Vallālacarita · Chapter 2.14

iti vallālacarite vyāsapurāṇe varṇadharmmādikīrttanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ /
[[070]]
atha caturdaśo 'dhyāyaḥ
vyāsa uvāca:
śastā strī cārusarvvāṅgī mattamātaṅgagāminī /
gurūrujaghanā yā ca kṛṣṇasāramṛgekṣaṇā

sunīlakeśī tanvaṅgī vilomāṅgī manoharā /
samabhūmispṛśau pādau saṃhatau ca tathā stanau

nābhiḥ pradakṣiṇāvarttā guhyamaśvatthapatravat /
gulphau nigūḍhau madhyena nābhiraṅguṣṭhamānikā // Valc_2,14.3
gaṇḍairmadhūkapuṣpābhairna śirālā na lomaśā /
na saṃhatabhrūkuṭilā patiprāṇā patipriyā

bālā khelanakaiḥ kāle dattairdivyaphalāśanaiḥ
modate yuvatī vastrālaṅkārāliṅganādibhiḥ

hṛṣyenmadhyavayāḥ prauḍhā ratakrīḍāsu kauśalaiḥ /
vṛddhā tu madhurālāpai rgauraveṇa ca yujyate

ṣoḍaśābdā bhavedbālā triṃśatādbhūtayauvanā /
pañca pañcāśatā prauḍhā vṛddhā strī tadanantaram

kāmādhīnā eva nāryyastadarthaṃ ratnasaṃgrahaḥ /
sevyāstā nātisevyāśca bhūbhujā viṣayaiṣiṇā

striyāṃ ṣoḍaśavarṣāyāṃ caturvviṃśatihāyanaḥ /
buddhimānudyamaṃ kuryyādviśiṣṭasukhakāṅkṣayā

tathā pūrṇāṅgavīryyau tau puttraṃ janayataḥ param /
sarvvendriyasamāyuktaṃ balavantaṃ śatāyuṣam

nidāghaśaradorbbalā hitā viṣayiṇī matā /
taruṇī śītasamaye madhyā varṣāvasantayoḥ

nityaṃ bālā sevyamānā nityaṃ varddhayate balam /
yuvatī hrāsayecchaktiṃ madhyodbhāvayate jarām

sadyo māṃsaṃ ca śālyannaṃ bālāstrīsevanaṃ ghṛtam /
kṣīramuṣṇodake snānaṃ sadyaḥ prāṇakarāṇi ṣaṭ

seveta kāmataḥ kāmī balāt vājīkṛto hime /
prakāmaṃ tu niṣeveta surataṃ śiśirāgame

śīte rātrau dine grīṣme vasante ca divāniśi /
varṣāyāmambudadhvāne kāle śaradi sasmaraḥ

abhikāmaḥ samullāsya pūrvvamāliṅganādibhiḥ /
sameyāt pramadāṃ yuktyā vājīkaraṇavṛṃhitaḥ

nityamuṣṇāmbhasā snānaṃ payaḥpānaṃ navā striyaḥ /
rājānaḥ pathyametadvaḥ susnigdhamalpabhojanam

kapitthacūrṇayogena tathā dadhnā sṛjā tathā /
ghṛtaṃ sugandhi bhavati dugdhaiḥ kṣiptaistathā yavaiḥ

[[072]]
bhojyasya kalpanaivaṃ syādgandhamuktiḥ pradarśyate /
śaucamācamanaṃ samyak tathaiva ca virecanam

bhāvanā caiva pākaśca bodhanaṃ dhūpanaṃ tathā /
vāsanañcaiva nirddiṣṭaṃ karmmāṣṭakamidaṃ smṛtam

kapitthavilvajambvāmra-karavīraka pallavaiḥ /
kṛtvodakantu yaddravyaṃ śocitaṃ śaucanantu tat

teṣāmabhāve śaucantu mṛgadarpāmbhasā bhavet /
nakhaṃ kuṣṭhaṃ ghanaṃ māṃsaṃ spṛkkā śaileyajaṃ jalam

tathaiva kuṅkumaṃ lākṣā candanāgurunīradam /
saralaṃ devakāṣṭhañca karparaṃ kāntayā saha

bālā kundurakaścaiva gugguluḥ śrīnivāsakaḥ /
saha sarjjarasenaiva dhūpadravyaikaviṃśatiḥ

dhūpadravyagaṇādasmādekaviṃśādyathecchayā /
dve dve dravye samādāya sarjjabhāgairniyojayet

nakhapiṇyākamalayaiḥ saṃyojya madhunā tathā /
dhūpayogā bhavantīha yathāvat svecchayā kṛtāḥ

tvacaṃ nāḍīṃ phalaṃ tailaṃ kuṅkumaṃ granthiparṇakam /
śaileyaṃ tagaraṃ kāntām colakarpūrameva ca

māsīṃ murāñca kuṣṭhañca snānadravyāṇi nirdiśet /
etabhyastu samādāya dravyatrayamathecchayā /
mṛgadarpayutaṃ snānaṃ kāryyaṃ kandarpavarddhanam

tvaṅmurānaladaistulyairvāsakārddhasamāyutaiḥ /
snānamutpalagandhi syāt satailaṃ kuṅkumāyate

jātipuṣpasugandhi syāt tagarārddhena yojitam /
sadvāsakaṃ syādvakulaistulyagandhi manoharam

mañjiṣṭhā tagaraṃ colaṃ tvacaṃ vyāghranakhaṃ nakham /
gandhapatrañca vinyasya gandhatailaṃ bhavecchubham

mallībhirgandhitāt tailaṃ tilāt syāt pramadāpriyam /
tailaṃ nipīḍitaṃ ghānau tilaiḥ puṣpādhivāsitaiḥ /
vāsanāt puṣpasadṛśaṃ gandhena tu bhaveddhruvam

elā-lavaṅga-kakkola-jātīphala-niśākarāḥ /
jātipatrikayā sārddhaṃ svatantrā mukhavāsakāḥ

karpūraṃ kuṅkumaṃ kāntā mṛgadarpaṃ hareṇukam /
kakkolailālavaṅgañca jātī kośakameva ca

tvakpatraṃ truṭimustau ca latāṃ kasturikaṃ tathā /
kaṇṭakāni lavaṅgasya phalapatre ca jātitaḥ

kuṭakañca phalaṃ gṛhya kārṣikāṇyupakalpayet /
taccūrṇe khadiraṃ sāraṃ dadyātturyyantu vāsitam

sahakārarasenāsmāt karttavyā guṭikāḥ śubhāḥ /
mukhe nyastā sugandhāstā mukharogavināśakāḥ

pūgaṃ prakṣālitaṃ samyak pañcapallavavāriṇā /
śaktyā tu guṭikā dravyairvāsitaṃ mukhavāsakam

[[074]]
kaṭukaṃ daṇḍakāṣṭhañca gomūtravāsitaṃ tryaham /
kṛtañca pūgavat samyak mukhasaugandhikārakam

tvakpathyayoḥ samāvaṃśau śaśibhāgārddhasaṃyutau /
nāgavallīsamo bhāti mukhavāso manoharaḥ

evaṃ kuryyāt sadā strīṇāṃ rakṣaṇaṃ pṛthivīpatiḥ /
na cāsāṃ viśvasejjātu putramāturvviśeṣataḥ