Vamana Purana · Chapter 11
iti śrīvāmanapurāṇe daśamo 'dhyāyaḥ
nārada uvāca /
yadetad bhavatā proktaṃ sukeśinakaro 'mbarāt /
pātito bhuvi sūryoṇa tatkadā kutra kutra ca
sukeśīti ca kaścāsau kena dattaḥ puro 'sya ca /
kimarthaṃ pātito bhūmyāmākāśād bhāskareṇa hi
pulastya uvāca/ /
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā kathāmetāṃ purātanīm /
yathoktavān svayaṃbhūrmāṃ kathyamānāṃ mayānagha
āsīnniśācarapatirvidyutkeśīti viśrutaḥ /
tasya putro guṇajyeṣṭhaḥ sukeśirabhavattataḥ
tasya tuṣṭastatheśānaḥ puramākāśacāriṇam /
prādādajeyatvamapi śatrubhiścāpyavadhyatām
sa cāpi śaṅkarāt prāpya varaṃ gaganagaṃ puram /
reme niśācaraiḥ sārddhū sadā dharmapathi sthitaḥ
sa kadācid gato 'raṇyaṃ māgadhaṃ rākṣaseśvaraḥ /
tatrāśramāṃstu dadṛśo ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
maharṣin sa tadā dṛṣṭvā praṇipatyābhivādya ca/ pratyuvāca ṛṣīn sarvān kṛtāsanaparigrahaḥ
sukeśiruvāca /
praṣṭumicchāmi bhavataḥ saṃśayo 'yaṃ hṛdi sthitaḥ /
kathayantu bhavanto me na cauvājñāpayāmyaham
kiṃsvicchreyaḥ pare loke kimu ceha dvijottamāḥ /
kena pūjyastathā satsu kenāsau sukhamedhate
pulastya uvāca/ /
itthaṃ sukeśivacanaṃ niśamya paramarṣayaḥ /
procurvimṛsya śreyor'thamiha loke paratra ca
ṛṣa ūcuḥ /
śrūyatāṃ kathayiṣyāmastava rākṣasapuṅgava /
yaddhi śreyo bhaved vīra iha cāmutra cāvyayam
śreyo dharmaḥ pare loke iha ca kṣaṇadācara /
tasmin samāśritaḥ satsu pūjyastena sukhī bhavet
sukeśiruvāca /
kiṃlakṣaṇo bhaved dharmaḥ kimācaraṇasatkriyaḥ /
yamāśritya na sīdanti devādyāstu taducyatām
ṛṣaya ūcuḥ /
devānāṃ paramo dharmaḥ sadā yajñādikāḥ kriyāḥ /
svādhyāyavedavettṛtvaṃ viṣṇupūjāratiḥ smṛtā
daityānāṃ bāhuśalitvaṃ mātsaryaṃ yuddhasatkriyā /
vedanaṃ nītiśāstrāṇāṃ harabhaktirudāhṛtā
siddhānāmudito dharmo yogayuktiranuttamā /
svādhyāyaṃ brahmavijñānaṃ bhaktirdvābhyāmapi sthirā
utkṛṣṭopāsanaṃ jñeyaṃ nṛtyavādyeṣu veditā /
sarasvatyāṃ sthirā bhaktirgāndharvo dharma ucyate
vidyādharatvamatulaṃ vijñānaṃ pauruṣe matiḥ /
vidyādharāṇāṃ dharmo 'yaṃ bhavānyāṃ bhaktireva ca
gandharvavidyāveditvaṃ bhaktirbhānau tathā sthirā /
kauśalyaṃ sarvaśilpānāṃ dharmaḥ kiṃpuruṣaḥ smṛtaḥ
brahmacaryamamānitvaṃ yogābhyāsaratirdṛḍhā /
sarvatra kāmacāritavaṃ dharmo 'yaṃ paitṛkaḥ smṛtaḥ
brahmacaryaṃ yatāśitvaṃ japyaṃ jñānaṃ ca rākṣasa /
niyamāddharmaveditvamārtho dharmaḥ pracakṣyate
svādhyāyaṃ brahmacaryaṃ ca dānaṃ yajanameva ca /
akārpaṇyamanāyāsaṃ dayāhiṃsā kṣamā damaḥ
jitendriyatvaṃ śaucaṃ ca māṅgalyaṃ bhaktiracyute /
śaṅkare bhāskare devyāṃ dharmo 'yaṃ mānavaḥ smṛtaḥ
dhanādhipatyaṃ bhogāni svādhyāyaṃ śakararcanam /
ahaṅkāramaśauṇḍīryaṃ dharmo 'yaṃ guhyakeṣviti
paradārāvamarśitvaṃ pārakyer'the ca lolupā /
svādhyāyaṃ tryambake bhaktirdharmo 'yaṃ rākṣasaḥ smṛtaḥ
avivekamathājñānaṃ śaucahānirasatyatā /
piśācānāmayaṃ dharmaḥ sadā cāmiṣagṛdhnutā
yonayo dvādaśaivaitāstāsu dharmāśca rākṣasa /
brahmaṇā kathitāḥ puṇyā dvādaśaiva gatipradāḥ
sukeśiruvāca /
bhavadbhiruktā ye dharmāḥ śāśvatā dvādaśāvyayāḥ /
tatra ye mānavā dharmāstān bhūyo vaktumarhatha
ṛṣaya ūcuḥ /
śṛṇuṣva manujādīnāṃ dharmāstu kṣaṇadācara /
ye vasanti mahīpṛṣṭhe narā dvīpeṣu saptasu
yojanānāṃ pramāṇeṇana pañcāśatkoṭirāyatā /
jalopari mahīyaṃ hi naurivāste sarijjale
tasyopari ca deveśo brahma śaulendramuttamam /
karṇikākāramatyuccaṃ sthāpayāmāsa sattma
tasyemāṃ nirmame puṇyāṃ prajāṃ devaścaturdiśam /
sthānāni dvīpasaṃjñāni kṛtavāṃśca prajāpatiḥ
tatra madhye ca kṛtavāñjambūdvīpamiti śrutam /
tallakṣaṃ yojanānāṃ ca pramāṇena nigadyate
tato jalanidhī raudro bāhyato dviguṇaḥ sthitaḥ /
tasyāpi dviguṇaḥ plakṣo bāhyataḥ saṃpratiṣṭhitaḥ
tatastvikṣurasodaśca bāhyato valayāsṛtiḥ /
dviguṇaḥ śālmalidvīpo dviguṇo 'sya mahodadheḥ
surodo dviguṇastasya tasmācca dviguṇaḥ kuśaḥ /
ghṛtodo dviguṇaścaiva kuśadvīpāt prakīrtitaḥ
ghṛtodād dviguṇaḥ proktaḥ krauñcadvīpo niśācara /
tato 'pi dviguṇaḥ proktaḥ samudro dadhisaṃjñitaḥ
samudrād dviguṇaḥ śākaḥ śākād dugdhābdhiruttamaḥ /
dviguṇaḥ saṃsthito yatra śeṣaparyaṅkago hariḥ /
ete ca dviguṇāḥ sarve parasparamapi sthitāḥ
catvāriṃśadimāḥ koṭyo lakṣāśca navatiḥ smṛtāḥ /
yojanānāṃ rākṣasendra pañca cāti suvustṛtāḥ /
jambūdvīpāt samārabhya yāvatkṣīrābdhirantataḥ
tasmācca puṣkaradvīpaḥ svādūdastadanantaram /
koṭyaścatasro lakṣāṇāṃ dvipañcāśacca rākṣasa
puṣkaradvīpamāno 'yaṃ tāvadeva tathodadhiḥ /
lakṣamaṇḍakaṭāhena samantādibhipūritam
evaṃ dvīpāstvime sapta pṛthagdharmāḥ pṛthakkriyāḥ /
gadiṣyāmastava vayaṃ śṛmuṣva tvaṃ niśācara
plakṣādiṣu narā vīra ye vasanti sanātanāḥ /
śākānteṣu na teṣvasti yugāvasthā kathañcana
modante devavatteṣāṃ dharmo divya udāhṛtaḥ /
kalpānte pralayasteṣāṃ nigadyeta mahābhuja
ye janāḥ puṣkaradvīpe vasante raudradarśane /
paiśācamāśritā dharmaṃ karmānte te vināśinaḥ
sukeśiruvāca /
kimarthaṃ puṣkadvīpo bhavadbhiḥ samudāhṛtaḥ /
durdarśaḥ śaucarahito ghoraḥ karmāntanāśakṛt
tasmin niśācara dvīpe narakāḥ santi dāruṇāḥ /
rauravādyāstato raudraḥ puṣkaro ghoradarśanaḥ
sukeśiruvāca /
kiyantyetāni raudrāṇi narakāṇi tapodhanaḥ /
kiyanmātrāṇi mārgeṇa kā ca teṣu svarūpatā
ṛṣaya ūcuḥ /
śṛṇuṣva rākṣasaśreṣṭha pramāṇaṃ lakṣaṇaṃ tathā /
sarveṣāṃ rauravādīnāṃ saṃkhyā yā tvekaviṃśatiḥ
dve sahasre yojanānāṃ jvalitāṅgāravistṛte /
rauravo nāma narakaḥ prathamaḥ parikīrttitaḥ
taptatāmramayī bhūmiradhastādvāhnitāpitā /
dvitīyo dvigustasmānmahāraurava ucyate
tato 'pi dviḥsthitaścānyastamisro narakaḥ smṛtaḥ /
andhatāmisrako nāma caturtho dvigumaḥ paraḥ
tatastu kālacakreti pañcamaḥ parigīyate /
apratiṣṭhaṃ ca narakaṃ ghaṭīyantraṃ ca saptamam
asipatravanaṃ cānyatsahasrāṇi dvisaptatiḥ /
yojanānāṃ parikhyātamaṣṭamaṃ narakottamam
namakaṃ taptakumbhaṃ ca daśamaṃ kūṭaśālmaliḥ /
karapatrastathaivoktastathānyaḥ śvānabhojanaḥ
saṃdaṃśo lohapiṇḍaśca karambhasikatā tathā /
ghorā kṣāranadī cānyā tathānyaḥ kṛmibhojanaḥ /
tathāṣṭādaśamī proktā ghorā vaitaraṇī nadī
tathāparaḥ śoṇitapūyabhojanaḥ kṣurāgradhāro niśitaśca cakrakaḥ /
saṃśoṣaṇo nāma tathāpyanantaḥ proktāstavaite narakāḥ sukeśin
Original text: Vāmanapurāṇa, 1-69 · Edition: A.S. Gupta, Varanasi : All India Kashiraj Trust 1967 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0