Vamana Purana · Chapter 38

iti śrīvāmanapurāṇe saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
daṇḍa uvāca /
citrāṅgadāyāstvaraje tatra satyā yathāsukham /
smarantyāḥ surathaṃ vīraṃ mahān kālaḥ samabhyagāt

viśvakarmāpi muninā śapto vānaratāṃ gataḥ /
nyapatanmeruśikharād bhūpṛṣṭhaṃ vidhicoditaḥ

vanaṃ ghoraṃ sugulmāḍhyaṃ nadīṃ śālūkinīmanu /
śākveyaṃ parvataśreṣṭhaṃ samāvasati sundari

tatrāsato 'sta suciraṃ phalamūlānyathāśnataḥ /
kālo 'tyagād varārohe bahuvarṣagaṇo vane

ekadā daityaśārdūlaḥ kandarākhyaḥ sutāṃ priyām /
pratigṛhya samabhyāgāt khyātāṃ devavatīmiti

tāṃ ca tad vanamāyāntīṃ samaṃ pitrā varānanām /
dadarśa vānaraśreṣṭhaḥ prajagrāha bālat kare

tato gṛhītāṃ kapinā sa daityaḥ svasutāṃ śube /
kandaro vīkṣya saṃkruddhaḥ khḍgamudyamya cādravat

tamāpatantaṃ daityendraṃ dṛṣṭvā śākhāmṛgo balī /
tathaiva saha cārvaṅgyā himācalamupāgataḥ

dadarśa ca mahādevaṃ śrīkaṇṭhaṃ yamunātaṭe /
tasyāvidūre gahanamāśramaṃ ṛṣivarjitam

tasmin mahāśrame puṇye sthāpya devavatīṃ kapiḥ /
nyamañjata sa kālindyāṃ paśyato dānavasya hi

so 'jānat tāṃ mṛtāṃ putrīṃ samaṃ śākhāmṛgeṇa hi /
jagāma ca mahātejāḥ pātālaṃ nilayaṃ nijam

sa cāpi vānaro devyā kālindyā vegate hṛtaḥ /
nītaḥ śivīti vikhyāte deśaṃ śubhajanāvṛtam

tatastīrtvātha vegena sa kapiḥ parvataṃ prati /
gantukāmo mahātejā yatra nyastā sulocanā

athāpaśyat samāyāntamañjanaṃ guhyakottamam /
nandayantyā samaṃ putryā gatvā jigamiṣuḥ kapiḥ

tāṃ dṛṣṭvāmanyata śrīmān seyaṃ devavatī dhruvam /
tanme vṛthā śramo jāto jalamajjanasaṃbhavaḥ

iti saṃcintayanneva samādravat sungadarīm /
sā tad bhayācca nyapatannadīṃ caiva hiraṇvatīm

guhyako vīkṣya tanayāṃ patitāmāpagājale /
duḥkhaśokasamākrānto jagāmāñjanaparvatam

tatrāsau tapa āsthāya monavratadharaḥ śuciḥ /
samāste vai mahātejāḥ saṃvatsaragaṇān bahūn

nandayantyapi vegena hiraṇyatyāpavāhitā /
nītā deśaṃ mahāpuṇyaṃ kośalaṃ sādhubhuryutam

gacchantī sā ca rudatī dadṛśo vaṭapādapam /
prarohaprāvṛtatanuṃ jaṭādharamiveśvaram

taṃ dṛṣṭvā vipulacchāyaṃ viśaśrāma varānanā /
upaviṣṭā śilavāpaṭṭe tato vācaṃ praśuśrave

na so 'sti puruṣaḥ kaścid yastaṃ brūyāt tapodhanam /
yathā sa tanayastubhyamudbaddho vaṭapādape

sā śrutvā tāṃ tadā vārṇīṃ vispaṣṭākṣarasaṃyutām /
tiryagūrdhvamadhaścaiva samantādavalokayat

dadṛśe vṛkṣaśikhare śiśuṃ pañcābdikaṃ sthitam /
piṅgalābhirjaṭābhistu udbddhaṃ yatnataḥ śubhe

taṃ vibruvantaṃ dṛṣṭvaiva nandayantī suduḥkhitā /
prāha kenāsi baddhstavaṃ nandayantī suduḥkhitā /
prāha kenāsi baddhastvaṃ pāpinā vada bālaka

sa tāmāha mahābhāge baddho 'smi kapinā vaṭe /
jaṭāsvevaṃ suduṣṭena jīvāmi tapaso balāt

puronmattapuretyeva tatra devo maheśvaraḥ /
tatrāsti tapaso rāśiḥ pitā mama ṛtadhvajaḥ

tasyāsmi japamānasya mahāyogaṃ mahātmanaḥ /
jāto 'livṛndasaṃyuktaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ

tato māmabravīt tāto nāma kṛtvā śubhānane /
jābālīti parikhyāya tacchṛṇuṣva śubhānane

pañcavarṣasahasrāṇi bāla eva bhaviṣyasi /
daśavarṣasahasrāṇi sumāratve cariṣyasi

viṃśatiṃ yauvanasthāyī vīryeṇa dviguṇaṃ tataḥ /
pañcavarṣaśatān bālo bhokṣyase bandhanaṃ dṛḍham

daśavarṣaśatānyeva kaumāre kāyapīḍanam /
yauvane pāramān bhogān dvisahasrasamāstathā

catvāriśacchatānyeva vārdhake kleśamuttamam /
lapsyase bhūmiśayyāḍhyaṃ kadannāśanabhojanam

ityevamuktaḥ pitrāhaṃ bālaḥ pañcābdadeśikaḥ /
vicarāmi mahīpṛṣṭhaṃ gacchan snātuṃ hiraṇvatīm

tato 'paśyaṃ kapivaraṃ so 'vadanmāṃ kva yāsyasi /
imāṃ devavatīṃ gṛhyaṃ mūḍha nyastāṃ mahāśrame

tato 'sau māṃ samādāya visphurantaṃ prayatnataḥ /
vaṭāgre 'sminnudbbandha jaṭābhirapi sundari

tathā ca rakṣā kapinā kṛtā bhīru nirantaraiḥ /
latāpāśairmahāyantramadhastād duṣṭabuddhinā

abhedyo 'yamanākramya upariṣṭāt tathāpyadhaḥ /
diśāṃ mukeṣu sarveṣu kṛtaṃ yantraṃ latāmayam

saṃyamya māṃ kapivaraḥ pa3yato 'maraparvatam /
yathecchayā mayā dṛṣṭametat te gaditaṃ śubhe

bhavatī kā mahāraṇye lalanā parivarjitā /
samāyātā sucārvaṅgī kena sārthena māṃ vada

sābravīdaḍhjano nāma suhyakendraḥ pitā mama /
nandayantīti me nāma pramlocāgarbhasaṃbhavā

tatra me jātake proktamṛṣiṇā mudgalena hi /
iyaṃ narendramahiṣī bhaviṣyati na saṃśayaḥ

tadvākyasamakālaṃ ca vyanadad devadundubhiḥ /
śivā cāśivanirghoṣā tato bhūyo 'bravīnamuniḥ

na saṃdeho narapatermahārājñī bhaviṣyati /
mahāntaṃ saṃśayaṃ ghoraṃ kanyābhāve gamiṣyati /
tato jagāma sa ṛṣirevamuktvā vaco 'dbhutam

pitā māmapi cādāya samāgantumathaicchata /
tīrthaṃ tato hiraṇvatyāstīrāt kapirathotpatat

tad bhayācca mayā hyātmā kṣiptaḥ sāgaragājale /
tayāsmi deśamānītā imaṃ mānuṣavarjitam

śrutvā jābāliratha tad vacanaṃ vai tayoditam /
prāha sundari gacchasva śrīkaṇṭhaṃ yamunātaṭe

tatrāgacchati madhyāhne matpitā śarvamarcitum /
tasmai nivedayātmānaṃ tatra śreyo 'dhilapsyase

tatastu tvaritā kāle nandayantī taponidhim /
paritrāṇārthamagamaddhimādreryamunāṃ nadīm

sā tvadīrgheṇa kālena kandamūlaphalāśanā /
saṃprāptā śaṅkarasthānaṃ yatrāgacchati tāpasaḥ

tataḥ sā devadeveśaṃ śrīkaṇṭhaṃ lokavanditam /
prativandya tato 'paśyakṣarāṃstānmahāmune

teṣāmarthaṃ hi vijñāya sā tadā cāruhāsinī /
tajjābālyuditaṃ ślokamalikhaccānyamātmanaḥ

mudgalenāsmi gaditā rājapatnī bhaviṣyati /
sā cāvasthāmimāṃ prāptā kaścinmāṃ trātumīśvaraḥ

ityullikhya śilāpaṭṭe gatā snātuṃ yamasvasām /
dadṛse cāśramavaraṃ mattakokilanāditam

tato 'manyata sātrarṣirnūnaṃ tiṣṭhati sattamaḥ /
ityevaṃ cintayantī sā saṃpraviṣṭā mahāśramam

tato dadarśa devābhāṃ sthitāṃ devavatīṃ śubhām /
saṃśuṣkāsyāṃ calannetrāṃ parimlānāmivābjinīm

sā cāpatantīṃ dadṛśe yakṣajāṃ daityanandinī /
keyamityeva saṃcintya samutthāya sthitābhavat

tato 'nyonyaṃ samāliṅgya gāḍhaṃ gāḍhaṃ suhṛttyā /
papracchatustathānyo 'yaṃ kathayāmāsatustadā

te parijñātatattvārthe anyonyaṃ lalanottame /
samāsīne kathābhiste nānārūpābhirādarāt

etasminnantare prāptaḥ śrīkaṇṭhaṃ snātumādarāt /
sa tattvajño muniśreṣṭho akṣarāṇyavalokayan

sa dṛṣṭvā vācayitvā ca tamarthamadhigamya ca /
muhūrtaṃ dhyānamāsthāya vyajānācca taponidhiḥ

tataḥ saṃpūjya deveśaṃ tvarayā sa ṛtadhvajaḥ /
ayodhyāmagamat kṣipraṃ draṣṭumikṣvākumīśvaram

taṃ dṛṣṭvā nṛpatiśreṣṭhaṃ tāpaso vākyamabravīt /
śrūyatāṃ narasārdūla vijñaptirmama pārthiva

mama putro guṇairyuktaḥ sarvasāstraviśāradaḥ /
udbddhaḥ kapinā rājan viṣayānate tavaiva hi

taṃ hi mocayituṃ nānyaḥ śaktastvattadanayādṛte /
śakunirnāma rājendra sa hyastravidhipāragaḥ

tanmunervākyamākarṇya pitā mama kṛśodari /
ādideśa priyaṃ putraṃ śakuniṃ tāpasānvaye

tataḥ sa prahitaḥ pitrā bhrātā mama mahābhujaḥ /
saṃprāpto bandhanoddeśaṃ samaṃ hi paramarṣiṇā

dṛṣṭvā nyagrodhamatyuccaṃ prarohāstṛtadiṅmukham /
dadarśa vṛkṣaśikhare udbaddhamṛṣiputrakam

tāśca sarvāllatāpāśān dṛṣṭvān sa samantataḥ /
dṛṣṭvā sa muniputraṃ taṃ svajaṭāsaṃyataṃ vaṭe

dhanurādāya balavānadhijyaṃ sa cakāra ha /
lāghavādṛṣiputraṃ taṃ rakṣaṃścicchedamārgaṇaiḥ

kapinā yat kṛtaṃ sarvaṃ latāpāśaṃ caturdiśam /
pañcavarṣaśate kāle gate śaktastadā śaraiḥ

latācchannaṃ tatastūrṇamāruroha munirvaṭam /
prāptaṃ svapitaraṃ dṛṣṭvā jābāliḥ saṃyato 'pi san

ādarāt pitaraṃ mūrdhnā vavandata vidhānataḥ /
saṃpariṣvajya sa munirmūrdhnyāghrāya sutaṃ tataḥ

unmocayitumārabdho na śaśāka susaṃyatam /
tatastūrṇaṃ dhanurnyasya bāṇāṃśca śakunirbalī

āruroha vaṭaṃ tūrṇaṃ jaṭā mocayituṃ tadā /
na ca śaknoti saṃcchannaṃ dṛḍhaṃ kapivarema hi

yadā na śakitā stena saṃpramocayituṃ jaṭāḥ /
tadāvatīrṇaḥ śakuniḥ sahitaḥ paramarṣiṇā

jagrāha ca dhanurbāṇāṃścakāra śaramaṇḍapam /
lāghavādarddhacandraistāṃ śākhāṃ ciccheda sa tridhā

śākhayā kṛttayā cāsau bhāravāhī tapodhanaḥ /
śarasopānamārgeṇa avatīrṇo 'tha pādapāt

tasmiṃstadā sve tanaye ṛtadhvajastrāte narendrasya sutena dhanvinā /
jābālinā bhāravahena saṃyutaḥ samājagāmātha nadīṃ sa sūryajām