Varaha Purana · Chapter 207

atha saṃsāracakrapuruṣa vilobhanaprakaraṇam //
ṛṣiputra uvāca //
idamanyanmahābhāgānnāradātkalahapriyāt //
śrutaṃ viprā yathā tatra yamasya sadasi svayam

tathā ca pṛcchatastasya purāvṛttaṃ mahātmanaḥ //
ākhyānaṃ kathayāmāsa yaduktaṃ citrabhānunā

yathā ca janako rājā kāmāndivyānavāptavān //
tatsarvaṃ kathayiṣyāmi śrūyatāṃ munisattamāḥ

ayaṃ tatra mahātejā nārado munisattamaḥ //
dharmarājasabhāṃ prāptastapasā dyotitaprabhaḥ

tatra rājā'tha vegena taṃ dṛṣṭvā svayamāgatam //
arcayitvā yathānyāyaṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇam

uvāca ca mahātejāḥ sūryaputraḥ pratāpavān //
svāgataṃ te dvijaśreṣṭha diṣṭyā prāpto'si nārada

sarvajñaḥ sarvadaśīṃ ca sarvadharmavidāṃ varaḥ //
gāndharvasyetihāsasya vijñātā tvaṃ mahāmune

vayaṃ pūtāśca medhyāśca tvāṃ dṛṣṭvā hyāgataṃ vibho //
ayaṃ deśaḥ punaḥ pūtaḥ sarvato munisattama

yatkāryaṃ yena vā kāryaṃ yadvai manasi varttate //
prabrūhi bhagavannāśu yaccānyatkiṃciduttamam

durllabhaṃ triṣu lokeṣu yacca priyataraṃ tava //
tapomayānāṃ sarveṣāṃ dvijātīnāṃ ca suvrata

iti dharmavacaḥ śrutvā nāradaḥ prāha dharmavit //
ahaṃ te kathayiṣyāmi yatpṛṣṭaṃ saṃśayāspadam

nārada uvāca//
bhavān pātā ca goptā ca netā dharmasya nityaśaḥ //
satyena tapasā kṣāntyā dhairyeṇa ca na saṃśayaḥ

bhāvajñaśca kṛtajñaśca tvadanyo na hi vidyate //
saṃśayaṃ sumahatprāptastanmamācakṣva suvrata

amaratvaṃ kathaṃ yāti vratena niyamena ca //
kena vā dānadharmeṇa tapasā vā surottama

atulāṃ ca śriyaṃ loke kīrttiṃ ca sumahatphalam //
labhante śāśvataṃ sthānaṃ durllabhaṃ vigatajvarāḥ

kena gacchanti narakaṃ pāpiṣṭhaṃ lokagarhaṇam //
sarvamākhyāhi tattvena paraṃ kautūhalaṃ hi me

yama uvāca //
gacchanti hi narā ghorā bahavo'dharmanirmitam //
bandhāṃśca subahūṃstatra prāpnuvanti tapodhana

vistareṇa tu tatsarvaṃ bravīmi munisattama //
śrūyatāṃ tanmahābhāga śrutvā caivopadhāraya

nāgnicinnarakaṃ yāti na putrī na ca bhūmidaḥ //
śūraśca śatavarṣī ca vedānāṃ caiva pāragaḥ

pativratā na gacchanti satyavākyāśca ye narāḥ //
ajitāścāśaṭhāścaiva svāmibhaktāśca ye narāḥ

ahiṃsakā na gacchanti brahmacaryavyavasthitāḥ //
pativratā dānavanto dvijabhaktāśca ye narāḥ

svadāraniratā dāntāḥ paradāravivarjakāḥ //
sarvabhūtātmabhūtāśca sarvabhūtānukampakāḥ

na gacchanti tu taṃ deśaṃ pāpiṣṭhaṃ tamasāvṛtam //
yātanāsthānasaṃpūrṇaṃ hāhākārabhayākulam

jñānavanto dvijā ye ca ye ca vidyāṃ parāṅgatāḥ //
udāsīnā na gacchanti svāmyarthe ca hatā narāḥ

na gacchantyatra dātāraḥ sarvabhūtahite ratāḥ //
śuśrūṣakā mātṛpitrorna gacchanti ca ye narāḥ

tilān gāṃ ca hiraṇyaṃ ca pṛthivīṃ cāpi śāśvatīm //
brāhmaṇebhyaḥ prayacchanti na gacchanti na saṃśayaḥ

yathoktaṃ yajamānāśca satrayājina eva ca//
cāturmāsyakarā ye ca ye dvijāḥ āhitāgnayaḥ

gurucittānupālāśca kṛtino maunayantritāḥ //
nityasvādhyāyino dāntāḥ sadā sabhyāśca ye narāḥ

māṃ na paśyanti te caiva svātmabhāvena bhāvitāḥ//
aparvamaithunā ye ca na gacchanti jitendriyāḥ

brāhmaṇā amaratvaṃ ca prāpnuvanti na saṃśayaḥ //
nivṛttāḥ sarvakāmebhyo nirāśāḥ sujitendriyāḥ

na gacchanti hi taddhoraṃ yatra te pāpakarmiṇaḥ

nārada uvāca //
kiṃ dānaṃ śreya āhosvitpātreṇa phalamucyate //
kiṃ vā karma mahatkṛtvā svargaloke mahīyate

rūpaṃ vā dhanadhānyaṃ vā hyāyuśca kulameva vā //
prāpyate yena dānena tanmamācakṣva suvrata

yama uvāca //
na śakyaṃ vistareṇeha vaktuṃ varṣaśatairapi //
śubhāśubhānāṃ gatayo draṣṭuṃ vā praṣṭumeva vā

kiṃcinmātraṃ pravakṣyāmi yena yatprāpyate naraiḥ //
vividhāni ca saukhyāni prāyaśastu guṇāguṇaiḥ

rahasyamidamākhyānaṃ śrūyatāṃ munisattama //
yā gatiḥ prāpyate yena pretyabhāve na saṃśayaḥ

tapasā prāpyate svargastapasā prāpyate yaśaḥ //
āyuḥprakarṣo bhogāśca bhavati tapasaiva tu

jñānavijñānamārogyaṃ rūpasaubhāgyasampadaḥ//
tapasā prāpyate bhogo manasā nopadiśyate

evaṃ prāpnoti puṇyena maunenājñāṃ mahāmune //
upabhogāṃstu dānena brahmacaryeṇa jīvitam

ahiṃsayā paraṃ rūpaṃ dīkṣayā kulajanma ca //
phala mūlāśino rājyaṃ svargaḥ parṇāśināṃ bhavet

payobhakṣyā divaṃ yānti jāyate draviṇāḍhyatā //
guruśuśrūṣayā nityaṃ śrāddhadānena santatiḥ

gavādyāḥ kāladīkṣābhirye tu vā tṛṇaśāyinaḥ //
svayaṃ triṣavaṇādbrahma tvapaḥ pītveṣṭalokabhāk

kratuyaṣṭā divaṃ yāti copahāraṃ ca suvrata //
kṛtvā tu daśavarṣāṇi nīrapānādviśiṣyate

rasānāṃ pratisaṃhārāt saubhāgyamanujāyate //
āmiṣasya pratīhārādbhavatyāyuṣmatī prajā

gandhamālyanivṛttyā tu mūrttirbhavati puṣkalā//
annadānena ca naraḥ smṛtiṃ medhāṃ ca vindati

chatrapradānena gṛhaṃ variṣṭhaṃ rathaṃ hyupānadyuga sampradānāt //
vastrapradānena surūpatā ca dhanaiśca putraiśca bhṛtā bhavanti

pānīyasya pradānena tṛptirbhavati śāśvatī //
annapānapradānena kāmabhogaistu tṛpyate

puṣpopagandhaṃ ca phalopagaṃdhaṃ yaḥ pādapaṃ sparśayate dvijāya //
sa strīsamṛddhaṃ hi suratnapūrṇaṃ gṛhaṃ hi sarvopacitaṃ labheta

vastrānnapānīyarasapradānāt prāpnoti tāneva rasapradānāt //
sragdhūpagandhānyanulepanāni puṣpāṇi gṛhyāṇi manoramāṇi

dattvā dvijebhyaḥ sa bhavetsurūpo rogāṃśca kāṃścillabhate na jātu //
bījairaśūnyaiḥ śayanābhirāmaṃ dadyādgṛhaṃ yaḥ puruṣo dvijāya

sa strīsamṛddhaṃ gajavājipūrṇaṃ labhedadhiṣṭhānavaraṃ variṣṭham //
dhūpapradānena tathā gavāṃ ca lokānāpnoti naro vasūnām

gajaṃ tathā govṛṣabhapradānaiḥ svarge sukhaṃ śāśvatamāmananti //
ghṛtena tejaḥ sukumāratāṃ ca prāṇadyutīḥ snigdhatā cāpi tailaiḥ

kṣaudreṇa nānārasatṛptatāṃ ca dīpapradānāddyutimāpnuvanti

pāyasena vapuḥpuṣṭiṃ kṛsarātsnigdhasaumyatām //
phalaistu labhate putraṃ puṣpaiḥ saubhāgyameva ca

rathairdivyaṃ vimānaṃ tu śibikāṃ caiva mānavaḥ //
prekṣaṇairapi saubhāgyaṃ prāpnotīha na saṃśayaḥ

abhayasya pradānena sarvakāmānavāpnuyāt

iti śrīvarāhapurāṇe saṃsāracakre puruṣavilobhanaṃ nāma saptādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ