Vayu Purana · Verses 38-2
//sūta uvāca //
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dakṣiṇāndiśamāśritāḥ/
yā droṇyaḥ siddhacaritāḥ śṛṇu tā hyanupūrvaśaḥ
śiśirasyācalendrasya pataṅgasyāntareṇa ca/
ślakṣṇabhūmiśriyā yuktaṃ latāliṅgitapādapam
pṛthukṣepoccaśikharaiḥ pādapairupaśobhitam/
udumbaravanaṃ ramyaṃ pakṣisaṅghaniṣevitam
pakvairvidrumasaṅkāśai rmadhupūrṇairmanoramaiḥ/
jvalitaṃ tadvanaṃ bhāti mahākumbhopamaiḥ phalaiḥ
tat siddhayakṣagandharvāḥ kinnarā uragāstathā/
vidyādharāśca muditā upajīvanti nityaśaḥ
prasannasvādusalilāstatra nadyo bahūdakāḥ/
surasāmalatoyāstāḥ sarāṃsi ca samantataḥ
tatrāśramaṃ bhagavataḥ karddamasya prajāpateḥ/
ramyaṃ suragaṇākīrṇaṃ sarvataścitrakānanam/
samantādyojanaśataṃ tadvanaṃ parimaṇḍalam
tāmravarṇasya śailasya pataṅgasyāntareṇa tu/
śatayojanavistīrṇaṃ dviyojanaśatāyatam
taruṇādityasaṅkāśaiḥ puṇḍarīkaiḥ samantataḥ/
sahasrapatrairvikacairmahāpadmairalaṅkṛtam
tathā bhramarasaṃlīnaiḥ śatapatraiḥ sugandhibhiḥ/
praphulllaiḥ śobhitajalaṃ raktanīlairmahotpalaiḥ
sarovaraṃ mahāpuṇyaṃ devadānavasevitam/
mahoragairadhyuṣitaṃ nīlajāla vibhūṣitam
tasya madhye janapado hyāyataḥ śatayojanaḥ/
triṃśadyojanavistīrṇo raktadhātuvibhūṣitaḥ
tasyopari mahāramyā prāṃśu prākāratoraṇā/
naranārīgaṇākīrṇā sphītā vibhavavistaraiḥ
valabhīkūṭanirvyūhairmaṇibhaktivicitritaiḥ/
ratnacitrārpitatalaiḥ ślakṣṇacitrottaracchadaiḥ
mahābhavanamālābhirmahāprāṃśubhiruttamaiḥ/
vidyādharapuraṃ tatra śobhate bhrājayacchubham
vidyādharapatistatra pulomā tatra viśrutaḥ/
citraveṣadharaḥ sragvī māhendrasadṛśadyutiḥ
dīptānāṃ citraveṣāṇāṃ sūryapratimatejasām/
vidyādharasahasrāṇāmanekeṣāṃ sa rājarāṭ
viśākhasyācalendrasya pataṅgasyāntareṇa ca/
sarasastāmravarṇasya pūrve tīre pariśrutam
pañceṣukṣepaṇairviddhaṃ suśākhaṃ varṇaśobhitam /
sarva kālaphalaṃ tatra sphītaṃ cāmravaṇaṃ mahat
phalaiḥ kanakasaṅkāśairmahāsvādaiḥ sugandhibhiḥ/
mahākumbhapramāṇaiścātanuśākhaiḥ samantataḥ
gandharvakinnarā yakṣā nāgā vidyādharāstathā/
pibantyāmrarasaṃ tatra susvāduṃ hyamṛtopamam
tatrāmrarasapītānāṃ muditānāṃ mahātmanām/
śrūyante hṛṣṭa puṣṭānāṃ nādāstasmin mahāvane
sumūlasyācalendrasya vasudhārasya cāntare/
samā surabhipūrṇāḍhyā vihaṅgairupaśobhitā
triṃśadyojanavistīrṇā pañcāśadyojanāyatā/
tatra bilvasthalī viprāḥ śuddhā nimnaphaladrumāḥ
susvādairvidrumanibhaiḥ phalairbilvairmahopamaiḥ/
śīryamāṇairviśīrṇaiśca praklinnatalamṛttikāḥ
tāṃ sthalīmupajīvanti yakṣagandharvakinnarāḥ/
siddhā nāgāśca bahuśo nityaṃ bilvaphalāśinaḥ
antare vasudhārasya ratnadhārasya cāntare/
triṃśadyojanavistīrṇamāyataṃ śatayojanam
sugandhaṃ kiṃśukavanaṃ nityaṃ puṣpitapādapam/
puṣpalakṣmyāvṛtaṃ bhāti pradīptamiva sarvataḥ
yasya gandhena divyena vāsyate parimaṇḍalam/
samagraṃ yojanaśataṃ kānanāni samantataḥ
tat siddhacāraṇagaṇairapsarobhiśca sevitam /
ramyaṃ tat kiṃśuka vanaṃ jalāśayavibhūṣitam
tatrādityasya devasya dīptamāyatanaṃ mahat /
māse māse'natarati tatra sūryaḥ prajāpatiḥ
tatra kālasya karttāraṃ sahasrāṃśuṃ surottamam/
siddhasaṅghā namasyanti sarvalokanamaskṛtam
pañcakūṭasya śailasya kailāsasyāntareṇa tu/
ṣaṭtriṃśadyojanāyāmaṃ vistīrṇaṃ śatayojanam
kṣudrasattvairanādhṛṣyaṃ sarvato haṃsapāṇḍuram/
duṣpāraṃ sarvasatvānāṃ durgamaṃ lomaharṣaṇam
ityetā hyantaradroṇyo dakṣiṇe parikīrtitāḥ/
yathānupūrvamakhilāḥ siddhasaṅghaniṣevitāḥ
paśvimāyāṃ diśitathā ye'ntaradroṇivistarāḥ/
tān varṇyamānāṃstatvena śrṛṇutemān dvijottamāḥ
antarāle girau tasmin suvakṣaḥ śikhiśailayoḥ/
samantādyojanaśatamekabhūmaṃ śilātalam
nityataptaṃ mahāghoraṃ duḥsparśaṃ romaharṣaṇam/
agamyaṃ sarvasattvānāmīśvarāṇāṃ sudāruṇam
madhye tasyāṃ śilāsthalyāṃ triṃśadyojanamaṇḍalam/
jvālāsahasrakalilaṃ vahnisthānaṃ sudāruṇam
anindhanastatra sadā jvālāmālī vibhāvasuḥ/
jvalatyeṣa sadā devaḥ śaśvattatra hutāśanaḥ
adhidevakṛte yo'sāvagnerbhāgo vidhīyate/
sa tatra jvalate nityaṃ lokasaṃvarttako'nalaḥ
antare śailavarayordevā vāpi tayoḥ śubhāḥ /
mātuluṅgasthalī tatra hyāyāmāddaśayojanā
madhuvyañjanasaṃsthānaiḥ surasaiḥ kanakaprabhaiḥ/
phalaiḥ pariṇataiḥ sarvā śobhitā sā mahāsthalī
tatrāśramaṃ mahā puṇyaṃ siddhasaṅghaniṣevitam/
bṛhaspateḥ pramuditaṃ sarvakāmaguṇairyutam
tathaiva śailavarayoḥ kumudāñjanayorapi/
antare kesaradroṇī hyanekāyāma yojanā
dvibāhupariṇāhaistaistrihastāyatavistṛtaiḥ/
candrāṃśuvarṇairvyākośairmattaṣaṭpadanāditaiḥ
madhusarpīrajaḥ pṛktairmahāgandhairmanoharaiḥ/
śabalaṃ tadvanaṃ bhāti kusumaiḥ sarvakālajaiḥ
tatra viṣṇoḥ suragurordīptamāyatanaṃ mahat/
prakāśantriṣu lokeṣu sarvalokanamaskṛtam
antare śailavarayoḥ kṛṣṇapāṇḍurayorapi/
triṃśadyojanavistīrṇaṃ navatyāyatayojanam
ślakṣṇamekaśilaṃ deśaṃ vṛkṣavīrudvivarjitam /
sukhapādapracā rañca nimnonnatavivarjitam
madhye tu sarasastasya ramyā tu sthalapadminī/
sahasrapatrairvyākośaiḥ chatramātrairalaṅkṛtā
puṇḍarīkairmahāpadmai rucirairgandhaśālibhiḥ /
śatapatraiśca vikacairutpalairnīlapatrakaiḥ
madotkaṭairmadhukarairbhramaraiśca madotkaṭaiḥ/
mṛdugadghadakaṇṭhānāṃ kinnarāṇāñca nisvanaiḥ
upagītapadmakhaṇḍāḍhyā vistīrṇā sthalapadminī/
yakṣagandharvacaritā siddhacāraṇasevitā
madhye tasyāśca padminyāḥ pañcayojanamaṇḍalaḥ/
nyagrodho vipulaskandho hyanekārohimaṇḍitaḥ
tatra candraprabhaḥ śrīmān pūrṇacandranibhānana)/
sahasravadano devo nīlavāsāḥ surārihā
padma mālyadharasthalyāṃ mahābhāgo'parājitaḥ/
ijyate yakṣagandharvairvidyādharagaṇaistathā
tasminnāyatane sākṣādanādinidhano hariḥ/
padmopahāraurvividhai rijyate siddhacāraṇaiḥ
tadanantasado nāma sarvalokeṣu viśrutam/
padmamālāvalambābhirmālābhirupaśobhitam
tathā sahasraśikharakumudasyāntareṇa ca/
pañcāśadyojanāyāmaṃ triṃśadyojanavistaram /
iṣukṣepoccaśikharaṃ nānāvihagasevitam
mahāgandhairmahāsvādairgajadehanibhaiḥ phalaiḥ/
madhusravairmahāvṛkṣairupetaṃ tat samantataḥ
tatrāśramaṃ mahāpuṇyaṃ devarṣigaṇasevitam/
śukrasya prathitaṃ tatra bhāsvaraṃ puṇyakarmaṇaḥ
śaṅkukūṭasya śailasya vṛṣabhasyāntareṇa ca/
parūṣakasthalī ramyā hyanekāyatayojanā
bilvapramāṇaiśca śubhairmahāsvādaiḥ sugandhibhiḥ/
phalaiḥ praklidyate bhūmiḥ paruṣairvṛntavicyutaiḥ
tāṃ sthalīmupajīvanti kinnaroragasādhavaḥ/
parūṣakarasonmattā mānāḍhyāstatra cāraṇāḥ
kapiñjalasya śailasya nāgaśailasya cāntare/
dviyojanaśatāyāmā vistīrṇā śatayojanā
sthalī manoharā sā hi nānāvanavibhūṣitā /
nānāpuṣpaphalopetā kinnaroragasevitā
drākṣāvanāni ramyāṇi tathā nāgavanāni ca/
kharjūravanakhaṇḍāni nīlāśokavanāni ca
dāḍimānāñca svādūnāmakṣoṭakavanāni ca/
atasītilakānāñca kadalīnāṃ vanāni ca
badarīṇāñca svādūnāṃ vanakhaṇḍāni sarvaśaḥ/
svāduśītāmbupūrṇābhirnadībhiḥ śobhitāni ca
tathā puṣpakaśailasya mahāmeghasya cāntare/
ṣaṣṭiyojanavistīrṇā sā bhūmiḥ śatamāyatā
samā pāṇitalaprakhyā kaṭhinā pāṇḍurā ghanā/
vṛkṣagulmalatāgulmaistṛṇaiśvāpi vivarjitā
varjitā vividhaiḥ satvairnnityamasmin nirāśrayā/
sā kānanasthalī nāma dāruṇā romaharṣaṇā
mahāsarāṃsi ca tathā mahāvṛkṣāstathaiva ca/
mahāvanāni sarvāṇi kāntanāmāni sarvaśaḥ
sarasāñca vanānāñca sā sthalī ca prajāpateḥ/
kṣudrāṇāṃ sarasāñcaiva saṅkhyā tatra na vidyate
daśa dvādaśa saptāṣṭau viṃśatrriṃśacca yojanāḥ/
sthalyo droṇyaśca vikhyātāḥ sarāṃsi ca vanāni ca
kecit santi mahāghorāḥ śyāmāḥ parvatakukṣayaḥ/
sūryāṃśujālairaspṛṣṭā nityaṃ śītā durāsadāḥ
tathā hyanalataptāni sarāṃsi dvijasattamāḥ/
śailakukṣyantarasthāni sahasrāṇi śatāni ca
iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte bhuvanavinyāso nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0