Vamana Purana · Chapter 39

iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭātriṃśo 'dhyāyaḥ
daṇḍaka uvāca /
etasminnantare bāle yakṣāsurasute śubhe /
samāgate haraṃ draṣṭuṃ śrīkaṇṭhaṃ yogināṃ varam

dadṛśāte parimlānasaṃśuṣkakusumaṃ vibhum /
bahuniramālalyasaṃyuktaṃ gate tasmin ṛtadhvaje

tatastaṃ vīkṣya deveśaṃ te ubhe api kanyake /
snāpayetāṃ vidhānena pūjayetāmaharniśam

tābhyāṃ sthitābhyāṃ tatraiva ṛṣipabhyāgamad vanam /
draṣṭuṃ śrikaṇṭhamavyaktaṃ gālavo nāma nāmataḥ

sa dṛṣṭvā kanyakāyugmaṃ kasyedamiti cintayan /
praviveśa śuciḥ snātvā kālindyā vimale jale

tato 'nupūjayāmāsa śrīkaṇṭhaṃ gālavo muniḥ /
gāyete susvaraṃ gītaṃ yakṣāsurasute tataḥ

tataḥ svaraṃ samākarṇya gālavaste ajānata /
gandharvakanyeka caite saṃdeho nātra vidyate

saṃpūjya devamīśānaṃ gālavastu vidhānataḥ /
kṛtajapyaḥ samadhyāste kanyābhyāmabivāditaḥ

tataḥ papraccha sa muniḥ kanyake kasya kathyatām /
kulālaṅkāraṇe bhaktiyukte bhavasya hi

tamūcaturmuniśreṣṭhaṃ yāthātathyaṃ śubhānane /
jāto viditavṛttānto gālavastapatāṃ varaḥ

samuṣya tatra rajanīṃ tābhyāṃ saṃpūjito muniḥ /
prātarutthāya gaurīsaṃ saṃpūjya ca vidhānataḥ

te upetyābravīdyāsye puṣkarāraṇyamuttamam /
āmantrayāmi vāṃ kanye samanujñātumarhathaḥ

tataste ūcaturbrahan durlabhaṃ darśanaṃ tava /
kimarthaṃ puṣkarāraṇyaṃ bhavān yāsyatyathādarāt

te uvāca mahātejā mahatkāryasamanvitaḥ /
kārtikī puṇyadā bhāvimāsānte puṣkareṣu hi

te ūcaturvayaṃ yāmo bhavān yatra gamiṣyati /
na tvayā sma vinā brahmanniha casthātuṃ hi śaknuvaḥ

bāḍhamāha ṛṣiśreṣṭhastato natvā maheśvaram /
gate te ṛṣiṇā sārddhū puṣkarāraṇyamādarāt

tathānye ṛṣayastatra samāyātāḥ sahasraśaḥ /
pārthivā jānapadyāśca muktvaikaṃ tamṛtadhvajam

tataḥ snātāśca kārtikyāmṛṣayaḥ puṣkareṣvatha /
rājānaśca mahābhāgā nābhāgekṣvākusaṃyutāḥ

gālavo 'pi samaṃ tābhyāṃ kanyakābhyāmavātarat /
snātuṃ sa puṣkare tīrthe madhyame dhanuṣākṛtau

nimagnaś cāpi dadṛśe mahāmatsyaṃ jaleśayamṣa /
bahvībhirmatsyakanyābhiḥ prīyamāṇaṃ punaḥ punaḥ

sa tāścāha timirmugdhāḥ yūyaṃ dharmaṃ na jānatha /
janāpavādaṃ ghoraṃ hi na śaktaḥ soḍhumulbaṇam

tāstamūcurmahāmatsyaṃ kiṃ na pasyasi gālavam /
tāpasaṃ kanyakābhyāṃ vai vicarantaṃ yathecchayā

yadyasāvapi dharmātmā na bibheti tapodhanaḥ /
janāpavādāt tatkiṃ tvaṃ bibheṣu jalamadhyagaḥ

tatastāścāha sa timirnaiṣa vetti tapodhanaḥ /
rāgāndho nāpi ca bhayaṃ vijānāti subāliśaḥ

tacchrutvā matsyavacanaṃ gālavo vrīḍayā yutaḥ /
nottattāra nimagno 'pi tasthau sa vijitendriyaḥ

snātvā te api rambhoru samuttīrya taṭe sthite /
pratīkṣantyau munivaraṃ taddarśanasamutsuke / /
39.26 vṛttā ca puṣkare yātrā gatā lokā yathāgatam /
ṛṣayaḥ pārthivāścānye nānā jānapadastadā

tatra sthitaikā sudatī viśvakarmatanuruhā /
citrāṅgadā sucārvaṅgī vīkṣantī tanumadhyame

te sthite cāpi vīkṣantyau pratīkṣantyau ca gālavam /
saṃsthite nirjane tīrthe gālavo 'ntarjale tathā

tato 'bhyāgād vedavatī nāmnā gandharvakanyakā /
parjanyatanayā sādhvī ghṛtācīrgarbhasaṃbhavā

sā cābhyetya jale puṇye snātvā madhyamapuṣkare /
dadarśa kanyātritayamubhayostaṭayoḥ sthitam

citrāṅgadāmathābhyetya paryapṛcchadaniṣṭhuram /
kāsi kena ca kāryeṇa nirjane sthitavatyasi

sā tāmuvāca putrīṃ māṃ vindasva suravradhakeḥ /
citrāṅgadeti suśreṇi vikhyātāṃ viśvakarmaṇaḥ

sāhambhayāgātā bhadre snātuṃ puṇyāṃ sarasvatīm /
naimiṣe kāñcanākṣīṃ tu vikhyātāṃ dharmamātaram

tatrāgatātha rājñāhaṃ dṛṣṭā vaidarbhakeṇa hi /
surathena sa kāmārto māmeva śaraṇaṃ gataḥ

mayātmā tasya dattaśva sakhībhivāryamāṇayā /
tataḥ śaptāsmi tātena viyuktāsmi ca bhūbhujā

martuṃ kṛtamatirbhadre vāritā guhyakena ca /
śrīkaṇṭhamagamaṃ draṣṭuṃ tato godāvaraṃ jalam

tasmādimaṃ samāyātā tīrthapravaramuttam /
na cāpi dṛṣṭaḥ surathaḥ sa manohlādanaḥ patiḥ

bhavatī cātra kā bāle vṛtte yātrāphale 'dhunā /
samāgatā hi tacchaṃsa mama satyena bhāmini

sābravīcchruyatāṃ yāsmi mandabhāgyā kṛśodarī /
yatā yātrāphale vṛtte samāyātāsmi puṣkaram

parjanyasya ghṛtācyāṃ tu jātā vedavatīti hi /
ramamāṇā vaneddeśe dṛṣṭāsmi kapanā sakhi

sa cābhyetyābravīt kā tvaṃ yāsi devavatīti hi /
ānītāsyaśramāt kena bhūpṛṣṭhānmeruparvatam

tato mayokto naivāsmi kape devavatītyaham /
nāmnā vedavatītyevaṃ merorapi kṛtāśrayā

tatastenātiduṣṭena vānareṇa hyabhidrutā /
samārūḍhāsmi sahasā bandujīvaṃ nagottamam

tenāpi vṛkṣastarasā pādākrāntastvabhajyata /
tatosya vipulāṃ vṛkṣaṃ prākṣipat sāgarāmbhasi /
saha tenaiva vṛkṣeṇa patitāsmyahamākulā

tataḥ plavaṅgamo vakṣaṃ prākṣipat sāgarāmbhasi /
saha tenaiva vṛkṣeṇa patitāsmyahamākulā

tatombaratalād vṛkṣaṃ nipatantaṃ yadṛcchayā /
dadṛśuḥ sarvabhūtāni stāvarāṇi carāṇi ca

tato hāhākṛtaṃ lokairmā patantīṃ nirīkṣya hi /
ūcuśca siddhagandharvāḥ kaṣṭaṃ seyaṃ mahātmanaḥ

indradyumnasya mahiṣī gaditā brahmaṇā svayam /
manoḥ putrasya vīrasya sahasrakratuyājinaḥ

tāṃ vāṇīṃ madhurāṃ śrutvā mohamasmyāgatā tataḥ /
na ca jāne sa kenāpi vṛkṣaśchinnaḥ sahasradhā

tato 'smi vegād balinā hṛtānalasakhena hi /
samānītāsmayahamimaṃ tvaṃ dṛṣṭā cādya sundari

taduttaṣṭhasva gacchāvaḥ pucchāvaḥ ka ime sthite /
kanyake anupaśye hi puṇkarasyottare taṭe

evamuktvā varāṅgī sā tayā sutanukanyayā /
jagāma kanyake draṣṭuṃ praṣṭuṃ kāryasamutsukā

tato gatvā paryapucchat te ūcaturubhe api /
yāthātathyaṃ tayostābhyāṃ svamātmānaṃ niveditam

tatastāśturopīha saptagodāvaraṃ jalam /
saṃprāpya tīrthe piṣṭhanti arcantyo hāṭakeśvaram

tato bahūn varṣagaṇān babhramuste janāstrayaḥ /
tāsāmarthāya śakunirjābāliḥ saṛtadhvajaḥ

bhāravāhī tataḥ khinno daśabdaśatike gate /
kāle jagāma nirvedāt samaṃ pitrā tu śākalam

tasminnarapatiḥ śrīmānindradyumno manoḥ sutaḥ /
samadhyāste sa vijñāya sārghapātro viniryayau

samyak saṃpūjitastena sajābālirṛtadhvajaḥ /
sa cekṣvākusuto dhīmān śakunirbhrātṛjorcitaḥ

tato vākyaṃ muniḥ prāha indradyumnaṃ ṛtadhvajaḥ /
rājan naṣṭa'balāsmākaṃ nandayantīti viśrutā

tasyārthe caiva vasudhā smābhiraṭitā nṛpa /
tasmāduttiṣṭha mārgasva sāhāyyaṃ kartumarhasi

athovāca nṛpo brahman mamāpi lalanottamā /
naṣṭā kṛtaśramasyāpi kasyāhaṃ kathayāmi tām

ākāśāt parpatākāraḥ patamāno najottamaḥ /
siddhānāṃ vākyamākarṇya bāṇaiśchinnaḥ sahasradhā

na caiva sā varārohā vibhinnā lāghāvānmayā /
na ca jānāmi sā kutra tasmād gacchāmi mārgitum

ityemuktvā sa nṛpaḥ samutthāya tvarānvitaḥ /
syandanāni dvijābhyāṃ sa bhrātṛputrāya cārpayat

te 'dhiruhya rathāṃstūrṇaṃ mārgante vasudhāṃ kramāt /
badaryāśramamāsādya dadṛśustapasāṃ nidhim

tapasā karśitaṃ dīnaṃ malapaṅkajaṭādharam /
niḥśvāsāyāsaparamaṃ prathame vayasi sthitam

tamupetyābravīd rājā indradyumno mahābhujaḥ /
tapasvin yauvane ghoramāsthito 'si suduścaram

tapaḥ kimarthaṃ tacchaṃsa kimabhipretamucyatām /
so 'bravīt ko bhavān brūhi mamātmānaṃ suhṛttayā

paripṛcchasi śokārtaṃ parikhinnaṃ taponvitam /
sa prāha rājāsmi vibho tapasvin śākale pure

manoḥ putraḥ priyo bhrātā ikṣvākoḥ kathitaṃ tava /
sa cāsmai pūrvacaritaṃ sarvaṃ kathitavān nṛpaḥ

śrutvā provāca rājarṣirmā muñcasva kalevaram /
āgaccha yāmi tanvaṅgīṃ vicetuṃ bhrātṛjo 'si me

ityuktvā saṃpariṣvajya nṛpaṃ dhamanisaṃtatam /
samāropya rathaṃ tūrṇaṃ tāpasābhyāṃ nyavedayat

ṛtadhvajaḥ saputrastu taṃ dṛṣṭvā pṛthivīpatim /
provāca rājannehyohi kariṣyāmi tava priyam

yāsau citrāṅgadā nāma tvayā dṛṣṭā hi naimiṣe /
saptagodāvaraṃ tīrthaṃ sā mayaiva visarjitā

tadāgacchatha gacchamaḥ saudevasyaiva kāraṇāt /
tatrāsmākaṃ sameṣyanti kanyāstisrastathāparāḥ

ityevamuktvā sa ṛṣiḥ samāśvāsya sudevajam /
śakuniṃ puratajha kṛtvā sendradyumnaḥ saputrakaḥ

syandanenāśvayuktena gantuṃ samupacakrame /
saptagodāvaraṃ tīrthaṃ yatra tāḥ kanyakā gatāḥ

etasminnantare tanvī ghṛtācī śokasaṃyutā /
vicacārodayagiriṃ vicinvantī sutāṃ nijām

tamāsasāda ca kapiṃ paryapṛcchat tathāpsarāḥ /
kiṃ bālā na tvayā dṛṣṭā kape satyaṃ vadasva māṃ

tasyāstad vacanaṃ śrutvā sakapiḥ prāha bālikām /
dṛṣṭā devavatī nāmnā mayā nyastā mahāśrame

kālindyā vimale tīrthe mṛgapakṣisamanvite /
śrakaṇṭhāyatanasyāgre mayā satyaṃ tavoditam

sā prāha vānarapate nāmnā vedavatīti sā /
na hi devavatī khyātā tadāccha vrajāvahe

ghṛtācyāstadvacaḥ śrutvā vānarastvaritakramaḥ /
pṛṣṭhato 'syāḥ samāgacchannadīmanveva kauśikīm

te cāpi kauśikīṃ prāptā rājarṣipravarāstrayaḥ /
dvitaye tāpasābhyāṃ ca rathaiḥ paramavegibhiḥ

avatīrya rathebhyaste snātumabhyāgaman nadīm /
ghṛtācyapi nadīṃ snātaṃ supaṇyamājagāma ha

tāmanveva kapiḥ prāyād dṛṣṭo jābālinā tathā /
dṛṣṭvaiva pitaraṃ pārthivaṃ ca mahābalam

sa yeva punarāyāti vānarastāta vegavān /
pūrvaṃ jaṭāsveva balādyona baddho 'smi pādape

tajjābālivacaḥ śrutvā śakuniḥ krodhasaṃyutaḥ /
saśaraṃ dhanurādāya idaṃ vacanamabravīt

brahman pradīyatāṃ mahyamājñā tāta vadasva māma /
yāvadenaṃ nihanmyadya śareṇaikena vānaram

ityevamukte vacane sarvabhūtahite rataḥ /
maharṣiḥ śakuniṃ prāha detuyuktaṃ vaco mahat

na kaścittāta kenāpi badhyate hanyate 'pi vā /
vadhabandhau pūrvakarmavaśyau nṛpatinandana

ityevamuktvā śakunimṛṣirvānaramabravīt /
ehyehi vānarāsmākaṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi

ityevamukto muninā bāle sa kapikuñjaraḥ /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā praṇipatyedamabravīt/ /
mamājñā dīyatāṃ brahman śādhi kiṃ karavāṇyaham

ityakte prāha sa munistaṃ vānarapatiṃ vacaḥ /
mama putrastvayodbaddho jaṭāsu vaṭapādape

na conmocayituṃ vṛkṣācchaknuyāmo 'pi yatnataḥ /
tadanena narendreṇa tridhā kṛtvā tu śākhinaḥ

śākhāṃ vahati matsūnuḥ śirasā tāṃ vimocaya /
daśavarṣaśatānyasya śākhāṃ vai vahato 'gaman

na ca so 'sti pumān kaścid yaco hyunmocayituṃ kṣamaḥ /
sa ṛṣervākyamākarṇya kapirjābālino jaṭāḥ

śanairunmocayāmāsa kṣaṇādunmocitāśca tāḥ /
tataḥ prīto muniśreṣṭho varadobhūdṛtadhjaḥ

kapiṃ prāha vṛṇiṣva tvaṃ varaṃ yanmanasopsitam /
ṛtadhvajavacaḥ śrutvā imaṃ varamayācata

viśvakarmā mahātejāḥ kapitve pratisaṃsthitaḥ /
brahman bhavānvaraṃ mahyaṃ yadi dātumihecchati

tatsvadatto mahāghoro mama śāpo nivartyatām /
citrāṅgadāyāḥ pitaraṃ māṃ tvaṣṭāraṃ tapodhana

kapicāpalyadoṣeṇa tāni me yāntu saṃkṣyam /
tato ṛthadhvajaḥ prāha śāpasyānto bhaviṣyati

yadā ghṛtācyāṃ tanayaṃ janiṣyasi mahābalam /
ityevamuktāḥ saṃhṛṣṭaḥ sa tadā kapikuñjaraḥ

snātuṃ tūrṇaṃ mahānadyāmavatīrṇaḥ kṛśodari /
tatastu sarve kramāśaḥ snātvār'cya pitṛdevatāḥ

jagmurhṛṣṭā rathebhyaste ghṛtācī divamutpatat /
tāmanveva mahāvegaḥ sa kapiḥ plavatāṃ varaḥ

jñātvāthata viśvakarmāṇaṃ kāmayāmāsa kāminī /
tato 'nu parvataśreṣṭhe khyāte kolāhale kapiḥ

ramayāmāsa tāṃ tanvīṃ sā ca taṃ vānarottamam /
evaṃ ramantau suciraṃ saṃprāptau vindhyaparvatam

rathaiḥ pañcāpi tattīrthaṃ saṃprāptāste narottamāḥ /
maghyāhnamaye prītāḥ saptagodāvaraṃ jalam

prāpya viśrāmahetvarthamavaterustvarānvitāḥ /
teṣāṃ sārathayaścāśvān snātvā pītodakāplutān

ramaṇīye vanoddeśe pracārārthe samutsṛjan /
śāḍhvalāḍhyeṣu deśeṣu muhurttādeva vājinaḥ

tṛptāḥ samādravan sarve devāyatanamuttamam /
turaṅgakhuranirghoṣaṃ śrutvā tā yoṣitāṃ varāḥ

kimetaditi coktvaiva prajagmurhāṭakeśvaram /
āruhya balabhīṃ tāstu samudaikṣanta sarvaśaḥ

apaśyaṃstīrthasalile snāyamānān narottamān /
tataścitrāṅgadā dṛṣṭvā jaṭāmaṇḍaladhāriṇam/ /
surathaṃ hasatī prāha saṃrohatpulakā sakhīm

yo 'sau yuvā nīlaghanaprakāśaḥ saṃdṛśyate dīrghabhujaḥ sūrūpaḥ /
sa eva nūnaṃ naradevasūnurvṛto mayā pūrvataraṃ patiryaḥ

yaścaiva jāmbūvanadatulyavarṇaḥ śvetaṃ jaṭābhāramadhārayiṣyat /
sa eṣa nūnaṃ tapatāṃ variṣṭho ṛtadhvajo nātra vicāramasti

tato 'bravīdatho hṛṣṭā nandayantī sakhījanam /
eṣo 'paro 'syaiva suto jāvālirnātra saṃśayaḥ

ityevamuktvā vacanaṃ balabhyā avatīrya ca /
samāsatāgrataḥ śaṃbhorgāyantyo gītikāṃ śubhām

namo 'stu śarva śaṃbo trinetra cārugātra trailokyanātha umāpate dakṣayajñavidhvaṃsakara kāmāhganāsana ghora pāpapraṇāśana mahāpuruṣa mahogramūrte sarvasattvakṣayaṅkara śubhaṅkara maheśvara triśūladhārin smarāre guhāvāsin digvāsaḥ mahāśaṅkaśekhara (5) jaṭādhara kapālamālāvibhūṣikaśarīra vāmacakṣuḥ bāmadeva prajādhyakṣa bhagākṣṇoḥ kṣayaṅkara bhīmasena mahāsenanātha paśupate kāmāṅgadahana catvaravāsin śiva mahādeva īśāna saṃkara bhīma bhava vaṣabhadhvaja jaṭila prauḍha mahānāṭyeśvara bhūriratna (10) avimuktaka rudraśvara sthāṇo ekaliṅga kālindīpriya śrīkaṇṭha nīlakaṇṭha aparājita ripubhayaṅkara saṃtoṣapate vāmadeva aghora tatpuruṣa mahāghora aghoramūrtta śānta sarasvatīkānta kīnāṭa sahasramūrtte mahodbhava (15) vibo kālāgnirudra hara mahīdharapriya sarvatīrthādhivāsa haṃsa kāmeśvara kedārādhipate paripūrṇa mucukunda madhunivāsin kṛpāṇapāṇe bhayaṅkara vidyārāja somarāja kāmarāja uñjaka añjanarājakanyāhṛdacalavasate samudraśāyin (20) gajamukha ghaṇṭeśvara gokarṇa brahmayone sahasravaktrākṣicaraṇa hāṭakeśvara namo 'stu te /
etasminnantare prāptāḥ sarva evarṣipārthivāḥ /
draṣṭuṃ trailokyakartāraṃ tryambakaṃ hāṭakeśvaram

samārūḍhāśca susnātā dadṛśuryoṣitaśca tāḥ /
sthitāstu puratastasya gāyantyo geyamuttamam

tataḥ sudevatanayo viśvakarmasutāṃ priyām /
dṛṣṭvā hṛṣitacittastu saṃrohatpulako babhau

ṛtadhvajo 'pi tanvaṅgīṃ dṛṣṭvā citrāṅgadāṃ sthitām /
pratyabhijñāya yogātmā babhau muditamānasaḥ

tatastu sahasābhyetya deveśaṃ hāṭakeśvaram /
saṃpūjayantastryakṣaṃ te stuvantaḥ saṃsthitāḥ kramāt

citrāṅgadāpi tān dṛṣṭvā ṛtadhvajapurogamān /
samaṃ tābhiḥ kṛsāṅgībhirabhyutthāyābhyavādayat

sa ca tāḥ pratinandyaiva samaṃ putreṇa tāpasaḥ /
samaṃ nṛpatibhirhṛṣṭaḥ saṃviveśa yathāsukham

tataḥ kapivaraḥ prāpto ghṛtācyā saha sundari /
snātvā godāvarītīrthe didṛkṣurhāṭakeśvaram

tato 'paśyat sutāṃ tanvīṃ ghṛtācī śubhadarśanām /
sāpi tāṃ mātaraṃ dṛṣṭvā hṛṣṭābhūdvaravarṇinī

tato ghṛtācī svāṃ putrīṃ pariṣvajya nyapīḍayat /
snehāt savāṣpanayanāṃ muhustāṃ parijighravīt

tato ṛtadhvajaḥ śrīmān kapiṃ vacanamabravīt /
gacchanetuṃ guhyakaṃ tvamañjanādrau mahāñjanam

pātālādapi daityeśaṃ vīraṃ kandaramālinam /
svargād gandharvarājānaṃ parjanyaṃ śīghramānaya

ityevamukte muninā prāha devavatī kapim /
gālavaṃ vānaraśreṣṭha ihānetuṃ tvamarhasi

ityevamukte vacane kapirmarutavikramaḥ /
gatvāñjanaṃ samāmantrya jagāmāmaraparvatam

parjanyaṃ tatra cāmantrya preṣayitvā mahāśrame /
saptagodāvare tīrthe pātālamagamat kapiḥ

tatrāmantrya mahāvīryaṃ kapiḥ kandaramālinam /
pātālādabhiniṣkramya mahīṃ paryacarajjavī

gālaṃ tapaso yoniṃ dṛṣṭvā māhiṣmatīmanu /
samutpatyānayacchīghraṃ saptagodāvaraṃ jalam

tatra snātvā vidhānena saṃprāpto hāṭakeśvaram /
dadṛśe nandayantī ca sthitāṃ devavatīmapi

taṃ dṛṣṭvā gālavaṃ caiva samutthāyābhyavādayat /
sa cārciṣyanmahādevaṃ maharṣīnabhyavādayat /
te cāpi nṛpatiśreṣṭhastaṃ saṃpūjya tapodhanam

praharṣamatulaṃ gatvā upaviṣṭā yathāsukham /
teṣūpaviṣṭeṣu tadā vānaropanimantritāḥ

samāyātā mahātmāno yakṣagandharvadānavāḥ /
tānāgatān samīkṣyaiva putryastāḥ pṛthulocanāḥ

snehārdranayanāḥ sarvāstadā sasvajire pitṝn /
nandayantyādikā dṛṣṭvā sapitṛkā varānanā

savāṣpanayanā jātā viśvakarmasutā tadā /
atha tāmāha sa muniḥ satyaṃ satyadhvajo vacaḥ

mā viṣādaṃ kṛtāḥ putri pitāyaṃ tava vānaraḥ /
sā tadvacanamākarṇya vrīḍopahatacetanā

kathaṃ tu viśvakarmāsau vānaratvaṃ gato 'dhunā /
duṣputryāṃ mayijātāyaṃ tasmāt tyakṣe kalevaram

iti saṃcintya manasā ṛtadhvajamuvāca ha /
paritrāyasva māṃ brahman pāpopahatacetanām

pitṛghnī martumicchāmi tadanujñātumarhasi /
athovāca munistanvīṃ mā viṣādaṃ kṛthādhunā

bhāvyasya naiva nāśo 'sti nanmā tyākṣīḥ kalevaram /
bhaviṣyati pitā tubhyaṃ bhuyayo 'pyamaravarddhakiḥ

jāte 'patye ghṛtācyāṃ tu nātra kāryā vicāraṇā /
ityevamukte vacane muninā bhāvitātmanā

ghṛtācī tāṃ sambhyetya prāha citrāṅgadāṃ vacaḥ /
putri tyajasva śokaṃ tvaṃ māsaurdaśabhirātmajaḥ

bhaviṣyati putustubhyaṃ matsakāśānna saṃśayaḥ /
ityevamuktā saṃhṛṣṭā babhau citrāṅgadā tadā

pratīkṣantī sucārvaṅgī vivāhe pitṛdarśanam /
sarvāstā api tāvantaṃ kālaṃ sutanukanyakāḥ

pratyaikṣanta vivāhaṃ hi tasyā eva priyepsayā /
tato daśasu māseṣu samatīteṣvathāpsarāḥ

tasmn godāvarītīrthe prasūtā tanayaṃ nalam /
jāte 'patye kapitvācca viśvakarmāpyamucyata

samabhyetya priyāṃ putrīṃ paryaṣvajata cādarāt /
tataḥ prītena manasā sasmāra suravarddhakiḥ

surāṇāmadhipaṃ śakraṃ sahaiva surakinnaraiḥ /
tvaṣṭrātha saṃsmṛtaḥ śakro marudgaṇavṛtastadā

suraiḥ sarudraiḥ saṃprāptastattīrtha hāṭakāhvayam /
samāyāteṣu deveṣu gandharveṣvapsarassu ca

indradyumno muniśreṣṭhamṛtadhvajamuvāca ha /
jābālerdīyatāṃ brahman sutākandaramālinaḥ

gṛhṇātu vidhivat pāṇiṃ daiteyyāstanayastava /
nandayantīṃ ca śakuniḥ pariṇetuṃ svarūpavān

mameyaṃ vedavatyastu tvāṣṭroyī surathasya ca /
bāḍhamityabravīddhṛṣṭo munirmanusutaṃ nṛpam

tato 'nucakruḥ saṃhṛṣṭā vivāhavidhimuttamam /
ṛtvijo 'bhūd gālavastu hutvā havyaṃ vidhanataḥ

gāyante tatra gandharvā nṛtyante 'psarasastathā /
ādau jābālinaḥ pāṇirgṛhīto daityakanyayā

indradyumnena tadanu vedavatyā vidhānataḥ /
tataḥ śakuninā pāṇirgṛhīto yakṣakanyayā

citrāṅgadāyāḥ kalyāṇi surathaḥ pāṇimagrahīt /
evaṃ kramād vivāhastu nirvṛttastanumadhyame

vṛtte munirvivāhe tu śakrādīn prāha daivatān /
asmistīrthe bhavadbhistu saptagodāvare sadā

stheyaṃ viśeṣato māsamimaṃ mādhavamuttamam /
bāḍhamuktvā surāḥ sarve jagmurhṛṣṭā divaṃ kramāt

munayo munimādāya saputraṃ jagmurādarāt /
bhāryāścādāya rājānaḥ svaṃ svaṃ nagaramāgatāḥ

prahṛṣṭāḥ sukhinastasthuḥ bhuñjate viṣayān priyān /
citrāṅgadāyāḥ kalyāṇi evaṃ vṛttaṃ purā kila /
tanmāṃ kamalapatrākṣi bhajasva lalanottame

ityevamuktvā naradevasūnustāṃ bhūmidevasya sutāṃ varorum /
stuvanmṛgākṣīṃ mṛdunā krameṇa sā cāpi vākyaṃ nṛpatiṃ babhāṣe