વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.14

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે વર્ણધર્મ્માદિકીર્ત્તનં નામ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ ।
[[070]]
અથ ચતુર્દશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ:
શસ્તા સ્ત્રી ચારુસર્વ્વાઙ્ગી મત્તમાતઙ્ગગામિની ।
ગુરૂરુજઘના યા ચ કૃષ્ણસારમૃગેક્ષણા

સુનીલકેશી તન્વઙ્ગી વિલોમાઙ્ગી મનોહરા ।
સમભૂમિસ્પૃશૌ પાદૌ સંહતૌ ચ તથા સ્તનૌ

નાભિઃ પ્રદક્ષિણાવર્ત્તા ગુહ્યમશ્વત્થપત્રવત્ ।
ગુલ્ફૌ નિગૂઢૌ મધ્યેન નાભિરઙ્ગુષ્ઠમાનિકા ॥ વલ્ચ્_2,14.3
ગણ્ડૈર્મધૂકપુષ્પાભૈર્ન શિરાલા ન લોમશા ।
ન સંહતભ્રૂકુટિલા પતિપ્રાણા પતિપ્રિયા

બાલા ખેલનકૈઃ કાલે દત્તૈર્દિવ્યફલાશનૈઃ
મોદતે યુવતી વસ્ત્રાલઙ્કારાલિઙ્ગનાદિભિઃ

હૃષ્યેન્મધ્યવયાઃ પ્રૌઢા રતક્રીડાસુ કૌશલૈઃ ।
વૃદ્ધા તુ મધુરાલાપૈ ર્ગૌરવેણ ચ યુજ્યતે

ષોડશાબ્દા ભવેદ્બાલા ત્રિંશતાદ્ભૂતયૌવના ।
પઞ્ચ પઞ્ચાશતા પ્રૌઢા વૃદ્ધા સ્ત્રી તદનન્તરમ્

કામાધીના એવ નાર્ય્યસ્તદર્થં રત્નસંગ્રહઃ ।
સેવ્યાસ્તા નાતિસેવ્યાશ્ચ ભૂભુજા વિષયૈષિણા

સ્ત્રિયાં ષોડશવર્ષાયાં ચતુર્વ્વિંશતિહાયનઃ ।
બુદ્ધિમાનુદ્યમં કુર્ય્યાદ્વિશિષ્ટસુખકાઙ્ક્ષયા

તથા પૂર્ણાઙ્ગવીર્ય્યૌ તૌ પુત્ત્રં જનયતઃ પરમ્ ।
સર્વ્વેન્દ્રિયસમાયુક્તં બલવન્તં શતાયુષમ્

નિદાઘશરદોર્બ્બલા હિતા વિષયિણી મતા ।
તરુણી શીતસમયે મધ્યા વર્ષાવસન્તયોઃ

નિત્યં બાલા સેવ્યમાના નિત્યં વર્દ્ધયતે બલમ્ ।
યુવતી હ્રાસયેચ્છક્તિં મધ્યોદ્ભાવયતે જરામ્

સદ્યો માંસં ચ શાલ્યન્નં બાલાસ્ત્રીસેવનં ઘૃતમ્ ।
ક્ષીરમુષ્ણોદકે સ્નાનં સદ્યઃ પ્રાણકરાણિ ષટ્

સેવેત કામતઃ કામી બલાત્ વાજીકૃતો હિમે ।
પ્રકામં તુ નિષેવેત સુરતં શિશિરાગમે

શીતે રાત્રૌ દિને ગ્રીષ્મે વસન્તે ચ દિવાનિશિ ।
વર્ષાયામમ્બુદધ્વાને કાલે શરદિ સસ્મરઃ

અભિકામઃ સમુલ્લાસ્ય પૂર્વ્વમાલિઙ્ગનાદિભિઃ ।
સમેયાત્ પ્રમદાં યુક્ત્યા વાજીકરણવૃંહિતઃ

નિત્યમુષ્ણામ્ભસા સ્નાનં પયઃપાનં નવા સ્ત્રિયઃ ।
રાજાનઃ પથ્યમેતદ્વઃ સુસ્નિગ્ધમલ્પભોજનમ્

કપિત્થચૂર્ણયોગેન તથા દધ્ના સૃજા તથા ।
ઘૃતં સુગન્ધિ ભવતિ દુગ્ધૈઃ ક્ષિપ્તૈસ્તથા યવૈઃ

[[072]]
ભોજ્યસ્ય કલ્પનૈવં સ્યાદ્ગન્ધમુક્તિઃ પ્રદર્શ્યતે ।
શૌચમાચમનં સમ્યક્ તથૈવ ચ વિરેચનમ્

ભાવના ચૈવ પાકશ્ચ બોધનં ધૂપનં તથા ।
વાસનઞ્ચૈવ નિર્દ્દિષ્ટં કર્મ્માષ્ટકમિદં સ્મૃતમ્

કપિત્થવિલ્વજમ્બ્વામ્ર-કરવીરક પલ્લવૈઃ ।
કૃત્વોદકન્તુ યદ્દ્રવ્યં શોચિતં શૌચનન્તુ તત્

તેષામભાવે શૌચન્તુ મૃગદર્પામ્ભસા ભવેત્ ।
નખં કુષ્ઠં ઘનં માંસં સ્પૃક્કા શૈલેયજં જલમ્

તથૈવ કુઙ્કુમં લાક્ષા ચન્દનાગુરુનીરદમ્ ।
સરલં દેવકાષ્ઠઞ્ચ કર્પરં કાન્તયા સહ

બાલા કુન્દુરકશ્ચૈવ ગુગ્ગુલુઃ શ્રીનિવાસકઃ ।
સહ સર્જ્જરસેનૈવ ધૂપદ્રવ્યૈકવિંશતિઃ

ધૂપદ્રવ્યગણાદસ્માદેકવિંશાદ્યથેચ્છયા ।
દ્વે દ્વે દ્રવ્યે સમાદાય સર્જ્જભાગૈર્નિયોજયેત્

નખપિણ્યાકમલયૈઃ સંયોજ્ય મધુના તથા ।
ધૂપયોગા ભવન્તીહ યથાવત્ સ્વેચ્છયા કૃતાઃ

ત્વચં નાડીં ફલં તૈલં કુઙ્કુમં ગ્રન્થિપર્ણકમ્ ।
શૈલેયં તગરં કાન્તામ્ ચોલકર્પૂરમેવ ચ

માસીં મુરાઞ્ચ કુષ્ઠઞ્ચ સ્નાનદ્રવ્યાણિ નિર્દિશેત્ ।
એતભ્યસ્તુ સમાદાય દ્રવ્યત્રયમથેચ્છયા ।
મૃગદર્પયુતં સ્નાનં કાર્ય્યં કન્દર્પવર્દ્ધનમ્

ત્વઙ્મુરાનલદૈસ્તુલ્યૈર્વાસકાર્દ્ધસમાયુતૈઃ ।
સ્નાનમુત્પલગન્ધિ સ્યાત્ સતૈલં કુઙ્કુમાયતે

જાતિપુષ્પસુગન્ધિ સ્યાત્ તગરાર્દ્ધેન યોજિતમ્ ।
સદ્વાસકં સ્યાદ્વકુલૈસ્તુલ્યગન્ધિ મનોહરમ્

મઞ્જિષ્ઠા તગરં ચોલં ત્વચં વ્યાઘ્રનખં નખમ્ ।
ગન્ધપત્રઞ્ચ વિન્યસ્ય ગન્ધતૈલં ભવેચ્છુભમ્

મલ્લીભિર્ગન્ધિતાત્ તૈલં તિલાત્ સ્યાત્ પ્રમદાપ્રિયમ્ ।
તૈલં નિપીડિતં ઘાનૌ તિલૈઃ પુષ્પાધિવાસિતૈઃ ।
વાસનાત્ પુષ્પસદૃશં ગન્ધેન તુ ભવેદ્ધ્રુવમ્

એલા-લવઙ્ગ-કક્કોલ-જાતીફલ-નિશાકરાઃ ।
જાતિપત્રિકયા સાર્દ્ધં સ્વતન્ત્રા મુખવાસકાઃ

કર્પૂરં કુઙ્કુમં કાન્તા મૃગદર્પં હરેણુકમ્ ।
કક્કોલૈલાલવઙ્ગઞ્ચ જાતી કોશકમેવ ચ

ત્વક્પત્રં ત્રુટિમુસ્તૌ ચ લતાં કસ્તુરિકં તથા ।
કણ્ટકાનિ લવઙ્ગસ્ય ફલપત્રે ચ જાતિતઃ

કુટકઞ્ચ ફલં ગૃહ્ય કાર્ષિકાણ્યુપકલ્પયેત્ ।
તચ્ચૂર્ણે ખદિરં સારં દદ્યાત્તુર્ય્યન્તુ વાસિતમ્

સહકારરસેનાસ્માત્ કર્ત્તવ્યા ગુટિકાઃ શુભાઃ ।
મુખે ન્યસ્તા સુગન્ધાસ્તા મુખરોગવિનાશકાઃ

પૂગં પ્રક્ષાલિતં સમ્યક્ પઞ્ચપલ્લવવારિણા ।
શક્ત્યા તુ ગુટિકા દ્રવ્યૈર્વાસિતં મુખવાસકમ્

[[074]]
કટુકં દણ્ડકાષ્ઠઞ્ચ ગોમૂત્રવાસિતં ત્ર્યહમ્ ।
કૃતઞ્ચ પૂગવત્ સમ્યક્ મુખસૌગન્ધિકારકમ્

ત્વક્પથ્યયોઃ સમાવંશૌ શશિભાગાર્દ્ધસંયુતૌ ।
નાગવલ્લીસમો ભાતિ મુખવાસો મનોહરઃ

એવં કુર્ય્યાત્ સદા સ્ત્રીણાં રક્ષણં પૃથિવીપતિઃ ।
ન ચાસાં વિશ્વસેજ્જાતુ પુત્રમાતુર્વ્વિશેષતઃ