Vamana Purana · Chapter 32
iti śrīvāmanapurāṇe ekatriṃśo 'dhyāyaḥ
pulastya uvāca /
senāpatye 'bhiṣiktastu kumāro daivatairatha /
praṇipatya bhavaṃ bhaktyā girijāṃ pāvakaṃ śucim
ṣaṭ kṛttikāśca śirasā praṇamya kuṭilāmapi /
brahmāṇaṃ ca namaskṛtya idaṃ vacanamabravīt
kumāra uvāca /
namo 'stu bhavatāṃ devā oṃ namo 'stu tapodhanāḥ /
yuṣmatprasādājjeṣyāmi śatrū mahiṣatārakau
śiśurasmi na jānāmi vaktuṃ kiñcana devatāḥ /
dīyatāṃ brahmaṇā sārddhamanujña mama sāmpratam
ityevamukte vacane kumāreṇa mahātmanā /
mukhaṃ nirīkṣanti surāḥ sreve vigatasādhyamāḥ
śaṅkaparo 'pi sutasnehāt samutthāya prajāpatim /
ādāya dakṣiṇe pāṇau skandāntikamupāgamat
athomā prāha tanayaṃ putra ehyehi śatruhan /
vandasva caraṇau divyau viṣṇorlokanamaskṛtau
tato vihasyāha guhaḥ ko 'yaṃ mātarvadasva mām /
yasyādarāt praṇāmo 'yaṃ kriyate madvidhairjanaiḥ
taṃ mātā prāha vacanaṃ kṛte karmaṇi padmabhūḥ /
vakṣyate tava yo 'yaṃ hi mahātmā garuḍadhvajaḥ
kevalaṃ tviha māṃ devastvatpitā prāha śaṅkaraḥ /
nānyaḥ parataro 'smāddhi vayamanye ca dehinaḥ
pārvatyā gadite skandaḥ praṇipatya janārdanam /
tasthau kṛtāñjalipuṭastvājñāṃ prārthayate 'cyutāt
kṛtāñjalipuṭaṃ skandaṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
kṛtvā svastyayanaṃ devo hyanujñāṃ pradadau tataḥ
nārada uvāca /
yattat svastyayanaṃ puṇyaṃ kṛtavān garuḍadhvajaḥ /
śikhidhvajāya viprarṣe tanme vyākhyātumarhasi
pulastya uvāca /
śṛṇu svastyayanaṃ puṇyaṃ yatprāha bhagavān hariḥ /
skandasya vijayārthāya mahiṣasya vadhāya ca
svasti te kurutāṃ brahma padmayonī rajoguṇaḥ /
svasti cakrāṅkitakaro viṣṇuste vidadhatvājaḥ
svasti te śaṅkaro bhaktyā sapatnīko vṛṣadhvajaḥ /
pāvakaḥ svasti tubhyaṃ ca karotu śikhivāhana
divākaraḥ svasti karotu tubhyaṃ somaḥ sabhaumaḥ sabudho guruśca /
kāvyaḥ sadā svasti karotu tubhyaṃ śanaiścaraḥ svastyayanaṃ karotu
marīciratriḥ pulahaḥ pulastyaḥ kraturvasiṣṭho bhṛguraṅgirāśca /
mṛkaṇḍujaste kurutāṃ hi svasti svasti sadā sapta maharṣayaśca
viśveśvinau sādhyamarudgaṇāgnayo divākarāḥ śūladharā maheśvarāḥ /
yakṣāḥ piśācā vasavo 'tha kinnarāḥ te svasti kurvantu sadodyatāstvamī
nāgāḥ suparṇāḥ saritaḥ sarāṃsi tīrthāni puṇyāyatanāḥ samudrāḥ /
mahābalā bhūtagaṇā gaṇendrāḥ te svasti kurvantu sadā samudyatāḥ
svasti dvipādikebhyaste catuṣpādebhya eva ca /
svasti te bahupādebhyastvapādebhyo 'pyanāmayam
prācīṃ dig rakṣatāṃ vajrī dakṣiṇāṃ daṇḍanāyakaḥ /
pāśī pratīcīṃ rakṣatu lakṣmāmaśuḥ pātu cottarām
vahnirdakṣimapūrvā ca kubero dakṣiṇāparām /
pratīcīmuttarāṃ vāyuḥ śivaḥ pūrvottarāmapi
uvariṣṭād dhruvaḥ śivaḥ purvottarāmapi /
musatī lāṅgalī cakrī dhanuṣmānantareṣu ca
vārāho 'mbunidhau pātu durge pātu nṛkesarī /
sāmavedadhvaniḥ śrīmān sarvalataḥ pātu mādhavaḥ
pulastya uvāca /
evaṃ kṛtasvastyayano guhaḥ śaktidharo 'graṇīḥ /
praṇipatya surān sarvān samutpatata bhūtalāt
tamanveva gaṇāḥ sarve dattā ye muditaiḥ suraiḥ /
anujagmuḥ kumāraṃ te kāmarūpā vihaṅgamāḥ
mātaraśca tathā sarvāḥ samutpeturnabhastalam /
samaṃ skandena balinā hantukāmā mahāsurān
tataḥ sudīrghamadhvānaṃ gatvā skando 'bravīd gaṇān /
bhūmyāṃ tūrṇaṃ mahāvīryāḥ kurudhvamavatāraṇam
gaṇā guhavacaḥ śrutvā avatīrya mahītalam /
ārāt patantastaddeśaṃ nādaṃ cakrurbhayaṅkaram
tanninādo mahīṃ sarvāmāpūrya ca nabhastalam /
viveśārṇavarandhreṇa pātālaṃ dānavālayam
śrutaḥ sa mahiṣeṇātha tārakema ca dhīmatā /
virojanena jambhena kujambhenāsureṇa ca
te śrutvā sahasā nādaṃ vajrapātopamaṃ dṛḍham /
kimetaditi saṃcintya tūrṇaṃ jagmustadāndhakam
te sametyāndhakenaiva samaṃ dānavapuṅgavāḥ /
mantrayāmāsurudvignāstaṃ śabdaṃ prati nārada
mantrayatsu ca daityeṣu bhūtalāt sūkarānanaḥ /
pātālaketurdaityendraḥ saṃprāpto 'tha rasātalam
sa bāṇaviddho vyathitaḥ kampamāno muhurmuhuḥ /
abravīd vacanaṃ dīnaṃ samabhyetyāndhakāsuram
pātālaketuruvāca /
gato 'hamāsaṃ daityendra gālavasyāśramaṃ prati /
taṃ vidhvaṃsayituṃ yatnaṃ samārabdhaṃ balānmayā
yāvatsūkarūpeṇa praviśāmi tamāśramam /
na jāne taṃ naraṃ rājan yena me prahitaḥ śaraḥ
śarasaṃbhinnajatruśca bhayāt tasya mahājavaḥ /
praṇaṣṭa āśramāt tasmāt sa ca māṃ pṛṣṭhato 'nvagāt
turaṅgakhuranirghoṣaḥ śrūyate paramo 'sura /
tiṣṭha tiṣṭheti vadatastasya śūrasya pṛṣṭhataḥ /
tadbhayādasmi jaladhiṃ saṃprāpto dakṣiṇārṇavam
yāvatpasyāmi tatrasthān nānāveṣākṛtīn narān /
kecid garjanti ghanavat pratigarjanti cāpare
anye cocurvayaṃ nūnaṃ nighnāmo mahiṣāsuram /
tārakaṃ ghātayāmo 'dya vadantyanye sutaijasaḥ
tacchrutvā sutarāṃ trāso mama jāto 'sureśvara /
mahārṇavaṃ parityajya patito 'smi bhayāturaḥ
dharaṇyāṃ vivṛtaṃ gartaṃ sa māmanvapatad balī /
tadbhayāt saṃparityajya hiraṇyapuramātmanaḥ
tavāntikamanuprāptaḥ prasādaṃ kartumarhasi /
tacchratvā cāndhako vākyaṃ prāha meghasvanaṃ vacaḥ
na bhetavyaṃ tvayā tasmāt satyaṃ goptāsmi dānava /
mahiṣastārakaścobhau bāṇaśca balināṃ varaḥ
anākhyāyaiva te vīrāstvandhakaṃ mahiṣādayaḥ /
svaparigrahasaṃyuktā bhūmiṃ yuddhāya niryayuḥ
yatra te dārumākārā gaṇāścakrurmahāsvanam /
tatra daityāḥ samājagmuḥ sāyudhāḥ sabalā mune
daityānāpatato dṛṣṭvā kārtikeyagaṇāstataḥ /
abhyadravanta sahasā sa cogro mātṛmaṇḍalaḥ
teṣāṃ purassaraḥ sthāṇuḥ pragṛhya parighaṃ balī /
niṣūdayat parabalaṃ kruddho rudraḥ paśūniva
taṃ nighnantaṃ mahādevaṃ nirīkṣya kalaśodaraḥ /
kuṭhāraṃ pāṇinādāya hanti sarvān mahāsurān
jvālāmukho bhayakaraḥ kareṇādāya cāsuram /
sarathaṃ sagajaṃ sāśvaṃ vistṛte vadane 'kṣipata
daṇḍakaścāpi saṃkruddhaḥ prāsapāṇirmahāsuram /
savāhanaṃ prakṣipati samutpāṭya mahārmave
śaṅkukarṇaśca musalī halenākṛṣya dānavān /
saṃcūrṇayati mantrīva rājānaṃ prāsabhṛd vaśī
khaḍgacarmadharo vīraḥ puṣpadanto gaṇeśvaraḥ /
dvidhā tridhā ca bahudhā cakre daiteyadānavān
piṅgalo daṇḍamudyāmya yatra yatra pradhāvati /
tatra tatra pradṛśyante rāśayaḥ śāvadānavaiḥ
sahasranayanaḥ śūlaṃ bhrāmayan vai gaṇāgraṇīḥ /
nijaghānāsurān vīraḥ savājirathakuñjarān
bhīmo bhīmaśilāvarṣai sa purassarato 'surān /
nijaghāna yathaivendro vajravṛṣṭyā nagottamān
raudraḥ śakaṭacakrākṣo gaṇaḥ pañcaśikho balī /
bhrāmayan mudgaraṃ vegānnijaghāna balād ripūn
giribhedī talenaiva sārohaṃ kuñjaraṃ raṇe /
bhasma cakre mahāvego rathaṃ ca rathinā saha
nāḍījaṅgho 'ṅghripātaiśca muṣṭibhirjānunāsurān /
kīlabhirvajratulyābhirjaghāna balavān mune
kūrmagrīvo grīvayaiva śiramā caraṇena ca /
luṇṭhanena tatā daityān nijaghāna savāhanān
piṇḍārakastu tuṇḍena śṛṅgābhyāṃ ca kalipriya /
vidārayati saṃgrāme dānavān samaroddhatān
tatastatsainyamatulaṃ vadhyamānaṃ gaṇeśvaraiḥ /
pradudrāvātha mahiṣastārakaśca gaṇāgraṇīḥ
te hanyamānāḥ pramathā dānavābhayāṃ varāyudhaiḥ /
parivārya samantāt te yuyudhuḥ kupitāstadā
haṃsāsyaḥ paṭṭiśenātha jaghāna mahiṣāsuram /
ṣoṭaśākṣastriśūlena śataśīrṣo varāsinā
śrutāyudhastu gadayā viśoko musalena tu /
bandhudattastu śūlena mūrdhni daityamatāḍayat
tathānyaiḥ pārṣadairyuddhe śūlaśaktyṛṣṭipaṭṭiśaiḥ /
nākampat tāḍyamāno 'pi maināka iva parvataḥ
tārako bhadrakālyā ca tatholūkhalayā raṇe /
vadhyate caikacūḍāyā dāryate paramāyudhaiḥ
tau tāḍyamānau pramathairmātṛbhiśca mahāsurau /
na kṣobhaṃ jagmaturvirau kṣobhayantau gaṇānapi
mahiṣo gadayā tūrṇaṃ prahāraiḥ pramathānatha /
parājitya parādhāvat kumāraṃ prati sāyudhaḥ
tamāpatantaṃ mahiṣaṃ sucakrākṣo nirīkṣya hi /
cakramudyamya saṃkruddho rurodha danunandanam
gadācakrāṅkitakarau gaṇāsuramahārathai /
ayudhyetāṃ tada brahman laghu citraṃ ca suṣṭhu ca
gadāṃ mumoca mahiṣaḥ samāvidhya gaṇāya tu /
sucakrākṣo nijaṃ cakramutsasarjāsuraṃ prati
gadāṃ chittvā sutīkṣṇāraṃ cakraṃ mahiṣamādravat /
tata uccukruśurdaityā hā hato mahiṣastivati
tacchrutvābhyadravad bāṇaḥ prāsamāvidhya vegavān /
jaghāna cakraṃ raktākṣaḥ pañjamuṣṭiśatena hi
pañcabāhuśatenāpi sucakrākṣaṃ babandha saḥ /
balavānapi bāṇena niṣprayatnagatiḥ kṛtaḥ
sucakrākṣaṃ sacakraṃ hi baddhaṃ bāṇāsureṇa hi /
dṛṣṭvādravadgadāpāṇirmakarākṣo mahābalaḥ
gadayā mūrdhni bāṇaṃ hi nijaghāna mahābalaḥ /
vedanārtto mumocātha sucakrākṣaṃ mahāsuraḥ /
sa cāpi tena saṃyukto vrīḍāyukto mahāmanāḥ
sa saṃgrāmaṃ parityajya sāligrāmamupāyayau /
bāṇo 'pi makārākṣeṇa tāḍito 'bhūtparāṅmukhaḥ
prabhajyata balaṃ sarvaṃ daityānāṃ suratāpasa /
tataḥ svabalamīkṣyaiva prabhagnaṃ tārako balī /
khaḍgodyatakaro daityaḥ pradudrāva gaṇeśvarān
tatastu tenāpratimena sāsinā te haṃsavaktrapramukhā gaṇeśvarāḥ /
samātaraścāpi parājitā raṇe skandaṃ bhayārttāḥ śaraṇaṃ prapedire
bhaganān gaṇān vīkṣya maheśvarātmajastaṃ tārakaṃ sāsinamāpatantam /
dṛṣṭvaiva śaktyā hṛdaye bibheda sa bhinnamarmā nyapatat pṛthivyām
tasminhate bhrātari bhagnadarpo bhayāturo 'bhūnmahiṣo maharṣe /
saṃtyajya saṃgrāmaśiro durātmā jagāma śailaṃ sa dimācalākhyam
bāṇo 'pi vīre nihate 'tha tārake gate himādriṃ mahiṣe bhayātte /
bhayād viveśogramapāṃ nidhānaṃ garṇairbale vadhyati sāparādhe
hatvā kumāro raṇamurdhni tārakaṃ pragṛhya śaktiṃ mahatā javena /
mayūramāruhya śikhaṇḍamaṇḍitaṃ yayau nihantuṃ mahiṣāsurasya
sa pṛṣṭhataḥ prekṣya śikaṇḍiketanaṃ samāpatantaṃ varaśaktipāṇinam /
kailāsamutsṛjya himācalaṃ tathā krauñcaṃ samabhyetva guhaṃ viveśa
daityaṃ praviṣṭaṃ sa pinākisūnurjugopa yatnād bhagavān suho 'pi /
svabandhuhantā bhavitā kathaṃ tvahaṃ saṃcintayanneva tataḥ sthito 'bhūt
tato 'bhyagāt puṣkarasaṃbhavastu haro murāristridaseśvaraśca /
abhyetya cocurmahiṣaṃ saśailaṃ bhindasva śaktyā kuru devakāryam
tat kārtikeyaḥ priyameva tathyaṃ śrutvā vacaḥ prāha surān vihasya /
kathaṃ hi mātāmahanaptṛkaṃ vadhe svabhrātaraṃ bhrātṛsutaṃ ca mātuḥ
eṣā śrutiścāpi purātanī kila gāyanti yāṃ vedavido maharṣayaḥ /
kṛtvā ca yasyā matamuttamāyāḥ svargaṃ vrajanti tvatipāpino 'pi
gāṃ brāhmaṇaṃ vṛddhamathāptavākyaṃ bālaṃ svabandhuṃ lalanāmaduṣṭām /
kṛtāparādhā api naiva vadhyā ācāryamukhyā guravastathaiva
evaṃ jānan dharmamagryaṃ surendrā nāhaṃ hanyāṃ bhātaraṃ mātuleyam /
yadā daityo nirgāmiṣyad guhāntaḥ tadā śaktyā ghātāyiṣyāmi śatrum
śrutvā kumāravacanaṃ bhagavānmaharṣe kṛtvā matiṃ svahṛdaye guhamāha śakraḥ /
matto bhavān na matimān vadase kimarthaṃ vākyaṃ śṛṇuṣva hariṇā gaditaṃ hi pūrvam
naikasyārthe bahūn hanyāditi śāstreṣu niścayaḥ /
ekaṃ hanyād bahubhyor'the na pāpī tena jāyate /
//
32.95 etacchrutvā mayā pūrvaṃ samayasthena cāgnija /
nihato namuciḥ pūrvaṃ sodaro 'pi mamānujaḥ
tasmāt bahūnāmarthāya sakroñcaṃ mahiṣāsuram /
ghātayasva parākramya śaktyā pāvakadattayā
purandaravacaḥ śrutvā krodhādāraktalocanaḥ /
kumāraḥ prāha vacanaṃ kampamānaḥ śatakratum
mūḍha kiṃ te balaṃ bāhvoḥ śārīraṃ cāpi vṛtrahan /
yenādhikṣipase māṃ tvaṃ dhruvaṃ na matimānasi
tamuvāca sahasrākṣastvatto 'haṃ balavān guha /
taṃ gṛhaḥ prāha ehyehi yuddhyasva balavān yadi
śakraḥ prāhātha balavān jñāyate kṛttikāsuta /
pradakṣiṇaṃ śīghrataraṃ yaḥ kuryāt krauñcameva hi
śrutvā tadvacanaṃ skando mayūraṃ prohya vegavān /
pradakṣiṇaṃ pādacārī karttu tūrṇataro 'byagāt
śakro 'vatīrya nāgendrāt pādenātha pradakṣiṇam /
kṛtvā tasthauguho 'bhyetya mūḍhaṅkiṃ saṃsthito bhavān
tamindraḥ prāha kauṭilyaṃ mayā pūrvaṃ pradakṣiṇaḥ /
kṛto 'sya na tvayā pūrvaṃ kumāraḥ śakramabravīt
mayā pūrvaṃ mayā pūrvaṃ vivadanatau parasparam /
prāpyocaturmaheśāya brahmaṇe mādhavāya ca
athovāca hariḥ skandaṃ praṣṭumarhasi parvatam /
yo 'yaṃ vacakṣyati pūrvaṃ krauñcamabhyetya pāvakiḥ /
papracchādrimidaṃ kena kṛtaṃ pūrvaṃ pradakṣiṇam
tanmādhavavacaḥ śrutvā krauñcamabhyetya pāvakiḥ /
papracchādrimidaṃ kena kṛtaṃ pūrvaṃ pradakṣiṇam
ityevamuktaḥ krauñcastu prāha pūrvaṃ mahāmatiḥ /
cakāra gotrabhit paścāttvāyā kṛtamatho guha
evaṃ bruvantaṃ krauñcaṃ sa krodhātprasphuritādharaḥ /
bibheda śaktyā kauṭilyo mahiṣeṇa samaṃ tadā
tasminhate 'tha tanaye balavān sunābho vegena bhūmidharapārthivastathāgāt /
brahmendrarudraśvivasupradhānā jagmurdivaṃ mahiṣamīkṣya hataṃ guhena
svamātulaṃ bīkṣya balī kumāraḥ śaktiṃ samutpāṭya nihantukāmaḥ /
nivāritaścakradhareṇa vegādāliṅgya dorbhyā gururityudīrya
sunābhamabhyetya himācalastu pragṛhya haste 'nyata eva nītavān /
hariḥ kumāraṃ saśikhaṇḍinaṃ nayadvegāddivaṃ pannagaśatrupatraḥ
tato guhaḥ prāha hariṃ sureśaṃ mohena naṣṭo bhagavan vivekaḥ /
bhrātā mayā mātulajo nirastastasmāt kariṣye svaśarīraśoṣam
taṃ prāha viṣṇurvraja tīrthavarthaṃ pṛthūdakaṃ pāpataroḥ kuṭhāram /
snātvaughavatyāṃ haramīkṣya bhaktyā bhaviṣyase sūryasamaprabhāvaḥ
ityevamukto hariṇā kumārastvabhyetya tīrthaṃ prasamīkṣya śaṃbhum /
snātvārcya devān sa raviprakāśo jagāma śailaṃ sadanaṃ harasya
sucakranetro 'pi mahāśrame tapaścacāra śaile pavanāśanastu /
ārādhayāno vṛṣabhadhvajaṃ tadā haro 'sya tuṣṭo varado babhūva
devāt sa vavre varamāyudhārthe cakraṃ tathā vai ripubāhuṣaṇḍam /
chindyādyathā tvapratimaṃ kareṇa bāṇasya tanme bhagavān dadātu
tamāha śaṃbhurvraja dattametad varaṃ hi cakrasya tavāyudhāsya /
bāṇasya tadbāhubalaṃ pravṛddhaṃ saṃchetsyate nātra vicāraṇāsti
vare pradatte tripurāntakena gaṇeśvaraḥ skandamupājagāma /
nipatya pādau prativandya hṛṣṭo nivedayāmāsa haraprasādam
evaṃ tavoktaṃ mahiṣāsurasya vadhaṃ trinetrātmajaśaktibhedāt /
krauñcasya mṛtyuḥ śaraṇāgatārthaṃ pāpāpahaṃ puṇyavivardhanaṃ ca
Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0