Vayu Purana · Verses 48-2

//sūta uvāca//
dakṣiṇenāpi varṣasya bhāratasya nibodhata/
daśayojanasāhasraṃ samatītya mahārṇavam

trīṇyeva tu sahasrāṇi yojanānāṃ samāyatam/
atastribhāgavistīrṇaṃ nānāpuṣpaphalodayam

vidyutvantaṃ mahāśailaṃ tatraikaṃ kulaparvatam/
yena kūṭataṭairnaikaistaddvīpaṃ samalaṃkṛtam

prasannasvādusalilāstatra nadyaḥ sahasraśaḥ/
vāpyastasya tu dvīpasya pravṛttā vimalodakāḥ

tasya śailasya chidreṣu vistīrṇeṣvāyateṣu ca/
anekeṣu samṛddhāni nānākārāṇi sarvvaśaḥ

naranārīsamāḍhyāni muditāni mahānti ca/
teṣāṃ talapraveśāni sahasrāṇi śatāni ca

purāṇi sanniviṣṭāni parvatāntargatāni ca/
susambaddhāni cānyonyamekadvārāṇi cānyatha

dīrghaśmaśrudharātmāno nīlā meghasamaprabhāḥ/
jātamātrāḥ prajāstatra aśītiparamāyuṣaḥ

śākhāmṛgasadharmāṇaḥ phalamūlāśinastathā/
godharmāṇo hyanirdiṣṭāḥ śaucācāravivarjitāḥ

taddvīpaṃ tādṛśaiḥ pūrṇaṃ manujaiḥ kṣudramānuṣaiḥ /
evamete'ntaradvīpā vyākhyātā ānupūrvaśaḥ

viṃśatrriṃśacca pañcāśat ṣaṣṭyaśītiḥ śataṃ tathā/
sahasramapi cāpyuktaṃ yojanānāṃ samantataḥ

vistīrṇāścāyatāścaiva nānāsattvasamākulāḥ/
barhiṇadvīpaparvāṇi kṣudradvīpāḥ sahasraśaḥ

jambūdvīpapradeśāttu ṣaḍanye vividhāśrayāḥ/
atra dvīpāḥ samākhyātā nānāratnākarāḥ kṣitau

aṅgadvīpaṃ yamadvīpaṃ malayadvīpameva ca/
śaṅkhadvīpaṃ kuśadvīpaṃ varāhadvīpameva ca

aṅgadvīpaṃ nibodha tvaṃ nānāsaṅghasamākulam/
nānāmlecchagaṇākīrṇaṃ taddvīpaṃ bahuvistaram

hemavidrumapūrṇānāṃ ratnānāmākaraṃ kṣitau/
nadīśailavanaiścitraṃ sannibhaṃ lavaṇāmbhasā

tatra cakragirirnāma naika nirjharakandaraḥ/
tatra sā tu darī cāsya nānāsatvasamāśrayā

sa madhye nāgadeśasya naikadeśo mahāgiriḥ/
koṭibhyāṃ nāganilayaṃ prāpto nadanadī patim

yamadvīpamiti proktaṃ nānāratnākarācitam /
tatrāpi dyutimānnāma parvato dhātumaṇḍitaḥ/
samudragānāṃ prabhavaḥ prabhavaḥ kāñcanasya tu

tathaiva malayadvīpamevameva susaṃvṛtam/
maṇiratnākaraṃ sphītamākaraṃ kanakasya ca

ākaraṃ candanānāñca samudrāṇāṃ tathākaram/
nānāmlecchagaṇākīrṇaṃ nadīparvatamaṇḍitam

tatra śrīmāṃstu malayaḥ parvato rajatākaraḥ/
mahāmalaya ityevaṃ vikhyāto varaparvataḥ

dvitīyaṃ mandaraṃ nāma prathitañca sadā kṣitau/
āgastyabhavanaṃ tatra devāsuranamaskṛtam

tathā kāñcanapādasya malayasyāparasya hi/
nikuñjaistṛṇasomāṅgairāśramaṃ puṇyasevitam

nānāpuṣpaphalopetaṃ svargādapi viśiṣyate/
tatrāvatarate svargaḥ sadā parvasu parvasu

tathā trikūṭanilaye nānādhātuvibhūṣite /
anekayojanotsedhe citrasānudarīgṛhe

tasya kūṭataṭe ramye hemaprākāratoraṇā/
niryūhavalabhīcitrā harmyaprāsādamālinī

śatayojanavistīrṇā triṃśadāyāmayojanā/
nityapramuditā sphītā laṅkā nāma mahāpurī

sā kāmarūpiṇāṃ sthānaṃ rākṣasānāṃ mahātmanām /
āvāso baladṛptānāṃ tadvidyāddevavidviṣām/
mānuṣāṇāmasambādhā hyagamyā sā mahāpurī

tasya dvīpasya vai pūrve tīre nadanadīpateḥ/
gokarṇanāmadheyasya śaṅkarasyālayaṃ mahat

tathaikarājyaṃ vijñeyaṃ śaṅkhadvīpasamāsthitam/
śatayojanavistīrṇaṃ nānāmlecchagaṇālayam

tatra śaṅkhagirirnāma dhautaśaṅkhadalaprabhaḥ/
nānāratnākaraḥ puṇyaḥ puṇyakṛdbhirniṣevitaḥ

śaṅkha nāgā mahāpuṇyā yasmāt prabhavate nadī/
yatra śaṅkhamukho nāma nāgarājaḥ kṛtālayaḥ

tathaiva kumudadvīpaṃ nānāpuṇyopaśobhitam/
nānāgrāmasamā kīrṇaṃ nānāratnākaraṃ śivam

kumudākhyā mahābhāgā duṣṭacittanibarhaṇī/
mahādevasya bhaginī prabhābhistābhirijyate

tathā varāhadvīpe ca nānāmlecchagaṇākule/
nānājālisamākīrṇe nānādhiṣṭhānapattane

dhanadhānyayute sphīte dharmmiṣṭhajanasaṅkule/
nadīśailavanaiścitrairbahupuṣpaphalopagaiḥ

varāhaparvvato nāma tatra ramyaḥ śiloccayaḥ/
anekakandaradarīguhānirjharaśobhitaḥ

tasmātsurasapānīyā puṇyatīrthataraṅgiṇī/
vārāhī nāma varadā pravṛttāsya mahānadī

vārāharūpiṇe tatra viṣṇave prabhaviṣṇave/
ananyadevatāstasmai namaskurvanti viprajāḥ

evaṃ ṣaḍete kathitā anudvīpāḥ samantataḥ/
bhāratadvīpadeśo vai dakṣiṇe bahuvistaraḥ

evamekamidaṃ varṣaṃ bahudvīpamihocyate/
samudrajalasambinnaṃ khaṇḍaṃ khaṇḍīkṛtaṃ smṛtam

evañcaturmahādvīpaḥ sāntaradvīpamaṇḍitaḥ/
sānudvīpaḥ samākhyāto jambūdvīpasya vistaraḥ

iti mahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāmāṣṭacatvāriṃśo dhyāyaḥ