Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vamana Purana · Chapter 32

32.1

iti śrīvāmanapurāṇe ekatriṃśo 'dhyāyaḥ
pulastya uvāca /
senāpatye 'bhiṣiktastu kumāro daivatairatha /
praṇipatya bhavaṃ bhaktyā girijāṃ pāvakaṃ śucim

32.2

ṣaṭ kṛttikāśca śirasā praṇamya kuṭilāmapi /
brahmāṇaṃ ca namaskṛtya idaṃ vacanamabravīt

32.3

kumāra uvāca /
namo 'stu bhavatāṃ devā oṃ namo 'stu tapodhanāḥ /
yuṣmatprasādājjeṣyāmi śatrū mahiṣatārakau

32.4

śiśurasmi na jānāmi vaktuṃ kiñcana devatāḥ /
dīyatāṃ brahmaṇā sārddhamanujña mama sāmpratam

32.5

ityevamukte vacane kumāreṇa mahātmanā /
mukhaṃ nirīkṣanti surāḥ sreve vigatasādhyamāḥ

32.6

śaṅkaparo 'pi sutasnehāt samutthāya prajāpatim /
ādāya dakṣiṇe pāṇau skandāntikamupāgamat

32.7

athomā prāha tanayaṃ putra ehyehi śatruhan /
vandasva caraṇau divyau viṣṇorlokanamaskṛtau

32.8

tato vihasyāha guhaḥ ko 'yaṃ mātarvadasva mām /
yasyādarāt praṇāmo 'yaṃ kriyate madvidhairjanaiḥ

32.9

taṃ mātā prāha vacanaṃ kṛte karmaṇi padmabhūḥ /
vakṣyate tava yo 'yaṃ hi mahātmā garuḍadhvajaḥ

32.10

kevalaṃ tviha māṃ devastvatpitā prāha śaṅkaraḥ /
nānyaḥ parataro 'smāddhi vayamanye ca dehinaḥ

32.11

pārvatyā gadite skandaḥ praṇipatya janārdanam /
tasthau kṛtāñjalipuṭastvājñāṃ prārthayate 'cyutāt

32.12

kṛtāñjalipuṭaṃ skandaṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ /
kṛtvā svastyayanaṃ devo hyanujñāṃ pradadau tataḥ

32.13

nārada uvāca /
yattat svastyayanaṃ puṇyaṃ kṛtavān garuḍadhvajaḥ /
śikhidhvajāya viprarṣe tanme vyākhyātumarhasi

32.14

pulastya uvāca /
śṛṇu svastyayanaṃ puṇyaṃ yatprāha bhagavān hariḥ /
skandasya vijayārthāya mahiṣasya vadhāya ca

32.15

svasti te kurutāṃ brahma padmayonī rajoguṇaḥ /
svasti cakrāṅkitakaro viṣṇuste vidadhatvājaḥ

32.16

svasti te śaṅkaro bhaktyā sapatnīko vṛṣadhvajaḥ /
pāvakaḥ svasti tubhyaṃ ca karotu śikhivāhana

32.17

divākaraḥ svasti karotu tubhyaṃ somaḥ sabhaumaḥ sabudho guruśca /
kāvyaḥ sadā svasti karotu tubhyaṃ śanaiścaraḥ svastyayanaṃ karotu

32.18

marīciratriḥ pulahaḥ pulastyaḥ kraturvasiṣṭho bhṛguraṅgirāśca /
mṛkaṇḍujaste kurutāṃ hi svasti svasti sadā sapta maharṣayaśca

32.19

viśveśvinau sādhyamarudgaṇāgnayo divākarāḥ śūladharā maheśvarāḥ /
yakṣāḥ piśācā vasavo 'tha kinnarāḥ te svasti kurvantu sadodyatāstvamī

32.20

nāgāḥ suparṇāḥ saritaḥ sarāṃsi tīrthāni puṇyāyatanāḥ samudrāḥ /
mahābalā bhūtagaṇā gaṇendrāḥ te svasti kurvantu sadā samudyatāḥ

32.21

svasti dvipādikebhyaste catuṣpādebhya eva ca /
svasti te bahupādebhyastvapādebhyo 'pyanāmayam

32.22

prācīṃ dig rakṣatāṃ vajrī dakṣiṇāṃ daṇḍanāyakaḥ /
pāśī pratīcīṃ rakṣatu lakṣmāmaśuḥ pātu cottarām

32.23

vahnirdakṣimapūrvā ca kubero dakṣiṇāparām /
pratīcīmuttarāṃ vāyuḥ śivaḥ pūrvottarāmapi

32.24

uvariṣṭād dhruvaḥ śivaḥ purvottarāmapi /
musatī lāṅgalī cakrī dhanuṣmānantareṣu ca

32.25

vārāho 'mbunidhau pātu durge pātu nṛkesarī /
sāmavedadhvaniḥ śrīmān sarvalataḥ pātu mādhavaḥ

32.26

pulastya uvāca /
evaṃ kṛtasvastyayano guhaḥ śaktidharo 'graṇīḥ /
praṇipatya surān sarvān samutpatata bhūtalāt

32.27

tamanveva gaṇāḥ sarve dattā ye muditaiḥ suraiḥ /
anujagmuḥ kumāraṃ te kāmarūpā vihaṅgamāḥ

32.28

mātaraśca tathā sarvāḥ samutpeturnabhastalam /
samaṃ skandena balinā hantukāmā mahāsurān

32.29

tataḥ sudīrghamadhvānaṃ gatvā skando 'bravīd gaṇān /
bhūmyāṃ tūrṇaṃ mahāvīryāḥ kurudhvamavatāraṇam

32.30

gaṇā guhavacaḥ śrutvā avatīrya mahītalam /
ārāt patantastaddeśaṃ nādaṃ cakrurbhayaṅkaram

32.31

tanninādo mahīṃ sarvāmāpūrya ca nabhastalam /
viveśārṇavarandhreṇa pātālaṃ dānavālayam

32.32

śrutaḥ sa mahiṣeṇātha tārakema ca dhīmatā /
virojanena jambhena kujambhenāsureṇa ca

32.33

te śrutvā sahasā nādaṃ vajrapātopamaṃ dṛḍham /
kimetaditi saṃcintya tūrṇaṃ jagmustadāndhakam

32.34

te sametyāndhakenaiva samaṃ dānavapuṅgavāḥ /
mantrayāmāsurudvignāstaṃ śabdaṃ prati nārada

32.35

mantrayatsu ca daityeṣu bhūtalāt sūkarānanaḥ /
pātālaketurdaityendraḥ saṃprāpto 'tha rasātalam

32.36

sa bāṇaviddho vyathitaḥ kampamāno muhurmuhuḥ /
abravīd vacanaṃ dīnaṃ samabhyetyāndhakāsuram

32.37

pātālaketuruvāca /
gato 'hamāsaṃ daityendra gālavasyāśramaṃ prati /
taṃ vidhvaṃsayituṃ yatnaṃ samārabdhaṃ balānmayā

32.38

yāvatsūkarūpeṇa praviśāmi tamāśramam /
na jāne taṃ naraṃ rājan yena me prahitaḥ śaraḥ

32.39

śarasaṃbhinnajatruśca bhayāt tasya mahājavaḥ /
praṇaṣṭa āśramāt tasmāt sa ca māṃ pṛṣṭhato 'nvagāt

32.40

turaṅgakhuranirghoṣaḥ śrūyate paramo 'sura /
tiṣṭha tiṣṭheti vadatastasya śūrasya pṛṣṭhataḥ /
tadbhayādasmi jaladhiṃ saṃprāpto dakṣiṇārṇavam

32.41

yāvatpasyāmi tatrasthān nānāveṣākṛtīn narān /
kecid garjanti ghanavat pratigarjanti cāpare

32.42

anye cocurvayaṃ nūnaṃ nighnāmo mahiṣāsuram /
tārakaṃ ghātayāmo 'dya vadantyanye sutaijasaḥ

32.43

tacchrutvā sutarāṃ trāso mama jāto 'sureśvara /
mahārṇavaṃ parityajya patito 'smi bhayāturaḥ

32.44

dharaṇyāṃ vivṛtaṃ gartaṃ sa māmanvapatad balī /
tadbhayāt saṃparityajya hiraṇyapuramātmanaḥ

32.45

tavāntikamanuprāptaḥ prasādaṃ kartumarhasi /
tacchratvā cāndhako vākyaṃ prāha meghasvanaṃ vacaḥ

32.46

na bhetavyaṃ tvayā tasmāt satyaṃ goptāsmi dānava /
mahiṣastārakaścobhau bāṇaśca balināṃ varaḥ

32.47

anākhyāyaiva te vīrāstvandhakaṃ mahiṣādayaḥ /
svaparigrahasaṃyuktā bhūmiṃ yuddhāya niryayuḥ

32.48

yatra te dārumākārā gaṇāścakrurmahāsvanam /
tatra daityāḥ samājagmuḥ sāyudhāḥ sabalā mune

32.49

daityānāpatato dṛṣṭvā kārtikeyagaṇāstataḥ /
abhyadravanta sahasā sa cogro mātṛmaṇḍalaḥ

32.50

teṣāṃ purassaraḥ sthāṇuḥ pragṛhya parighaṃ balī /
niṣūdayat parabalaṃ kruddho rudraḥ paśūniva

32.51

taṃ nighnantaṃ mahādevaṃ nirīkṣya kalaśodaraḥ /
kuṭhāraṃ pāṇinādāya hanti sarvān mahāsurān

32.52

jvālāmukho bhayakaraḥ kareṇādāya cāsuram /
sarathaṃ sagajaṃ sāśvaṃ vistṛte vadane 'kṣipata

32.53

daṇḍakaścāpi saṃkruddhaḥ prāsapāṇirmahāsuram /
savāhanaṃ prakṣipati samutpāṭya mahārmave

32.54

śaṅkukarṇaśca musalī halenākṛṣya dānavān /
saṃcūrṇayati mantrīva rājānaṃ prāsabhṛd vaśī

32.55

khaḍgacarmadharo vīraḥ puṣpadanto gaṇeśvaraḥ /
dvidhā tridhā ca bahudhā cakre daiteyadānavān

32.56

piṅgalo daṇḍamudyāmya yatra yatra pradhāvati /
tatra tatra pradṛśyante rāśayaḥ śāvadānavaiḥ

32.57

sahasranayanaḥ śūlaṃ bhrāmayan vai gaṇāgraṇīḥ /
nijaghānāsurān vīraḥ savājirathakuñjarān

32.58

bhīmo bhīmaśilāvarṣai sa purassarato 'surān /
nijaghāna yathaivendro vajravṛṣṭyā nagottamān

32.59

raudraḥ śakaṭacakrākṣo gaṇaḥ pañcaśikho balī /
bhrāmayan mudgaraṃ vegānnijaghāna balād ripūn

32.60

giribhedī talenaiva sārohaṃ kuñjaraṃ raṇe /
bhasma cakre mahāvego rathaṃ ca rathinā saha

32.61

nāḍījaṅgho 'ṅghripātaiśca muṣṭibhirjānunāsurān /
kīlabhirvajratulyābhirjaghāna balavān mune

32.62

kūrmagrīvo grīvayaiva śiramā caraṇena ca /
luṇṭhanena tatā daityān nijaghāna savāhanān

32.63

piṇḍārakastu tuṇḍena śṛṅgābhyāṃ ca kalipriya /
vidārayati saṃgrāme dānavān samaroddhatān

32.64

tatastatsainyamatulaṃ vadhyamānaṃ gaṇeśvaraiḥ /
pradudrāvātha mahiṣastārakaśca gaṇāgraṇīḥ

32.65

te hanyamānāḥ pramathā dānavābhayāṃ varāyudhaiḥ /
parivārya samantāt te yuyudhuḥ kupitāstadā

32.66

haṃsāsyaḥ paṭṭiśenātha jaghāna mahiṣāsuram /
ṣoṭaśākṣastriśūlena śataśīrṣo varāsinā

32.67

śrutāyudhastu gadayā viśoko musalena tu /
bandhudattastu śūlena mūrdhni daityamatāḍayat

32.68

tathānyaiḥ pārṣadairyuddhe śūlaśaktyṛṣṭipaṭṭiśaiḥ /
nākampat tāḍyamāno 'pi maināka iva parvataḥ

32.69

tārako bhadrakālyā ca tatholūkhalayā raṇe /
vadhyate caikacūḍāyā dāryate paramāyudhaiḥ

32.70

tau tāḍyamānau pramathairmātṛbhiśca mahāsurau /
na kṣobhaṃ jagmaturvirau kṣobhayantau gaṇānapi

32.71

mahiṣo gadayā tūrṇaṃ prahāraiḥ pramathānatha /
parājitya parādhāvat kumāraṃ prati sāyudhaḥ

32.72

tamāpatantaṃ mahiṣaṃ sucakrākṣo nirīkṣya hi /
cakramudyamya saṃkruddho rurodha danunandanam

32.73

gadācakrāṅkitakarau gaṇāsuramahārathai /
ayudhyetāṃ tada brahman laghu citraṃ ca suṣṭhu ca

32.74

gadāṃ mumoca mahiṣaḥ samāvidhya gaṇāya tu /
sucakrākṣo nijaṃ cakramutsasarjāsuraṃ prati

32.75

gadāṃ chittvā sutīkṣṇāraṃ cakraṃ mahiṣamādravat /
tata uccukruśurdaityā hā hato mahiṣastivati

32.76

tacchrutvābhyadravad bāṇaḥ prāsamāvidhya vegavān /
jaghāna cakraṃ raktākṣaḥ pañjamuṣṭiśatena hi

32.77

pañcabāhuśatenāpi sucakrākṣaṃ babandha saḥ /
balavānapi bāṇena niṣprayatnagatiḥ kṛtaḥ

32.78

sucakrākṣaṃ sacakraṃ hi baddhaṃ bāṇāsureṇa hi /
dṛṣṭvādravadgadāpāṇirmakarākṣo mahābalaḥ

32.79

gadayā mūrdhni bāṇaṃ hi nijaghāna mahābalaḥ /
vedanārtto mumocātha sucakrākṣaṃ mahāsuraḥ /
sa cāpi tena saṃyukto vrīḍāyukto mahāmanāḥ

32.80

sa saṃgrāmaṃ parityajya sāligrāmamupāyayau /
bāṇo 'pi makārākṣeṇa tāḍito 'bhūtparāṅmukhaḥ

32.81

prabhajyata balaṃ sarvaṃ daityānāṃ suratāpasa /
tataḥ svabalamīkṣyaiva prabhagnaṃ tārako balī /
khaḍgodyatakaro daityaḥ pradudrāva gaṇeśvarān

32.82

tatastu tenāpratimena sāsinā te haṃsavaktrapramukhā gaṇeśvarāḥ /
samātaraścāpi parājitā raṇe skandaṃ bhayārttāḥ śaraṇaṃ prapedire

32.83

bhaganān gaṇān vīkṣya maheśvarātmajastaṃ tārakaṃ sāsinamāpatantam /
dṛṣṭvaiva śaktyā hṛdaye bibheda sa bhinnamarmā nyapatat pṛthivyām

32.84

tasminhate bhrātari bhagnadarpo bhayāturo 'bhūnmahiṣo maharṣe /
saṃtyajya saṃgrāmaśiro durātmā jagāma śailaṃ sa dimācalākhyam

32.85

bāṇo 'pi vīre nihate 'tha tārake gate himādriṃ mahiṣe bhayātte /
bhayād viveśogramapāṃ nidhānaṃ garṇairbale vadhyati sāparādhe

32.86

hatvā kumāro raṇamurdhni tārakaṃ pragṛhya śaktiṃ mahatā javena /
mayūramāruhya śikhaṇḍamaṇḍitaṃ yayau nihantuṃ mahiṣāsurasya

32.87

sa pṛṣṭhataḥ prekṣya śikaṇḍiketanaṃ samāpatantaṃ varaśaktipāṇinam /
kailāsamutsṛjya himācalaṃ tathā krauñcaṃ samabhyetva guhaṃ viveśa

32.88

daityaṃ praviṣṭaṃ sa pinākisūnurjugopa yatnād bhagavān suho 'pi /
svabandhuhantā bhavitā kathaṃ tvahaṃ saṃcintayanneva tataḥ sthito 'bhūt

32.89

tato 'bhyagāt puṣkarasaṃbhavastu haro murāristridaseśvaraśca /
abhyetya cocurmahiṣaṃ saśailaṃ bhindasva śaktyā kuru devakāryam

32.90

tat kārtikeyaḥ priyameva tathyaṃ śrutvā vacaḥ prāha surān vihasya /
kathaṃ hi mātāmahanaptṛkaṃ vadhe svabhrātaraṃ bhrātṛsutaṃ ca mātuḥ

32.91

eṣā śrutiścāpi purātanī kila gāyanti yāṃ vedavido maharṣayaḥ /
kṛtvā ca yasyā matamuttamāyāḥ svargaṃ vrajanti tvatipāpino 'pi

32.92

gāṃ brāhmaṇaṃ vṛddhamathāptavākyaṃ bālaṃ svabandhuṃ lalanāmaduṣṭām /
kṛtāparādhā api naiva vadhyā ācāryamukhyā guravastathaiva

32.93

evaṃ jānan dharmamagryaṃ surendrā nāhaṃ hanyāṃ bhātaraṃ mātuleyam /
yadā daityo nirgāmiṣyad guhāntaḥ tadā śaktyā ghātāyiṣyāmi śatrum

32.94

śrutvā kumāravacanaṃ bhagavānmaharṣe kṛtvā matiṃ svahṛdaye guhamāha śakraḥ /
matto bhavān na matimān vadase kimarthaṃ vākyaṃ śṛṇuṣva hariṇā gaditaṃ hi pūrvam

32.96

naikasyārthe bahūn hanyāditi śāstreṣu niścayaḥ /
ekaṃ hanyād bahubhyor'the na pāpī tena jāyate /
//
32.95 etacchrutvā mayā pūrvaṃ samayasthena cāgnija /
nihato namuciḥ pūrvaṃ sodaro 'pi mamānujaḥ

32.97

tasmāt bahūnāmarthāya sakroñcaṃ mahiṣāsuram /
ghātayasva parākramya śaktyā pāvakadattayā

32.98

purandaravacaḥ śrutvā krodhādāraktalocanaḥ /
kumāraḥ prāha vacanaṃ kampamānaḥ śatakratum

32.99

mūḍha kiṃ te balaṃ bāhvoḥ śārīraṃ cāpi vṛtrahan /
yenādhikṣipase māṃ tvaṃ dhruvaṃ na matimānasi

32.100

tamuvāca sahasrākṣastvatto 'haṃ balavān guha /
taṃ gṛhaḥ prāha ehyehi yuddhyasva balavān yadi

32.101

śakraḥ prāhātha balavān jñāyate kṛttikāsuta /
pradakṣiṇaṃ śīghrataraṃ yaḥ kuryāt krauñcameva hi

32.102

śrutvā tadvacanaṃ skando mayūraṃ prohya vegavān /
pradakṣiṇaṃ pādacārī karttu tūrṇataro 'byagāt

32.103

śakro 'vatīrya nāgendrāt pādenātha pradakṣiṇam /
kṛtvā tasthauguho 'bhyetya mūḍhaṅkiṃ saṃsthito bhavān

32.104

tamindraḥ prāha kauṭilyaṃ mayā pūrvaṃ pradakṣiṇaḥ /
kṛto 'sya na tvayā pūrvaṃ kumāraḥ śakramabravīt

32.105

mayā pūrvaṃ mayā pūrvaṃ vivadanatau parasparam /
prāpyocaturmaheśāya brahmaṇe mādhavāya ca

32.106

athovāca hariḥ skandaṃ praṣṭumarhasi parvatam /
yo 'yaṃ vacakṣyati pūrvaṃ krauñcamabhyetya pāvakiḥ /
papracchādrimidaṃ kena kṛtaṃ pūrvaṃ pradakṣiṇam

32.107

tanmādhavavacaḥ śrutvā krauñcamabhyetya pāvakiḥ /
papracchādrimidaṃ kena kṛtaṃ pūrvaṃ pradakṣiṇam

32.108

ityevamuktaḥ krauñcastu prāha pūrvaṃ mahāmatiḥ /
cakāra gotrabhit paścāttvāyā kṛtamatho guha

32.109

evaṃ bruvantaṃ krauñcaṃ sa krodhātprasphuritādharaḥ /
bibheda śaktyā kauṭilyo mahiṣeṇa samaṃ tadā

32.110

tasminhate 'tha tanaye balavān sunābho vegena bhūmidharapārthivastathāgāt /
brahmendrarudraśvivasupradhānā jagmurdivaṃ mahiṣamīkṣya hataṃ guhena

32.111

svamātulaṃ bīkṣya balī kumāraḥ śaktiṃ samutpāṭya nihantukāmaḥ /
nivāritaścakradhareṇa vegādāliṅgya dorbhyā gururityudīrya

32.112

sunābhamabhyetya himācalastu pragṛhya haste 'nyata eva nītavān /
hariḥ kumāraṃ saśikhaṇḍinaṃ nayadvegāddivaṃ pannagaśatrupatraḥ

32.113

tato guhaḥ prāha hariṃ sureśaṃ mohena naṣṭo bhagavan vivekaḥ /
bhrātā mayā mātulajo nirastastasmāt kariṣye svaśarīraśoṣam

32.114

taṃ prāha viṣṇurvraja tīrthavarthaṃ pṛthūdakaṃ pāpataroḥ kuṭhāram /
snātvaughavatyāṃ haramīkṣya bhaktyā bhaviṣyase sūryasamaprabhāvaḥ

32.115

ityevamukto hariṇā kumārastvabhyetya tīrthaṃ prasamīkṣya śaṃbhum /
snātvārcya devān sa raviprakāśo jagāma śailaṃ sadanaṃ harasya

32.116

sucakranetro 'pi mahāśrame tapaścacāra śaile pavanāśanastu /
ārādhayāno vṛṣabhadhvajaṃ tadā haro 'sya tuṣṭo varado babhūva

32.117

devāt sa vavre varamāyudhārthe cakraṃ tathā vai ripubāhuṣaṇḍam /
chindyādyathā tvapratimaṃ kareṇa bāṇasya tanme bhagavān dadātu

32.118

tamāha śaṃbhurvraja dattametad varaṃ hi cakrasya tavāyudhāsya /
bāṇasya tadbāhubalaṃ pravṛddhaṃ saṃchetsyate nātra vicāraṇāsti

32.119

vare pradatte tripurāntakena gaṇeśvaraḥ skandamupājagāma /
nipatya pādau prativandya hṛṣṭo nivedayāmāsa haraprasādam

32.120

evaṃ tavoktaṃ mahiṣāsurasya vadhaṃ trinetrātmajaśaktibhedāt /
krauñcasya mṛtyuḥ śaraṇāgatārthaṃ pāpāpahaṃ puṇyavivardhanaṃ ca

Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc