Vayu Purana · Verses 2-2
śuka uvāca//
pratyabruvan punaḥ sūtamṛṣayaste tapodhanāḥ/
kutra satraṃ samabhavat teṣāmadbhutakarmaṇām
kiyantaṃ caiva tatkālaṃ kathaṃ ca samavarttata/
ācacakṣa purāṇaṃ ca kathaṃ tebhyaḥ prabhañcanaḥ
ācakṣva vistareṇedaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ/
iti sannoditaḥ sūtaḥ pratyuvāca śubhaṃ vacaḥ
śrṛṇudhvaṃ yatra te dhīrā ījire satramuttamam/
yāvantaṃ cābhavat kālaṃ yathā ca samavartata
sisṛkṣamāṇā viśvaṃ hi yatra viśvasṛjaḥ purā/
satraṃ hi ījire puṇyaṃ sahasraṃ parivatsarān
tapo gṛhapatiryatra brahmā brahmā'bhavat svayam/
ilāyā yatra patnītvaṃ śāmitraṃ yatra buddhimān/
mṛtyuścakre mahātejāstasmin satre mahātmanām
vibudhā ījire tatra sahasraṃ prativatsarān/
bhramato dharmacakrasya yatra nemiraśīryata/
karmaṇā tena vikhyāta naimiṣaṃ munipūjitam
yatra sā gomatī puṇyā siddhacāraṇa sevitā/
rohiṇī suṣuve tatra tataḥ saumyo'bhavat sutaḥ
śaktirjyeṣṭhaḥ samabhavadvasiṣṭhasya mahātmanaḥ/
arundhatyāḥ sutā yatra śatamuttamatejasaḥ
kalmāṣapādo nṛpatiryatra śaptaśca śaktinā/
yatra vairaṃ samabhavadviśvāmitravasiṣṭhayoḥ
adṛśyantyāṃ samabhavanmuniryatra parāśaraḥ/
parābhavo vasiṣṭhasya yasmin jāte'pyavarttata
tatra te ījire satraṃ naimiṣe brahmavādinaḥ/
naimiṣe ījire yatra naimiṣeyāstataḥ smṛtāḥ
tatsatramabhavatteṣāṃ samā dvādaśa dhīmatām/
purūravasi vikrānte praśāsati vasundharām
aṣṭādaśa samudrasya dvīpānaśnan purūravāḥ/
tutoṣa naiva ratnānāṃ lobhāditi hi naḥ śrutam
urvaśī cakame yaṃ ca devahūtipraṇoditā/
ājahāra ca tatsatraṃ svarveśyāsahasaṅgataḥ
tasminnarapatau satraṃ naimiṣeyāḥ pracakrire/
yaṃ garbhe suṣuve gaṅgā pāvakāddīptatejasam/
tadulbaṃ parvate nyastaṃ hiraṇyaṃ pratyapadyata
hiraṇmayaṃ tataścakre yajñavāṭaṃ mahātmanām/
viśvakarmā svayaṃ devo bhāvayan lokabhāvanam
bṛhaspatistatastatra teṣāmamitatejasām/
ailaḥ purūravā bheje taṃ deśaṃ mṛgayāṃ caran
taṃ dṛṣṭvā mahadāścāryaṃ yajñavāṭaṃ hiraṇmayam/
lobhena hatavijñānastadādātuṃ pracakrame
naimiṣeyāstatastasya cukrudhurnṛpaterbhṛśam/
nijaghnuścāpi saṃkruddhāḥ kuśavajrairmanīṣiṇaḥ/
tato niśānte rājānaṃ munayo daivanoditāḥ
kuśavajrairviniṣpiṣṭaḥ sa rājā vyajahāttanum /
aurvaśeyaṃ tatastasya putrañcakrurnṛpaṃ bhuvi
nahuṣasya mahātmānaṃ pitaraṃ yaṃ pracakṣate/
sa teṣu varttate samyag dharmaśīlo mahīpatiḥ/
āyurārogyamatyugraṃ tasmin sa narasattamaḥ
sāntvayitvā ca rājānaṃ tato brahmavidāṃ varāḥ/
satramārebhire karttuṃ yathāvaddharmabhūtaye
babhūva satraṃ tatteṣāṃ bahvāścaryaṃ mahātmanām/
viśvaṃ sisṛkṣamāṇānāṃ purā viśvasṛjāmiva
vaikhānasaiḥ priyasakhairvālakhilyairmarīcikaiḥ/
anyaiśca munibhirjuṣṭaṃ sūryavaiśvānaraprabhaiḥ
pitṛdevāpsaraḥsiddhairgandharvoragacāraṇaiḥ/
sambhāraistu śubhairjuṣṭaṃ tairevendrasado yathā
stotrasatragrahairdevān pitṛn pitryaiśca karmabhiḥ/
ānarcuśca yathājāti gandharvādīn yathāvidhi
ārādhayitumicchantastataḥ karmāntareṣvatha/
jaguḥ sāmāni gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
vyājahurmunayo vācaṃ citrākṣarapadāṃ śubhām/
mantrāditattvavidvāṃso jagaduśca parasparam
vitaṇḍāvacanāścaike nijaghnuḥ prativādinaḥ/
ṛṣayastatra vidvāṃsaḥ sāṅkhyārthanyāyakovidāḥ
na tatra duritaṃ kiṃcidvidadhurbrahmarākṣasāḥ/
na ca yajñahano daityā na ca yajñamuṣo'surāḥ
prāyaścittaṃ duriṣṭaṃ vā na tatra samajāyata/
śaktiprajñā kriyāyogairvidhirāsīt svanuṣṭhitaḥ
evaṃ vitenire satraṃ dvādaśābdaṃ manīṣiṇaḥ/
bhṛgvādyā ṛṣayo dhīrā jyotiṣṭomān pṛthak pṛthak/
cakrire pṛṣṭhagamanān sarvānayutadakṣiṇān
samāptayajñāste sarve vāyumeva mahādhipam/
papracchuramitātmānaṃ bhavadbhiryadahaṃ dvijāḥ/
praṇoditaśca vaṃśārthaṃ sa ca tānabravītprabhuḥ
śiṣyaḥ svayambhuvo devaḥ sarvapratyakṣadṛgvaśī/
aṇimādibhiraṣṭābhiraiśvaryairyaḥ samanvitaḥ
tiryagyonyādibhirdharmaiḥ sarvalokānbibhartti yaḥ/
saptaskandhādikaṃ śaśvat plavate yojanādvaraḥ
viṣaye niyatā yasya saṃsthitāḥ saptakā gaṇāḥ/
vyūhāṃstrayāṇāṃ bhūtānāṃ kurvan yaśca mahābalaḥ/
tejasaścāttyupadhyānandadhātīmaṃ śarīriṇam
prāṇādyā vṛttayaḥ pañca karaṇānāṃ ca vṛttibhiḥ/
preryamāṇāḥ śarīrāṇāṃ kurvate yāstu dhāraṇam
ākāśayonirhi guṇaḥ śabdasparśasamanvitaḥ/
taijasaprakṛtiścokto'pyayaṃ bhāvo manīṣibhiḥ
tatrābhi mānī bhagavān vāyuścātikriyātmakaḥ/
vātāraṇiḥ samākhyātaḥ śabdaśāstraviśāradaḥ
bhāratyā ślakṣṇayā sarvān munīn prahlādayanniva/
purāṇajñaḥ sumanasaḥ purāṇāśrayayuktayā
iti śrīvāyumahāpurāṇe vāyuprokte dvādaśavārṣikasatranirūpaṇaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ
*
१.२.६ tapo gṛhapatiḥ -- dra. pañcaviṃśa brāhmaṇam २५.१८
Original text: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0