Vayu Purana · Verses 41-2
//sūta uvāca //
viviktacāruśikharaṃ patritaṃ śaṅkhavarcasam/
kailāsaṃ devabhaktānāmālayaṃ sukṛtātmanām
tasya kūṭataṭe ramye madhyame kundasannibhe/
yojanānāṃ śatāyāme pañcāśacca tathāyatam
suvarṇamaṇicitrābhi anekābhiralaṃkṛtam/
mahābhavanamālābhirbhūṣitaṃ naikavistaram
dhanādhyakṣasya devasya kuberasya mahātmanaḥ/
nagarantadanādhṛṣyamṛddhiyuktaṃ mudāyutam
tasya madhye sabhā ramyā nānākanakamaṇḍitā/
vipulā nāma vikhyātā vipulastambhatoraṇā
tatra tatpuṣpakaṃ nāma nānāratnavibhūṣitam/
mahāvimānaṃ ruciraṃ sarvakāmaguṇairyutam
manojavaṃ kāmagamaṃ hemajālavibhūṣitam/
vāhanaṃ yakṣarājasya kuberasya mahātmanaḥ
tatraikapiṅgalo devo mahādevasakhaḥ svayam/
vasati sma sa yakṣendraḥ sarvabhūtanamaskṛtaḥ
tatrāpsarogaṇairyyakṣairgandharvaiḥ siddhacāraṇaiḥ/
vasati sma mahātmā'sau kubero devasattamaḥ
tatra padmamahāpadmau tathā makarakacchapau/
kumudaḥ śaṅkha nīlau ca nandano nidhisattamaḥ
aṣṭāvete'kṣayā divyā dhaneśasya mahātmanaḥ/
mahānidhānāstiṣṭhanti sabhāyāṃ ratnasañcitāḥ
tathendrāgniyamādīnāṃ devānāmapsarogaṇaiḥ/
teṣāṃ kailāsa āvāso yatra yakṣeśvaraḥ prabhuḥ
kṛtvā pūrvamupasthānaṃ yakṣendrasya mahātmanaḥ/
paścādgacchanti ye yasya vihitāḥ paricārakāḥ
tatra mandākinī nāma suramyā vipulodakā/
suvarṇamaṇisopānā nānāpuṣpotkaṭotkaṭā
jāmbūnadamayaiḥ padmairgandhasparśaguṇānvitaiḥ/
nīlavaidūryyapatraiśca gandhopaitairmahotpalaiḥ
tathā kumudakhaṇḍaiśca mahāpadmairalaṅkṛtā /
yakṣagandharvanārībhirapsarobhiśca śobhitā
devadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ/
upaspṛṣṭajalā ramyā vāpī mandākinī tathā
tathā alakanandā ca nandā ca saritāṃ varā /
etaireva guṇairyuktā nadyo devarṣisevitāḥ
tasyaiva śailarājasya pūrve kūṭe pariśrutāḥ/
sahasrayojanāyāmāstriṃśadyojana vistarāḥ
daśa gandharvanagarāḥ samṛddhyā parayā yutāḥ/
mahābhavanamālābhiranekābhirvibhūṣitāḥ
subāhuharikeśādyā ścitrasenajarādayaḥ/
daśa gandharvarājāno dīptavahniparākramāḥ
tasyaiva paścime kūṭe kundendusadṛśaprabhe/
nānādhātuśataiścitraiḥ siddha devarṣisevite
aśītiyojanāyāmaṃ catvāriṃśatpravistaram/
ekaikayakṣabhavanaṃ mahābhavanamālinam
mahāyakṣālayānyatra triṃśadāḍhyāni me śrṛṇu/
mudā'tha paramaddharyā ca saṃyuktāni samantataḥ
mahāmālisunetrādyāstathā maṇivarādayaḥ/
udīrṇā yakṣarājānastatra triṃśatsadā babhuḥ
ityete kathitā yakṣā vāyvagnisamatejasaḥ/
yeṣāmadhipatirdevaḥ śrīmān vaiśravaṇaḥ prabhuḥ
tasyaiva dakṣiṇe pārśve himavatyacalottame/
nikuñjanirjharaguhānaikasānudarītaṭe
arṇavādarṇavaṃ yāvat pūrvapaścāyate'cale/
kinnarāṇāṃ puraśataṃ niviṣṭaṃ vai vkacit vkacit
naikaśrṛṅgakalāpasya śailarājasya kukṣiṣu/
naranārīpramuditaṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulam
drumasugrīvasainyādyā bhagadattapuraḥsarāḥ /
yatra rājaśataṃ teṣāṃ dīptānāṃ balaśālinām
vivāho yatra rudrasya mahādevyomayā saha/
tapastaptavatī caiva yatra devī varāṅganā
kirātarūpiṇā caiva yatra rudreṇa krīḍitam/
yatra caiva kṛtaṃ tābhyāṃ jambūdvīpāvalokanam
yatra tāḥ sammudā yuktā nānābhūtagaṇairyutāḥ/
citrapuṣpaphalopetā rudrasyākrīḍabhūmayaḥ
hṛṣṭā giridarīvāsāḥ kṛśodaryyo manoramāḥ/
kundaryo yatra kinnaryyo ramante sma sulocanāḥ
viśālākṣāstathā yakṣā anyāścāpsarasāṅgaṇāḥ/
gandharvāścāṅgaśālinyo yatra tatra mudā yutāḥ
tatraivomāvanaṃ nāma sarvalokeṣu viśrutam/
ardhanārīnaraṃ rupaṃ dhṛtavān yatra śaṃkaraḥ
tathā śaravaṇaṃ nāma yatra jātaḥ ṣaḍānanaḥ /
yatra caiva kṛtotsāhaḥ krauñcaśailavanaṃ prati
dhvajāpatākinañcaiva kiṅkiṇījālamālinam/
yatra siṃharathaṃ yuktaṃ kārtikeyasya dhīmataḥ
citrapuṣpanikuñjasya krauñcasya ca girestaṭe/
devāriskandanaḥ skando yatra śaktiṃ vimuktavān
yatrābhiṣiktaśca guhaḥ sendropendraiḥ surottamaiḥ/
senāpatye ca daityārirdvādaśārkapratāpavān
bhūtasaṅghāvakīrṇāni etānyanyāni ca dvijāḥ/
tatra tatra kumārasya sthānānyāyatanāni ca
tathā pāṇḍuśilā nāma hyākrīḍā krauñcaghātinaḥ/
nānābhūtagaṇākīrṇe pṛṣṭhe himavataḥ śubhe
tasya pūrve taṭe ramye siddhāvāsamudāhṛtam/
kalāpagrāmamityevaṃ nāmnā khyātaṃ manīṣibhiḥ
mṛkaṇḍasya vasiṣṭhasya bharatasya nalasya ca/
viśvāmitrasya viprarṣestathaivoddālakasya ca
anyeṣāñcogratapasāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām/
himavatyāśramāṇāñca sahasrāṇi śatāni ca
naikasidhdagaṇāvāsaṃ sthānāyatanamaṇḍitam/
yakṣagandharvacaritaṃ nānāmlecchagaṇairyutam
nānāratnākarāpūrṇaṃ nānāsattvaniṣevitam/
nānānadīsahasrāṇāṃ sambhavaṃ varaparvatam
paścimasyācalendrasya niṣadhasya yathārthavat/
kīrttyamānamaśeṣeṇa viśeṣaṃ śrṛṇuta dvijāḥ
vistīrṇe madhyame kūṭe hemadhā tuvibūṣite/
dīptamāyatanaṃ viṣṇoḥ siddharṣigaṇasevitam/
yakṣāpsaraḥsamākīrṇaṃ gandharvagaṇasevitam
tatra sākṣānmahādevaḥ pītāmbaradharo hariḥ/
varadaḥ sevyate sirddhairlokakarttā sanātanaḥ
tasyaivābyantare kūṭe nānādhātuvibhūṣite/
taṭe niṣadhakūṭasya ślakṣṇacāruśilātale
rukmakāñcananiryūhaṃ taptakāñcanatoraṇam/
anekavalabhīkūṭapralolīśatasaṅkaṭam
harmyaprāsādamatulaṃ taptakāñcanabhūṣitam/
harmyaprāsādabaddhañca muditañcātivistaram
udyānamālākalitaṃ triṃśadyojanamāyatam/
duḥprasahyamamitraistat pūrṇamāśīviṣopamaiḥ/
ulaṅghīnāṃ pramuditaṃ rakṣasāṃ rākṣasaṃ puram
tasyaiva dakṣiṇe pārśve naikadaityagaṇālaye/
guhāpraveśaṃ nagaraṃ śailakukṣau durāsadam
tathaiva paścime kūṭe pārijātaśiloccaye/
devadānavabhāgānāṃ samṛddhāni purāṇi tu
tatra somaśilā nāma girestasya mahātaṭe/
somo yatrāvatarati sadā parvasu parvasu
upāsate'tra śrīmantaṃ tārā patimaninditam/
ṛṣikinnaragandharvāḥ sākṣāddevaṃ tamonudam
tatraiva cottare kūṭe brahmapārśvamiti smṛtam/
sthānaṃ tatra sureśasya brahmaṇaḥ prathitaṃ divi
ijyāpūjānamaskāraistatra siddhāḥ svayambhuvam/
upāsate mahātmānaṃ yakṣagandharvadānavāḥ
tathaivāyatanaṃ vahneḥ sarvalokeṣu viśrutam/
tatra vigrahavān vāhniḥ sevyate siddhacāraṇaiḥ
tathaiva cottare ramye triśrṛṅge varaparvate/
ṛṣisiddhānucarite nānābhūtagaṇālaye/
puraṃ tat triṣu lokeṣu hemacitrantu viśrutam
trayāṇāṃ devamukhyānāṃ trīṇyevāyatanāni ca/
nārāyaṇasyāyatanaṃ pūrvakūṭe dvijottamāḥ /
madhyame brahmaṇaḥ sthānaṃ śaṅkarasya tu paścime
daityadānavagandharvairyakṣarākṣasapannagaiḥ/
ijānā abhipūjyante devadevā mahābalāḥ
tathā purāṇi ramyāṇi deśe caiva vkacit vkacit/
yakṣagandharvanāgānāṃ triśrṛṅge varaparvate
tathaiva cottare deśe cārudhau devaparvate/
anekaśrṛṅgakalite siddhasādhu niṣevite
yakṣāṇāṃ kinnarāṇāñca gandharvāṇāṃ sahasraśaḥ/
nāgānāṃ rākṣasānāñca daityānāñca mahābale
kūṭe tu madhyame tasya siddhasaṅgha niṣevite/
ramye devarṣicarite ratnadhātuvibhūṣite
pajhotpalavanaiḥ phullaiḥ saugandhikavanaistathā/
tathā kumudakhaṇḍaiśca vikacairupaśobhite
vihaṅgasaṅghasaṃghuṣṭaṃ nānāsatvaniṣevitam/
haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ mattaṣaṭpadasevitam
nānāsatvagaṇākīrṇaṃ vihaṅgairupaśobhitam/
cārutīrthasusambādhaṃ triṃśadyojanamaṇḍalam
siddhairupaspṛṣṭajalaṃ jaladoṣavivarjitam/
tatrānandajalannāma mahāpuṇyajalaṃ saraḥ
tatra nāgapati ścaṇḍa ścaṇḍo nāma durāsadaḥ/
śataśīrṣā mahābhāgo viṣṇucakrāṅkacihnitaḥ/
ityevamaṣṭau vijñeyā vicitrā devaparvatāḥ
/
purairāyatanaiḥ puṇyaiḥ puṇyodaiśca sarovaraiḥ/
suvarṇaparvatairnaikaistathā rajataparvataiḥ
nānāratnaprabhāsaiśca naikaiśca maṇiparvataiḥ/
haritālaparvatairnaikaistathā hiṅgulakāñcanaiḥ
śuddhairmanaḥ śilājālairbhāsvarairaruṇaprabhaiḥ /
nānādhātuvicitraiśca naikaiśca maṇiparvataiḥ
pūrṇā vasumatī sarvā giribhirnaikavistaraiḥ/
nadīkandaraśailādyairanekaiścitrasānubhiḥ
ityevamacalairyuktairdaityarākṣasasādhubhiḥ/
kinnaroragagandharvairvicitraiḥ siddhacāraṇaiḥ
gandharvairapsarobhiśca sevitā naika vistarāḥ/
puṇyakṛdbhiḥ samākīrṇā kesarākṛtayo nagāḥ
girijālantu tanmeroḥ siddhalokamiti smṛtam/
citraṃ nānāśrayopetaṃ pracāraṃ sukṛtātmanām
nātyugrakarmasiddhānāṃ pratimā madhyamāḥ smṛtāḥ/
sa hi svarga iti khyātaḥ kramastveṣa prakīrtitaḥ
caturmahādvīpavatī seyamurvī prakīrtitā //
nānāvarṇapramāṇairhi nānāvarṇabalaistathā
nānābhakṣyānnapānaiśca nānācchādanabhūṣaṇaiḥ/
prajāvikārairvividhaiścitrairadhyuṣitaiḥ saha
catvāro naikavarṇādyā mahādvīpāḥ pariśrutāḥ/
bhadrāśca bharatāścaiva ketumālāśca paścimāḥ/
uttarāḥ kuravaścaiva kṛtapuṇyapratiśrayāḥ
saiṣā caturmahādvīpā nānādvīpasamākulā/
pṛthivī kīrtitā kṛtsnā padmākārā mayā dvijāḥ
tadeṣā sāntaradvīpā saśailavanakānanā/
padmetyabhihitā kṛtsnā pṛthivī bahuvistarā
sabrahmasadanaṃ lokaṃ sadevāsuramānuṣam/
trilokamiti vikhyātaṃ yatsattvairvyavahāryate
candrādityāvataptaṃ yattajjagat parigīyate/
gandhavarṇarasopetaṃ śabdasparśaguṇānvitam
taṃ lokapadmaṃ śrutibhiḥ padmamityabhidhīyate/
eṣa sarvapurāṇeṣu kramaḥ supariniścitaḥ
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāmaikacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0