Varaha Purana · Chapter 208

atha pativratopākhyānavarṇanam //
ṛṣiputra uvāca //
muhūrttasya tu kālasya divyābharaṇabhūṣitān //
prayātāndivi saṃprekṣya vimānaiḥ sūryasannibhaiḥ

brāhmaṇāstapasā siddhāḥ sapatnīkāḥ sabāndhavāḥ //
sānurāgā hyubhayato manyunābhipariplutāḥ

vivarṇavadano rājā prabhātejovivarjitaḥ //
acirādeva sañjātaḥ krodhena bhṛśaduḥkhitaḥ

taṃ tathā niṣprabhaṃ dṛṣṭvā dharmarājaṃ tapodhanaḥ //
nāradaścābravīttatra jñātvā tasya manogatam

api tvaṃ bhrājamānastu paśoḥ patirivāparaḥ //
kasmātte śobhanaṃ vaktraṃ kṣaṇādvaivarṇyamāpatat

viniḥśvasanyathā nāgaḥ kasmāttvaṃ paritapyase //
rājankasmādbibheṣi tvametadicchāmi veditum

yama uvāca //
vivarṇaṃ jāyate vaktraṃ śuṣyate na ca saṃśayaḥ //
yanmayā hīdṛśaṃ dṛṣṭaṃ śrūyatāṃ tanmahāmune

yāyāvarāstu ye viprā uñchavṛttiparāyaṇāḥ //
dṛḍhasvādhyāyatapaso hrīmanto hyanasūyakāḥ

atithipriyakāścaiva nityayuktā jitendriyāḥ //
te tvahaṃmāninaḥ sarve gacchantyupari me dvija

na ca māmupatiṣṭhanti na caiva vaśagā mama //
mastakaṃ mama gacchanti sapatnīkāḥ sahānugāḥ

divyagandhairviliptāṅgā mālyabhūṣitavāsasaḥ //
sṛjanto mama mālyāni tena tāmye dvijottama

mṛtyo tiṣṭhasi kasyārthe ko vā mṛtyuḥ kathaṃ bhavet //
ki tvaṃ na bhāṣase mṛtyo brūhi loke nirarthakaḥ

lobhāsaktānsadā haṃsi pāpiṣṭhāndharmavarjitān //
eṣāṃ tapasi siddhānāṃ nāhaṃ vigrahavāniha

nigrahānugrahau nāpi mayā śakyau mahātmanām //
karttuṃ vā pratiṣeddhuṃ vā tena tapye bhṛśaṃ mune .

etasminnantare tatra vimānena mahādyutiḥ //
pativratā samaṃ bhartrā sānugā saparicchadā

mahatā tūryaghoṣeṇa samprāptā priyadarśanā //
dharmarājahitaṃ sarvaṃ dharmajñā dharmavatsalā

sābravīttu vimānasthā sādhayantī śubhāṅganā //
vicitraṃ prasṛtaṃ vākyaṃ sarvasattvasukhāvaham

pativratovāca//
dharmarāja mahābāho kṛtajñaḥ sarvasammataḥ //
maivamīrṣāṃ kuruṣva tvaṃ brāhmaṇeṣu tapasvisu//
eteṣāṃ tapasāṃ vīra māhātmyaṃ balameva ca //
acintyāḥ sarvabhūtānāṃ brāhmaṇā vedapāragāḥ

brāhmaṇāḥ satataṃ pūjyā brāhmaṇāḥ sarvadevatāḥ //
mātsaryaṃ krodhasaṃyuktaṃ na karttavyaṃ dvijātiṣu

tvayā śubhāśubhaṃ karma nityaṃ pūjā manasvinām //
rāgo vā roṣamohau vā na kartavyau sadā satām

prayātā gagane dṛṣṭā vidyutsaudāminī yathā //
dṛṣṭvā pativratāṃ nārīṃ dharmarājena pūjitām

abravīnnāradastatra dharmarājaṃ tathāgatam

nārada uvāca //
kā caiṣā sumahābhāgā surūpā pramadottamā //
yā tvayā pūjitā rājan hitamuktvā gatā punaḥ

etadicchāmyahaṃ jñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me //
etanme sumahābhāga kathayasva samāsataḥ

yama uvāca //
ahaṃ te kathayiṣyāmi kathāṃ paramaśobhanām //
eṣā mayā yathā tāta pūjitāpi ca kṛtsnaśaḥ

purā kṛtayuge tāta nimirnāma mahāyaśāḥ //
āsīdrājā mahātejāḥ satyasandha iti śrutaḥ

tasya putro mithirnāma jananājjanako'bhavat //
tasya rūpavatī nāma patnī priyahite ratā

sā cāpa śubhakarmāṇi patibhaktā pativratā //
prītyā paramayā yuktā bhartturvacanakāriṇī

so'pi rājā mahābhāgaḥ sarvabhūtahite rataḥ //
dharmātmā ca mahātmā ca satyasandho mahātapāḥ

ya imāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ dharmeṇa paripālayan //
na vyādhirna jarā mṛtyustasminrājani śāsati

vavarṣa satataṃ devastasya rāṣṭre mahādyuteḥ //
evaṃ bahuguṇopetaṃ tasya rājyaṃ mahātmanaḥ

na kaścid dṛśyate martyo rujārtto duḥkhito'pi vā //
athātra bahukālasya rājānaṃ mithilādhipam

uvāca rājñī viprendra vinayātpraśritaṃ vacaḥ

rājñyuvāca //
bhṛtyānāṃ ca dvijātīnāṃ tathā parijanasya ca //
yadasti draviṇaṃ kiṃcitpṛthivyāṃ yadgṛhe ca te

viniyuktaṃ tu tatsarvaṃ sānnidhyaṃ tu tathā tvayā //
na ca rājanvijānāsi bhojanasya praśaṃsasi

nāsti tanniyamaḥ kaścitpuṣpamūlyaṃ ca nāsti naḥ //
na vā gavādikaṃ kiṃcinna ca vastrāṇi karhicit

na caiva vārṣikaḥ kaścidvidyate bhājanasya ca //
dṛśyate hi mahārāja mama caivātha suvrata

yatkartavyaṃ mayā vāpi tanme brūhi narādhipa //
kartryasmyahaṃ viśeṣeṇa yadvākyamapi manyase

rājovāca //
na śakyamuparodhena vaktuṃ bhāmini vipriyam //
na ca paśyāmyahaṃ devi tava caiva janasya ca

tadbravīmi yathāśaktyā yadi me manyase priye //
haviṣye varttamānānāmidaṃ varṣaśataṃ gatam

kuddālena hi kāṣṭhena kṣetraṃ vai kurmahe priye //
tato dharmavidhiṃ tattvātprāpnuyāṃ me na saṃśayaḥ

/
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca ye ye ca tatastvaṃ sukhamāpsyasi //
evamuktā tato rājñī rājānamidamabravīt

devyuvāca //
bhṛtyānāṃ tu sahasrāṇi tava rājanniveśane //
aśvānāṃ ca gajānāṃ ca sairibhānāṃ tathaiva ca

uṣṭrāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca kharāṇāṃ ca mahāyaśāḥ //
ete sarve kathaṃ rājanna kurvanti tavepsitam

rājovāca //
niyuktāni hi karmāṇi vārṣikāṇītarāṇi ca //
sarvakarmāṇi kurvanti ye bhṛtyā me varānane

balīvardāḥ kharā aśvā gajā uṣṭrā hyanekaśaḥ //
sarve niyuktā me devi sarvakarmasu śobhane

āyasaṃ trāpuṣaṃ tāmraṃ rājataṃ kāṃcanaṃ tathā //
niyuktāni tu sarvāṇi sarva karmasvanindite

nanu paśyāmyahaṃ devi kiṃciddhaimaṃ na cāyasam //
yena kuryāmahaṃ devi kuddālaṃ susamāhitaḥ

evamuktā mahādevī tena rājñā suśobhanā //
hṛṣṭapuṣṭamanā devī rājānamidamabravīt

gaccha rājanyathākāmamanuyāsyāmi pṛṣṭhataḥ //
evamuktaḥ suniṣkrāntaḥ sabhāryaḥ sa nareśvaraḥ

tato rājā ca devī ca kṣetraṃ mṛgayatastadā //
gatau ca paramādhvānaṃ tato rājābravīdidam

idaṃ bhadraṃ mama kṣetramāssvātra varavarṇini //
yāvadgulmānimān bhadre kaṇṭakāṃśca varānane

ahaṃ chinadmi vai devi tvametāñchodhaya priye //
eṣa te karma yogastu tataḥ prāpsyāmi cepsitam

evamuktā mahādevī tena rājñā tapodhana //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ prahasantī nṛpāṅganā

vṛkṣo'tra dṛśyate pārśve sauvarṇo gulma eva ca //
pānīyasya tu sānnidhyaṃ na kiṃcidiha dṛśyate

kathaṃ kṣetraṃ kariṣyāvo hṛdrogasya tu kārakam //
iyaṃ nadī hyayaṃ vṛkṣa iyaṃ bhūmiḥ samāṃsalā

asminvāpi kṛtaṃ karma kathaṃ guṇakaraṃ bhavet //
tasyāstadvacanaṃ śrutvā rājā vacanamabravīt

śubhaṃ sānunayaṃ vākyaṃ bhūtānāṃ guṇavatsalaḥ //
pūrvagṛhe bhavetpūrvaṃ viniyuktaṃ tathā priye

pānīyasya tu pārśvena sannikṛṣṭena sundari //
caturthaṃ janaparyantaṃ na kiṃcidiha dṛśyate

ayaṃ gṛho mahādevi na ca bādhā'tra kasyacit //
tatastacchodhayāmāsa tatkṣetraṃ bhāryayā saha

viyanmadhye tathograśca savitā tapate sadā //
samṛddhaśca tadā tatra nidāghaḥ kāla āgataḥ

pravṛddho dāruṇo gharmaḥ kālaścaivātidāruṇaḥ //
tataḥ sā tṛṣitā devī kṣudhitā ca tapasvinī

snigdhau tāmratalau pādau tasyāṃ santāpamāgatau //
guṇapravāharaktau tu tasyāḥ pādau ca suvrata

sūryasya pādā madhyāhne tāpayantyagnisannibhāḥ //
tataḥ sā vyathitā devī bharttāramidamabravīt

tṛṣitāsmi mahārāja bhṛśamuṣṇena pīḍitā //
pānīyaṃ dīyatāṃ rājanmama śīghraṃ prasādataḥ

ityuktvā patitā devī vihvalā duḥkhapīḍitā //
patantyā ca tayā sūryo dṛṣṭo vihvalayā tathā

yadṛcchayā patantyā tu sūryaḥ kopena vīkṣitaḥ //
tato vivasvān bhagavān santrasto gagane tadā

divaṃ muktvā mahātejāḥ patito dharaṇītale //
tato dṛṣṭvā tu rājā'sau svabhāvena ca varjitam

kimarthamiha tejasviṃstyaktvā maṇḍalamāgataḥ //
kiṃ karomi mahātejāḥ sarvalokanamaskṛtaḥ

evaṃ bruvantaṃ rājānaṃ sūryaḥ sānunayo'bravīt //
pativratā śubhākṣī ca mamaiṣā ruṣitā bhṛśam

tato'haṃ patito rājaṃstava kāryānuśāsanaḥ //
anayā sadṛśī nārī trailokye naiva vidyate

pṛthivyāṃ svargaloke vā na kācidiha dṛśyate //
aho'syāḥ paramaṃ sattvamaho'syāḥ paramaṃ tapaḥ

aho dhairyaṃ ca śaktiśca tavaivaṃ śaṃsitā guṇāḥ//
tatheyaṃ te mahābhāga tava cittānusāriṇī

anurūpā viśuddhā ca tapasā ca varāṅganā//
pativratā ca sādhvī ca nityaṃ tava hite ratā

sadṛśī te mahābhāga śakrasyeva yathā śacī //
pātraṃ pātravatā prāptaṃ sukṛtasya mahatphalam

anurūpaḥ surūpo vā yato jātaḥ suyantritaḥ //
mā ca te vitathaḥ kāmo bhaveccaiva narādhipaḥ

kuruṣva dayitaṃ kṣetraṃ yathā manasi varttate //
bhojanārthaṃ mahārāja tvadanyo na hi vidyate

phaladaṃ ca yaśasyaṃ ca bhaviṣyati hi kāmadam//
evamuktvā tataḥ sūryaḥ sasarja jalabhājanam

upānahau ca chatraṃ ca divyālaṃkāra bhūṣitam //
dadau ca rājñe savitā prītyā paramayā yutaḥ

upabhoktuṃ sukhasyārthaṃ supuṇyasya viśeṣataḥ //
dattvā tatpuṇyakarmāṇaṃ tataḥ prāha divākaraḥ

evamuktvā tu bhagavāṃstathā tatkṛtavān kvacit //
rājñā ca janakenaiva priyāyā hitakāmyayā

tataḥ sāpyāyitā devī toyena śubhalakṣaṇā //
labdhasaṃjñā gatabhayā rājānamidamabravīt

devī dṛṣṭvā tadāścaryaṃ vismayotphullalocanā //
kena dattaṃ śubhaṃ toyaṃ divyaṃ chatramupānahau

etanme saṃśayaṃ rājankathayasva tapodhana //
rājovāca //
eṣa devo mahādevi vivasvānnāma nāmataḥ

tavānukampayā devi muktvākāśamihāgataḥ //
evamuktā tu sā devī bharttāramidamabravīt

karavāṇyasya kāṃ prītiṃ jñāyatāmasya vācchitam //
tato rājā mahātejāḥ praṇipatya kṛtāñjaliḥ

vijñāpayāmāsa tadā bhagavan kiṃ karomi te //
evamukto narendreṇa sūryo vacanamabravīt

abhayaṃ me mahārāja strībhyo bhavatu mānada //
tacchrutvā vacanaṃ tasya bhāskarasya tu mānadaḥ

tāṃ priyāṃ prītahṛdayāṃ śrāvayaṃstasya bhāṣitam //
rājñastu vacanaṃ śrutvā devī vacanamabravīt

prītyā paramayā yuktā tasya rājño manaḥpriyā //
raśmīnāṃ tāraṇārthāya chatraṃ dattvā tu kuṇḍikām

imau copānahau dattvā caubhau pādasya śaṅkarau //
abhayaṃ te mahābhāga yathā tvaṃ vṛtavānasi

evaṃ pativratāṃ vipra pūjayāmi namāmi ca

iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre pativratopākhyānaṃ nāma aṣṭādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ