Vamana Purana · Chapter 13

iti śrīvāmanapurāṇe dvādaśo 'dhyāyaḥ
sukeśiruvāca /
bhavadbhiruditā ghorā puṣkaradvīpasaṃsthitiḥ /
jambūdvīpasya saṃsthānaṃ kathayantu maharṣayaḥ

ṛṣaya ūcuḥ /
jambūdvīpasya saṃsthānaṃ kathyamānaṃ nisāmaya /
navabhedaṃ suvistīrṇaṃ svargasokṣaphalapradam

madhye tvilāvṛto varṣo bhadraśvaḥ pūrvato 'dbhutaḥ /
pūrva uttarataścāpi hiraṇyo rākṣaseśvara

pūrvadakṣiṇataścāpi kiṃnaro varṣa ucyate /
bhārato dakṣiṇe prokto harirdakṣiṇapaśacime

paścime kekumālaśca ramyakaḥ paścimottare /
uttare ca kururvarṣaḥ kalpavṛkṣasamāvṛtaḥ

puṇyā ramyā navaivaite varṣāḥ śālakaṭaṅkaṭa /
ilāvṛtādyā ye cāṣṭau varṣaṃ muktvaiva bhāratam

na teṣvasti yugāvasthā jarāmṛtyubhayaṃ na ca /
teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hyatnataḥ /
viparyayo na teṣvasti nottamādhamamadhyamāḥ

yadetad bhārataṃ varṣaṃ navadvīpaṃ nisācara /
sāgarāntaritāḥ sarve agamyāśca parasparam

indrīpaḥ kaserumāṃstāmravarṇo gabhastimān /
nāgadvīpaḥ kaṭāhaśca siṃhalo vāruṇastathā

ayaṃ tu navamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ /
kumārākhyaḥ parikhyāto dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottaraḥ

pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāḥ sthitāḥ /
āndhrā dakṣimate vīra turuṣkāstvapi cottare

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ sūdrāścāntaravāsinaḥ /
ijyāyuddhavaṇijyādyaiḥ karmabhiḥ kṛtapāvanāḥ

teṣāṃ saṃvyavahāraśca ebhiḥ karmabhiriṣyate /
svargāpavargaprāptiśca puṇyaṃ pāpaṃ tathaiva ca / /
13.13 mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ /
vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ

tathānye śatasāhasrā bhūdharā madhyavāsināḥ /
vistārocchrāyiṇo ramyā vipulāḥ śubhasānavaḥ

kolāhalaḥ savaibhrājo mandaro durdarācalaḥ /
vātandhamo vaidyutaśca mainākaḥ sarasastathā

tuṅgaprastho nāgagiristathā govardhanācalaḥ /
ujjāyanaḥ puṣpagirirarbudo raivatastathā

ṛṣyamūkaḥ sagomantaścitrakūṭaḥ kṛtasmaraḥ /
śrīparvataḥ koṅgaṇaśca śataśa'nye 'pi parvatāḥ

tairvimiśrā janapadā mlecchā āryāśca bhāgaśaḥ /
taiḥ pīyante saricchreṣṭhā yāstāḥ samyaṅ niśāmayaḥ

sarasvatī pañcarūpā kālindī sahiraṇvatī /
śatadruścandrikā nīlā vitastairāvatī kuhūḥ

madhurā hārarāvī ca uśīrā dhātukī rasā /
gomatī dhūtapāpā ca bāhudā sadṛṣadvatī

niścirā gaṇḍakī citrā kauśikī ca vadhūsarā /
sarūśca salauhityā himavatpādaniḥsṛtāḥ

vedasmṛtirvedasinī vṛtraghnī sindhureva ca /
parṇāśā nandinī caiva pāvanī ca mahī tathā

pārā carmaṇvatī lūpī vidiśā veṇumatyapi /
siprā hyavantī ca tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ

śoṇo mahānadaścaiva narmadā surasā kṛpā /
mandākinī daśārṇā ca citrakūṭāpavāhikā

citrotpalā vai tamasā karamodā piśācikā /
tathānyā pippalaśroṇī vipāśā vañjulāvatī

satsantajā śuktimatī mañjiṣṭhā kṛttisā vasuḥ /
ṛkṣapādaprasūtā ca tathānyā balavāhinī

śivā payoṣṇī nirvindhyā tāpī saniṣadhāvatī /
veṇa vaitaraṇī caiva sinīvāhuḥ kumudvatī

toyā caiva mahāgairī durgandhā vāśilāḥ tathā /
vindhyapādaprasūtāśca nadyaḥ puṇyajalāḥ śubhāḥ

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇā veṇā sarasvatī /
tuṅgabhadrā suprayogā vāhyā kāverireva ca

dugdhodā nalinī reva vārisenā kalasvanā /
etāstvapi mahānadyaḥ sahyapādavinirgatāḥ

kṛtamālā tāmrarṇī vaḍhjulā cotpalāvatī /
sinī caiva sudāmā ca śuktimatprabhavāstvimāḥ

sarvāḥ puṇyāḥ sarasvatyaḥ pāpapraśamanāstathā /
jagato mātaraḥ sarvāḥ sarvāḥ sāgarayoṣitaḥ

anyāḥ sahasraśaścātra kṣudranadyo hi rākṣasa /
sadākālavahāścānyāḥ pravṛṭkālavahāstathā /
udaṅmadhyodbhavā deśāḥ pibanti svecchayā śubhāḥ

matsyāḥ kuśaṭṭāḥ kuṇikuṇḍalāśca pāñjālakāśyāḥ saha kosalābhiḥ

vṛkāḥ śabarakauvīrāḥ sabhūliṅgā janāstvime /
śakāścaiva samaśakā madhyadeśya janāstvime

vāhlīkā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ /
aparāntāstathā śūdrāḥ pahlāvāśca sakheṭakāḥ

gāndhārā yavanāścaiva sindhusauvīramadrakāḥ /
śātadravā lalitthāśca pārāvatasamūṣakāḥ

māṭharodakadhārāścaja kaikaiyā daśamāstathā /
śratriyāḥ prativaiśyāśca vaiśyaśūdrakulāni ca

kāmbojā daradāścaiva barbarā hyaṅgalaukikāḥ /
cīnāścaiva tuṣārāśca bahudhā bāhyatodarāḥ

ātreyāḥ sabharadvājāḥ prasthalāśca daśerakāḥ /
lampakāstāvakārāmāḥ śūlikāstaṅgaṇaiḥ sahā

aurasāścālimadrāśca kirātānāṃ ca jātayaḥ /
tāmasāḥ kramamāsāśca supārśvāḥ puṇḍrakāstathā

kulūtāḥ kuhukā ūrṇāstūṇīpādāḥ sukukkuṭāḥ /
māṇḍavyā mālavīyāśca uttarāpathavāsinaḥ

aṅgā vaṅgā mudgaravāstvantargiribahirgirāḥ /
tathā pravaṅgā vāṅgeyā māṃsādā baladantikāḥ

brahmottarā prāvijayā bhārgavāḥ keśavarrāḥ /
pragjyotiṣāśca śūdraśca videhāstāmraliptakāḥ

mālā magadhagonandāḥ prācya najapadāstvime /
puṇḍrāśca keralāścaiva cauḍāḥ kulyāśca rākṣasa

jātuṣā mūṣikādāśca kumārādā mahāśakāḥ /
mahārāṣṭrā māhiṣikāḥ kāliṅgāścaiva sarvaśaḥ

ābhīrāḥ saha naiṣīkā āraṇyāḥ śabarāśca ye /
valindhyā vindhyamauleyā vaidarbhā daṇḍakaiḥ saha

paurikaḥ sauśikāścaiva aśmakā bhogavarddhanāḥ /
vaiṣikāḥ kundalā andhrā udbhidā nalakārakāḥ /
dākṣiṇātyā janapadāstvime śālakaṭaṅkaṭaḥ

sūrpārakā kārivanā durgāstālīkaṭaiḥ saha /
pulīyāḥ sasinīlāśca tāpasāstāmasāstathā

kāraskarāstu ramino nāsikyāntaranarmadāḥ /
bhārakacchāḥ samāheyāḥ saha sārasvatairapi

vātseyāśca surāṣṭrāśca āvantyāścārbudaiḥ saha /
ityete paścimāmāśāṃ sthitā jānapadā janāḥ /
//
13.52 kāruṣāścaikalavyāśca mekalāścotkalaiḥ saha /
uttamarṇā daśārṇāśca bhojāḥ kiṅkavaraiḥ saha

tośalā kośalāścaiva traipurāścaillikāstathā /
turusāstumbarāścaiva vahanāḥ naiṣadhaiḥ saha

anūpāstuṇḍikerāśca vītahotrāstvavantayaḥ /
sukeśe vandhyamūlasthastvime janapadāḥ smṛtāḥ

atho deśān pravakṣyāmaḥ parvatāśrayiṇastu ye /
nirāhārā haṃsamārgāḥ kupathāstaṅgaṇāḥ khaśāḥ

kuthaprāvaraṇāścaiva ūrṇāḥ capuṇyāḥ sahūhukāḥ /
trigarttāśca kirātāśca tomarāḥ śiśirādrikāḥ

ime tavoktā viṣayāḥ suvistarād dvipe kumāre rajanīcareśa /
eteṣu deśeṣu ca deśadharmān saṃkīrtyamānāñ śṛṇu tattvāto hi