Varaha Purana · Chapter 115

atha vividhadharmotpattiḥ //
tato mahīvacaḥ śrutvā devo nārāyaṇo'bravīt //
kathayiṣyāmi te devi karma svargasukhāvaham

yattvayā pṛcchyate devi tacchṛṇuṣva vasundhare //
sthitiṃ sattāṃ tu martyānāṃ bhaktyā ye ca vyavasthitāḥ

nāhaṃ dānasahasreṇa nāhaṃ yajñaśatairapi //
tuṣyāmi na tu vittena ye narāḥ svalpacetasaḥ

ekacittaṃ samādhāya yo māṃ jānāti mādhavi //
nityaṃ tuṣyāmi tasyāhaṃ puruṣaṃ bahudoṣakam

yacca pṛcchasi māṃ bhadre karma svargasukhāvaham //
tacchṛṇuṣva varārohe gadato me śucismite

ye namasyati māṃ nityaṃ puruṣā bahucetasaḥ //
arddharātre'ndhakāre ca madhyāhne vāparāhṇake

yasya cittaṃ na naśyeta mama bhaktivyavasthitam //
dvādaśyāmupavāsaṃ tu yaḥ kuryānmama tatparaḥ

te māmeva prapaśyanti mayi bhaktiparāyaṇāḥ //
labdhaceto guṇajñaśca naro bhaktivyavasthitaḥ

icchayā'pi bhavedbhadre svarge vasati sundari //
svalpakena na gamyante duṣprāpyo'haṃ varānane

yāni karmāṇi kurvantu māṃ prapaśyanti mādhavi //
tāni te kathayiṣyāmi yena bhaktyā vyavasthitāḥ

dvādaśyāmupavāsaṃ tu ye ca kurvanti te narāḥ //
teṣāmeva prapaśyanti mama bhaktiparāyaṇāḥ

kṛtvā caivopavāsaṃ pragṛhya caiva jalāñjalim //
namo nārāyaṇetyuktvā ādityaṃ cāvalokayet

yāvanto bindavaḥ kiṃcitpatantyevāñjalerjalāt //
tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate

atha caiva tu dvādaśyāṃ puruṣā dharmavādakāḥ//
vidhinā ca prayatnena ye māṃ kurvanti mānuṣāḥ

pāṇḍuraiścaiva puṣpaiśca mṛṣṭairdhūpaistu dhūpayet//
yo me dhārayate bhūmau tasyāpi śṛṇu yā gatiḥ

dattvā śirasi puṣpāṇi imaṃ mantramudīrayet //
hṛdi kṛtvā tu mantrāṃśca śuklāmbaradharo dhare

sumānyaḥ sumanā gṛhya prīyatāṃ bhagavānhariḥ

namo'stu viṣṇave vyaktāvyaktagandhigandhānsugandhānvā gṛhṇa gṛhṇa namo bhagavate viṣṇave //
anena mantreṇa gandhaṃ dadyāt //
śrutvā pratyāgatamādhārasavanaṃ pataye bhavaṃ praviṣṭaṃ me dhūpa dhūpanaṃ gṛhṇātu me bhagavānacyutaḥ //
anena mantreṇa dhūpaṃ dadyāt

śrutvā caivaṃ ca śāstrāṇi yo māmeva tu kārayet //
mama lokaṃ ca gaccheta jāyetaiva caturbhujaḥ

etatte kathitaṃ devi śreṣṭhaṃ caiva mama priyam //
tava caivaṃ priyārthāya mantrapūjāṃ sukhāvaham

śyāmākaṃ svastikaṃ caiva godhūmaṃ mudgakaṃ tathā //
śālayastu yavāścaiva tathā nīvārakāṅgukāḥ

etāni yastu bhuñjīta mama karmaparāyaṇaḥ //
śaṅkhaṃ cakraṃ lāṅgalaṃ ca musalaṃ sa ca paśyati

brāhmaṇasya tu vakṣyāmi śṛṇu karma vasundhare //
yāni karmāṇi kurvīta mama bhaktiparāyaṇaḥ

ṣaṭkarmanirato bhūtvā ahaṅkāravivarjjitaḥ //
lābhālābhaṃ parityajya bhikṣāhāro jitendriyaḥ

mama karmasamāyuktaḥ paiśunyena vivarjitaḥ //
śāstrānusārimadhyastho navṛddhaśiśucetanaḥ

etadvai brahmaṇaḥ karma ekacitto jitendriyaḥ //
iṣṭāpūrtaṃ ca kurute sa māmeti vasundhare

kṣatriyāṇāṃ pravakṣyāmi mama karmasu tiṣṭhatām //
yāni karmāṇi kurvīta kṣatriyo madhyasaṃsthitaḥ

dānaśūraśca karmajño yajñeṣu kuśalaḥ śuciḥ //
mama karmasu medhāvī ahaṅkāravivarjitaḥ

alpabhāṣī guṇajñaśca nityaṃ bhāgavatapriyaḥ //
guruvidyo'nasūyaśca nindyakarmavivarjitaḥ

abhyutthānādikuśalaḥ paiśunyena vivarjitaḥ//
etairguṇaiḥ samāyukto yo māṃ vrajati kṣatriyaḥ

bhajate mama yo nityaṃ mama lokāya gacchati //
vaiśyānāṃ tu pravakṣyāmi mama karmasu tiṣṭhatām

yāni karmāṇi kurute mama bhaktipathe sthitaḥ //
etairguṇaiḥ svadharmeṇa lābhālābhavivarjitaḥ

ṛtukālābhigāmī ca śāntātmā mohavarjitaḥ //
śucirdakṣo nirāhāro mama karmarataḥ sadā

gurusampūjako nityaṃ yukto bhaktānuvatsalaḥ //
vaiśyo'pyevaṃ susaṃyukto yastu karmāṇi kārayet

tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati // //
atha śūdrasya vakṣyāmi karmāṇi śṛṇu mādhavi

karmāṇi yāni kṛtvā ha śūdro mahyaṃ vyavasthitaḥ //
dampatī mama bhaktau yo mama karma parāyaṇau

ubhau bhāgavatau bhaktau madbhaktau karmaniṣṭhitau //
deśakālau ca vānītau rajasā tamasojjhitau

nirahaṅkāraśuddhātmā ātitheyo vinītavān //
śraddadhāno'tipūtātmā lobhamohavivarjitaḥ

namaskārapriyo nityaṃ mama cintāvyavasthitaḥ //
śūdraḥ karmāṇi me devi ya evaṃ samamācaret

tyaktvā ṛṣisahasrāṇi śūdrameva bhajāmyaham //
cāturvarṇyasya karmāṇi yattvayā paripṛcchitam

evaṃ karmaguṇāścaiva yena bhaktyā vyavasthitaḥ //
sarvavarṇāśca māṃ devi aparaṃ kṣatriye śṛṇu

yena tatprāpyate yogaṃ tacchṛṇuṣva vasundhare //
tyaktvā lābhamalābhaṃ ca mohaṃ kāmaṃ ca varjayet

na śītaṃ ca na coṣṇe ca labdhā'labdhaṃ vicintayet //
na tiktenāsti kaṭunā madhurāmlairna lāvaṇaiḥ

na kaṣāyaiḥ spṛhā yasya prāpnuyātsiddhimuttamām //
bhāryā putrāḥ pitā mātā upabhogārthasaṃyutam

ya etān hi parityajya mama karmarataḥ sadā //
dhṛtijñaḥ kuśalaścaiva śraddadhāno dhṛtavrataḥ

tatparo nityamudyuktaḥ anyakāryajugupsakaḥ //
bāle vayasi kalpaśca alpabhogī kulānvitaḥ

kāruṇyaḥ sarvasattvānāṃ pratyutthāyī mahākṣamaḥ //
kāle maunakriyāṃ kuryādyāvattatkarma kārayet

trikālaṃ ca diśo bhāgaṃ sadā karmapathi sthitaḥ //
upapannānabhuñjānaḥ karmāṇyabhojanāni ca

anuṣṭhānaparaścaiva mama pārśve manaścaraḥ //
kāle mūtrapurīṣāṇi visṛjya snānavatsalaḥ

puṣpe gandhe ca dhūpe ca matkarmaṇi sadā rataḥ //
kadācitkandamūlāni phalāni ca kadācana

payasā yāvakenāpi kadācidvāyubhakṣaṇaḥ //
kadācitṣaṣṭhakālena kvaciddṛṣṭamahāphalaḥ

kadācittu caturthena kadācitphalameva ca //
kadāciddaśame bhuñjetpakṣe māse vasundhare

ya etatsapta janmāni mama karmāṇi kurvate //
yoginastānprapaśyanti pūrvoktānkarmasu sthitān

iti śrīvarāhapurāṇe vividhakarmotpattau paṃcadaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ