / tanna yuktamasya purataḥ sthātum / tadita āvāmanyatra gacchāvaḥ /
*iti niṣkrāntau**
prastāvanā /
*tataḥ praviśati sahadevānugamyamānaḥ kruddho bhīmasenaḥ**
&bhīmasenaḥ&:
āḥ durātmanvṛthāmaṅgalapāṭhaka śailūṣāpasada* /lākṣāgṛhetyādi punaḥ paṭhati**
&sahadevaḥ&:
*sānunayam**
ārya marṣaya marṣaya / anumatameva no bharataputrasyāsya vacanam / nirvāṇavairadahanā iti yathārthameva / sabhṛtyāḥ kuravaḥ kṣatajālaṃkṛtavasuṃdharāḥ kṣataśarīrāśca svargasthā bhavantviti bravīti /
&bhīmasenaḥ&:
*sopālambham**
na khalu na khalvamaṅgalāni cintayitumarhanti bhavantaḥ kauravāṇām / saṃdheyāste bhrātaro yuṣmākam /
&sahadevaḥ&:
*saroṣam**
ārya
VERSE_1.9
dhṛtarāṣṭrasya tanayānkṛtavairānpade pade /
rājā na cenniṣeddhā syātkaḥ kṣameta tavānujaḥ // 1.9 //
&bhīmasenaḥ&:
evamidam / ata evāhamadyaprabhṛti bhinno bhavadbhyaḥ / paśya /
VERSE_1.10
pravṛddhaṃ yadvairaṃ mama khalu śiśoreva kurubhi- $ rna tatrāryo heturna bhavati kirīṭī na ca yuvām &

jarāsaṃdhasyoraḥsthalamiva virūḍhaṃ punarapi ē̃ krudhā saṃdhiṃ bhīmo vighaṭayati yūyaṃ ghaṭayata // 1.10 //
[saṃdhyaṅga / value="parikara" resp="V" from="pl2"]
&sahadevaḥ&:
*sānunayam**
ārya evamatisaṃbhṛtakrodheṣu yuṣmāsu kadācitkhidyate guruḥ /
&bhīmasenaḥ&:
kiṃ nāma khidyate guruḥ / guruḥ khedamapi jānāti / paśya /
VERSE_1.11
tathābhūtāṃ dṛṣṭvā nṛpasadasi pāñcālatanayāṃ $ vane vyādhaiḥ sārdhaṃ suciramuṣitaṃ valkaladharaiḥ &
virāṭasyāvāse sthitamanucitārambhanibhṛtaṃ ē̃ guruḥ khedaṃ khinne mayi bhajati nādyāpi kuruṣu // 1.11 //
tatsahadeva nivartasva / evaṃ cāticirapravṛddhāmarṣoddīptasya bhīmasya vacanādvijñāpaya rājānam /
&sahadevaḥ&:
ārya kimiti /
&bhīmasenaḥ&:
evaṃ vijñāpaya /
VERSE_1.12
yuṣmacchāsanalaṅghanāṃhasi mayā magnena nāma sthitaṃ $ prāptā nāma vigarhaṇā sthitimatāṃ madhye 'nujānāmapi &
krodhollāsitaśoṇitāruṇagadasyocchindataḥ kauravā- ē̃ nadyaikaṃ divasaṃ mamāsi na gururnāhaṃ vidheyastava // 1.12 //
*ityuddhataṃ parikrāmati**
&sahadevaḥ&:
*tamevānugacchannātmagatam**
aye kathamāryaḥ pāñcālyāścatuḥśālaṃ praviṣṭaḥ / bhavatu tāvadahamatraiva tiṣṭhāmi* /iti sthitaḥ**
&bhīmasenaḥ&:
*pratinivṛtyāvalokya ca**
sahadeva gaccha tvaṃ gurumanuvartasva / ahamapyāyudhāgāraṃ praviśyāyudhasahāyo bhavāmi /
&sahadevaḥ&:
ārya nedamāyudhāgāraṃ pāñcālyāścatuḥśālamidam /
&bhīmasenaḥ&:
*savitarkam**
kiṃ nāma nedamāyudhāgāraṃ pāñcālyāścatuḥśālamidam* /kiṃcidvihasya saharṣam**
āmantrayitavyā mayā pāñcālī* /sapraṇayaṃ sahadevaṃ haste gṛhītvā**
vatsa āgamyatām / yadāryaḥ kurubhiḥ saṃdhānamicchannasmānpīḍayati tadbhavānapi paśyatu /
*ubhau praveśaṃ nāṭayataḥ**
&sahadevaḥ&:
ārya idamāsanamāstīrṇam / atropaviśya pratipālayatvāryaḥ kṛṣṇāgamanam /
&bhīmasenaḥ&:
*upaviśya**
vatsa kṛṣṇāgamanamityanenopodghātena smṛtam / atha bhagavānkṛṣṇaḥ kena paṇena saṃdhiṃ kartuṃ suyodhanaṃ prati prahitaḥ /
&sahadevaḥ&:
ārya pañcabhirgrāmaiḥ /

&bhīmasenaḥ&:
*karṇau pidhāya**
ahaha hanta devasyājātaśatrorapyayamīdṛśastejopakarṣa iti yatsatyaṃ kampitamiva me hṛdayam* /parivṛtya sthitvā**
tadvatsa na tvayā kathitaṃ na mayā śrutam /
VERSE_1.13
yattadūrjitamatyugraṃ kṣātraṃ tejo 'sya bhūpateḥ /
dīvyatākṣaistadānena nūnaṃ tadapi hāritam // 1.13 //
*nepathye**
{Pkt_1}samassasadu samassasadu bhaṭṭiṇī /
SktCh_1: samāśvasitu samāśvasitu bhaṭṭinī /
&sahadevaḥ&:
*nepathyābhimukhamavalokyātmagatam**
aye kathaṃ yājñasenī muhurupacīyamānabāṣpapaṭalasthagitanayanāryasamīpamupasarpati / tatkaṣṭataramāpatitam /
VERSE_1.14
yadvaidyutamiva jyotirārye kruddhe 'dya saṃbhṛtam /
tatprāvṛḍiva kṛṣṇeyaṃ nūnaṃ saṃvardhayiṣyati // 1.14 //
*tataḥ praviśati yathānirdiṣṭā draupadī ceṭī ca / draupadī sāsraṃ niśvasiti**
&ceṭī&:
{Pkt_2}samassasadu samassasadu bhaṭṭiṇī / abaṇaissadi de maṇṇuṃ ṇiccāṇubaddhakuruvelo kumālo bhīmaseṇo /
SktCh_2: samāśvasitu samāśvasitu bhaṭṭinī / apaneṣyati te manyuṃ nityānubaddhakuruvairaḥ kumāro bhīmasenaḥ /
&draupadī&:
{Pkt_3}hañje buddhimadie hodi edaṃ jai mahārāassa paḍiulo huvissadi /
SktCh_3: hañje buddhimatike bhavatyetadyadi mahārājasya pratikūlo bhaviṣyati /
&ceṭī&:
{Pkt_4}*vilokya**
eso kumālo ciṭṭhadi / tā ṇaṃ ubasappadu bhaṭṭiṇī /
SktCh_4: eṣa kumārastiṣṭhati / tadenamupasarpatu bhaṭṭinī /
&draupadī&:
{Pkt_5}hañje evvaṃ karemha /
SktCh_5: hañje evaṃ kurvaḥ /
*iti parikrāmataḥ**
&ceṭī&:
{Pkt_6}*upasṛtya**
jaadu jaadu kumālo /
SktCh_6: jayatu jayatu kumāraḥ /
&bhīmasenaḥ&:
*aśṛṇvanyattadūrjitamiti punaḥ paṭhati**
&ceṭī&:
{Pkt_7}*parivṛtya**
bhaṭṭiṇi parikubido via kumālo lakkhīadi /

SktCh_7: bhaṭṭini parikupita iva kumāraḥ lakṣyate /
&draupadī&:
{Pkt_8}hañje jai evvaṃ tā avahīraṇā bi esā maṃ assāsaadi / tā ettha ubaviṭṭhā bhavia suṇomi dāva ṇāhassa vavasidaṃ /
SktCh_8: hañje yadyevaṃ tadavadhīraṇāpyeṣā māmāśvāsayati / tadatropaviṣṭā bhūtvā śṛṇomi tāvannāthasya vyavasitam /
*ubhe tathā kurutaḥ**
&bhīmasenaḥ&:
*sakrodhaṃ sahadevamadhikṛtya**
kiṃ nāma pañcabhirgrāmaiḥ saṃdhiḥ /
VERSE_1.15
mathnāmi kauravaśataṃ samare na kopā- $ dduḥśāsanasya rudhiraṃ na pibāmyurastaḥ &
saṃcūrṇayāmi gadayā na suyodhanorū ē̃ saṃdhiṃ karotu bhavatāṃ nṛpatiḥ paṇena // 1.15 //
&draupadī&:
{Pkt_9}*saharṣaṃ janāntikam**
ṇāha assudapuvvaṃ khu de īdisaṃ vaaṇaṃ / tā puṇo bi dāva bhaṇāhi /
SktCh_9: nātha aśrutapūrvaṃ khalu ta īdṛśaṃ vacanam / tatpunarapi tāvadbhaṇa /
&bhīmasenaḥ&:
*aśṛṇvanneva mathnāmītyādi punaḥ paṭhati**
&sahadevaḥ&:
ārya kiṃ mahārājasya saṃdeśo 'vyutpanna iva gṛhītaḥ /
&bhīmasenaḥ&:
kā punaratra vyutpattiḥ /
&sahadevaḥ&:
ārya evaṃ guraṇā saṃdiṣṭam /
&bhīmasenaḥ&:
kasya /
&sahadevaḥ&:
suyodhanasya /
&bhīmasenaḥ&:
kimiti /
&sahadevaḥ&:
VERSE_1.16
indraprasthaṃ vṛkaprasthaṃ jayantaṃ vāraṇāvatam /
prayaccha caturo grāmānkaṃcidekaṃ tu pañcamam // 1.16 //
&bhīmasenaḥ&:
tataḥ kim /
&sahadevaḥ&:
tadevamanayā pratināmagrāmaprārthanayā pañcamasya cākīrtanādviṣabhojanajatugṛhadāhadyūtasabhādyapakārasthānodghāṭanamevedaṃ manye /
&bhīmasenaḥ&:
*sāṭopam**
vatsa evaṃ kṛte kiṃ kṛtaṃ bhavati /

&sahadevaḥ&:
ārya evaṃ kṛte loke tāvatsvagotrakṣayāśaṅki hṛdayamāviṣkṛtaṃ bhavati kururājasyāsaṃdheyatā ca darśitā bhavati /
&bhīmasenaḥ&:
sarvamapyetadanarthakam / kururājasya tāvadasaṃdheyatā tadaiva niveditā yadaivāsmābhirito vanaṃ gacchadbhiḥ sarvaireva kurukulasya nidhanaṃ pratijñātam / loke 'pi ca dhārtarāṣṭrakulakṣayaḥ kiṃ lajjākaro bhavatām / api ca re mūrkha
VERSE_1.17
yuṣmānhrepayati krodhālloke śatrukulakṣayaḥ /
na lajjayati dārāṇāṃ sabhāyāṃ keśakarṣaṇam // 1.17 //
&draupadī&:
{Pkt_10}*janāntikam**
ṇāha ṇa lajjanti ede / tumaṃ bi dāva mā visumarehi /
SktCh_10: nātha na lajjanta ete / tvamapi tāvanmā vismārṣīḥ /
&bhīmasenaḥ&:
*sasmaraṇam**
vatsa kathaṃ cirayati pāñcālī /
&sahadevaḥ&:
ārya kā khalu velā tatrabhavatyāḥ prāptāyāḥ / kiṃ tu roṣāveśavaśādāgatāpyāryeṇa nopalakṣitā /
&bhīmasenaḥ&:
*dṛṣṭvā sādarām**
devi samuddhatāmarṣairasmābhirāgatāpi bhavatī nopalakṣitā / ato na manyuṃ kartumarhasi /
&draupadī&:
{Pkt_11}ṇāha udāsīṇesu tumhesu maṇṇū ṇa uṇa kubidesu /
SktCh_11: nātha udāsīneṣu yuṣmāsu manyurna punaḥ kupiteṣu /
&bhīmasenaḥ&:
yadyevamapagataparībhavamātmānaṃ samarthayasva* /hastaṃ gṛhītvā pārśve samupaveśya mukhamavalokya**
kiṃ punaratrabhavatīmudvignāmivopalakṣayāmi /
&draupadī&:
{Pkt_12}ṇāha kiṃ uvveakālaṇaṃ tumhesu saṇṇihidesu /
SktCh_12: nātha kimudvegakāraṇaṃ yuṣmāsu saṃnihiteṣu /
&bhīmasenaḥ&:
kimiti nāvedayasi* /keśānavalokya**
atha vā kimāveditena
VERSE_1.18
jīvatsu pāṇḍuputreṣu dūramaproṣiteṣu ca /
pāñcālarājatanayā vahate yadimāṃ daśām // 1.18 //
&draupadī&:
{Pkt_13}hañje buddhimadie ṇivedehi dāva ṇāhassa / ko aṇṇo maha parihaveṇa khijjadi /
SktCh_13: hañje buddhimatike nivedaya tāvannāthasya / ko 'nyo mama parībhavena khidyate /
&ceṭī&:
{Pkt_14}jaṃ devī āṇavedi* /bhīmamupasṛtyāñjaliṃ baddhvā**
kumāla ido bi ahiaṃ ajja maṇṇukālaṇaṃ āsī devīe /

SktCh_14: yaddevyājñāpayati / kumāra ito 'pyadhikamadya manyukāraṇamāsīddevyāḥ /
&bhīmasenaḥ&:
kiṃ nāmāsmādapyadhikataram / tatkathaya kathaya /
VERSE_1.19
kauravyavaṃśadāve 'sminka eṣa śalabhāyate /
muktaveṇīṃ spṛśannenāṃ kṛṣṇāṃ dhūmaśikhāmiva // 1.19 //
&ceṭī&:
{Pkt_15}suṇādu kumālo / ajja khu devī ambāsahidā subhaddappamuheṇa sabattivaggeṇa parivudā ajjāe gandhālīe pādavandaṇaṃ kāduṃ gadā āsī /
SktCh_15: śṛṇotu kamāraḥ / adya khalu devyambāsahitā subhadrāpramukheṇa sapatnīvargeṇa parivṛtāryāyā gāndhāryāḥ pādavandanaṃ kartuṃ gatāsīt /
&bhīmasenaḥ&:
yuktametat / vandyāḥ khalu guravaḥ / tatastataḥ /
&ceṭī&:
{Pkt_16}tado paḍiṇiuttamāṇā bhāṇumadīe diṭṭhā /
SktCh_16: tataḥ pratinivartamānā bhānumatyā dṛṣṭā /
&bhīmasanaḥ&:
*sakrodham**
āḥ śatrorbhāryayā dṛṣṭā / hanta sthānaṃ krodhasya devyāḥ / tatastataḥ /
&ceṭī&:
{Pkt_17}tado tāe deviṃ pekkhia sahīvaaṇadiṇṇadiṭṭhīe sagavvaṃ īsi vihasia bhaṇidaṃ /
SktCh_17: tatastayā devīṃ prekṣya sakhīvadanadattadṛṣṭyā sagarvamīṣadvihasya bhaṇitam /
&bhīmasenaḥ&:
na kevalaṃ dṛṣṭoktā ca / aho kiṃ kurmaḥ / tatastataḥ /
&ceṭī&:
{Pkt_18}ai jaṇṇaseṇi pañca gāmā patthīanti tti suṇīadi / kīsa dāṇiṃ bi de kesā ṇa saṃjamīanti /
SktCh_18: ayi yājñaseni pañcagrāmāḥ prārthyanta iti śrūyate / kasmādidānīmapi te keśā na saṃyamyante /
&bhīmasenaḥ&:
sahadeva śrutam /
&sahadevaḥ&:
kimihocyate / duryodhanakalatraṃ hi sā / paśya /
VERSE_1.20
strīṇāṃ hi sāhacaryādbhavanti cetāṃsi bhartṛsadṛśāni /
madhurāpi hi mūrcchayate viṣaviṭapisamāśritā vallī // 1.20 //
&bhīmasenaḥ&:
buddhimatike tato devyā kimabhihitam /
&ceṭī&:
{Pkt_19}kumāla jai parijaṇahīṇā bhave tado devī bhaṇādi /
SktCh_19: kumāra yadi parijanahīnā bhavettadā devī bhaṇati /
&bhīmasenaḥ&:
kiṃ punarabhihitaṃ bhavatyā /
&ceṭī&:

{Pkt_20}mae evvaṃ bhaṇidaṃ / ai bhāṇumadi tumhāṇaṃ amukkesu kesesu kahaṃ amhāṇaṃ devīe kesā saṃjamīanti tti /
SktCh_20: mayā evaṃ bhaṇitam / ayi bhānumati yuṣmākamamukteṣu keśeṣu kathamasmākaṃ devyāḥ keśāḥ saṃyamyanta iti /
&bhīmasenaḥ&:
*saparitoṣam**
sādhu buddhimatike sādhu / tadabhihitaṃ yadasmatparijanocitam* /svābharaṇāni buddhimatikāyai prayacchati**
atrabhavati pāñcālarājatanaye śrūyatām / acireṇaiva kālena
VERSE_1.21
cañcadbhujabhramitacaṇḍagadābhighāta- $ saṃcūrṇitoruyugalasya suyodhanasya &
styānāvanaddhaghanaśoṇitaśoṇapāṇi- ē̃ ruttaṃsayiṣyati kacāṃstava devi bhīmaḥ // 1.21 //
[saṃdhyaṅga / value="parinyāsa" resp="V 6.71" from="pl3"]
&draupadī&:
{Pkt_21}kiṃ ṇāha dukkaraṃ tue parikubideṇa /
aṇugeṇhantu edaṃ vavasidaṃ de bhādaro /
SktCh_21: kiṃ nātha duṣkaraṃ tvayā parikupitena / anugṛhṇantvetadvyavasitaṃ te bhrātaraḥ /
[saṃdhyaṅga / value="vilobhana" resp="V 6.72" from="ch21" to="pl4"]
&sahadevaḥ&:
anugṛhītametadasmābhiḥ /
*nepathye mahānkalakalaḥ / sarve savismayamākarṇayanti**
&bhīmasenaḥ&:
VERSE_1.22
manthāyastārṇavāmbhaḥplutakuharavalanmandaradhvānadhīraḥ $ koṇāghāteṣu garjatpralayaghanaghaṭānyo 'nyasaṃghaṭṭacaṇḍaḥ &
kṛṣṇākrodhāgradūtaḥ kurukulanidhanotpātanirghātavātaḥ ē̃ kenāsmatsiṃhanādapratirasitasakho dundubhistāḍyate 'yam // 1.22 //
*praviśya saṃbhrāntaḥ**
&kañcukī&:
kumāra eṣa khalu bhagavānvāsudevaḥ /
*sarve kṛtāñjalayaḥ samuttiṣṭhanti**
&bhīmasenaḥ&:
*sasaṃbhramam**
kvāsau bhagavān /
&kañcukī&:
pāṇḍavapakṣapātāmarṣitena suyodhanena saṃyantumārabdhaḥ /
*sarve saṃbhramaṃ nāṭayanti**
&bhīmasenaḥ&:
kiṃ saṃyataḥ /
&kañcukī&:
na hi na hi saṃyantumārabdhaḥ /
&bhīmasenaḥ&:
kiṃ kṛtaṃ devena /
&kañcukī&:
tataḥ sa mahātmā darśitaviśvarūpatejaḥsaṃpātamūrcchitamavadhūya kurukulamasmacchibirasaṃniveśamanuprāptaḥ / kamāramavilambitaṃ draṣṭumicchati /

&bhīmasenaḥ&:
*sopahāsam**
kiṃ nāma durātmā suyodhano bhagavantaṃ saṃyantumicchati* /ākāśe dattadṛṣṭiḥ**
āḥ durātmankurukulapāṃsana evamatikrāntamaryāde tvayi nimittamātreṇa pāṇḍavakrodhena bhavitavyam /
&sahadevaḥ&:
ārya kimasau durātmā suyodhano vāsudevamapi bhagavantaṃ svena rūpeṇa na jānāti /
&bhīmasenaḥ&:
vatsa mūḍhaḥ khalvayaṃ durātmā / kathaṃ jānātu / paśya /
VERSE_1.23
ātmārāmā vihitamatayo nirvikalpe samādhau $ jñānodrekādvighaṭitatamogranthayaḥ sattvaniṣṭhāḥ &
yaṃ vīkṣante kamapi tamasāṃ jyotiṣāṃ vā parastā- ē̃ ttaṃ mohāndhaḥ kathamayamamuṃ vettu devaṃ purāṇam // 1.23 //
ārya jayaṃdhara kimidānīmadhyavasyati guruḥ /
&kañcukī&:
svayameva gatvā mahārājasyādhyavasitaṃ jñāsyati kumāraḥ /
*iti niṣkrāntaḥ**
*nepathye kalakalānantaram**
bho bho drupadavirāṭavṛṣṇyandhakasahadevaprabhṛtayo 'smadakṣauhiṇīpatayaḥ kauravacamūpradhānayodhāśca śṛṇvantu bhavantaḥ /
VERSE_1.24
yatsatyavratabhaṅgabhīrumanasā yatnena mandīkṛtaṃ $ yadvismartumapīhitaṃ śamavatā śāntiṃ kulasyecchatā &
taddyūtāraṇisaṃbhṛtaṃ nṛpavadhūkeśāmbarākarṣaṇaiḥ ē̃ krodhajyotiridaṃ mahatkuruvane yaudhiṣṭhiraṃ jṛmbhate // 1.24 //
&bhīmasenaḥ&:
*ākarṇya / saharṣam**
jṛmbhatāṃ jṛmbhatāmapratihataprasaramāryasya krodhajyotiḥ /
&draupadī&:
{Pkt_22}ṇāha kiṃ dāṇiṃ eso palaajalaharatthaṇidamaṃsalo khaṇe khaṇe samaradunduhī tāḍīadi /
SktCh_22: nātha kimidānīmeṣa pralayajaladharastanitamāṃsalaḥ kṣaṇe kṣaṇe samaradundubhistāḍyate /
&bhīmasenaḥ&:
devi kimanyat / yajñaḥ pravartate /
&draupadī&:
{Pkt_23}*savismayam**
ko eso jaṇṇo /
SktCh_23: ka eṣa yajñaḥ /
&bhīmasenaḥ&:
raṇayajñaḥ / tathā hi
VERSE_1.25
catvāro vayamṛtvijaḥ sa bhagavānkarmopadeṣṭā hariḥ $ saṃgrāmādhvaradīkṣito narapatiḥ patnī gṛhītavratā &
kauravyāḥ paśavaḥ priyāparibhavakleśopaśāntiḥ phalaṃ ē̃ rājanyopanimantraṇāya rasati sphītaṃ yaśodundubhiḥ // 1.25 //
&sahadevaḥ&:
ārya gacchāmo vayamidānīṃ gurujanānujñāptā kikramānurūpamācaritum /
&bhīmasenaḥ&:

vatsa ete vayamudyatā evāryasyānujñānamanuṣṭhātum* /
utthāya**
devi gacchāmo vayamidānīṃ kurukulakṣayāya /
&draupadī&:
{Pkt_24}*bāṣpaṃ dhārayantī**
ṇāha asurasamarāhimuhassa hariṇo via maṅgalaṃ tumhāṇaṃ hodu /
SktCh_24: nātha asurasamarābhimukhasya hareriva maṅgalaṃ yuṣmākaṃ bhavatu /
&ubhau&:
pratigṛhītaṃ maṅgalavacanamasmābhiḥ /
&draupadī&:
{Pkt_25}aṇṇaṃ ca ṇāha puṇo bi tumhehiṃ samarādo āacchia ahaṃ samāsāsaidavvā /
SktCh_25: anyacca nātha punarapi yuṣmābhiḥ samarādāgatyāhaṃ samāśvāsayitavyā /
&bhīmasenaḥ&:
nanu pāñcālarājatanaye kimadyāpyalīkāśvāsanayā /
VERSE_1.26
bhūyaḥ paribhavaklāntilajjāvidhuritānanam /
aniḥśeṣitakauravyaṃ na paśyasi vṛkodaram // 1.26 //
&draupadī&:
{Pkt_26}ṇāha mā khu mā khu jaṇṇaseṇīparihavuddībidakobāṇalā aṇavekkhidasarīrā saṃcarissaha / jado appamattasaṃcaraṇijjāiṃ riubalāiṃ suṇīanti /
SktCh_26: nātha mā khalu mā khalu yājñasenīparibhavoddīpitakopānalā anapekṣitaśarīrāḥ saṃcariṣyatha / yato 'pramattasaṃcaraṇīyāni ripubalāni śrūyante /
&bhīmasenaḥ&:
ayi sukṣatriye
VERSE_1.27
anyo 'nyāsphālabhinnadviparudhiravasāmāṃsamastiṣkapaṅke $ magnānāṃ syandanānāmuparikṛtapadanyāsavikrāntapattau &
sphītāsṛkpānagoṣṭhīrasadaśivaśivātūryanṛtyatkabandhe ē̃ saṃgrāmaikārṇavāntaḥpayasi vicarituṃ paṇḍitāḥ pāṇḍuputrāḥ // 1.27 //
*iti niṣkrāntāḥ sarve**
iti prathamo 'ṅkaḥ /
ACT_2
dvitīyo 'ṅkaḥ /
*tataḥ praviśati kañcukī**
&kañcukī&:
ādiṣṭo 'smi mahārājaduryodhanena / vinayaṃdhara satvaraṃ gaccha tvam / anviṣyatāṃ devī bhānumatī / api nivṛttāmbāyāḥ pādavandanasamayānna veti / yatastāṃ vilokya nihatābhimanyavo rādheyajayadrathaprabhṛtayo 'smatsenāpatayaḥ samarabhūmiṃ gatvā sabhājayitavyā iti / tanmayā drutataraṃ gantavyam / aho prabhaviṣṇutā mahārājasya yanmama jarasābhibhūtasya maryādāmātramevāvarodhavyāpāraḥ / atha vā kimiti jarāmupālabheya yataḥ sarvāntaḥpurikāṇāmeva vyāvahāriko veṣaśceṣṭā ca / tathā hi
VERSE_2.1
noccaiḥ satyapi cakṣuṣīkṣitamalaṃ śrutvāpi nākarṇitaṃ $ śaktenāpyadhikāra ityadhikṛtā yaṣṭiḥ samālambitā &
sarvatra skhaliteṣu dattamanasā yātaṃ mayā noddhataṃ ē̃ sevāsvīkṛtajīvitasya jarasā kiṃ nāma yanme kṛtam // 2.1 //
*parikramya dṛṣṭvākāśe**
vihaṃgike api śvaśrūjanapādavandanaṃ kṛtvā pratinivṛttā bhānumatī* /karṇaṃ dattvā**
kiṃ kathayasi / eṣā bhānumatī devī patyuḥ samaravijayāśaṃsayā nirvartitagurudevapādavandanādyaprabhṛtyārabdhaniyamā bālodyāne tiṣṭhatīti / tadbhadre gaccha tvamātmavyāpārāya yāvadahamapyatrasthāṃ devīṃ mahārājāya nivedayāmi* /iti parikramya**
sādhu pativrate sādhu strībhāve 'pi vartamānā varaṃ bhavatī na punarmahārājaḥ yo 'yamudyateṣu balavatsvabalavatsu vā vāsudevasahāyeṣu pāṇḍuputreṣvariṣvadyāpyantaḥpuravihāramanubhavati* /vicintya**
idamaparamayathātathaṃ svāminaśceṣṭitam / kutaḥ

VERSE_2.2
ā śastragrahaṇādakuṇṭhaparaśostasyāpi jetā mune- $ stāpāyāsya na pāṇḍusūnubhirayaṃ bhīṣmaḥ śaraiḥ śāyitaḥ &
prauḍhānekadhanurdharārivijayaśrāntasya caikākino ē̃ bālasyāyamarātilūnadhanuṣaḥ prīto 'bhimanyorvadhāt // 2.2 //
sarvathā daivaṃ naḥ svasti kariṣyati / tadyāvadatrasthāṃ devīṃ mahārājāya nivedayāmi* /iti niṣkrāntaḥ**
viṣkambhakaḥ /
*tataḥ praviśatyāsanasthā devī bhānumatī sakhī ceṭī ca**
&sakhī&:
{Pkt_27}sahi bhāṇumadi kīsa dāṇiṃ tumaṃ sibiṇaadaṃsaṇamettassa kide ahimāṇiṇo mahārāadujjohaṇassa mahisī bhavia evvaṃ vialiadhīrabhāvā adimettaṃ saṃtappasi /
SktCh_27: sakhi bhānumati kasmādidānīṃ tvaṃ svapnadarśanamātrasya kṛte 'bhimānino mahārājaduryodhanasya mahiṣī bhūtvaivaṃ vigalitadhīrabhāvātimātraṃ saṃtapyase /
&ceṭī&:
{Pkt_28}bhaṭṭiṇi sohaṇaṃ bhaṇādi suvaaṇā / sibiṇaanto jaṇo kiṃ ṇa khu palabadi /
SktCh_28: bhaṭṭini śobhanaṃ vadati suvadanā / svapañjanaḥ kiṃ na khalu pralapati /
&bhānumatī&:
{Pkt_29}hañje evvaṃ edaṃ / kiṃ du edaṃ sibiṇaaṃ adimettaṃ akusaladaṃsaṇaṃ me paḍibhādi /
SktCh_29: hañje evametat / kiṃ tvayaṃ svapno 'timātramakuśaladarśano me pratibhāti /
&sakhī&:
{Pkt_30}piasahi jai evvaṃ tā kahehi sibiṇaaṃ jeṇa amhe bi paḍiṭṭhābaantīo dhammappasaṃsāe devadāsaṃkittaṇeṇa duvvādipaḍiggaheṇa a paḍihaḍissāmo /
SktCh_30: priyasakhi yadyevaṃ tatkathaya svapnaṃ yenāvāmapi pratiṣṭhāpayantyau dharmapraśaṃsayā devatāsaṃkīrtanena dūrvādiparigraheṇa ca parihariṣyāvaḥ /
&ceṭī&:
{Pkt_31}sohaṇaṃ kkhu bhaṇādi suvaaṇā / akusaladaṃsaṇā sibiṇaā devadāṇaṃ pasaṃsāe kusalapariṇāmā honti tti suṇīadi /
SktCh_31: śobhanaṃ khalu bhaṇati suvadanā / akuśaladarśanāḥ svapnā devatānāṃ praśaṃsayā kuśalapariṇāmā bhavantīti śrūyate /
&bhānumatī&:
{Pkt_32}jai evvaṃ tā kahaissaṃ / avahidā dāva hohi /
SktCh_32: yadyevaṃ tatkathayiṣye / avahitā tāvadbhava /
&sakhī&:
{Pkt_33}avahidamhi / kahedu piasahī /
SktCh_33: avahitāsmi / kathayatu priyasakhī /
&bhānumatī&:
{Pkt_34}halā bhaeṇa visumaridamhi / tā ciṭṭha jāva savvaṃ sumaria kahaissaṃ* /iti cintāṃ nāṭayati**
SktCh_34: halā bhayena vismṛtāsmi / tattiṣṭha yāvatsarvaṃ smṛtvā kathayiṣyāmi /
*tataḥ praviśati duryodhanaḥ kañcukī ca**
&duryodhanaḥ&:
sūktamidaṃ kasyacit /
VERSE_2.3
guptyā sākṣānmahānalpaḥ svayamanyena vā kṛtaḥ /
karoti mahatīṃ prītimapakāro 'pakāriṇām // 2.3 //
yenādya droṇakarṇajayadrathādibhirhatamabhimanyumupaśrutya samucchvāsitamiva naścetasā /
&kañcukī&:
deva nedamatiduṣkaramācāryaśastraprabhāvāṇāṃ karṇajayadrathayorvā / kā nāmātra ślāghā /
&rājā&:

vinayaṃdhara kimāha bhavān / eko bahubhirbālo lūnaśarāsanaśca nihata ityatra kā ślāghā kurupuṃgavānāmiti / mūḍha paśya /
VERSE_2.4
hate jarati gāṅgeye puraskṛtya śikhaṇḍinam /
yā ślāghā pāṇḍuputrāṇāṃ saivāsmākaṃ bhaviṣyati // 2.4 //
&kañcukī&:
*savailakṣyam**
deva na mamāyaṃ saṃkalpaḥ / kiṃ tu bhavatpauruṣapratīghāto 'smābhirnāvalokitapūrva ityata evaṃ vijñāpayāmi /
&rājā&:
evamidam /
VERSE_2.5
sahabhṛtyagaṇaṃ sabāndhavaṃ sahamitraṃ sasutaṃ sahānujam /
svabalena nihanti saṃyuge na cirātpāṇḍusutaḥ suyodhanam // 2.5 //
&kañcukī&:
*karṇau pidhāya sabhayam**
śāntaṃ pāpam / pratihatamamaṅgalam /
&rājā&:
vinayaṃdhara kiṃ mayoktam /
&kañcukī&:
*sahabhṛtyagaṇaṃ sabāndhavaṃ sahamitraṃ sasutaṃ sahānujam / svabalena nihanti saṃyuge na cirātpāṇḍusutaṃ suyodhanaḥ // iti paṭhati**
etadviparītamabhihitaṃ devena /
&rājā&:
vinayaṃdhara adya khalu bhānumatī yathāpūrvaṃ māmanāmantrya vāsabhavanātprātareva niṣkrānteti vyākṣiptaṃ me manaḥ / tadādeśaya tamuddeśaṃ yatrasthā bhānumatī /
&kañcukī&:
ita ito devaḥ /
*ubhau parikrāmataḥ**
&kañcukī&:
*puro 'valokya samantato gandhamāghrāya**
deva paśya paśya / etattuhinakaṇaśiśirasamīraṇodvellitabandhanacyutaśephālikāviracitakusumaprakaramīṣadālohitamugdhavadhūkapolapāṭalalodhraprasūnavijitaśyāmalatāsaubhāgyamunmīlitabakulakundakusumasurabhiśītalaṃ prabhātakālaramaṇīyamagrataste bālodyānam / tadavalokayatu devaḥ / tathā hi
VERSE_2.6
prāleyamiśramakarandakarālakośaiḥ $ puṣpaiḥ samaṃ nipatitā rajanīprabuddhaiḥ &
arkāṃśubhinnamukulodarasāndragandha- ē̃ saṃsūcitāni kamalānyalayaḥ patanti // 2.6 //
&rājā&:
*samantādavalokya**
vinayaṃdhara idamaparamamuṣminnuṣasi ramaṇīyam / paśya /
VERSE_2.7
jṛmbhārambhapravitatadalopāntajālapraviṣṭai- $ rhastairbhānornṛpataya iva spṛśyamānā vibuddhāḥ &
strībhiḥ sārdhaṃ ghanaparimalastokalakṣyāṅgarāgā ē̃ muñcantyete vikacanalinīgarbhaśayyāṃ dvirephāḥ // 2.7 //
&kañcukī&:
deva nanveṣā devī bhānumatī suvadanayā taralikayā ca paryupāsyamānā tiṣṭhati / tadupasarpatu devaḥ /
&rājā&:

*dṛṣṭvā**
ārya vinayaṃdhara gaccha tvaṃ sāṃgrāmikaṃ me rathamupakalpayitum / ahamapyeṣa devīṃ dṛṣṭvānupadamāgata eva /
&kañcukī&:
eṣa kṛto devādeśaḥ* /iti niṣkrāntaḥ**
&sakhī&:
{Pkt_35}piasahi abi sumaridaṃ tue /
SktCh_35: priyasakhi api smṛtaṃ tvayā /
&bhānumatī&:
{Pkt_36}sahi sumaridaṃ / ajja kila pamadavaṇe āsīṇāe mama aggado keṇa bi adisaidadivvarūbiṇā ṇauleṇa ahisadaṃ vābādidaṃ /
SktCh_36: sakhi smṛtam / adya kila pramadavana āsīnāyā mamāgrataḥ kenāpyatiśayitadivyarūpiṇā nakulenāhiśataṃ vyāpāditam /
&ubhe&:
{Pkt_37}*apavāryātmagatam**
santaṃ pābaṃ paḍihadaṃ amaṅgalaṃ* /prakāśam**
tado tado /
SktCh_37: śāntaṃ pāpaṃ pratihatamamaṅgalam / tatastataḥ /
&bhānumatī&:
{Pkt_38}adisaṃdābobagahīahiaāe visumaridaṃ mae / tā puṇo bi sumaria kahaissaṃ /
SktCh_38: atisaṃtāpopagṛhītahṛdayayā vismṛtaṃ mayā / tatpunarapi smṛtvā kathayiṣye /
&rājā&:
aho devī bhānumatī suvadanātaralikābhyāṃ saha kimapi mantrayamāṇā tiṣṭhati / bhavatu / anena latājālenāntaritaḥ śṛṇomi tāvadāsāṃ viśrabdhālāpam* /iti tathā sthitaḥ**
&sakhī&:
{Pkt_39}sahi alaṃ saṃdābeṇa / kahedu piasahī /
SktCh_39: sakhi alaṃ saṃtāpena / kathayatu priyasakhī /
&rājā&:
kiṃ nu khalvasyāḥ saṃtāpakāraṇam / atha vānāmantrya māmiyamadya vāsabhavanānniṣkrānteti samarthita evāsyā mayā kopaḥ / ayi bhānumati aviṣayaḥ khalu duryodhano bhavatyāḥ kopasya /
VERSE_2.8
kiṃ kaṇṭhe śithilīkṛto bhujalatāpāśaḥ pramādānmayā $ nidrācchedavivartaneṣvabhimukhaṃ nādyāsi saṃbhāvitā &
anyastrījanasaṃkathālaghurahaṃ svapne tvayā lakṣito ē̃ doṣaṃ paśyasi kaṃ priye parijanopālambhayogye mayi // 2.8 //
*vicintya**
atha vā
VERSE_2.9
iyamasmadupāśrayaikacittā manasā premanibaddhamatsareṇa /
niyataṃ kupitātivallabhatvātsvayamutprekṣya mamāparādhaleśam // 2.9 //
tathāpi śṛṇumastāvatkiṃ vakṣyatīti /
&bhānumatī&:
{Pkt_40}halā haṃ tado tassa adisaidadivvarūbiṇo ṇaulassa daṃsaṇeṇa ussuā jādā /
SktCh_40: halā ahaṃ tatastasyātiśayitadivyarūpiṇo nakulasya darśanenotsukā jātā /
&rājā&:
*savailakṣyam**
kiṃ nāmātiśayitadivyarūpiṇo nakulasya darśanenotsukā jātā / tatkimanayā pāpayā mādrīsutānuraktayā vayamevaṃ vipralabdhāḥ* /sotprekṣamiyamasmaditi paṭhitvā**

mūḍha duryodhana kulaṭāvipralabhyamānamātmānaṃ bahumanyamāno 'dhunā kiṃ vakṣyasi* /kiṃ kaṇṭha ityādi paṭhitvā diśo 'valokya**
aho etadarthamevāsyāḥ prātareva viviktasthānābhilāṣaḥ sakhījanasaṃkathāsu ca pakṣapātaḥ / duryodhanastu mohādavijñātabandhakīhṛdayasāraḥ kvāpi paribhrāntaḥ / āḥ pāpe matparigrahapāṃsule
VERSE_2.10
tadbhīrutvaṃ tava mama puraḥ sāhasānīdṛśāni $ ślāghā sāsmadvapuṣi vinayavyutkrame 'pyeṣa rāgaḥ &
taccaudāryaṃ mayi jaḍamatau cāpale ko 'pi panthāḥ ē̃ khyāte tasminvitamasi kule janma kaulīnametat // 2.10 //
&sakhī&:
{Pkt_41}tado tado /
SktCh_41: tatastataḥ /
&bhānumatī&:
{Pkt_42}tado ujjhia taṃ āsaṇaṭṭhāṇaṃ ladāmaṇḍabaṃ paviṭṭhā / tado so bi maṃ aṇusaranto evva ladāmaṇḍabaṃ paviṭṭho /
SktCh_42: tata ujjhitvā tadāsanasthānaṃ latāmaṇḍapaṃ praviṣṭā / tataḥ so 'pi māmanusaranneva latāmaṇḍapaṃ praviṣṭaḥ /
&rājā&:
aho kuṭalocitamasyāḥ pāpāyā aśālīnatvam /
VERSE_2.11
yasmiṃścirapraṇayanirbharabaddhabhāva- $ māvedito rahasi matsuratopabhogaḥ &
tatraiva duścaritamadya nivedayantī ē̃ hrīṇāsi pāpahṛdaye na sakhījane 'smin // 2.11 //
&ubhe&:
{Pkt_43}tado tado /
SktCh_43: tatastataḥ /
&bhānumatī&:
{Pkt_44}tado teṇa sagavvaṃ pasāriakareṇa apahariaṃ me thaṇaṃsuaṃ /
SktCh_44: tatastena sagarvaṃ prasāritakareṇāpahṛtaṃ me stanāṃśukam /
&rājā&:
*vicintya**
sagarvaṃ prasāritakareṇāpahṛtaṃ me stanāṃśukam* /sakrodham**
alamataḥ paraṃ śrutvā / bhavatu tāvattasya paravanitāskandanapragalbhasya mādrīsutahatakasya jīvitamapaharāmi* /kiṃcidgatvā vicintya**
atha veyameva tāvatpāpaśīlā prathamamanuśāsanīyā* /iti nivartate**
&ubhe&:
{N_45}tado tado /
SktCh_45: tatastataḥ /
&bhānumatī&:
{Pkt_46}tado haṃ ajjauttassa pabhādamaṅgalatūraravamisseṇa vāravilāsiṇīsaṃgīdasaddeṇa paḍibodhidamhi /
SktCh_46: tato 'hamāryaputrasya prabhātamaṅgalatūryaravamiśreṇa vāravilāsinīsaṃgītaśabdena pratibodhitāsmi /
&rājā&:
*savitarkam**
kiṃ nu pratibodhitāsmīti svapnadarśanamanayā varṇitaṃ bhavet* /vicintya**
bhavatu sakhīvacanādvyaktirbhaviṣyati /
*ubhe saviṣādamanyo 'nyaṃ paśyataḥ**
&suvadanā&:
{Pkt_47}jaṃ kiṃ bi ettha accāhidaṃ taṃ bhāīrahīppamuhāṇaṃ ṇaīṇaṃ salileṇa avaharīadu / bhaavadāṇaṃ bamhaṇāṇaṃ bi āsīsāe āhudihudeṇa pajjalideṇa bhaavadā hudāsaṇeṇa a ṇassadu /

SktCh_47: yatkimapyatrātyāhitaṃ tadbhāgīrathīpramukhāṇāṃ nadīnāṃ salilenāpahriyatām / bhagavatāṃ brāhmaṇānāmapyāśiṣāhutihutena prajvalitena bhagavatā hutāśanena ca naśyatu /
&rājā&:
alaṃ vikalpena / svapnadarśanamevaitadanayā varṇitam / mayā punarmandadhiyānyathaiva saṃbhāvitam /
VERSE_2.12
diṣṭyārdhaśrutivipralambhajanitakrodhādahaṃ no gato $ diṣṭyā no paruṣaṃ ruṣārdhakathane kiṃcinmayā vyāhṛtam &
māṃ pratyāyayituṃ vimūḍhahṛdayaṃ diṣṭyā kathāntaṃ gatā ē̃ mithyādūṣitayānayā virahitaṃ diṣṭyā na jātaṃ jagat // 2.12 //
&bhānumatī&:
{Pkt_48}halā kahehi kiṃ ettha suhasūaaṃ /
SktCh_48: halā kathaya kimatra śubhasūcakam /
&sakhī ceṭī ca&:
{Pkt_49}*anyo 'nyamavalokyāpavārya**
ettha ṇatthi thoaṃ bi suhasūaaṃ / jai ettha alīaṃ kahaissaṃ tā piasahīe abarāhiṇī bhavissaṃ / so evva siṇiddho jaṇo jo pucchido parusaṃ bi hidaṃ bhaṇādi* /prakāśam**
sahi savvaṃ evva edaṃ asuhaṇivedaṇaṃ / tā devadāṇaṃ paṇāmeṇa dujādijaṇapaḍiggaheṇa a antarīadu / ṇa hu dāṭhiṇo ṇaulassa vā daṃsaṇaṃ ahisadavahaṃ a sibiṇae pasaṃsanti viakkhaṇā /
SktCh_49: atra nāsti stokamapi śubhasūcakam / yadyatrālīkaṃ kathayiṣye tatpriyasakhyā aparādhinī bhaviṣyāmi / sa eva snigdho jano yaḥ pṛṣṭaḥ paruṣamapi hitaṃ bhaṇati / sakhi sarvamevaitadaśubhanivedanam / taddevatānāṃ praṇāmena dvijātijanapratigraheṇa cāntaryatām / na khalu daṃṣṭriṇo nakulasya vā darśanamahiśatavadhaṃ ca svapne praśaṃsanti vicakṣaṇāḥ /
&rājā&:
avitathamāha suvadanā / nakulena pannagaśatavadhaḥ stanāṃśukāpaharaṇaṃ ca niyatamariṣṭodarkaṃ tarkayāmi /
VERSE_2.13
paryāyeṇa hi dṛśyante svapnāḥ kāmaṃ śubhāśubhāḥ /
śatasaṃkhyā punariyaṃ sānujaṃ spṛśatīva mām // 2.13 //
*vāmākṣispandanaṃ sūcayitvā**
āḥ mamāpi nāma duryodhanasyānimittāni hṛdayakṣobhamāvedayanti* /sāvaṣṭambham**
atha vā bhīrujanahṛdayaprakampaneṣu kā gaṇanā duryodhanasyaivaṃvidheṣu / gītaścāyamartho 'ṅgirasā /
VERSE_2.14
grahāṇāṃ caritaṃ svapno 'nimittānyupayācitam /
phalanti kākatālīyaṃ tebhyaḥ prājñā na bibhyati // 2.14 //
tadbhānumatyāḥ strīsvabhāvasulabhāmalīkāśaṅkāmapanayāmi /
&bhānumatī&:
{Pkt_50}halā suvaaṇe pekkha dāva udaagirisiharantaridavimukkarahavaro vialidasaṃjhārāappasaṇṇadurāloamaṇḍalo jādo bhaavaṃ diahaṇāho /
SktCh_50: halā suvadane paśya tāvadudayagiriśikharāntaritavimuktarathavaro vigalitasaṃdhyārāgaprasannadurālokamaṇḍalo jāto bhagavāndivasanāthaḥ /
&sakhī&:
{Pkt_51}sahi rosāṇidakaṇaapattasariseṇa ladājālantarobahidakiraṇaṇivaheṇa piñjaridujjāṇabhūmibhāo duppekkhaṇijjo bhaavaṃ sahassarassī saṃvutto / tā samao de lohidacandaṇakusumagabbheṇa aggheṇa pajjubaṭṭhāduṃ /
SktCh_51: sakhi roṣāṇitakanakapatrasadṛśena latājālāntaropahitakiraṇanivahena piñjaritodyānabhūmibhāgo duḥprekṣaṇīyo bhagavānsahasraraśmiḥ saṃvṛttaḥ / tatsamayaste lohitacandanakusumagarbheṇārgheṇa paryupasthātum /
&bhānumatī&:
{Pkt_52}hañje taralie ubaṇehi me agghabhāaṇaṃ jāva bhaavado sahassarassiṇo sabariaṃ ṇivvattemi /
SktCh_52: hañje taralike upanaya me 'rghyabhājanaṃ yāvadbhagavataḥ sahasraraśmeḥ saparyāṃ nirvartayāmi /
&ceṭī&:
{Pkt_53}jaṃ devī āṇabedi* /iti niṣkrāntā**
SktCh_53: yaddevyājñāpayati /
&rājā&:
ayameva sādhutarovasaraḥ priyāsamīpamupagantum* /ityupasarpati**

*praviśya**
&ceṭī&:
{Pkt_54}bhaṭṭiṇi edaṃ agghabhāaṇaṃ / tā ṇivvattīadu bhaavado sahassarassiṇo sabariā /
SktCh_54: bhaṭṭini idamarghyabhājanam / tannivartyatāṃ bhagavataḥ sahasraraśmeḥ saparyā /
&sakhī&:
{Pkt_55}*vilokyātmagatam**
kahaṃ mahārāo āado / hanta jādo se ṇiamabhaṅgo /
SktCh_55: kathaṃ mahārāja āgataḥ / hanta jāto 'syā niyamabhaṅgaḥ /
*rājopasṛtya saṃjñayā parijanamutsārya svayamevārghyapātraṃ gṛhītvā dadāti**
&bhānumatī&:
{Pkt_56}*dinakarābhimukhī bhūtvā**
bhaavaṃ ambaramahāsarekkasahassapatta puvvadihāvahūmuhamaṇḍalakuṅkumavisesaa saalabhuaṇekkaraaṇappadība jaṃ ettha sibiṇaadaṃsaṇe kiṃ bi accāhidaṃ taṃ bhaavado paṇāmeṇa sabhāduassa ajjauttassa kusalapariṇāmi hodu* /arghyaṃ dattvā**
hañje taralie ubaṇehi me kusumāiṃ / abarāṇaṃ bi devadāṇaṃ sabariaṃ ṇivvattemi* /hastau prasārayati**
SktCh_56: bhagavannambaramahāsaraekasahasrapatra pūrvadiśāvadhūmukhamaṇḍalakuṅkumaviśeṣaka sakalabhuvanaikaratnapradīpa yadatra svapnadarśane kimapyatyāhitaṃ tadbhagavataḥ praṇāmena sabhrātṛkasyāryaputrasya kuśalapariṇāmi bhavatu / hañje taralike upanaya me kusumāni / aparāsāmapi devatānāṃ saparyāṃ nirvartayāmi /
*rājā puṣpāṇyupanayati sparśasukhamabhinīya ca kusumāni bhūmau pātayati**
&bhānumatī&:
{Pkt_57}*saroṣam**
aho pamādo pariaṇassa* /parivṛtya dṛṣṭvā sasaṃbhramam**
kahaṃ ajjautto /
SktCh_57: aho pramādaḥ parijanasya / kathamāryaputraḥ /
&rājā&:
devi anipuṇaḥ parijano 'yamevaṃvidhe sevāvakāśe / tatprabhavatyatrānuśāsane devī /
*bhānumatī lajjāṃ nāṭayati**
&rājā&:
ayi priye
VERSE_2.15
vikira dhavaladīrghāpāṅgasaṃsarpi cakṣuḥ $ parijanapathavartinyatra kiṃ saṃbhrameṇa &
smitamadhuramudāraṃ devi māmālapoccaiḥ ē̃ prabhavati mama pāṇyorañjaliḥ sevituṃ tvām // 2.15 //
&bhānumatī&:
{Pkt_58}ajjautta abbhaṇuṇṇādāe tue atthi me kassiṃ bi ṇiame ahilāso /
SktCh_58: āryaputra abhyanujñātāyāstvayāsti me kasminnapi niyame 'bhilāṣaḥ /
&rājā&:
śrutavistāra evāsmi bhavatyāḥ svapnavṛttāntaṃ prati / tadalamevaṃ prakṛtisukumāramātmānaṃ khedayitum /
&bhānumatī&:
{Pkt_59}ajjautta adimettaṃ me saṅkā bāhei / tā aṇumaṇṇadu maṃ ajjautta /
SktCh_59: āryaputra atimātraṃ māṃ śaṅkā bādhate / tadanumanyatāṃ māmāryaputraḥ /
&rājā&:
*sagarvam**
devi alamanayā śaṅkayā / paśya /
VERSE_2.16

kiṃ no vyāptadiśāṃ prakampitabhuvāmakṣauhiṇīnāṃ phalaṃ $ kiṃ droṇena kimaṅgarājaviśikhairevaṃ yadi klāmyasi &
bhīru bhrātṛśatasya me bhujavanacchāyāṃ sukhopasthitā ē̃ tvaṃ duryodhanakesarīndragṛhiṇī śaṅkāspadaṃ kiṃ tava // 2.16 //
&bhānumatī&:
{Pkt_60}ajjautta ṇa hu kiṃ bi me saṅkākālaṇaṃ tumhesu saṇṇihidesu / kiṃ tu ajjauttassa evva maṇorahasaṃpattiṃ abhiṇandāmi /
SktCh_60: āryaputra na khalu kimapi me śaṅkākāraṇaṃ yuṣmāsu saṃnihiteṣu / kiṃ tvāryaputrasyaiva manorathasaṃpattimabhinandāmi /
&rājā&:
ayi sundari etāvanta eva manorathā yadahaṃ dayitayā saṃgataḥ svecchayā viharāmīti / paśya /
VERSE_2.17
premābaddhastimitanayanāpīyamānābjaśobhaṃ $ lajjāyogādaviśadakathaṃ mandamandasmitaṃ vā &
vaktrenduṃ te niyamamuṣitālaktakāgrādharaṃ vā / ē̃ pātuṃ vāñchā paramasulabhaṃ kiṃ nu duryodhanasya // 2.17 //
*nepathye mahānkalakalaḥ / sarva ākarṇayanti**
&bhānumatī&:
{Pkt_61}*sabhayaṃ rājānaṃ pariṣvajya**
parittāadu parittāadu ajjautto /
SktCh_61: paritrāyatāṃ paritrāyatāmāryaputraḥ /
&rājā&:
*samantādavalokya**
priye alaṃ saṃbhrameṇa / paśya /
VERSE_2.18
dikṣu vyūḍhāṅghripāṅgastṛṇajaṭilacalatpāṃśudaṇḍo 'ntarikṣe $ jhāṃkārī śarkarālaḥ pathiṣu viṭapināṃ skandhakāṣaiḥ sadhūmaḥ &
prāsādānāṃ nikuñjeṣvabhinavajaladodgāragambhīradhīra- ē̃ ścaṇḍārambhaḥ samīro vahati paridiśaṃ bhīru kiṃ saṃbhrameṇa // 2.18 //
&sakhī&:
{Pkt_62}mahārāo pavisadu edaṃ dārupavvaapāsādaṃ / uvveakārī khu aaṃ utthidaparusaraakalusīkidaṇaaṇo ummūlidataruvarasaddavittatthamandurāparibbhaṭṭhavallahatulaṃgamapajjāulīkidajaṇapaddhaī bhīsaṇo samīraṇāsāro /
SktCh_62: mahārājaḥ praviśatvimaṃ dāruparvataprāsādam / udvegakārī khalvayamutthitaparuṣarajaḥkaluṣīkṛtanayana unmūlitataruvaraśabdavitrastamandurāparibhraṣṭavallabhaturaṃgamaparyākulīkṛtajanapaddhatirbhīṣaṇaḥ samīraṇāsāraḥ /
&rājā&:
*saharṣam**
upakāri khalvidaṃ vātyācakraṃ suyodhanasya / yasya prasādādayatnaparityaktaniyamayā devyā saṃpādito 'smanmanorathaḥ / kathamiti /
VERSE_2.19
nyastā na bhrukuṭirna bāṣpasalilairācchādite locane $ nītaṃ nānanamanyataḥ saśapathaṃ nāhaṃ spṛśanvāritaḥ &
tanvyā magnapayodharaṃ bhayavaśādābaddhamāliṅgitaṃ ē̃ bhaṅktāsyā niyamasya bhīṣaṇamarunnāyaṃ vayasyo mama // 2.19 //
tatsaṃpūrṇamanorathasya me kāmacāraḥ saṃprati vihāreṣu / tadito dāruparvataprāsādameva gacchāmaḥ /
*sarve vātyābādhāṃ rūpayanto yatnataḥ parikrāmanti**
&rājā&:
VERSE_2.20
kuru ghanoru padāni śanaiḥ śanairayi vimuñca gatiṃ parivepinīm /
patasi bāhulatoparibandhanaṃ mama nipīḍaya gāḍhamuraḥsthalam // 2.20 //
*praveśaṃ rūpayitvā**
priye alabdhāvakāśaḥ samīraṇaḥ saṃvṛtatvādgarbhagṛhasya / visrabdhamunmīlaya cakṣurunmṛṣṭareṇunikaram /
&bhānumatī&:
{Pkt_63}*saharṣam**

diṭṭhiā iha dāva uppādasamīraṇo ṇa bādhedi /
SktCh_63: diṣṭyeha tāvadutpātasamīraṇo na bādhate /
&sakhī&:
{Pkt_64}mahārāa ārohaṇasaṃbhamaṇissahaṃ piasahīe ūrujualaṃ / tā kīsa dāṇiṃ mahārāo āsaṇavediṃ ṇa bhūsedi /
SktCh_64: mahārāja ārohaṇasaṃbhramaniḥsahaṃ priyasakhyā ūruyugalam / tatkasmādidānīṃ mahārāja āsanavedīṃ na bhūṣayati /
&rājā&:
*devīmavalokya**
bhavati analpamevāpakṛtaṃ vātyāsaṃbhrameṇa / tathā hi
VERSE_2.21
reṇurbādhāṃ vidhatte tanurapi mahatīṃ netrayorāyatatvā- $ dutkampo 'lpo 'pi pīnastanabharitamuraḥ kṣiptahāraṃ dunoti &
ūrvormande 'pi yāte pṛthujaghanabharādvepathurvardhate 'syā ē̃ vātyā khedaṃ kṛśāṅgayāḥ suciramavayavairdattahastā karoti // 2.21 //
*sarva upaviśanti**
&rājā&:
tatkimityanāstīrṇaṃ kaṭhinaṃ śilātalamadhyāste devī /
VERSE_2.22
lolāṃśukasya pavanākulitāṃśukāntaṃ $ tvaddṛṣṭihāri mama locanabāndhavasya &
adhyāsituṃ tava ciraṃ jaghanasthalasya ē̃ paryāptameva karabhoru mamoruyugmam // 2.22 //
*praviśya paṭākṣepeṇa saṃbhrāntaḥ**
&kañcukī&:
deva bhagnaṃ bhagnam /
*sarve sātaṅkaṃ paśyanti**
&rājā&:
kiṃ nāma /
&kañcukī&:
bhagnaṃ bhīmena /
&rājā&:
āḥ kiṃ pralapasi /
&bhānumatī&:
{Pkt_65}ajja kiṃ aṇatthaṃ mantesi /
SktCh_65: ārya kimanarthaṃ mantrayase /
&kañcukī&:
*sabhayam**
nanu bhagnaṃ bhīmena bhavataḥ /
&rājā&:
dhikpralāpinvṛddhāpasada ko 'yamadya te vyāmohaḥ /
&kañcukī&:
deva na khalu kaścidvyāmohaḥ / satyameva bravīmi /
VERSE_2.23
bhagnaṃ bhīmena bhavato marutā rathaketanam /
patitaṃ kiṅkiṇīkvāṇabaddhākrandamiva kṣitau // 2.23 //

&rājā&:
balavatsamīraṇavegātkampite bhuvane bhagnaḥ syandanaketuḥ / tatkimityuddhataṃ pralapasi bhagnaṃ bhagnamiti /
&kañcukī&:
deva na kiṃcit / kiṃ tu śamanārthamasyānimittasya vijñāpayitavyo deva iti svāmibhaktirmāṃ mukharayati /
&bhānumatī&:
{Pkt_66}ajjautta pariharīadu edaṃ aṇimittaṃ pasaṇṇabamhaṇaveāṇughoseṇa homeṇa a /
SktCh_66: āryaputra parihāryatāmetadanimittaṃ prasannabrāhmaṇavedānughoṣeṇa homena ca /
&rājā&:
*sāvajñam**
nanu gaccha / purohitasumitrāya nivedaya /
&kañcukī&:
yadājñāpayati devaḥ* /iti niṣkrāntaḥ**
*praviśya**
&pratīhārī&:
{Pkt_67}*sodvegamupasṛtya**
jaadu jaadu mahārāo / mahārāa esā khu jāmāduṇo sindhurāassa mādā dussalā a paḍihārabhūmīe ciṭṭhadi /
SktCh_67: jayatu jayatu mahārājaḥ / mahārāja eṣā khalu jāmātuḥ sindhurājasya mātā duḥśalā ca pratīhārabhūmau tiṣṭhati /
&rājā&:
*kiṃcidvicintyātmagatam**
kiṃ jayadrathamātā duḥśalā ceti / kaccidabhimanyuvadhāmarṣitaiḥ pāṇḍuputrairna kiṃcidatyāhitamāceṣṭitaṃ bhavet* /prakāśam**
gaccha / praveśaya śīghram /
&pratīhārī&:
{Pkt_68}jaṃ mahārāo āṇabedi* /iti niṣkrāntaḥ**
SktCh_68: yanmahārāja ājñāpayati /
*tataḥ praviśati saṃbhrāntā jayadrathamātā duḥśalā ca / ubhe sāsraṃ duryodhanasya pādayoḥ patataḥ**
&mātā&:
{Pkt_69}parittāadu parittāadu kuluṇāho /
SktCh_69: paritrāyatāṃ paritrāyatāṃ kurunāthaḥ /
*duḥśalā roditi**
&rājā&:
*sasaṃbhramamutthāpya**
amba samāśvasihi samāśvasihi / kimatyāhitam / api kuśalaṃ samarāṅgaṇeṣvapratirathasya jayadrathasya /
&mātā&:
{Pkt_70}jāda kudo kusalaṃ /
SktCh_70: jāta kutaḥ kuśalam /
&rājā&:
kathamiva /
&mātā&:
{Pkt_71}*sāśaṅkam**
ajja khu puttavahāmarisuddībideṇa gaṇḍīviṇā aṇatthamide diasaṇāhe tassa vaho paḍiṇṇādo /

Original text: Veṇīsaṃhāra · Edition: Venisamhara: Die Ehrenrettung der Königin, Ein Drama in 6 Akten von Bhatta Narayana. Julius Grill (Ed.). Leipzig : Fues's Verlag (R. Reisland) 1871. and Venisamhara of Bhatta Narayana. Edited with the commentary of Jagaddhara by M. R. Kale. Delhi : Motilal Banarsidass 1989. · Data entry Yves Codet · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc