Vamana Purana · Chapter 14
itī śrīvāmanapurāṇe trayodaśo 'dhyāyaḥ
ṛṣaya ūcuḥ /
ahiṃsā satyamastaṃ dānaṃ kṣāntirdamaḥ śamaḥ /
akārpaṇyaṃ ca śaucaṃ ca tapaśca rajanīcara
daśāṅgo rākṣasaśreṣṭha dharmo 'sau sārvavarṇikaḥ /
brāhmaṇasyāpi vihitā cāturāśramyakalpanā
sukeśiruvāca /
viprāṇāṃ cāturāśramyaṃ vistarānme tapodhanāḥ /
ācakṣadhvaṃ na me tṛptiḥ śṛṇvataḥ pratipadyate
ṛṣaya ūcuḥ /
kṛtopanayanaḥ samyag brahmacārī gurau vaset /
tatra dharmo 'sya yastaṃ ca kathyamānaṃ niśāmaya
svādhyāyo 'thāgniśuśruṣā snānaṃ bhikṣāṭanaṃ tathā /
gurorniṃvedya taccādyamanujñātena sarvadā
guroḥ karmaṇi sodyogaḥ samyakprītyupapādanam /
tenāhūtaḥ paṭheccaiva tatparo nānyamānasaḥ
ekaṃ dvau sakalān vāpi vedān prāpya surormukhāt /
anujñāto varaṃ dattvā gurave dakṣiṇāṃ tataḥ
gārhasthyāśramakāmastu gārhasthyāśramamāvaset /
vānaprasthāśramaṃ vāpi caturthaṃ svecchayātmanaḥ
tatraiva vā gurorgehe dvijo niṣṭhāmavāpnuyāt /
gurorabhāve tatputre tacchiṣye tatsutaṃ vinā
śuśrūṣan nirabhīmāno brahmacaryāśramaṃ vaset /
evaṃ jayati mṛtyuṃ sa dvijaḥ śālakaṭaṅkaṭa
upāvṛttastatastasmād gṛhasthāśramakāmyayā /
asamānarṣikulajāṃ kanyāmudvahed niśācara
svakarmaṇā dhanaṃ labdhvā pitṛdevātithīnapi /
samyak saṃprīṇayed bhaktyā sadācārarato dvijaḥ
sadācāro nigadito yuṣmābhirmama suvratāḥ /
lakṣaṇaṃ śrotumicḥāmi kathayadhvaṃ tamadya me
ṛṣaya ūcuḥ /
sadācāro nigaditastava yo 'smābhirādarāt /
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmastacchṛṇuṣva niśācara
gṛhasthena sadā kāryamācāraparipālanam /
na hyācāravihinasya bhadramatra paratra ca
yajñadānatapāṃsīha puruṣasya na bhūtaye /
bhavanti yaḥ samullaṅghya sadācāraṃ pravartate
hurācāro hi puruṣo neha nāmutra nandate /
kāryo yatnaḥ sadācāre ācāro hantyalakṣaṇam
tasya svarūpaṃ vakṣyāmaḥ sadācārasya rākṣasa /
śṛṇuṣvaikamanāstacca yadi śreyo 'bhivāñchasi
dharmo 'sya mūlaṃ dhanamasya śākhā puṣpaṃ ca kāmaḥ phalamasya mokṣaḥ /
asau sadācārataruḥ sukeśin saṃsevito yena sa puṇyabhokta
brahmo muhūrte prathamaṃ vibudhyedanusmared devavarān maharṣīn /
prābhātikaṃ maṅgalameva vācyaṃ yaduktavān devapatistrinetraḥ
sukeśiruvāca /
kiṃ taduktaṃ suprabhātaṃ śaṅkareṇa mahātmanā /
prabhāte yat paṭhan martyo mucyate pāpabandhanāt
ṛṣaya ūcuḥ /
śrūyatāṃ rākṣasaśreṣṭha suprabhātaṃ haroditam /
śrutvā smṛtvā paṭhitvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate
brahma murāristripurāntakārī bhānuḥ śaśī bhūmisuto budhaśca /
guruśca śukraḥ saha bhānujena kurvantu sarve mama suprabhātam
bhṛgurvasiṣṭhaḥ kraturaṅgirāśca manuḥ pulastyaḥ pulahaḥ sagautamaḥ /
raibhyo marīciścyavano ṛbhuśca kurvantu sarve mama suprabhātam
sanatkumāraḥ sanakaḥ sanandanaḥ sanātano 'pyāsuripiṅgalau ca /
sapta svarāḥ sapta rasātalāśca kurvantu sarve mama suprabhātam
pṛthvī sagandhā sarasāstathā'paḥ sparśaśca vāyurjvalanaḥ satejāḥ /
nabhaḥ saśabdaṃ mahatā sahaiva yacchantu sarve mama suprabhātam
saptārṇavāḥ sapta kulācalāśca saptarṣayo dvīpavarāśca sapta /
bhūrādi kṛtvā bhuvanāni sapta dadantu sarve mama suprabhātam
itthaṃ prabhāte paramaṃ pavitraṃ paṭhet smaredvā śṛmuyācca bhaktyā /
duḥsvapnanāśo 'nagha suprabhātaṃ bhavecca satyaṃ bhagavatprasādāt
tataḥ samutthāya vicintayena dharmaṃ tathārthaṃ ca vihāya śayyām /
utthāya paścāddharirityudīrya gacchet tadotsargavidhiṃ hi kartum
na devagobrāhmaṇavahnimārge na rājamārge na catuṣpathe ca /
kuryādathotsargamapīha goṣṭhe pūrvāparāṃ caiva samāśrito gām
tatastu śaucārthamupāharenmṛdaṃ gude trayaṃ pāṇitale ca sapta /
tathobhayoḥ pañca catustathaikāṃ liṅge tathaikāṃ mṛdamāhareta
nāntarjalādrākṣasa mūṣikasthalāt śaucāvaśiṣṭā śaraṇāt tathānyā /
valmīkamṛccaiva hi śaucanāya grāhya sadācāravidā nareṇa
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vāpi vidvān prakṣālya pādau bhuvi saṃniviṣṭaḥ /
samācamedadbhiraphenilābhirādau parimṛjya mukhaṃ dviradbhiḥ
tataḥ spṛśetkhāni śiraḥ kareṇa saṃdhyāmupāsīta tataḥ krameṇa /
keśāṃstu saṃśodhya ca dantadhāvanaṃ kṛtvā tathā darpaṇadarśanaṃ ca
kṛtvā śiraḥsnānamathāṅiḍkaṃ vā saṃpūjya toyena pitṝn sadevān /
homaṃ ca kṛtvālabhanaṃ śubhānāṃ kṛtvā bahirnirgamanaṃ praśastam
dūrvādadhisarpirathodakumbhaṃ dhenuṃ savatsāṃ vṛṣabhaṃ suvarṇam /
mṛdgomayaṃ svastikamakṣatāni lājāmadhu brāhmaṇakanyakāṃ ca
śvetāni puṣpāṇyatha śobhanāni hutāśanaṃ candamarkabimbam /
aśvatthavṛkṣaṃ ca samālabheta tatastu kuryānnijajātidharmam
deśānuśiṣṭaṃ kula dharmamagryaṃ svagotradharmaṃ na hi saṃtyajet /
tenārthasiddhiṃ samupācareta nāsatpralāpaṃ na ca satyahīnam
na niṣṭhuraṃ nāgamaśāstrahīnaṃ vākyaṃ vadetsādhujanena yena /
nindyo bhavennaiva ca dharmaḥedī saṃgaṃ na cāsatsu nareṣu kuryāt
saṃdhyāsu varjyaṃ surataṃ divā ca sarvāsu yonīṣu parābalāsu /
āgāraśūnyeṣu mahītaleṣu rajasvalāsveva jaleṣu vīra
vṛthāṭanaṃ thā dānaṃ vṛthā ca paśumāraṇam /
na karttavyaṃ gṛhasthena vṛtā dāraparigraham
vṛthāṭanānnityahānirvṛthādānāddhanakṣayaḥ /
vṛthā paśughnaḥ prāpnoti pātakaṃ narakapradam
saṃtatyā hāniraślāghayā varṇasaṃkarato bhayam /
bhetavyaṃ ca bhavelloke vṛthādāraparigrahāt
parasve paradāre ca na kāryā buddhiruttamaiḥ /
parasvaṃ narakāyaiva paradārāśca mṛtyave
nekṣet parastriyaṃ nagnāṃ na saṃbhāṣena taskarān /
udkyādarśanaṃ sparśaṃ saṃbhāṣaṃ ca vivarjayet
naikāsane tathā stheyaṃ sodaryā parajāyayā /
tathaiva syānna mātuśca tathā svaduhitustvapi
na ca snāyīta vai nagno na śayīta kadācana /
digvāsaso 'pi na tathā paribhramaṇamiṣyate/ /
bhinnāsanabhājanādīn dūrataḥ parivarjayet
nandāsu nābhyaṅgamupācareta kṣauraṃ ca riktāsu jayāsu māṃsam /
pūrṇāsu yoṣitparivarjayeta bhadrāsu sarvāṇi samācareta
nābhyaṅgamarke na ca bhūmiputre kṣauraṃ ca śukre ravije ca māṃsam /
budheṣu yoṣinna samācareta śeṣeṣu sarvāṇi sadaiva kuryāt
citrāsu haste śravaṇe ca tailaṃ kṣauraṃ viśākhāsvabhijitsuvarjyam /
mūle mṛge bhāgrapadāsu māṃsaṃ yoṣinmaghākṛttikayottarāsu
sadaiva jarjyaṃ śayanamudakśirās tathā pratīcyāṃ rajanīcareśa /
bhuñjīta naiveha ca dakṣiṇāmukho na ca pratīcyāmabhibhojanīyam
devālayaṃ caityataruṃ catuṣpathaṃ vidyādhikaṃ cāpi guruṃ pradakṣiṇam /
mālyānnapānaṃ vasanāni yatnato nānyairdhṛtāṃścāpi hi dhārayed budhaḥ
snāyācchiraḥsnānatayā ca nityaṃ na kāraṇaṃ caiva vinā niśāsu /
grahoparāge svajanāpayāte muktvā ca janmarkṣagate śaśaṅke
nābhyaṅgitaṃ kāyamupaspṛśecca snāto na keśān vidhunīta cāpi /
gātrāṇi caivāmbarapāṇinā ca snāto vimṛjyād rajanīcareśa
vasecca deśeṣu surājakeṣu susaṃhiteṣveva janeṣu nityam /
akrodhanā nyāyaparā amatsarāḥ kṛṣīvalā hyoṣadhayaśca yatra
na teṣu deśeṣu vaseta buddhimān sadā nṛpo daṇḍarucistvaśaktaḥ /
jano 'pi nityotsavabaddhavairaḥ sadā jigīṣuśca niśācarendra
Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0