વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.15

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે સ્ત્રીલક્ષણાદિકીર્ત્તનં નામ ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ ।
અથ પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ:
તપઃ પરં કૃતયુગે ત્રેતાયાં જ્ઞાનમુચ્યતે ।
દ્વાપરે યજ્ઞમેવાહુર્દાનમેકં કલૌયુગે

દાનધર્મ્માત્ પરો ધર્મ્મો ભૂતાનાં નેહ વિદ્યતે ।
સ્વર્ગાયુર્ભૂતિકામેન દેયં પાપોપશાન્તયે

ન દાનાદધિકં કિઞ્ચિદ્દૃશ્યતે ભુવનત્રયે ।
દાનેન પ્રાપ્યતે સ્વર્ગઃ શ્રી દાનેનૈવ લભ્યતે

દાનેન શત્રુઞ્જયતિ વ્યાધિર્દાનેન નશ્યતિ ।
દાનેન લભ્યતે વિદ્યા દાનેન યુવતીજનઃ

દાનેન ભોગાનાપ્નોતિ દાનેનાયુશ્ચ વિન્દતિ ।
ધર્મ્માર્થકામમોક્ષાણાં સાધનં પરમં સ્મૃતમ્

દદ્યાત્ પૂર્વ્વમુખો દાનં ઘ્ણીયાદુત્તરામુખઃ ।
આયુર્વ્વિવર્દ્ધતે દાતુર્ગૃહીતુઃ ક્ષીયતે ન તત્

માતુઃ શતગુણં દાનં સહસ્રં પિતુરુચ્યતે ।
અનન્તં દુહિતુર્દાનં સોદર્યે દત્તમક્ષયમ્

અમનુષ્યે સમં દાનં પાપે જ્ઞેયં મહાફલમ્ ।
વર્ણસઙ્કરે દ્વિગુણં શૂદ્રે દાનં ચતુર્ગુણમ્

[[076]]
વૈશ્યે ચાષ્ટગુણં ક્ષત્રે ષોડશત્વં દ્વિજબ્રુવે ।
વેદાધ્યાયે શતગુણમનન્તં વેદબોધકે

ગુરૌ પુરોહિતાદૌ ચ દાનમક્ષયમુચ્યતે ।
શ્રીવિહીનેષુ યદ્દત્તન્તદનન્તઞ્ચ યજ્વનિ

અભયં સર્વદૈવત્યં ભૂમિ ર્વૈ વિષ્ણુદેવતા ।
કન્યા દાસાસ્તથા દાસી પ્રાજાપત્યાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ

પ્રાજાપત્યો ગજઃ પ્રોક્તસ્તુરગો યમદૈવતઃ ।
તથા ચૈકશફાઃ સર્વ્વે યામ્યશ્ચ મહિષસ્તથા

ઉષ્ટ્રશ્ચ નૈરૃતો ધેનૂ રૌદ્રીછાગોનલસ્તથા ।
આપ્યો મેષો હરિઃ ક્રોડઃ આરણ્યાઃ પશવો નિલાઃ

જલાશયં વારુણં સ્યાત્ વારિધાની ઘટાદયઃ ।
સમુદ્રજાનિ રત્નાનિ હેમલૌહાનિ ચાનલઃ

પ્રાજાપત્યાનિ શસ્યાનિ પક્વાન્નમપિ પાર્થિવાઃ ।
ગાન્ધર્બ્બ ગન્ધમિત્યાહુ ર્વસ્ત્રં વાર્હસ્પતં સ્મૃતમ્

વાયવ્યાઃ પક્ષિણઃ સર્વ્વે વિદ્યા બ્રાહ્મી તથાઙ્ગકમ્ ।
સારસ્વતં પુસ્તકાદિ વિશ્વકર્મ્મા તુ શિલ્પકે

વનસ્પતિર્દ્રુમાદીનાં દ્રવ્યદેવા હરેસ્તનુઃ ।
છત્રં કૃષ્ણાજિનં શય્યા રથ આસનમેવ ચ

ઉપાનહૌ તથા યાનમષ્ટાવાઙ્ગિર ઈરિતમ્ ।
રથોપકરણં શસ્ત્રં ધ્વજાદ્યં સર્વ્વદૈવતમ્

ગૃહઞ્ચ સર્વ્વદૈવત્યં સર્વ્વેષાં વિષ્ણુદેવતા ।
શિવો વા ન તતો દ્રવ્યં વ્યતિરિક્તં યતો ઽસ્તિ હિ

શૃણતાહં પ્રવક્ષ્યામિ મહાદાનાનિ ષોડશ

તુલાપુરુષ આદ્યન્તુ હિરણ્યગર્ભદાનકમ્ ।
બ્રહ્માણ્ડં કલ્પવૃક્ષશ્ચ ગોસહસ્રઞ્ચ પઞ્ચમમ્

હિરણ્યકામધેનુશ્ચ હિરણ્યાશ્વશ્ચ સપ્તમમ્ ।
હિરણ્યાશ્વરથસ્તદ્વદ્ધેમહસ્તિરથસ્તથા

પઞ્ચલાઙ્ગલકં તદ્વદ્ધરાદાનં મહાફલમ્ ।
દ્વાદશં વિષ્નુચક્રઞ્ચ તતઃ કલ્પલતાત્મકમ્

સપ્તસાગરદાનઞ્ચ રત્રધેનુસ્તથૈવ ચ ।
મહાભૂતઘટસ્તદ્વત્ દાનં શુભદિને ઽર્પયેત્

મણ્ડપે મણ્ડલે દાનં દેવાન્ પ્રાચ્યાર્પયેદ્દ્વિજે ।
દ્રવ્યસ્ય નામ ગૃહ્ણીયાત્ દદાનિ ચ તથા વદેત્

તોયં દદ્યાત્તતો હસ્તે દાને વિધિરયં સ્મૃતઃ ।
મનસા પાત્રમુદ્દિશ્ય જલં ભૂમૌ વિનિક્ષપેત્

વિદ્યતે સાગરસ્યાન્તો દાનસ્યાન્તો ન વિદ્યતે

યથાનામ સગોત્રાય પ્રવરાયામુકાય ચ ।
વેદવેદાઙ્ગયુક્તાય પાત્રાય સુમહાત્મને

માતાપિત્રોરાત્મનશ્ચ પુણ્યયશોભિવૃદ્ધયે ।
સર્વ્વપાપોપશાન્ત્યર્થં સ્વર્ગાર્થં ભુક્તિમુક્તયે

યથાનામ મહાદ્રવ્યં વિષ્ણુરુદ્રાદિદૈવતમ્ ।
એતત્તુભ્યં સમ્પ્રદદે પ્રીયતાં મે હરિઃ શિવઃ

એતદ્દાનપ્રતિષ્ઠાર્થં સુવર્ણં દક્ષિણાં દદે ।
અનેન દાનવાક્યેન સર્વ્વદાનાનિ વૈ દદેત્

[[078]]
સુવર્ણે દીયમાને તુ રજતં દક્ષિણેષ્યતે ।
અન્યેષામપિ દાનાનાં સુવર્ણં દક્ષિણા સ્મૃતા

સુવર્ણં રજતં તામ્રં તણ્ડુલં ધાન્યમેવ ચ ।
નિત્યશ્રાદ્ધં દેવપૂજા સર્વ્વમેતદદક્ષિણમ્

રજતં દક્ષિણા પિત્ર્યે ધર્મ્મકામાર્થસાધનમ્ ।
સુવર્ણં રજતં તામ્રં મણિમુક્તાવસૂનિ ચ

સર્વ્વમેતત્ મહાપ્રાજ્ઞે દદાતિ વસુધાં દદત્ ।
પિત્ઃશ્ચ પિતૃલોકસ્થાન્દેવસ્થાને ચ દેવતા

સન્તર્પયતિ શાન્તાત્મા યો દદાતિ વસુન્ધરામ્ ।
ખર્વ્વટં ખેટકં વાપિ ગ્રામં વા શસ્યશાલિનમ્

નિવર્ત્તનશતં વાપિ તદર્દ્ધં વા ગૃહાદિકમ્ ।
અપ્યાઢાવાપમાત્રં વા દત્ત્વોર્વ્વીં ફલભાક્ ભવેત્

ઇક્ષુભિઃ સન્તતાં ભૂમિં યવગોધમશાલિનીમ્ ।
દદાતિ વેદવિદુષે સ ન ભૂયોભિજાયતે

ફાલકૃષ્ટાં મહીં દત્ત્વા સવૃક્ષાં શસ્યશાલિનીમ્ ।
યાવત્ સૂર્ય્યકરાલોકાસ્તાવત્ સ્વર્ગે મહીયતે

વિપ્રાય દદ્યાચ્ચ ગુણાન્વિતાય
તપોભિયુક્તાય જિતેન્દ્રિયાય ।
યાવન્મહી તિષ્ઠતિ સાગરાન્તા
તાવત્ ફલં તસ્ય ભવેદનન્તમ્

યથા વીજાનિ રોહન્તિ પ્રકીર્ણાનિ મહીતલે ।
એવં કામાઃ પ્રરોહન્તિ ભૂમિદાનસમાર્જિતાઃ

યથાપ્સુ પતિતઃ સદ્યસ્તૈલવિન્દુઃ પ્રસર્પતિ ।
એવં ભૂમિકૃતં દાનં શસ્યે શક્ષ્યે પ્રરોહતિ

અન્નદાઃ સુખિનો નિત્યં વસ્ત્રદશ્ચૈવ રૂપવાન્ ।
સ નરઃ સર્વ્વદો ભૂપા યો દદાતિ વસુન્ધરામ્

યથા ગૌર્ભરતે વત્સં ક્ષીરમુત્સૃજ્ય ક્ષીરિણી ।
એવં દત્તા મહીપાલા ભૂમિર્ભરતિ ભૂમિદમ્

આદિત્યો વરુણો વિષ્ણુર્બ્રહ્મા સોમો હુતાશનઃ ।
શૂલપાણિશ્ચ ભગવાનભિનન્દતિ ભૂમિદમ્

આસ્ફોટયન્તિ પિતરો વર્ણયન્તિ પિતામહાઃ ।
ભૂમિદાતા કુલે જાતઃ સ નસ્ત્રાતા ભવિષ્યતિ

બહુભિર્વસુધા દત્તા રાજભિઃ સગરાદિભિઃ ।
યસ્ય યસ્ય યદા ભૂમિસ્તસ્ય તસ્ય તદા ફલમ્

ભૂમિં યઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ યશ્ચ ભૂમિં પ્રયચ્છતિ ।
ઉભૌ તૌ પુણ્યકર્મ્માણૌ નિયતૌ સ્વર્ગગામિણૌ

દદ્યાદ્ભૂમિં નિબન્ધં વા કૃત્વા લેખ્યઞ્ચ કારયેત્ ।
આગામિભદ્રનૃપતિપરિજ્ઞાનાય પાર્થિવઃ

પટે વા તામ્રપટ્ટે વા સ્વમુદ્રોપરિચિહ્નિતમ્ ।
અભિલેખ્યાત્મનો વંશાનાત્માનઞ્ચ મહીપતિઃ

પ્રતિગ્રહપરિચ્છેદદાનાચ્છેદોપવર્ણનમ્ ।
સ્વહસ્તકાલસમ્પન્નં શાસનં કારયેત્ સ્થિરમ્

સુવર્ણદાનં ગોદાનં ભૂમિદાનઞ્ચ પાર્થિવાઃ ।
એતત્ પ્રયચ્છમાનસ્તુ સર્વ્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

[[080]]
અગ્નેરપત્યં પ્રથમં સુવર્ણમ્
ભૂર્વૈષ્ણવી સૂર્યસુતાશ્ચ ગાવઃ ।
યઃ કાઞ્ચનં ગાઞ્ચ મહીઞ્ચ દદ્યાત્
દત્તાસ્ત્રયસ્તેન ભવન્તિ લોકાઃ

યસ્તટાકં નવં કુર્ય્યાત્ પુરાણં વાપિ ખાનયેત્ ।
સ સર્વ્વં કુલમુદ્ધૃત્ય સ્વર્ગે લોકે મહીયતે

કૃત્વાપિ પાપકર્મ્માણિ યો દદ્યાદન્નમર્થિને ।
બ્રાહ્મણાય વિશેષેણ સ પાપેન ન લિપ્યતે

ત્રિસપ્તકુલમુદ્ધૃત્ય કન્યાદો બ્રહ્મલોકભાક્ ।
દેવાલયઞ્ચ પ્રતિમાં કારયન્ સર્વમાપ્નુયાત્

દાસીદસ્તુ દ્વિજેન્દ્રેભ્યો હ્યપ્સરોલોકમાપ્નુયાત્ ।
તસ્ય શિશ્નેન્દ્રિયં ભૂપા નાગ્નિર્દહતિ કર્હિચિત્

સિંહગિરિરુવાચ:
સ્વાલઙ્કૃતા વસનભૂષણગન્ધપુષ્પૈઃ કૈશોર્ય્યરૂપકમનીયવપુઃસુભોગ્યાઃ ।
દાસીઃ પ્રદાય બહુશો દ્વિજસત્તમેભ્યઃ શ્રીલાદિશૂરનૃપતીરમતે ઽપ્સરોભિઃ