Vamana Purana · Chapter 46

iti śrīvāmanapurāṇe pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ
nārada uvāca /
yadamī bhavatā proktā maruto ditijottamāḥ /
tat kena pūrvamāsan vai marunmārgeṇa kathyatām

pūrvamanvantareṣveva samatīteṣu sattam /
ke tvāsan vāyumārgasthāstanme vyākhyātumarhasi

pulastya uvāca /
śrūyatāṃ pūrvamarutāmutpattiṃ kathayāmi te /
svāyaṃbhuvaṃ samārabhya yāvanmanvantaraṃ tvidam

svāyaṃbhuvasya putro 'bhūnmanornāma priyavrataḥ /
tasyāsīt savano nāma putrastrailokyapūjitaḥ

sa cānapatyo devarṣe nṛpaḥ pretagatiṃ gataḥ /
tato 'rudat tasya patnī sudevā śokavihvalā

na dadāti tadā dagdhuṃ samāliṅgya sthitā patim /
nātha nāteti bahuśo vilapantī tvanāthavat

tāmantarikṣādaśarīriṇī vāk provāca mā rājapatnīha rodīḥ /
yadyasti te satyamanuttamaṃ tadā bhavatvayaṃ te patinā sahāgniḥ

sā tāṃ vāṇīmantarikṣānniśamya provācedaṃ rājaputrī sudevā /
śocāmyenaṃ pārthivaṃ putrahīnaṃ naivātmānaṃ mandabhāgyaṃ vihaṅga

so 'thābravīnmā rudasvāyatākṣi putrāstvatto bhūmipālasya sapta /
bhaviṣyanti vahnimāroha śīghraṃ satyaṃ proktaṃ śraddadhatsva tvamadya

ityevamuktā khacareṇa bālā citau samāropya pitaṃ varārham /
hutāśamāsādya pativratā taṃ saṃcintayantī jvalanaṃ pravanannā

tato muhūrtānnṛpatiḥ śriyā yutaḥ samuttasthau sahito bhāryayāsau /
khamutpapātātha sa kāmacārī samaṃ mahiṣyā ca sunābhaputryā

tasyāmbare nārada pārthivasya jātā rajogā mahiṣī tu gacchataḥ /
sa divyayogāt pratisaṃsthito 'mbare bhāryāsahāyo divasāni pañca

tatastu ṣaṣṭhe 'hani pārthivena ṛturna vandhyo 'dya bhaved vicintya /
rarāma tanvyā saha kāmacārī tato 'mbarāt prācyavatāsya śukram

śukrotsargāvasāne tu nṛpatirbhāryayā saha /
jagāma divyayā gatyā brahmalokaṃ tapodhana /
/ /
46.14 //
tadambarāt pracalitamabhravarṇaṃ śukraṃ samānā nalinī vapuṣmatī /
citrā viśālā haritālinī ca saptarṣipatnyo dadṛśuryathecchayā

tad dṛṣṭvā puṣkare nyastaṃ pratyaicchanta tapodhana /
manyamānāstadamṛtaṃ sadā yauvanalipsayā

tataḥ snātvā ca vidhivat saṃpūjya tān nijān patīn /
patibhiḥ samanujñātāḥ papuḥ puṣkarasaṃsthitam

tacchukraṃ pārthivendrasya manyamānāstadāmṛtam /
pītamātreṇa śukreṇa pārthivendrodbhavena tāḥ

brahmatejovihīnāstā jātāḥ patnyastapasvitām /
tatastu tatyajuḥ sarve sadoṣāstāśca patnayaḥ

suṣuvuḥ sapta tanayān rudato bhairavaṃ mune /
teṣāṃ ruditaśabdena sarvamāpūritaṃ jagat

athājagāma bhagavān brahma lokapitāmahaḥ /
samabhyetyābravīd bālān mā rudadhvaṃ mahābalāḥ

maruto nāma yūyaṃ vai bhaviṣyadhvaṃ viyaccarāḥ /
ityevamuktvā deveśo brahma lokapitāmahaḥ

tānādāya viyaccārī mārutānādideśa ha /
te tvāsan marutastvādyā manoḥ svāyaṃbhuve 'ntare

svāreciṣe tu maruto vakṣyāmi śṛṇu nārada /
svārociṣasya putrastu śrīmānāsīt kratudhvajaḥ

tasya putrābhavan sapta saptārcciḥpratimā mune /
tapor'thaṃ te gatāḥ śailaṃ mahāmeruṃ nareśvarāḥ

ārādhayanto brahmaṇaṃ padamaindramathepsavaḥ /
tato vipaścinnāmātha sahasrākṣo bhayāturaḥ

pūtanāmapsaromukhyāṃ prāha nārada vākyavit /
gacchasva pūtane śailaṃ mahāmeruṃ viśālinam

tatra tapyanti hi tapaḥ kratudhvajasutā mahat /
yathā hi tapaso vighnaṃ teṣāṃ bhavati sundari

tathā kuruṣva mā teṣāṃ siddhirbhavatu sundari /
ityevamuktā śakreṇa pūtanā rūpaśālinī

tatrājagāma tvaritā yatrātapyanta te tapaḥ /
āśramasyāvidūre tu nadī mandodavāhinī

tasyāṃ snātuṃ samāyātāḥ sarva eva sahodarāḥ /
sāpi snātuṃ sucārvaṅgī tvavatīrṇā mahānadīm

dadṛśuste nṛpāḥ snātāṃ tataścukṣubhire mune /
teṣāṃ ca prācyavacchukraṃ tatpapau jalacāriṇī

śaṅkhinā grāhamukhyasya mahāśaṅkhasya vallabhā /
te 'pi vibhraṣṭatapaso jagmū rājyaṃ tu ṣaitṛkam

sā cāpasarāḥ śakrametya yāthātathyaṃ nyavedayat /
tato bahutithe kāle sā grāhī śaṅkharūpiṇī

samuddhṛtā mahājālaurmatsyabandhena māninī /
sa tāṃ dṛṣṭvā mahāśaṅkhī sthalāsthāṃ matsyajīvikaḥ

nivedayāmāsa tadā kratudhvajasuteṣu vai /
tathābhyetya mahātmāno yogino yogadhāriṇaḥ

nītvā svamandiraṃ sarve puravāpyāṃ samutsṛjan /
tataḥ pramācchaṅkhinī sī suṣuve sapta vai śiśūn

jātamātreṣu putreṣu mokṣabhāvamagācca sā /
amātṛpitṛkā bālā jalamadhyavihāriṇaḥ

stānyārthino vai rurudurāthābhyāgāt pitāmahaḥ /
mā rudadhvamitītyāha maruto nāma putrakāḥ

yūyaṃ devā bhaviṣyadhvaṃ vāyuskandhavicāriṇaḥ /
ityevamuktvāthādāya sarvāstān daivatān prati

niyojya ca marumārge vairājaṃ bhavanaṃ gataḥ /
evamāsaṃśca maruto manoḥ svārociṣe 'ntare

uttame maruto ye ca tāñchṛṇuṣva tapodhana /
uttamasyānvavāye tu rājāsīnniṣadhādhipaḥ

vapuṣmāniti vikhyāto vapuṣā bhāskaropamaḥ /
tasya putro guṇaśreṣṭho jyotiṣmān dhārmiko 'bhavat

sa putrārtho tapastepe nadīṃ mandākinīmanu /
tasya bhāryā ca suśroṇī devācāryāsutā śubhā

tapaścāraṇayuktasya babhūva paricārikā /
sā svayaṃ phalapuṣpāmbusamitkuśaṃ samāharat

cakāra padmapatrākṣī samyak cātithipūjanam /
patiṃ śuśrūṣamāṇā sā kṛśā dhamanisaṃtatā

tejoyuktā sucārvaṅgīṃ dṛṣṭā saptarṣibhirvane /
tāṃ tathā cārusarvāṅgīṃ dṛṣṭvātha tapasā kṛsām

papracchustapaso hetuṃ tasyāstadbhartureva ca /
sābravīt tanayārthāya āvābhyāṃ vai tapaḥkriyā

te cāsyai varadā brahman jātāḥ sapta saharṣayāḥ /
vrajadhvaṃ tanayāḥ sapta bhaviṣyanti na saśaṃ yaḥ

yuvayorguṇasaṃyuktā maharṣīṇāṃ prasādataḥ /
ityevamuktvā jagmuste sarva eva maharṣayaḥ

sa cāpi rājarṣiragāt sabhāryo nagaraṃ niram /
tato bahutithe kāle sā rājño mahiṣī priyā

avāpa garbhaṃ tanvaṅgī tasmānnṛpatisattamāt /
gurviṇyāmatha bhāryāyāṃ mamārāsau narādhipaḥ

sā cāpyāroḍhumicchantī bhartāraṃ vai pativratā /
nivāritā tadāmātyairna tathāpi vyatiṣṭhatā

samāropyātha bhartāraṃ citāyāmāruhacca sā /
tato 'gnimadhyāt salile māṃsapeśyapatanmune

sāmbhasā sukhaśītena saṃsiktā saptadhābhavat /
te 'jāyantātha maruta uttamasyāntare manoḥ

tāmasasyāntare ye ca maruto 'pyabhavan purā /
tānahaṃ kīrtayiṣyāmi gītanṛtyakalipriya

tāmasasya manoḥ putro ṛtadhvaja iti śrutaḥ /
sa putrartho juhāvāgnau svamāṃsaṃ rudhiraṃ tathā

asthīni romakeśāṃśca snāyumajjāyakṛdḥanam /
śukraṃ ca citragau rājā sutārtho iti naḥ śrutam

saptasvevārciṣu tataḥ śukrapātādanantaram /
mā mā kṣipasvetyabhavacchabdaḥ so 'pi mṛto nṛpaḥ

tatastasmāddhutavahāt sapta tattejasopamāḥ /
śiśavaḥ samajāyanta te rudanto 'bhavan mune

teṣāṃ tu dhvanimākarṇya bhagavān padmasaṃbhavaḥ /
samāgamya nivāryyātha sa cakre marutaḥ sutān

te tvāsan maruto brahmaṃstamase devatāgaṇāḥ /
ye 'bhavan raivate tāṃśca śṛṇuṣva tvaṃ tapodhanaḥ

raivatasyānvavāye tu rājāsīd ripujid vaśī /
ripujinnāmataḥ khyāto na tasyāsīt sutaḥ kila

sa samārādhya tapasā bhāskaraṃ tejasāṃ nidhim /
avāpa kanyāṃ suratiṃ tāṃ pragṛhya gṛhaṃ yayau

tasyāṃ pitṛgṛhe brahman vasantyāṃ sa pitā mṛtaḥ /
sāpi duḥkhaparītāṅgīṃ svāṃ tanuṃ tyaktumudyatā

tatastāṃ vārayāmāsurṛṣayaḥ sapta mānasāḥ /
tasyāmāsaktacittāstu sarva eva tapodhanāḥ

apārayantī tadduḥkhaṃ prajvālyāgniṃ viveśa ha /
te cāpaśyanta ṛṣayastaccittā bhāvitāstathā

tāṃ mṛtāmṛṣayo dṛṣṭvā kaṣṭaṃ kaṣṭeti vādinaḥ /
prajagmurjvalanāccāpi saptājāyanta dārakāḥ

te ca mātrā vinābhūtā rurudustān pitāmahaḥ /
nivārayitvā kṛtavāṃllokanātho marudgaṇān

raivatasyāntare jātā maruto 'mī tapodhana /
śṛṇuṣva kīrtayiṣyāmi cākṣuṣasyāntare manoḥ

āsīnmaṅkiriti khyātastapasvī satyavāk śuciḥ /
saptasārasvate tīrthe so 'tapyata mahat tapaḥ

vighnārthaṃ tasya tuṣitā devāḥ saṃpreṣayan vapum /
sā cābhyetya nadītīre kṣobhayāmāsa bhāminī

tato 'sya prācyavacchrukraṃ saptasārasvate jale /
tāṃ caivāpyaśapanmūḍhāṃ munirmaṅkaṇako vapum

gaccha labdhāsi mūḍhe tvaṃ pāpasyāsya mahat phalam /
vidhvaṃsayiṣyati hayo bhavatīṃ yajñasaṃsadi

evaṃ śaptvā ṛṣiḥ śrīmān jagāmātha svamāśramam /
sarasvatībhyaḥ saptabhayaḥ sapta vai maruto 'bhavan

etat tavoktā marutaḥ purā yathā jātā viyadvyāptikarā maharṣe /
yeṣāṃ śrute janmani pāpahānirbhavecca dharmābhyudayo mahān vai