વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 115

અથ વિવિધધર્મોત્પત્તિઃ ॥
તતો મહીવચઃ શ્રુત્વા દેવો નારાયણોઽબ્રવીત્ ॥
કથયિષ્યામિ તે દેવિ કર્મ સ્વર્ગસુખાવહમ્

યત્ત્વયા પૃચ્છ્યતે દેવિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
સ્થિતિં સત્તાં તુ મર્ત્યાનાં ભક્ત્યા યે ચ વ્યવસ્થિતાઃ

નાહં દાનસહસ્રેણ નાહં યજ્ઞશતૈરપિ ॥
તુષ્યામિ ન તુ વિત્તેન યે નરાઃ સ્વલ્પચેતસઃ

એકચિત્તં સમાધાય યો માં જાનાતિ માધવિ ॥
નિત્યં તુષ્યામિ તસ્યાહં પુરુષં બહુદોષકમ્

યચ્ચ પૃચ્છસિ માં ભદ્રે કર્મ સ્વર્ગસુખાવહમ્ ॥
તચ્છૃણુષ્વ વરારોહે ગદતો મે શુચિસ્મિતે

યે નમસ્યતિ માં નિત્યં પુરુષા બહુચેતસઃ ॥
અર્દ્ધરાત્રેઽન્ધકારે ચ મધ્યાહ્ને વાપરાહ્ણકે

યસ્ય ચિત્તં ન નશ્યેત મમ ભક્તિવ્યવસ્થિતમ્ ॥
દ્વાદશ્યામુપવાસં તુ યઃ કુર્યાન્મમ તત્પરઃ

તે મામેવ પ્રપશ્યન્તિ મયિ ભક્તિપરાયણાઃ ॥
લબ્ધચેતો ગુણજ્ઞશ્ચ નરો ભક્તિવ્યવસ્થિતઃ

ઇચ્છયાઽપિ ભવેદ્ભદ્રે સ્વર્ગે વસતિ સુન્દરિ ॥
સ્વલ્પકેન ન ગમ્યન્તે દુષ્પ્રાપ્યોઽહં વરાનને

યાનિ કર્માણિ કુર્વન્તુ માં પ્રપશ્યન્તિ માધવિ ॥
તાનિ તે કથયિષ્યામિ યેન ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતાઃ

દ્વાદશ્યામુપવાસં તુ યે ચ કુર્વન્તિ તે નરાઃ ॥
તેષામેવ પ્રપશ્યન્તિ મમ ભક્તિપરાયણાઃ

કૃત્વા ચૈવોપવાસં પ્રગૃહ્ય ચૈવ જલાઞ્જલિમ્ ॥
નમો નારાયણેત્યુક્ત્વા આદિત્યં ચાવલોકયેત્

યાવન્તો બિન્દવઃ કિંચિત્પતન્ત્યેવાઞ્જલેર્જલાત્ ॥
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

અથ ચૈવ તુ દ્વાદશ્યાં પુરુષા ધર્મવાદકાઃ॥
વિધિના ચ પ્રયત્નેન યે માં કુર્વન્તિ માનુષાઃ

પાણ્ડુરૈશ્ચૈવ પુષ્પૈશ્ચ મૃષ્ટૈર્ધૂપૈસ્તુ ધૂપયેત્॥
યો મે ધારયતે ભૂમૌ તસ્યાપિ શૃણુ યા ગતિઃ

દત્ત્વા શિરસિ પુષ્પાણિ ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્ ॥
હૃદિ કૃત્વા તુ મન્ત્રાંશ્ચ શુક્લામ્બરધરો ધરે

સુમાન્યઃ સુમના ગૃહ્ય પ્રીયતાં ભગવાન્હરિઃ

નમોઽસ્તુ વિષ્ણવે વ્યક્તાવ્યક્તગન્ધિગન્ધાન્સુગન્ધાન્વા ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ નમો ભગવતે વિષ્ણવે ॥
અનેન મન્ત્રેણ ગન્ધં દદ્યાત્ ॥
શ્રુત્વા પ્રત્યાગતમાધારસવનં પતયે ભવં પ્રવિષ્ટં મે ધૂપ ધૂપનં ગૃહ્ણાતુ મે ભગવાનચ્યુતઃ ॥
અનેન મન્ત્રેણ ધૂપં દદ્યાત્

શ્રુત્વા ચૈવં ચ શાસ્ત્રાણિ યો મામેવ તુ કારયેત્ ॥
મમ લોકં ચ ગચ્છેત જાયેતૈવ ચતુર્ભુજઃ

એતત્તે કથિતં દેવિ શ્રેષ્ઠં ચૈવ મમ પ્રિયમ્ ॥
તવ ચૈવં પ્રિયાર્થાય મન્ત્રપૂજાં સુખાવહમ્

શ્યામાકં સ્વસ્તિકં ચૈવ ગોધૂમં મુદ્ગકં તથા ॥
શાલયસ્તુ યવાશ્ચૈવ તથા નીવારકાઙ્ગુકાઃ

એતાનિ યસ્તુ ભુઞ્જીત મમ કર્મપરાયણઃ ॥
શઙ્ખં ચક્રં લાઙ્ગલં ચ મુસલં સ ચ પશ્યતિ

બ્રાહ્મણસ્ય તુ વક્ષ્યામિ શૃણુ કર્મ વસુન્ધરે ॥
યાનિ કર્માણિ કુર્વીત મમ ભક્તિપરાયણઃ

ષટ્કર્મનિરતો ભૂત્વા અહઙ્કારવિવર્જ્જિતઃ ॥
લાભાલાભં પરિત્યજ્ય ભિક્ષાહારો જિતેન્દ્રિયઃ

મમ કર્મસમાયુક્તઃ પૈશુન્યેન વિવર્જિતઃ ॥
શાસ્ત્રાનુસારિમધ્યસ્થો નવૃદ્ધશિશુચેતનઃ

એતદ્વૈ બ્રહ્મણઃ કર્મ એકચિત્તો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
ઇષ્ટાપૂર્તં ચ કુરુતે સ મામેતિ વસુન્ધરે

ક્ષત્રિયાણાં પ્રવક્ષ્યામિ મમ કર્મસુ તિષ્ઠતામ્ ॥
યાનિ કર્માણિ કુર્વીત ક્ષત્રિયો મધ્યસંસ્થિતઃ

દાનશૂરશ્ચ કર્મજ્ઞો યજ્ઞેષુ કુશલઃ શુચિઃ ॥
મમ કર્મસુ મેધાવી અહઙ્કારવિવર્જિતઃ

અલ્પભાષી ગુણજ્ઞશ્ચ નિત્યં ભાગવતપ્રિયઃ ॥
ગુરુવિદ્યોઽનસૂયશ્ચ નિન્દ્યકર્મવિવર્જિતઃ

અભ્યુત્થાનાદિકુશલઃ પૈશુન્યેન વિવર્જિતઃ॥
એતૈર્ગુણૈઃ સમાયુક્તો યો માં વ્રજતિ ક્ષત્રિયઃ

ભજતે મમ યો નિત્યં મમ લોકાય ગચ્છતિ ॥
વૈશ્યાનાં તુ પ્રવક્ષ્યામિ મમ કર્મસુ તિષ્ઠતામ્

યાનિ કર્માણિ કુરુતે મમ ભક્તિપથે સ્થિતઃ ॥
એતૈર્ગુણૈઃ સ્વધર્મેણ લાભાલાભવિવર્જિતઃ

ઋતુકાલાભિગામી ચ શાન્તાત્મા મોહવર્જિતઃ ॥
શુચિર્દક્ષો નિરાહારો મમ કર્મરતઃ સદા

ગુરુસમ્પૂજકો નિત્યં યુક્તો ભક્તાનુવત્સલઃ ॥
વૈશ્યોઽપ્યેવં સુસંયુક્તો યસ્તુ કર્માણિ કારયેત્

તસ્યાહં ન પ્રણશ્યામિ સ ચ મે ન પ્રણશ્યતિ ॥ ॥
અથ શૂદ્રસ્ય વક્ષ્યામિ કર્માણિ શૃણુ માધવિ

કર્માણિ યાનિ કૃત્વા હ શૂદ્રો મહ્યં વ્યવસ્થિતઃ ॥
દમ્પતી મમ ભક્તૌ યો મમ કર્મ પરાયણૌ

ઉભૌ ભાગવતૌ ભક્તૌ મદ્ભક્તૌ કર્મનિષ્ઠિતૌ ॥
દેશકાલૌ ચ વાનીતૌ રજસા તમસોજ્ઝિતૌ

નિરહઙ્કારશુદ્ધાત્મા આતિથેયો વિનીતવાન્ ॥
શ્રદ્દધાનોઽતિપૂતાત્મા લોભમોહવિવર્જિતઃ

નમસ્કારપ્રિયો નિત્યં મમ ચિન્તાવ્યવસ્થિતઃ ॥
શૂદ્રઃ કર્માણિ મે દેવિ ય એવં સમમાચરેત્

ત્યક્ત્વા ઋષિસહસ્રાણિ શૂદ્રમેવ ભજામ્યહમ્ ॥
ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય કર્માણિ યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્

એવં કર્મગુણાશ્ચૈવ યેન ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતઃ ॥
સર્વવર્ણાશ્ચ માં દેવિ અપરં ક્ષત્રિયે શૃણુ

યેન તત્પ્રાપ્યતે યોગં તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
ત્યક્ત્વા લાભમલાભં ચ મોહં કામં ચ વર્જયેત્

ન શીતં ચ ન ચોષ્ણે ચ લબ્ધાઽલબ્ધં વિચિન્તયેત્ ॥
ન તિક્તેનાસ્તિ કટુના મધુરામ્લૈર્ન લાવણૈઃ

ન કષાયૈઃ સ્પૃહા યસ્ય પ્રાપ્નુયાત્સિદ્ધિમુત્તમામ્ ॥
ભાર્યા પુત્રાઃ પિતા માતા ઉપભોગાર્થસંયુતમ્

ય એતાન્ હિ પરિત્યજ્ય મમ કર્મરતઃ સદા ॥
ધૃતિજ્ઞઃ કુશલશ્ચૈવ શ્રદ્દધાનો ધૃતવ્રતઃ

તત્પરો નિત્યમુદ્યુક્તઃ અન્યકાર્યજુગુપ્સકઃ ॥
બાલે વયસિ કલ્પશ્ચ અલ્પભોગી કુલાન્વિતઃ

કારુણ્યઃ સર્વસત્ત્વાનાં પ્રત્યુત્થાયી મહાક્ષમઃ ॥
કાલે મૌનક્રિયાં કુર્યાદ્યાવત્તત્કર્મ કારયેત્

ત્રિકાલં ચ દિશો ભાગં સદા કર્મપથિ સ્થિતઃ ॥
ઉપપન્નાનભુઞ્જાનઃ કર્માણ્યભોજનાનિ ચ

અનુષ્ઠાનપરશ્ચૈવ મમ પાર્શ્વે મનશ્ચરઃ ॥
કાલે મૂત્રપુરીષાણિ વિસૃજ્ય સ્નાનવત્સલઃ

પુષ્પે ગન્ધે ચ ધૂપે ચ મત્કર્મણિ સદા રતઃ ॥
કદાચિત્કન્દમૂલાનિ ફલાનિ ચ કદાચન

પયસા યાવકેનાપિ કદાચિદ્વાયુભક્ષણઃ ॥
કદાચિત્ષષ્ઠકાલેન ક્વચિદ્દૃષ્ટમહાફલઃ

કદાચિત્તુ ચતુર્થેન કદાચિત્ફલમેવ ચ ॥
કદાચિદ્દશમે ભુઞ્જેત્પક્ષે માસે વસુન્ધરે

ય એતત્સપ્ત જન્માનિ મમ કર્માણિ કુર્વતે ॥
યોગિનસ્તાન્પ્રપશ્યન્તિ પૂર્વોક્તાન્કર્મસુ સ્થિતાન્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે વિવિધકર્મોત્પત્તૌ પંચદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ