Varaha Purana · Chapter 128

atha kaṅkatāñjanadarpaṇam //
śrīvarāha uvāca //
kṣatriyasya pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare //
tyaktvā praharaṇānsarvānyatkiṃcitpūrvaśikṣitam

pūrvamantreṇa me bhūme tasya dīkṣāṃ ca kārayet //
mayā ca pūrvamuktāni yāni saṃsārakāṇi ca

tāni sarvāṇi cānīya ekaṃ varjyaṃ yaśasvini //
na dadyātkṛṣṇasārasya carma tatra kadācana

pālāśaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca dīkṣāyāṃ na tu kārayet //
chāgasya caiva kṛṣṇasya carma tatra pradāpayet

āśvatthaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ tu dīkṣāyāṃ tadanantaram //
kṛtvā dvādaśahastāṃ tu vediṃ tatropalepayet

sarvaṃ mamoktaṃ karttavyaṃ yacca me pūrvabhāṣitam //
evaṃ kṣatriyadīkṣāyāṃ sarvaṃ sampādya yatnataḥ

caraṇau mama saṃgṛhya imaṃ mantramudāharet

mantraḥ –
tyaktāni viṣṇo śastrāṇi tyaktaṃ sarvaṃ kṣatriyakarma sarvam //
tyaktvā devaṃ viṣṇuṃ prapanno'tha saṃsārādvai janmanāṃ tārayasva

evaṃ tato vacaścoktvā kṣatriyo mama pārśvataḥ //
ubhau ca caraṇau gṛhya imaṃ mantramudīrayet

mantraḥ –
nāhaṃ śastraṃ devadeva smṛśāmi parāpavādaṃ na ca deva bravīmi //
karma karomi saṃsāramokṣaṇaṃ tvayā coktameva varāhasaṃsthān

tata evaṃ vaco brūte sarvaṃ caivātra pūjayet //
vividhairgandhapatraiśca dhūpaiścaiva yathoditam

yathoktenaiva tānbhūme bhojayettadanantaram //
śuddhānbhāgavatāṃścaiva evametanna saṃśayaḥ

eṣā vai kṣatriye dīkṣā devi saṃsāramokṣaṇam //
matprasādena kartavyaṃ yadīcchetsiddhimuttamām

vaiśyasya caiva vakṣyāmi śṛṇu tattvena sundari //
dīkṣā ca yādṛśī tasya yathā bhavati sundari

tyaktvā tu vaiśyakarmāṇi mama karmaparāyaṇaḥ //
yathā ca labhate siddhiṃ tṛtīyā varṇasaṃsthitiḥ

sarvaṃ tatra samānīya yanmayā pūrvabhāṣitam //
daśahastāṃ tataḥ kṛtvā vediṃ vedavicetitaḥ

lepayedgomayenādau pūrvanyāyena tatra vai //
carmaṇāpi tu chāgasya svagātraṃ pariveṣṭayet

udumbaraṃ dantakāṣṭhaṃ gṛhītvā dakṣiṇe kare //
śuddhabhāgavatānāṃ ca kṛtvā triḥ parivarttanam

jānubhyāmavaniṅgatvā imaṃ mantramudīrayet

mantraḥ –
ahaṃ hi vaiśyo bhavantamupāgataḥ pramucya karmāṇi ca vaiśyayogam //
dīkṣā ca labdhā bhagavatprasādātprasīdatāṃ me bhavabandhamokṣaṇam

māmevaṃ sopi coktvā vai mama karmaprasādavān //
gurośca caraṇau gṛhya imaṃ mantramudāharet

tyaktvā vai kṛṣigorakṣāvāṇijyakrayavikrayam //
labdhā ca tvatprasādena viṣṇudīkṣā mayā'dhunā

devābhivādanaṃ kṛtvā puro bhāgavateṣu ca //
paścāttu bhojanaṃ dadyādaparādhabahiṣkṛtam

evaṃ dīkṣā tu vaiśyānāṃ mama mārgānusāriṇām //
yena mucyanti suśroṇi ghorasaṃsārasāgarāt

śūdrasyāpi pravakṣyāmi madbhaktasya varāṅgane //
yastu dīkṣāṃ samāsādya mucyate sarvakilbiṣaiḥ

/
sarvasaṃskāradravyāṇi mayā pūrvoditāni ca //
dīkṣākāmasya śūdrasya śīghraṃ tāni prakalpayet

aṣṭahastāṃ tato devi sam̐llipya nīyatāṃ tataḥ //
carma nīlasya chāgasya kalpayecchūdrayonaye // २७ /
daṇḍaṃ ca vaiṣṇavaṃ dadyānnīlaṃ vastraṃ ca tasya vai //
evaṃ gṛhītvā śūdro'pi dīkṣāyāḥ kāraṇaṃ param

mamaiva śaraṇaṃ gatvā imaṃ mantramudāharet //
mantraḥ –
śūdro'haṃ śūdrakarmāṇi muktvā'bhakṣyaṃ ca sarvaśaḥ

bhakṣyābhakṣyaṃ tatastyaktvā tyaktvā vai śūdrakarma ca //
evaṃ vadettato devaṃ śūdro dīkṣābhikāṃkṣiṇam

vimuktaḥ sarvapāpebhyo labdhasaṃjño gataspṛhaḥ //
ubhau tau caraṇau gṛhya gurorvai tadanantaram

guroḥ prasādanārthāya imaṃ mantramudāharet / ३२ /
mantraḥ –
viṣṇuprasāde guhyaṃ prasannātpūrvavacca labdhā caiva saṃsāramokṣaṇāya karomi karma prasīda

etanmantraṃ samuccārya kuryāttatra pradakṣiṇam //
caturaśca yathānyāyaṃ punaścaivābhivādayet //

anantaraṃ tataḥ kuryādgandhamālyena cārcanam //
bhojayecca yathānyāyamaparādhavivarjjitaḥ

dīkṣā eṣā ca śūdrāṇāmupacāraśca īdṛśaḥ //
caturṇāmapi varṇānāṃ duḥkhasaṃsāramokṣaṇam

anyacca te pravakṣyāmi tacchṛṇuṣva vasundhare //
caturṇāmapi varṇānāṃ yathā chatraṃ pradīyate

brāhmaṇe pāṇḍuraṃ chatraṃ kṣatriye raktameva ca //
vaiśyāya pītaṃ vai dadyānnīlaṃ śūdrāya dāpayet

sūta uvāca //
cāturvarṇyasya śrutvā vai sā mahī saṃśitavratā //
varāhaṃ punarapyāha natvā sā dharaṇī tadā

dharovāca //
śrutā dīkṣā yathānyāyaṃ cāturvarṇyasya keśava //
dīkṣitaiḥ kiṃ nu karttavyaṃ tava karmaparāyaṇaiḥ

tato mahīvacaḥ śrutvā meghadundubhiniḥsvanaḥ //
varāharūpī bhagavānuvāca sa mahādyutiḥ

śrīvarāha uvāca //
śṛṇu tattvena kalyāṇi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //
sarvatra cintanīyo'haṃ guhyameva gaṇāntikam

nārāyaṇavacaḥ śrutvā dharaṇī śaṃsitavratā //
hṛṣṭatuṣṭamanāstatra śrutvā tacca mahaujasam

śucirbhāgavataśreṣṭhā tava karmaṇi nityaśaḥ //
tataḥ kamalapatrākṣī bhaktā bhakteṣu vatsalā

karābhyāmañjaliṃ kṛtvā nārāyaṇamathābravīt

dharaṇyuvāca //
tvadbhaktena mahābhāga vidhinā dīkṣitena ca //
tava cintāpareṇātra kiṃ karttavyaṃ ca mādhava

kena cintayitavyastvamacintyo mānuṣaiḥ paraḥ //
kiṃca bhāgavataiḥ kāryaṃ yathāvittaṃ na śakyate

tato bhūmyā vacaḥ śrutvā ādiravyaktasambhavaḥ //
madhuraṃ svaramādāya pratyuvāca vasundharām

śrīvarāha uvāca //
devi tattvena vakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi//
yena cintayase cintāṃ mama karmaparāyaṇā

eṣā gaṇāntikā nāma dīkṣā'ṅgabījaniḥsṛtā //
etadguhyāṃ mahābhāge mama cintāṃ vicintayet

dīkṣitena tu śuddhena mama niścitakarmaṇā //
gṛhītavyaṃ viśālākṣi mantreṇa vidhinātra vai

yastu bhāgavato bhūtvā tadgṛhṇāti gaṇāntikām //
janasya darśanasparśasaṃyuktāṃ vāmasaṃyutām

tasya dharmo na vidyeta dīkṣā tasya mahāphalā //
yastu gṛhṇāti suśroṇi mantrapūtāṃ gaṇāntikām

āsurī nāma sā dīkṣā yayā dharmaḥ pravarttate //
yasmādgaṇāntikāṃ guhyāṃ cintayecchuddhamānasaḥ

guhyāṃ gaṇāntikāṃ yo māṃ cintayetsa budhottamaḥ //
janmāntarasahasrāṇi cintitā tena tena saḥ

grahaṇasya pravakṣyāmi yathā śiṣyāya dīyate //
mantraṃ lokasukhārthāya tacchṛṇuṣva vasundhare

kaumudasya tu māsasya mārgaśīrṣasya vāpyatha // /
vaiśākhasyāpi māsasya śuklapakṣe tu dvādaśī

kuryānnirāmiṣaṃ tatra dināni trīṇi niścitaḥ //
tasmingaṇāntikaṃ grāhyaṃ mama dharmaviniścayāt

mamāgrato varārohe prajvālya ca hutāśanam //
kuśairāstaraṇaṃ kṛtvā sthāpayitvā gaṇāntikam

tataḥ śiṣyo guruścaiva dīkṣitaḥ śuciruttamaḥ //
namo nārāyaṇetyuktvā imaṃ mantramudīrayet

mantraḥ –
yā dhāritā pūrvapitāmahena brahmaṇyadevena bhavodbhavena //
nārāyaṇāddakṣiṇagātrajātāṃ he śiṣya gṛhṇīṣva sa vai tvameva

tata etena mantreṇa gururgṛhya gaṇāntikam //
śiṣyāya dattvā snigdhāya imaṃ mantramudīrayet

mantraḥ –
nārāyaṇasya dakṣiṇagātrajātāṃ svaśiṣya gṛhṇīṣva samayena devīm //
etadvicintyāpara eva bhūtvā bhave punarbhāvanameti naiva

dharaṇyuvāca //
snānopakalpanānteṣu kiṃ karttavyaṃ nu mādhava //
prasādhanavidhiṃ caiva kena mantreṇa kalpayet

akarmaṇyena mucyeta tava karmaparāyaṇaḥ //
tato bhūmyā vacaḥ śrutvā lokanātho janārddanaḥ

dharmasaṃyuktavākyena pratyuvāca vasundharām

śrīvarāha uvāca //
devi tattvena vakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi //
snānasyaivopacārāṇi yāni kurvanti karmmiṇaḥ

vṛtteṣvevopacāreṣu jalaprādhānikeṣu ca //
kaṅkatīṃ cāñjanaṃ caiva darpaṇaṃ caiva sundari

yathā mantreṇa dātavyaṃ tacchṛṇuṣva vasundhare //
spṛṣṭvā tu mama gātrāṇi kṣaumavastreṇa saṃvṛtaḥ

añjanaṃ kaṅkatīṃ caiva śīghrameva prasādayet //
tato jānusthito bhūtvā mama karmaparāyaṇaḥ

añjalau kaṅkatīṃ gṛhya imaṃ mantramudāharet

mantraḥ –
etāṃ kaṅkatīmañjalisthāṃ pragṛhya prasīda nārāyaṇa śiraḥ prasādhi hi

mahānubhāva viśvanetre svanetre yābhyāṃ paśyase tvaṃ trilokīm //
lokaprabho sarvalokapradhāna eṣo janamañjanaṃ lokanātha

tataḥ saṃsnāpayeddevaṃ mantreṇānena suvratam

mantraḥ –
devadeva snānīyamidaṃ mama kalpitaṃ suvarṇakalaśaṃ gṛhāṇa prasīda eṣo'ñjalirmayā parikalpitaḥ snāhi snāhīti

namo nārāyaṇetyuktvā imaṃ mantramudīrayet

mantraḥ –
eṣā mayā mādhava tvatprasādādguruprasādācca hi mantrapūjā //
prāptā mamaiṣā vai gaṇāntikā ca bhavedadharmo na ca me kadācita

ya etena vidhānena mama karmaṇi dīkṣitaḥ //
gurorgṛhītvā mahato mama lokāya gacchati //
kuśiṣyāya na dātavyā piśunāya śaṭhāya ca

eṣā caiva varārohe gṛhītvā gaṇanāntikā //
suśiṣyāya ca dātavyā haste caiva gaṇāntikā

uttamāṣṭādhikaśataṃ paṃcāśatturyamadhyamā //
tadarddhaṃ syātkaniṣṭhāpi parimāṇena sundari

rudrākṣairuttamā sā tu madhyamā putrajīvakaiḥ //
jñeyā kaniṣṭhā padmākṣairdevi te kathitā mayā

etatkaścinna jānāti janmāntaraśatairapi //
sarvalokahitāṃ śuddhāṃ mokṣakāmāṃ gaṇāntikām

nocchiṣṭaḥ saṃspṛśettāṃ tu strīṇāṃ haste na kārayet //
ākāśe sthāpanaṃ kuryānna ca vāmena saṃspṛśet

na darśayecca kasyāpi cintayitvā tu pūjayet //
etatte paramaṃ guhyamākhyātaṃ mokṣadāyakam

evaṃ hi vidhipūrveṇa pālayeta gaṇāntikām //
viśuddho mama bhaktaśca mama lokaṃ sa gacchati

evaṃ viṣṇorvacaḥ śrutvā dharaṇī saṃśitavratā //
pratyuvāca paraṃ śreṣṭhaṃ lokanāthaṃ mahaujasam

darpaṇaṃ te kathaṃ deyaṃ tanmamākhyāhi mādhava //
yena tuṣṭo nijaṃ rūpaṃ paśyase cintitaḥ prabho

dharaṇyāstadvacaḥ śrutvā varāhaḥ punarabravīt //
śṛṇu me darpaṇavidhiṃ yathāvaddevi suvrate

namo nārāyaṇetyuktvā imaṃ mantramudīrayet

mantraḥ –
śrutirbhāgavatī śreṣṭhā śrutī agnidvijaśca tava mukhaṃ nāse'śvinau nayane candrasūryau mukhaṃ ca candra iva gātrāṇi jagatpradhānānīmaṃ ca darpaṇaṃ paśya paśya rūpam

ya etena vidhānena mama karmaparāyaṇaḥ //
karoti mama karmāṇi tāritaṃ kulasaptakam

etena mantreṇa vai bhūme upacārastu īdṛśaḥ//
hṛṣṭatuṣṭena karttavyo yadīcchetparamāṃ gatim

iti śrīvarāhapurāṇe kaṅkatāñjanadarpaṇanāma aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ