Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vamana Purana · Chapter 31

31.1

iti śrīvāmanapurāṇe triṃśodhyāyaḥ
nārada uvāca /
kathaṃ samahiṣaḥ kroñco bhinnaḥ skandena suvrata /
etanme vistarād brahman kathayasvāmitadyute

31.2

pulasatya uvāca/ /
śṛṇuṣva kathayiṣyāmi kathāṃ puṇyāṃ purātanīm /
yaśovṛddhiṃ kumārasya kārtikeyasya nārada

31.3

yattatpītaṃ hutāśena skannaṃ śukraṃ pinākinaḥ /
tenākrānto 'bhavad brahman mandatejā hutāśanaḥ

31.4

tato jagāma devānāṃ sakāśamamitadyutiḥ /
taiścāpi prahitastūrṇaṃ brahmalokaṃ jagāma ha

31.5

sa gacchan kuṭulāṃ devīṃ dadarśa pathi pāvakaḥ /
tāṃ dṛṣṭvā prāha kuṭile teja etatsudurddharam

31.6

maheśvareṇa saṃtyaktaṃ nirdahed bhuvanānyapi /
tasmāt pratīccha putro 'yaṃ tava dhanyo bhaviṣyati

31.7

ityagninā sā kuṭilā smṛtvā kvamatamuttamam /
prakṣipasvāmbhasi mama prāha vahniṃ mahāpagā

31.8

tatastvadhārayaddevī śārvaṃ tejastvapūpuṣat /
hutāśano/pi bhagavān kāmacārī paribhraman

31.9

pañcavarṣasahasrāṇi dhṛtavān havyabhuk tataḥ /
māṃsamasthīni rudhiraṃ medontraretasī tvacaḥ

31.10

romaśmaśvrakṣikeśādyāḥ sarve jātā hiraṇmayāḥ /
hiraṇyaretā lokeṣu tena gītaśca pāvakaḥ

31.11

pañcavarṣasahasrāṇi kuṭulā jvalanopamam /
dhārayantī tadā garbhaṃ brahmaṇaḥ sthānamāgatā

31.12

tāṃ dṛṣṭāvān padmajanmā saṃtapyantīṃ mahāpagām /
dṛṣṭvā papraccha genāyaṃ tava garbhaḥ samāhitaḥ

31.13

sā cāha śaṅkaraṃ yattacchrukraṃ pītaṃ hi vahninā /
tadaśaktena tenādya nikṣiptaṃ mayi sattama

31.14

pañjavarṣa sahasrāṇi dhārayantyāḥ pitāmaha /
garbhasya varttate kālo na papāta ca karhicit

31.15

tacchrutvā bhagavānāha gaccha tvamudayaṃ girim /
tatrāsti yojanaśataṃ raudraṃ śaravaṇaṃ mahat

31.16

tatraiva kṣipa suśreṇi vistīrṇe girisānuni /
daśavarṣasahasrānte tato bālo bhaviṣyati

31.17

sā śrutvā brahmaṇo vākyaṃ rūpiṇī girimāgatā /
āgatya garbhaṃ tatyāja sukhenaivādrinandinī

31.18

sā tu saṃtyajya taṃ bālaṃ brahmāṇaṃ sahasāgamat /
āpomayī mantravaśāt saṃjātā-kuṭilā satī

31.19

tejasā cāpi śārveṇa raukmaṃ śaravaṇaṃ mahat /
tannivāsaratāścānye pādapā mṛgapakṣiṇaḥ

31.20

tato daśasu pūrṇeṣu śaraddaśaśateṣvatha /
bālārkadīptiḥ saṃjāto bālaḥ kamalalocanaḥ

31.21

uttānaśāyī bhagavān divye śaravaṇe sthitaḥ /
mukhe 'ṅguṣṭhaṃ samākṣipya ruroda ghanarāḍiva

31.22

etasminnantare devyaḥ kṛttikāḥ ṣaṭ sutejasaḥ /
dadṛśuḥ svecchayā yāntyo bālaṃ śaravaṇe sthitam

31.23

kṛpāyuktāḥ samājagmuḥ yatra skandaḥ sthito 'bhavat /
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ tasmai stanye 'bhicukruśuḥ

31.24

vivadantīḥ sa tā dṛṣṭāvā ṣaṇmukhaḥ samajāyata /
abībharaṃśca tāḥ sarvāḥ śiśuṃ snehācca kṛttikāḥ

31.25

bhriyamāmaḥ sa tābhistu bālo vṛddhimagānmune /
kārttikeyeti vikhyāto jātaḥ sa balināṃ varaḥ

31.26

etasminnantare brahman pāvakaṃ prāha padmajaḥ /
kiyatpramāṇaḥ putraste varttate sāmprataṃ guhaḥ

31.27

sa tadvacanamākarṇya ajānaṃstaṃ harātmajam /
provāca putraṃ deveśa na vedmi katamo guhaḥ

31.28

taṃ prāha bhagavān yattu tejaḥ pītaṃ purā tvayā /
traiyambalaṃ trilokeśa jātaḥ śaravaṇe śiśuḥ

31.29

śrutvā pitāmahavacaḥ pāvakastvarito 'bhyagāt /
veginaṃ meṣamāruhya kuṭilā taṃ dadarśa ha

31.30

tataḥ papraccha kuṭilā śīghraṃ kva vrajase kave /
so 'bravīt putraduṣṭyarthaṃ jātaṃ śaravaṇe śiśum

31.31

sābravīt tanayo mahyaṃ mametyāha ca pāvakaḥ /
vivadantau dadarsātha svecchācārī janārdanaḥ

31.32

tau papraccha kimarthaṃ vā vivādamiha cakrathaḥ /
tāvūcatuḥ vutraheto rudraśukrodbhavāya hi

31.33

tāvuvāca harirdevo gaccha taṃ tripurāntakam /
sa yadā vakṣyati deveśastatkurudhvamasaṃśayam

31.34

ityuktau vāsudevena kuṭilāgnī harāntikam /
sambhyetyocatustathyaṃ kasya putreti nārada

31.35

rudrastadvākyamākarṇya harṣanirbharamānasaḥ /
diṣṭyā diṣṭyeti girijāṃ prodbhūtapulako 'bravīt

31.36

tato 'mbikā prāha haraṃ deva gacchāma śiśum /
praṣṭuṃ samāśrayed yaṃ sa tasya putro bhaviṣyati

31.37

bāḍhamityeva bhagavān samuttasthau vṛṣadhvajaḥ /
sahomayā kuṭilayā pāvakena ca dhīmatā

31.38

saṃprāptāste śaravaṇaṃ harāgnikuṭilāmbikāḥ /
dadṛśuḥ śiśukaṃ taṃ ca kṛttikotsaṅgaśāyinam

31.39

tataḥ sa bālakasteṣāṃ matvā cintitamādarāt /
yogī caturmūrtirabhūt ṣaṇmukhaḥ sa śiśustvapi

31.40

kumāraḥ śaṅkaramagād viśākho gaurimāgamat /
kuṭilāmagamacchākho mahāseno 'gnimabhyayāt

31.41

tataḥ prītiyuto rudra umā ca kuṭilā tathā /
pāvakaścāpi deveśaḥ parāṃ mudamavāpa ca

31.42

tato 'bruvan kṛttikāstāḥ ṣaṇmukhaḥ kiṃ harātmajaḥ /
tā abravīddharaḥ pratītyā vidhivad vacanaṃ mune

31.43

nāmnā tu kārttikeyo hi yuṣmākaṃ tanayastvasau /
kuṭulāyāḥ kumāreti putro 'yaṃ bhavitāvyayaḥ

31.44

skanda ityeva vikhyāto gaurīputro bhavatvasau /
guha ityeva nāmnā ca mamāsau tanayaḥ smṛtaḥ

31.45

māhāsena iti khyāto hutāśasyāstu putrakaḥ śāradvata iti khyātaḥ sutaḥ śaravaṇasya ca

31.46

evameva mahāyogī pṛthivyāṃ khyātimeṣyati /
ṣaḍāsyatvān mahābāhuḥ ṣaṇmukho nāma gīyate

31.47

ityevamuktvā bhagavān śūlapāṇiḥ pitāmaham /
sasmāra daivataiḥ sārddha te 'pyājagmustvarānvitāḥ

31.48

praṇipatya ca kāmārimumāṃ ca girinandinīm /
dṛṣṭvā hutāśanaṃ prītyā kuṭilāṃ kṛttikāstathā

31.49

dadṛśurbālamatyugraṃ ṣaṇmukhaṃ sūryasaṃnibham muṣṇantamiva cakṣuṃṣi tejasā svena devatāḥ

31.50

kautukābhivṛtāḥ sarve evamūcuḥ surottamāḥ /
devakāryaṃ tvayā deva kṛtaṃ devyāgninā tathā

31.51

taduttaṣṭha vrajāmo 'dya tīrthamaujasamavyayam /
kurukṣetre sarasvatyāmabhiṣñcāma ṣaṇmukham

31.52

senāyāḥ patirastveṣa devagandharvakiṃnarāḥ /
mahiṣaṃ ghātayatveṣa tārakaṃ ca sudāruṇam

31.53

bāḍhamityabravīccharvaḥ samuttasthuḥ surāstataḥ /
kumārasahitā jagmuḥ kurukṣetraṃ mahāphalam

31.54

tatraiva devatāḥ sendrā rudrabrahmajanārdanāḥ /
yatnamasyābhiṣekārtaṃ cakrurmunigaṇaiḥ saha

31.55

tato 'mbunā saptasamudravāhinīnadījalenāpi mahāphalena /
varauṣadhībhiśca sahasramūrttibhistadābhyaṣiñcan gumacyutādyāḥ

31.56

abhiṣiñcati senānyāṃ kumāre divyarūpiṇi /
jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

31.57

abhiṣiktaṃ kumāraṃ ca giriputrī nirīkṣya hi /
snehādutsaṅgagaṃ skandaṃ mūrdhnyajighranmurhurmuhuḥ

31.58

jighratī kārttikeyasya abhiṣekārdramānanam /
bhātyadrijā yathendrasya devamātāditiḥ purā

31.59

tadābhiṣiktaṃ tanayaṃ dṛṣṭvā śarvo mudaṃ yayau /
pāvakaḥ kṛttikāścaiva kuṭilā ca yaśasvinī

31.60

tato 'bhiṣiktāsya haraḥ senāpatye guhasya tu /
pramathāṃścaturaḥ pradācchakratulyaparākramān

31.61

ghaṇṭākarṇa lohitākṣaṃ nandisenaṃ ca dāruṇam /
caturthaṃ balināṃ mukhyaṃ khyātaṃ kumudamālinam

31.62

haradattān gaṇān dṛṣṭvā devāḥ skandasya nārada /
pradaduḥ pramathān svān svān sarve brahmapurogamāḥ

31.63

sthāṇuṃ brahma gaṇaṃ prādād viṣṇuḥ prādād gaṇatrayam /
saṃkramaṃ vikramaṃ caiva tṛtīyaṃ ca parākramam

31.64

utkesaṃ paṅkajaṃ śakro ravirdaṇḍakapiṅgalau /
candro maṇiṃ vasumaṇimaśvinau vatsanandinau

31.65

jyotirhutāśanaḥ prādājjavalajjihvaṃ tathāparam /
kundaṃ mukundaṃ kusumaṃ trīn dhātānucarān dadau

31.66

cakrānucakrau tvaṣṭāṃ ca vedhātisthirasusthirau /
pāṇityajaṃ kālakañca prādāt pūṣā mahābalau

31.67

svarṇamālaṃ ghanāhvaṃ ca himavān pramathottamau /
prādādevocchrito vindhyastvatiśṛṅgaṃ ca pārṣadam

31.68

suvarcasaṃ ca varuṇaḥ pradadau cātivarcasam /
saṃgrahaṃ vigrahaṃ cābdhirnāgā jayamahājayau

31.69

unmādaṃ śuṅkurṇa ca puṣpadantaṃ tathāmbikā /
ghasaṃ cātighasaṃ vāyuḥ prādādanucarāvubhau

31.70

parighaṃ caṭakaṃ bhīmaṃ dahatidahanau tathā /
pradadāvaṃśumān pañca pramathān ṣaṇmukhāya hi

31.71

yamaḥ pramāthamunmāthaṃ kālasenaṃ mahāmukham /
tālapatraṃ nāḍijaṅghaṃ ṣaḍevānucarān dadau

31.72

suprabhaṃ ca sukarmāṇaṃ dadau dhātā gaṇeśvarau /
suvrataṃ satyasandhaṃ ca mitraḥ pradāda dvijottama

31.73

anantaḥ śaṅkupīṭhaśca nikumbhaḥ kumudo 'mbujaḥ /
ekākṣaḥ kunaṭī cakṣuḥ kirīṭī kalaśodaraḥ

31.74

sūcīvaktraḥ kokanadaḥ prahāsaḥ priyako 'cyutaḥ /
gaṇāḥ pañcadaśaite hi yakṣairdattā guhasya tu

31.76

kālindyāḥ kālakandaśca narmadāyā raṇotkaṭaḥ /
godāvaryāḥ siddhayātrastamasāyādrikampakaḥ /
31.75 sahasrabāhuḥ sītāyā vañjūlāyāḥ sitodaraḥ /
mandākinyāstathā nando vipāśāyāḥ priyaṅkaraḥ

31.77

airāvatyāścaturddaṣṭraḥ ṣoḍaśākṣo vitastayā /
mārjāraṃ sauśikī prādāt krathakrauñcau ca gautamī

31.78

bāhudā śatasīrṣaṃ ca vāhā gonandanandikau /
bhīmaṃ bhīmarathī prādād vegāriṃ sarayūrdadau

31.79

aṣṭabāhuṃ dadau kāśī subāhumapi gaṇḍakī /
mahānadī citradevaṃ citrā citrarathaṃ dadau

31.80

kuhūḥ kuvalayaṃ prādānmadhuvarṇaṃ madhūdakā /
jambūkaṃ dhūtapāpā ca veṇā śvetānanaṃ dadau

31.81

śrutavarma ca parmāsā revā sāgaraveginam /
prabhāvārthaṃ sahaṃ prādāt kāñcanā kanakekṣaṇam

31.82

gṛdhrapatraṃ ca vimalā cāruvaktraṃ manoharā /
dhūtapāpā mahārāvaṃ karṇā vidrumasaṃnibham

31.83

suprasādaṃ suveṇuśca jiṣṇumeghavatī dadau /
yajñabāhuṃ viśālā ca sarasvatyo dadurgaṇān

31.84

kuṭilā tanayasyādāda daśa śakrabalān gaṇān /
karālaṃ sitakeśaṃ ca kṛṣṇakeśaṃ jaṭādharam

31.85

meghanādaṃ caturddaṣṭraṃ vidyujihvaṃ daśānanam /
somāpyayanamevograṃ devayājinameva ca

31.86

haṃsāsyaṃ kuṇḍajaṭharaṃ bahugrīvaṃ hayānanam /
kūrmagrīvaṃ ca pañcaitān daduḥ putrāya kṛttikāḥ

31.87

sthāṇujaṅghaṃ kumbhavaktraṃ lohajaṅghaṃ mahānanam /
piṇḍākāraṃ ca pañacaitān daduḥ skandāyaṭa carṣayaḥ

31.88

nāgajihvaṃ candrabhāsaṃ pāṇikūrmaṃ śaśīkṣakam /
cāṣavaktraṃ ca jambūkaṃ dadau tīrthaḥ pṛthūdakaḥ

31.89

cakratīrthaṃ sucajakrākṣaṃ makarāśraṃ gayāśiraḥ /
gaṇaṃ pañcaśikhaṃ nāma dadau kanakhalaḥ svakam

31.90

bandhudattaṃ vājiśiro bāhuśālaṃ ca puṣkaram /
sarvauñjasaṃ māhiṣakaṃ mānasaḥ piṅgalaṃ yathā

31.91

rudramauśanasaḥ prādāt tato 'nye mātaro daduḥ /
vasudāmāṃ somatīrthaḥ prabhāso nandinīmapi

31.92

indratīrthaṃ viśokāṃ ca udapāno ghanasvanām /
saptasārasvataḥ prādānmātaraścaturodbhutāḥ

31.93

gītapriyāṃ mādhavīṃ ca tīrthanemiṃ smitānanām /
ekacūḍāṃ nāgatīrthaḥ kurukṣetraṃ palāsadām

31.94

brahmayoniścaṇḍaśilāṃ bhadrakālīṃ triviṣṭapaḥ /
cauṇḍīṃ bhaiṇḍīṃ yogabhaiṇḍīṃ prādāccaraṇapāvanaḥ

31.95

sopānīyāṃ mahī prādācchālikāṃ mānaso hradaḥ /
śakaghaṇṭāṃ śatānandāṃ tatholūkhalamekhalām

31.96

padmāvatī mādhavīṃ ca dadau badarikāśramaḥ /
suṣamāmaikacūḍāṃ ca devīṃ dhamadhamāṃ tathā

31.97

utkrāthanīṃ vedamitrāṃ kedāro mātaro dadau /
sunakṣatrāṃ kadrulāṃ ca suprabhātāṃ muṅgalām

31.98

devamitrāṃ citrasenāṃ dadau rudramahālayaḥ /
koṭarāmūrdhvaṇīṃ ca śrīmatīṃ bahuputrikām

31.99

palitāṃ kamalākṣīṃ ca prayāgo mātaro dadau /
sūpalāṃ madhukumbhāṃ ca khyātiṃ dahadahāṃ parām

31.100

prādāt khaṭakaṭāṃ cānyāṃ sarvapāpavimocanaḥ /
saṃtānikāṃ vikalikāṃ kramaścatvaravāsinīm

31.101

jaleśvarīṃ kukkuṭikāṃ sudāmāṃ lohamekhalām /
vapuṣmatyutmukākṣī ca kokanāmā mahāśanī /
raudrā karkaṭikā tuṇḍā śvetatīrtho dadau tvimāḥ

31.102

etāni bhūtāni gaṇāṃśca mātaro dṛṣṭvā mahātmā vinatātanūjaḥ /
dadau mayūraṃ svasutaṃ mahājavaṃ tathāruṇastāmracūḍaṃ ca putram

31.103

śakti hutāśo 'drisutā ca vastraṃ daṇḍaṃ guruḥ sā kuṭilā kamaṇḍalum /
mālāṃ hariḥ śūladharaḥ patākāṃ kaṇṭhe ca hāraṃ maghavānurastaḥ

31.104

gaṇairvṛto mātṛbiranvayāto mayūrasaṃstho varaśaktipāṇiḥ /
sainyādhipatye sa kṛto bhavena rarāja sūryeva mahāvapuṣmān

Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc