Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vayu Purana · Chapter 41

41.41.1

//ṛṣaya ūcuḥ//
sūta sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrtitam/
prajānāṃ manubhiḥ sārddhaṃ devānāmṛṣibhiḥ saha

41.41.2

pitṛgandharvabhūtānāṃ piśācoragarakṣasām/
daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣāṇāmeva pakṣiṇām

41.41.3

atyadbhutāni karmmāṇi vidhimāndharmmaniścayaḥ/
vicitrāśca kathāyogā janma cāgryamanuttamam

41.41.4

tatkathyamānamasmākaṃ bhavatā ślakṣṇayā girā/
manaḥkarmasukhaṃ saute prīṇātyābhūtasambhavam

41.41.5

evamārādhya te sūtaṃ satkṛtya ca maharṣayaḥ /
papracchuḥ satriṇaḥ sarve punaḥ sargapravarttanam

41.41.6

kathaṃ sūta mahāprājña punaṃ sargaḥ prapatsyate/
bandheṣu sampralīneṣu guṇasāmye tamomaye

41.41.7

vikāreṣvavisṛṣṭoṣu hyavyakte cātmani sthite/
apravṛttau brahmaṇastu mahāsāyujyagaistadā /
kathaṃ prapatsyate sargastannaḥ prabrūhi pṛcchatām

41.41.8

evamuktastataḥ sūtastadāsau lomaharṣaṇaḥ /
vyākhyātumupacakrāma punaḥ sargapravarttanam

41.41.9

ahaṃ vau varttayiṣyāmi yathā sargaḥ prapatsyate/
pūrvavatsa tu vijñeyaḥ samāsāttaṃ nibodhata

41.41.10

dṛṣṭaṃ caivānumeyañca tarkaṃ vakṣyāmi yuktitaḥ/
tasmādvāco nivarttante hyaprāpya manasā saha

41.41.11

avyaktavat parokṣatvādghrahaṇaṃ taddurāsadam/
vikāraiḥ pratisaṃdṛṣṭe guṇasāmye nivarttate

41.41.12

pradhānaṃ puruṣāṇāñca sādharmmyeṇaiva tiṣṭhati/
dharmmādharmmau pralīyete avyaktau prāṇināṃ sadā

41.41.13

sattvamātrātmako dharmmo guṇasattve pratiṣṭhitaḥ/
tamomātrātmako'dharmmo guṇe tamasi tiṣṭhati

41.41.14

avibhāgavatāvetau guṇasāmyasthitāvubhau/
sarvakāryye buddhipūrvaṃ pradhānasya prapatsyate

41.41.15

abuddhipūrvaṃ kṣetrajña adhiṣṭhāsyati tān guṇān/
evaṃ tānabhimānena prapatsyeta purastadā

41.41.16

yadā pravarttitavyantu kṣetrakṣetrajñayordvayoḥ/
bhojyabhoktṛtvasambandhaṃ prapatsyete yutāvubhau

41.41.17

tasmāccharaṇamavyaktaṃ sāmye sthitvā guṇātmakān/
kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ tacca vaiṣamyaṃ bhajate tu tat

41.41.18

tataḥ prapatsyate vyaktaṃ kṣetrakṣetrajñayordvayoḥ/
kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ sattvaṃ vikāraṃ janayiṣyati

41.41.19

mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ caturviṃśaguṇātmakam/
kṣetrajñasya pradhānasya puruṣasya prapatsyate

41.41.20

brahmāṇḍe prathamaḥ so'tha bhavitā ceśvaraḥ punaḥ/
tato jñeyasya kṛtsnasya sarvabhūtapatiḥ śivaḥ

41.41.21

īśvaraḥ sarvvamuktānāṃ brahmā brahmamayo mahān/
ādi devaḥ pradhānasyānugrahāya pravakṣyate

41.41.22

anādyau svayamutpannāvubhau sūkṣmau tu tau smṛtau /
anādisaṃyogayutau sarvakṣetrajñameva ca

41.41.23

abuddhi pūrvakaṃ yuktau maśakau tu varau tadā/
apratyayamanādyaṃ ca sthitāvudakamapsyaśaḥ

41.41.24

pravṛtte pūrvataḥ pūrvaṃ punaḥ sarge prapatsyate/
ajñāguṇaiḥ pravarttante rajaḥsattvatamātmakam

41.41.25

pravṛttikāle rajasābhipannamahattvabhūtādiviśeṣyatāñca/
viśeṣatāṃ cendriyatāñca yānti guṇāvasāne patibhirmanuṣyāḥ

41.41.26

satyābhidhyāyinastasya dhyāyinaḥ sannimittakam/
rajaḥsattvatamā vyaktā vidharmmāṇaḥ parasparam

41.41.27

ādyante saṃprapatsyante kṣetratajjñāstu sarvaśaḥ/
saṃsiddhakāryyakaraṇā utpadyante'bhimāninaḥ

41.41.28

sarve satvāḥ prapadyante hyavyaktātpūrvameva ca/
prasūte yā ca suvahāḥ sādhikāścāpyasādhikā

41.41.29

saṃsarantastu te sarve stānaprakaraṇaiḥ saha/
kāryyāṇi pratipatsyante utpadyante punaḥ punaḥ

41.41.30

guṇamātrātmakāścaiva dharmmādharmmau parasparam/
ārapsantīha cānyonyaṃ vareṇānugraheṇa ca

41.41.31

sarve tulyāḥ prasṛṣṭārthaṃ sarggadau yānti vikriyām/
guṇāstatpratidhāvante tasmāttattasya rocate

41.41.32

guṇāste yāni sarvāṇi prāk dṛṣṭeḥ pratipedire/
tānyeva pratipadyante sṛṣṭamānāḥ punaḥ punaḥ

41.41.33

hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmmādharmmāvṛtānṛte/
tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate

41.41.34

mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrttiṣu/
viprayogāśca bhūtānāṃ yuṇobhyaḥ saṃpravarttate

41.41.35

ityeṣa vo mayā khyātaḥ punaḥ sargaḥ samāsataḥ/
samāsādeva vakṣyāmi brahmaṇo'tha samudbhavam

41.41.36

avyaktātkāraṇāttasmānnityātsadasadātmakāt/
pradhāna puruṣābhyāntu jāyate ca maheśvaraḥ

41.41.37

sa punaḥ sambhāvayitā jāyate brahmasaṃjñitaḥ/
sṛjate sa punarlokānabhimānaguṇātmakān

41.41.38

ahaṅkārastu mahatastasmādbhūtāni cātmanaḥ/
yugapat sampravarttante bhūtānyevendriyāṇi ca/
bhūtabhedāśca bhūtebhya iti sargaḥ pravarttate

41.41.39

vistarāvayavasteṣāṃ yathāprajñaṃ yathāśrutam/
kīrttitaṃ vo yathā pūrvaṃ tathaivābhyupadhāryyatām

41.41.40

etacchrutvā naimiṣeyāstadānīṃ lokotpattiṃ saṃsthitiṃ ca vyayañca/
tasmin satre'vabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ puṇyaṃ lokamṛṣayaḥ prāpnuvanti

41.41.41

yathā yūyaṃ vidhivaddevatādīniṣṭvā caivāvabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ/
tyaktvā dehānāyuṣo'nte kṛtārthānpuṇyām̐llokānprāpya yatheṣṭaṃ cariṣyatha

41.41.42

ete te naimiṣeyā vai iṣṭvā sṛṣṭvā ca vai tadā/
jagmuścāvabhṛdhasnātāḥ svargaṃ sarve tu satriṇaḥ

41.41.43

viprāstathā yūyamapi ceṣṭvā bahuvidhairmakhaiḥ /
āyuṣo'nte tataḥ svargaṃ gantāraḥ stha dvijottamāḥ

41.41.44

prakriyā prathame pāde kathāvastuparigrahaḥ/
anuṣaṅga upodvāta upasaṃhāra eva ca

41.41.45

evametaccatuṣpādaṃ purāṇaṃ lokasammatam/
uvāca bhagavān sākṣādvāyurlokahite rataḥ

41.41.46

naimiṣe satramāsādya munibhyo munisattamāḥ /
tatprasādādasaṃdigdhaṃ bhūtotpattilayāni ca

41.41.47

prādhānikīmimāṃ sṛṣṭiṃ tathaiveśvarakāritām/
samyagviditvā medhāvī na mohamadhigacchati

41.41.48

idaṃ yo brāhmaṇo vidvānitihāsaṃ purātanam/
śrṛṇuyācchrāvayedvāpi tathādhyāpayate'pi ca

41.41.49

sthāneṣu sa mahendrasya modate śāśvatīḥ samāḥ/
brahmasāyujyago bhūtvā brahmaṇā saha mokṣyate

41.41.50

teṣāṃ kīrttimatāṃ kīrttiṃ prajeśānāṃ mahātmanām/
prathayanpṛthivīśānāṃ brahmabhūyāya gacchati

41.41.51

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiśca sammatam/
kṛṣṇadvaipāyanenoktaṃ purāṇaṃ brahmavādinā

41.41.52

manvantareśvarāṇāṃ ca yaḥ kīrtiṃ prathayedimām/
devatānāmṛṣīṇāñca bhūridraviṇatejasām/
sa sarvairmucyate pāpaiḥ puṇyañca mahadāpnuyāt

41.41.53

yaścedaṃ śrāvayedvidvānsadā parvaṇi parvaṇi/
dhūtapāpmā jitasvargo brahmabhūyāya kalpate

41.41.54

yaścedaṃ śrāvayecchrāddhe brāhmaṇānpādamantataḥ/
akṣayaṃ sārvakāmīyaṃ pitṝṃstaccopatiṣṭhati

41.41.55

yasmātpurā hyanantīdaṃ purāṇaṃ tena cocyate/
niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate

41.41.56

tathaiva triṣu varṇeṣu ye manuṣyāḥ pradhānataḥ/
itihāsamimaṃ śrutvā dharmāya vidadhe matim

41.41.57

yāvantyasya śarīreṣu romakūpāṇi sarvaśaḥ/
tāvatkoṭi sahasrāṇi varṣāṇāṃ divi modate/
brahmasāyujyago bhūtvā daivataiḥ saha modate

41.41.58

sarvvapāpaharaṃ puṇyaṃ pavitrañca yaśasvi ca/
brahmā dadau śāstramidaṃ purāṇaṃ mātariśvane

41.41.59

tasmāccośanasā prāptaṃ tasmāccāpi bṛhaspatiḥ/
bṛhaspatistu prevāca savitre tadanantaram

41.41.60

savitā mṛtyave prāha mṛtyuścendrāya vai punaḥ/
indraścāpi vasiṣṭhāya so'pi sārasvatāya ca

41.41.61

sārasvatastridhāmne ca tridhāmā ca śaradvate/
śaradvatastriviṣṭāya so'ntarikṣāya dattavān

41.41.62

varṣiṇe cāntarikṣo vai so'pi trayyāruṇāya ca/
trayyāruṇo dhanañjaye sa ca prādātkṛtañjaye

41.41.63

kṛta ñjayāttṛṇañjayo bharadvājāya so'pyatha/
gautamāya bharadvājaḥ so'pi niryyantare punaḥ

41.41.64

niryantarastu provāca tathā vājaśravāya ca/
sa dadau somaśūṣmāya sa dadau tṛṇabindave

41.41.65

tṛṇabindustu dakṣāya dakṣaḥ provāca śaktaye/
śakteḥ parāśaraścāpi garbhasthaḥ śrutavānidam

41.41.66

parāśarājjātukarṇastasmāddvaipāyanaḥ prabhuḥ/
dvaipāyanātpunaścāpi mayā prāptaṃ dvijottamāḥ

41.41.67

śāṃśapāyana uvāca //
mayā vai tatpunaḥ proktaṃ putrāyāmitabuddhaye/
ityeva vācā brahmādiguruṇā samudāhṛtā

41.41.68

namaskāryyaśca guravaḥ prayatnena manīṣibhiḥ/
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ sarvārthasādhakam

41.41.69

pāpaghnaṃ niyamenedaṃ śrotavyaṃ brāhmaṇaiḥ sadā/
nāśucau nāpi pāpāya nāpyasaṃvatsaroṣite

41.41.70

nāśraddadhānāviduṣe nāputrāya kathañcana/
nāhitāya pradātavyaṃ pavitramidamuttamam

41.41.71

avyaktaṃ vai yasya yoniṃ vadanti vyaktaṃ dehaṃ kālamantargatañca /
vahniṃ vakraṃ candra sūryyau ca netre diśaḥ śrotre ghrāṇamāhuśca vāyum

41.41.72

vāyo vedāṃścāntarikṣaṃ śarīraṃ kṣitiṃ pādau tārakā romakūpān /
sarvāṇi cāṅgāni tathaiva tāni vidyāssarvā yasya pucchaṃ vadanti

41.41.73

taṃ devadevaṃ jananaṃ janānāṃ sarvveṣu lokeṣu pratiṣṭhitañca/
varaṃ varāṇāṃ varadaṃ maheśvaraṃ brahmāṇamādiṃ prayato namasye

41.41

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte sṛṣṭivarṇanaṃ nāma ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc