Vallālacarita · Chapter 2.15
iti vallālacarite vyāsapurāṇe strīlakṣaṇādikīrttanaṃ nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ /
atha pañcadaśo 'dhyāyaḥ
vyāsa uvāca:
tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate /
dvāpare yajñamevāhurdānamekaṃ kalauyuge
dānadharmmāt paro dharmmo bhūtānāṃ neha vidyate /
svargāyurbhūtikāmena deyaṃ pāpopaśāntaye
na dānādadhikaṃ kiñciddṛśyate bhuvanatraye /
dānena prāpyate svargaḥ śrī dānenaiva labhyate
dānena śatruñjayati vyādhirdānena naśyati /
dānena labhyate vidyā dānena yuvatījanaḥ
dānena bhogānāpnoti dānenāyuśca vindati /
dharmmārthakāmamokṣāṇāṃ sādhanaṃ paramaṃ smṛtam
dadyāt pūrvvamukho dānaṃ ghṇīyāduttarāmukhaḥ /
āyurvvivarddhate dāturgṛhītuḥ kṣīyate na tat
mātuḥ śataguṇaṃ dānaṃ sahasraṃ piturucyate /
anantaṃ duhiturdānaṃ sodarye dattamakṣayam
amanuṣye samaṃ dānaṃ pāpe jñeyaṃ mahāphalam /
varṇasaṅkare dviguṇaṃ śūdre dānaṃ caturguṇam
[[076]]
vaiśye cāṣṭaguṇaṃ kṣatre ṣoḍaśatvaṃ dvijabruve /
vedādhyāye śataguṇamanantaṃ vedabodhake
gurau purohitādau ca dānamakṣayamucyate /
śrīvihīneṣu yaddattantadanantañca yajvani
abhayaṃ sarvadaivatyaṃ bhūmi rvai viṣṇudevatā /
kanyā dāsāstathā dāsī prājāpatyāḥ prakīrttitāḥ
prājāpatyo gajaḥ proktasturago yamadaivataḥ /
tathā caikaśaphāḥ sarvve yāmyaśca mahiṣastathā
uṣṭraśca nairṛto dhenū raudrīchāgonalastathā /
āpyo meṣo hariḥ kroḍaḥ āraṇyāḥ paśavo nilāḥ
jalāśayaṃ vāruṇaṃ syāt vāridhānī ghaṭādayaḥ /
samudrajāni ratnāni hemalauhāni cānalaḥ
prājāpatyāni śasyāni pakvānnamapi pārthivāḥ /
gāndharbba gandhamityāhu rvastraṃ vārhaspataṃ smṛtam
vāyavyāḥ pakṣiṇaḥ sarvve vidyā brāhmī tathāṅgakam /
sārasvataṃ pustakādi viśvakarmmā tu śilpake
vanaspatirdrumādīnāṃ dravyadevā harestanuḥ /
chatraṃ kṛṣṇājinaṃ śayyā ratha āsanameva ca
upānahau tathā yānamaṣṭāvāṅgira īritam /
rathopakaraṇaṃ śastraṃ dhvajādyaṃ sarvvadaivatam
gṛhañca sarvvadaivatyaṃ sarvveṣāṃ viṣṇudevatā /
śivo vā na tato dravyaṃ vyatiriktaṃ yato 'sti hi
śṛṇatāhaṃ pravakṣyāmi mahādānāni ṣoḍaśa
tulāpuruṣa ādyantu hiraṇyagarbhadānakam /
brahmāṇḍaṃ kalpavṛkṣaśca gosahasrañca pañcamam
hiraṇyakāmadhenuśca hiraṇyāśvaśca saptamam /
hiraṇyāśvarathastadvaddhemahastirathastathā
pañcalāṅgalakaṃ tadvaddharādānaṃ mahāphalam /
dvādaśaṃ viṣnucakrañca tataḥ kalpalatātmakam
saptasāgaradānañca ratradhenustathaiva ca /
mahābhūtaghaṭastadvat dānaṃ śubhadine 'rpayet
maṇḍape maṇḍale dānaṃ devān prācyārpayeddvije /
dravyasya nāma gṛhṇīyāt dadāni ca tathā vadet
toyaṃ dadyāttato haste dāne vidhirayaṃ smṛtaḥ /
manasā pātramuddiśya jalaṃ bhūmau vinikṣapet
vidyate sāgarasyānto dānasyānto na vidyate
yathānāma sagotrāya pravarāyāmukāya ca /
vedavedāṅgayuktāya pātrāya sumahātmane
mātāpitrorātmanaśca puṇyayaśobhivṛddhaye /
sarvvapāpopaśāntyarthaṃ svargārthaṃ bhuktimuktaye
yathānāma mahādravyaṃ viṣṇurudrādidaivatam /
etattubhyaṃ sampradade prīyatāṃ me hariḥ śivaḥ
etaddānapratiṣṭhārthaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ dade /
anena dānavākyena sarvvadānāni vai dadet
[[078]]
suvarṇe dīyamāne tu rajataṃ dakṣiṇeṣyate /
anyeṣāmapi dānānāṃ suvarṇaṃ dakṣiṇā smṛtā
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ taṇḍulaṃ dhānyameva ca /
nityaśrāddhaṃ devapūjā sarvvametadadakṣiṇam
rajataṃ dakṣiṇā pitrye dharmmakāmārthasādhanam /
suvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ maṇimuktāvasūni ca
sarvvametat mahāprājñe dadāti vasudhāṃ dadat /
pitḥśca pitṛlokasthāndevasthāne ca devatā
santarpayati śāntātmā yo dadāti vasundharām /
kharvvaṭaṃ kheṭakaṃ vāpi grāmaṃ vā śasyaśālinam
nivarttanaśataṃ vāpi tadarddhaṃ vā gṛhādikam /
apyāḍhāvāpamātraṃ vā dattvorvvīṃ phalabhāk bhavet
ikṣubhiḥ santatāṃ bhūmiṃ yavagodhamaśālinīm /
dadāti vedaviduṣe sa na bhūyobhijāyate
phālakṛṣṭāṃ mahīṃ dattvā savṛkṣāṃ śasyaśālinīm /
yāvat sūryyakarālokāstāvat svarge mahīyate
viprāya dadyācca guṇānvitāya
tapobhiyuktāya jitendriyāya /
yāvanmahī tiṣṭhati sāgarāntā
tāvat phalaṃ tasya bhavedanantam
yathā vījāni rohanti prakīrṇāni mahītale /
evaṃ kāmāḥ prarohanti bhūmidānasamārjitāḥ
yathāpsu patitaḥ sadyastailavinduḥ prasarpati /
evaṃ bhūmikṛtaṃ dānaṃ śasye śakṣye prarohati
annadāḥ sukhino nityaṃ vastradaścaiva rūpavān /
sa naraḥ sarvvado bhūpā yo dadāti vasundharām
yathā gaurbharate vatsaṃ kṣīramutsṛjya kṣīriṇī /
evaṃ dattā mahīpālā bhūmirbharati bhūmidam
ādityo varuṇo viṣṇurbrahmā somo hutāśanaḥ /
śūlapāṇiśca bhagavānabhinandati bhūmidam
āsphoṭayanti pitaro varṇayanti pitāmahāḥ /
bhūmidātā kule jātaḥ sa nastrātā bhaviṣyati
bahubhirvasudhā dattā rājabhiḥ sagarādibhiḥ /
yasya yasya yadā bhūmistasya tasya tadā phalam
bhūmiṃ yaḥ pratigṛhṇāti yaśca bhūmiṃ prayacchati /
ubhau tau puṇyakarmmāṇau niyatau svargagāmiṇau
dadyādbhūmiṃ nibandhaṃ vā kṛtvā lekhyañca kārayet /
āgāmibhadranṛpatiparijñānāya pārthivaḥ
paṭe vā tāmrapaṭṭe vā svamudroparicihnitam /
abhilekhyātmano vaṃśānātmānañca mahīpatiḥ
pratigrahaparicchedadānācchedopavarṇanam /
svahastakālasampannaṃ śāsanaṃ kārayet sthiram
suvarṇadānaṃ godānaṃ bhūmidānañca pārthivāḥ /
etat prayacchamānastu sarvvapāpaiḥ pramucyate
[[080]]
agnerapatyaṃ prathamaṃ suvarṇam
bhūrvaiṣṇavī sūryasutāśca gāvaḥ /
yaḥ kāñcanaṃ gāñca mahīñca dadyāt
dattāstrayastena bhavanti lokāḥ
yastaṭākaṃ navaṃ kuryyāt purāṇaṃ vāpi khānayet /
sa sarvvaṃ kulamuddhṛtya svarge loke mahīyate
kṛtvāpi pāpakarmmāṇi yo dadyādannamarthine /
brāhmaṇāya viśeṣeṇa sa pāpena na lipyate
trisaptakulamuddhṛtya kanyādo brahmalokabhāk /
devālayañca pratimāṃ kārayan sarvamāpnuyāt
dāsīdastu dvijendrebhyo hyapsarolokamāpnuyāt /
tasya śiśnendriyaṃ bhūpā nāgnirdahati karhicit
siṃhagiriruvāca:
svālaṅkṛtā vasanabhūṣaṇagandhapuṣpaiḥ kaiśoryyarūpakamanīyavapuḥsubhogyāḥ /
dāsīḥ pradāya bahuśo dvijasattamebhyaḥ śrīlādiśūranṛpatīramate 'psarobhiḥ
Original text: Vallālacarita · Edition: Haraprasāda Śāstrī: Vallāla Caritam, Calcutta : Asiatic Society 1904 (Bibliotheca Indica, 164) · Data entry Oliver Hellwig · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0