Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vāmanapurāṇa, Saromāhātmya · Chapter 22

22.1

iti śrīvāmanapurāṇe saromāhātmye ekaviśo 'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ
sthāṇutīrthasya māhātmyaṃ vaṭasya ca mahāmune /
sānnihatyasarotpattiṃ pūraṇaṃ pāṃśunā tataḥ

22.2

liṅgānāṃ darśanāt puṇyaṃ sparśanena ca kiṃ phalam /
tathaiva saramāhātmyaṃ brūhi sarvamaśeṣataḥ

22.3

lomaharṣaṇa uvāca
śṛṇvantu munayaḥ sarve purāṇaṃ vāmanaṃ mahat /
yacchrutvā muktimāpnoti prasādād vāmanasya tu

22.4

sanatkumāramāsīnaṃ sthāṇorvaṭasamīpataḥ /
ṛṣibhirbālakhilyādyairbrahmaputrairmahātmabhiḥ

22.5

mārkaṇḍeyo munistatra vinayenābhigamya ca /
papraccha saramāhātmyaṃ pramāṇāṃ ca sthitiṃ tathā

22.6

mārkaṇḍeya uvāca
brahmaputra mahābhāga sarveśāstraviśārada /
brūhi me saramāhātmyaṃ sarvapāpakṣayāvaham

22.7

kāni tīrthāni dṛśyāni guhyāni dvijasattama /
liṅgāni hyatipuṇyāni sthāṇoryāni samīpataḥ

22.8

yeṣāṃ darśanāmātreṇa muktiṃ prāpnoti mānavaḥ /
vaṭasya darśanaṃ puṇyamutpatti kathayasva me

22.9

pradakṣiṇāyāṃ yatpuṇyaṃ tīrthasnānena yatphalam /
guhyeṣu caiva dṛṣṭeṣu yatpuṇyamabhijāyate

22.10

devadevo yatā sthāṇuḥ saromadhye vyavasthitaḥ /
kimarthaṃ pāṃśunā śakrastīrthaṃ pūritavān punaḥ

22.11

sthāṇutīrthasya māhātmyaṃ cakratīrthasya yatphalam /
sūryatīrthasya māhātmyaṃ somatīrthasya brūhi me

22.12

saṃkarasya ca kuhyāni viṣṇoḥ stānāni yāni ca /
kathayasya mahābhāga sarasvatyāḥ savistaram

22.13

brūhi devādhidevasya māhātmyaṃ deva tattvataḥ /
viriñjasya prasādena viditaṃ sarvameva ca

22.14

lomaharṣaṇa uvāca/
mārkaṇḍeyavacaḥ śrutvā brahmatmā sa mahāmuniḥ /
atibhaktyā tu tīrthasya pravaṇīkṛtamānasaḥ

22.15

paryaṅkaṃ śithilīkṛtvā namaskṛtvā maheśvaram /
kathayāmāsa tatsarvaṃ yacchrutaṃ brahmaṇaḥ purā

22.16

sanatkumāra uvāca
namaskṛtya mahādevamīśānaṃ varadaṃ śivam /
utpatti ca pravakṣyāmi tīrthānāṃ brahmabhāṣitām

22.17

pūrvamekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame /
bṛhadaṇḍamabhūdekaṃ prajānāṃ bījasaṃbhavam

22.18

tasminnaṇḍe sthito brahmā śayanāyopacakrame /
sahasrayugaparyantaṃ suptvā sa pratyabudhyata

22.19

suptotthitastadā brahmā śūnyaṃ lokamapaśyata /
sṛṣṭiṃ cintayatastasya rajasā mohitasya ca

22.20

rajaḥ sṛṣṭiguṇaṃ proktaṃ sattvaṃ sthitiguṇaṃ viduḥ /
upasaṃhārakāle ca tamogumaḥ pravartate

22.21

guṇātītaḥ sa bhagavān vyāpakaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ /
tenadaṃ sakalaṃ vyāptaṃ yatkiñciñjīvasaṃjñitam

22.22

sa brahma sa ca govinda īśvaraḥ sa sanātanaḥ /
yastaṃ veda mahātmānaṃ sa sarvaṃ veda mokṣavit

22.23

kiṃ teṣāṃ sakalaistīrthairāśramairvā prayojanam /
yeṣāmanantakaṃ cittamātmanyeva vyavasthitam

22.24

ātmā nadī saṃyamapuṇyatīrthā satyodakā śīlamādhiyuktā /
tasyāṃ snātaḥ puṇyakarmā punāti na viriṇā suddhyati cāntarātmā

22.25

etatpradhānaṃ puruṣasya karma yadātmasaṃbodhasukhe praviṣṭam /
jñeyaṃ tadeva pravadanti santastatprāpya dehī vijahāti kāmān

22.26

naitādṛsaṃ brāhmaṇasyāsti vittaṃ yathaikatā samatā satyatā ca /
śīle sthitirdaṇḍavidhānavarjanamakrodhanaścoparamaḥ kriyābhyaḥ

22.27

etad brahma samāsena mayoktaṃ te dvijottama /
yajjñātvā brahma paramaṃ prāpsyasi tvaṃ na saṃśayaḥ

22.28

idānīṃ śṛṇu cotpattiṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ /
imaṃ codāharantyeva ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati

22.29

āpo nārā vai tanava ityevaṃ nāma śuśrumaḥ /
tāsu śete sa yasmācca tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

22.30

vibuddhaḥ salile tasmin vijñāyāntargataṃ jagat /
aṇḍaṃ bibheda bhagavāṃstasmādomityajāyata

22.31

tato bhūrabhavat tasmād bhuva ityaparaḥ smṛtaḥ /
svaḥ śabdaśca tṛtīyo 'bhad bhūrbhuvaḥ sveti saṃjñitaḥ

22.32

tasmāttejaḥ samabhavat tatsaviturvareṇyaṃ yat /
udakaṃ śoṣayāmāsa yattejo 'ṇḍaviniḥsṛtam

22.33

tejasā śoṣitaṃ śeṣaṃ kalalatvamupāgatam /
kalalād budbudaṃ jñeyaṃ tataḥ kāṭhinyatāṃ gatam

22.34

kāṭhinyād dharaṇī jñeya bhūtānāṃ dhāriṇī iha sā /
yasmin stānesthitaṃ hyaṇḍaṃ tasmin saṃnihitaṃsaraḥ

22.35

yadādyaṃ niḥsṛtaṃ tejastasmādāditya ucyate /
aṇḍamadhye samutpanno hrahmā lokapitāmahaḥ

22.36

ulbaṃ tasyābhavanmerurjarāyuḥ parvatāḥ smṛtāḥ /
garbhodakaṃ samudrāśca tathā nadyaḥ sahasraśaḥ

22.37

nābhisthāne yadudakaṃ brahmaṇo nirmalaṃ mahat /
mahatsarastena pūrṇaṃ vimalena varāmbhasā

22.38

tasmin madhye sthāṇurūpī vṛṭavṛkṣo mahāmanaḥ /
tasmād vinirgatā varṇā brāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ

22.39

śūdrāśca tasmādutpannāḥ śuśrūṣārthaṃ dvijanmanām /
tataścintayataḥ sṛṣṭiṃ brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ /
manasā mānasā jātāḥ sanakādyā maharṣayaḥ

22.40

punaścintayatastasya prajākāmasya dhīmataḥ /
utpannā ṛṣayaḥ sapta te prajāpatayo 'bhavan

22.41

punaścintayatastasya rajasā mohitasya ca /
bālakhilyāḥ samutpannāstapaḥsvādhyāyatatparāḥ

22.42

te sadā snānaniratā devārcanaparāyaṇāḥ /
upavāsairvrataistīvraiḥ śoṣayanti kalevaram

22.43

vānaprasthena vidhinā agnihotrasamanvitāḥ /
tapasā parameṇeha śoṣayanti kalevaram

22.44

divyaṃ varṣasahasraṃ te kṛśā dhamanisaṃtatāḥ /
ārādhayanti deveśaṃ na ca tuṣyati śaṅkaraḥ

22.45

tataḥ kālena mahatā umayā saha śaṅkaraḥ /
ākāśamārgeṇa tadā dṛṣṭvā devī suduḥkhitāḥ

22.46

prasādya devadeveśaṃ śaṅkaraṃ prāha suvratā /
kliśyante te munigaṇā devadāruvanāśrayāḥ

22.47

teṣāṃ kleśakṣayaṃ deva vidhehi kuru me dayām /
kiṃ vedadharmaniṣṭhanāmanantaṃ deva dṛṣkṛtam

22.48

nādyāpi yena śuddhyanti śuṣkasnāyvasthisoṣitāḥ /
tacchrutvā vacanaṃ devyāḥ pinākī pātitāndhakaḥ /
provāca prahasan mūrdhni cārucandrāṃśuśobhitaḥ

22.49

śrīmahādeva uvāca
na vetsi devi tattvena dharmasya gahanā gatiḥ /
naite dharmaṃ vijānanti na ca kāmavivarjitāḥ

22.50

na ca krodhena nirmuktāḥ kevalaṃ mūḍhabuddhayaḥ /
etacchrutvābravīd devī mā maivaṃ śaṃsitavratān

22.51

deva pradarśayātmānaṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me /
sa ityukta uvācedaṃ devīṃ devaḥ smitānanāḥ

22.52

tiṣṭha tvamatra yāsyāmi yatraite munipuṅgavāḥ /
sādhayanti tapo ghoraṃ darśayiṣyāmi ceṣṭitam

22.53

ityuktā tu tato devī śaṅkareṇa mahātmanā /
gacchasvetyāha muditā bhartaraṃ bhuvaneśvaram

22.54

yatra te munayaḥ sarve kāṣṭhaleṣṭasamāḥ sthitāḥ /
adhīyānā mahābhāgāḥ kṛtāgnisadanakriyāḥ

22.55

tān vilokya tato devo nagnaḥ sarvāṅgasundaraḥ /
vanamālākṛtāpīḍo yuvā bhikṣākapālabhṛt

22.56

āśrame paryaṭan bhikṣāṃ munīnāṃ darśanaṃ prati /
dehi bhikṣāṃ tataścoktvā hyāśramādāśramaṃ yayau

22.57

taṃ vilokyāśramagataṃ yoṣito brahmavādinām /
sakautukasvabhāvena tasya rūpema mohitāḥ

22.58

procuḥ parasparaṃ nārya ehi paśyāma bhiśrukam /
parasparamiti coktvā gṛhya mūlaphalaṃ bahu

22.59

gṛhāṇa bhikṣāmūcustāstaṃ devaṃ muniyoṣitaḥ /
sa tu bhikṣākapālaṃ taṃ prasārya bahu sādaram

22.60

dehi dehi śivaṃ vo 'stu bhavatībhyastapovane /
hasamānastu devosastatra devyā nirīkṣitaḥ /
tasmai dattvaiva tāṃ bhikṣāṃ papracchustaṃ smarāturāḥ

22.61

nārya ūcuḥ
ko 'sau nāma vratavidhistvayā tāpasa sevyate /
yatra nagnena liṅgena vanamālāvibhūṣitaḥ /
bhavān vai tāpaso hṛdyo hṛdyāḥ smo yadi manyase

22.62

ityuktastāpasībhistu provāca hasitānanaḥ /
idamīdṛg vrataṃ kiñcinna rahasyaṃ prakāśyate

22.63

śṛṇvanti bahavo yatra tatra vyākhyā na vidyate /
asya vratasya subhagā iti matvā gamiṣyatha

22.64

evamuktāstadā tena tāḥ pratyūcustadā munim /
rahasye hi gamiṣyāmo mune naḥ kaitukaṃ mahat

22.65

ityuktvā tāstadā taṃ vai jagṛhuḥ pāṇipallavaiḥ /
kācit kaṇṭhe sakandarpā bāhubhyāmaparāstathā

22.66

jānubhyāmaparā nāryaḥ keśeṣu lalitāparāḥ /
aparāstu kaṭīrandhre aparāḥ pādayorapi

22.67

kṣobhaṃ vilokya munaya āśrameṣu svayoṣitām /
hanyatāmiti saṃbhāṣya kāṣṭhapāṣāṇapāṇayaḥ

22.69

pātayanti sma devasya liṅgamuddhṛtya bhīṣaṇam /
pātite tu tato liṅge gato 'ntardhānamīśvaraḥ /
22.68 devyā sa bhagavān rudraḥ kailāsaṃ nagamāśritaḥ /
patite devadevasya liṅge naṣṭe carācare

22.70

kṣobho babhūva sumahānṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām /
evaṃ deve tadā tatra vartati vyākulīkṛte

22.71

uvācaiko munivarastatra buddhimatāṃ varaḥ /
na vayaṃ vidmaḥ sadbhāvaṃ tāpasasya mahātmanaḥ

22.72

viriñciṃ śaraṇaṃ yāmaḥ sa hi jñāsyati ceṣṭitam /
evamuktāḥ sarva eva ṛṣayo lañjitā bhṛśam

22.73

brahmaṇaḥ sadanaṃ jagmur devaiḥ saha niṣevitam /
praṇipatyātha deveśaṃ lañjayādhomukhāḥ sthitāḥ

22.74

atha tān duḥkhitān dṛṣṭvā brahma vacanamabravīt /
aho mugdhā yadā yūyaṃ krodhena kaluṣīkṛtāḥ

22.75

na dharmasya kriyā kācijjñāyate mūḍhabuddhayaḥ /
śruyatāṃ dharmasarvasvaṃ tāpasāḥ krūraceṣṭitaḥ

22.76

viditvā yad budhaḥ kṣipraṃ dharmasya phalamāpnuyāt /
yo 'sāvātmani dehe 'smin vibhurnityovyavasthitaḥ

22.77

so 'nādiḥ sa mahāsthāṇuḥ pṛthaktve parisūcitaḥ /
maṇiryathopadhānena dhatte varṇojjvalo 'pi vai

22.78

tanmayo bhavate tadvadātmāpi manasā kṛtaḥ /
manaso bhedamāśritya karmabhiścopacīyate

22.79

tataḥ karmavaśād bhuṅkte saṃbhogān svarganārakān /
tanmanaḥ śodhayed dhīmān jñānayogādyupakramaiḥ

22.80

tasmin śuddhe hyantarātmā svayameva nirākulaḥ /
na śarīrasya saṃkleśairapi nirdahanātmakaiḥ

22.81

śuddhimāpnoti puruṣaḥ saṃśuddhaṃ yasya no manaḥ /
kriyā hi niyamārthāya pātakebhyaḥ prakīrtitāḥ

22.82

yasmādatyāvilaṃ dehaṃ na śīghraṃ śuddhyate kila /
tena lokeṣu mārgo 'yaṃ satpathasya pravartitaḥ

22.83

varṇāśramavibhāgo 'yaṃ lokādhyakṣeṇa kenacit /
nirmito mohamāhātmyaṃ cihnaṃ cottamabhāginām

22.84

bhavantaḥ krodhakāmābhyāmabhibhūtāśrame sthitāḥ /
jñānināmāśramo veśma anāśramamayoginām

22.85

kva ca nyastasamastecchā kva ca nārīmayo bhramaḥ /
kva krodhamīdṛśaṃ ghoraṃ yenātmānaṃ na jāyatha

22.86

yatkrodhano yajati yad dadāti yad vā tapastapatila yajjuhoti /
na tasya prāpnoti phalaṃ hi loke moghaṃ phalaṃ tasya hi krodhanasya

Original text: Vāmanapurāṇa, Saromāhātmya · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc