Vaidyajīvana · Chapter 4

vidvallalāmalolimbanṛpater vāgvilāsataḥ /
tṛptir na jāyate svāmin punaḥ kiñcin nirūpaya //

kṣayotpattivināśāya siṃhāsyaḥ sevyatāṃ sadā /
bahūnām asya viśvāso jātaḥ kamalalocane //

ayi sundari sundarānane rucirāpāṅgataraṅgalocane /
navanītamadhūpalāśanād uḍurājasya bhavet kṣayakṣayaḥ //

ayi komalakuntalāvalī vilasanmālatikāmanohare /
triphalājanitaḥ kaṣāyakaḥ sahito guggulunā vraṇaṃ jayet //

madanajvarakārināmadheye rasike ratnakale prabhātakāle /
śiśirāmbu piban madhuprayuktaṃ gaṇanātho 'pi bhavet kilāsthiśeṣaḥ //

trikaṭutriphalākaliṅganimba trivṛdugrākhadirodbhavaḥ kaṣāyaḥ /
paśumūtrasamanvito nipītaḥ kṛmikoṭīr api hanti hanta vegāt //

jātīpravālatriphalāyavāsa dārvītriyāmāmṛtagostanīnām /
kaṣāyakaḥ kṣaudrayuto nihanti mukhasya pākaṃ mukhapaṅkajasthaḥ //

sphuratsundarodāramandāradāma prakāmābhirāmastanadvandvamadhye /
haridrārajomākṣikābhyāṃ vimiśraḥ śivāyāḥ kaṣāyaḥ pramehāpahārī //

chinnāraso 'pi madhunā nānāmehanivāraṇaḥ /
vadanti bhiṣajaḥ sarve śaradindunibhānane //

ratikelikalākuśale vilasad valaye malayena samānakuce /
amṛtāvratatī ruvutailayutā dalayed anilāsram udārataram //

madhūtthāruṇāgopikādevadhūpaiḥ śṛtaṃ vātaraktāpahaṃ piṇḍatailam /
kaṣāyaḥ sahairaṇḍatailena pītas tathairaṇḍasiṃhāsyavatsādanīnām //

laśunajīrakagandhakasaindhava trikaṭurāmaṭhacūrṇam idaṃ samam /
sapadi nimburasena viṣūcikāṃ harati bho ratibhogavicakṣaṇe //

ruglājābdavaṭaprarohamadhukair madhvanvitaiḥ kalpitā py ugrām āśu tṛṣaṃ bhṛśaṃ praśamayed āsyāntarasthā vaṭī /
elālājalavaṅganāgacapalāśrīkolamajjāmbuda śrīkhaṇḍaṃ madhukhaṇḍayuk praśamayed vāntiṃ tridoṣodbhavām //

ramāramyākāre caturavacane cārucikure vimūlyālaṃkāre karatalalasannīlanaline /
nidāghaḥ saṃjātas tava kim u sarojanmakadalī dalaiḥ kḷpte talpe svapihi laghu sāhityanipuṇe //

rasadvijīradviniśāmarīca sindūradaityendramanaḥśilānām /
cūrṇīkṛtānāṃ ghṛtamiśritānāṃ tribhiḥ pralepair apayāti pāmā //

pathyātilāruṣkarakaiḥ samāṃśair guḍena yuktaiḥ saha modakaḥ syāt /
durnāmapāṇḍujvarakuṣṭhakāsa śvāsaṃ jayet plīharujaṃ ca tadvat //

madanasaindhavaguggulugairikā jyamadhuvālakapaṅkavilepanāt /
sphuṭitam apy akhilaṃ caraṇadvayaṃ vikacatāmarasapratimaṃ bhavet //

bhallātakāsīsahutāśadanti mūlair guḍasnugravidugdhadigdhaiḥ /
lepocitair gacchati gaṇḍamālā samīravegād iva meghamālā //

bhūnimbanimbatriphalāpaṭola vāsāmṛtāparpaṭabhṛṅgarājaiḥ /
kvātho haret kṣaudrayuto 'mlapittaṃ cittaṃ yathā vāravadhūkaṭākṣaḥ //

hiṅgukṣāradvayasaindhavasauvarcalaviḍapippalīgranthika citrakacavyamarīcakarcūrakustumbarībarbarītittiḍīka ṣaḍgranthājamodāmlavetasapuṣkaramūlanāgarakarañja jīrakaharītakīvṛkīhapuṣābhiḥ viracitaṃ cūrṇam idam /
aśmarīhṛdayagalarogavibandhādhmānahikkāvardhma gudajagulmasakalaśūlaplīhapāṇḍuśvasanakasanadahana sadanavadanavirasatāvirataye samarthataram //

gomūtreṇa kṛtaḥ kaliṅgakaṭukāpāṭhāvṛṣābdāmara kvāthaḥ kṣaudrayuto nihanti sakalān kaṇṭhāmayān utkaṭān /
pāṭhātejavatīrasāñjanayavakṣāropakulyāniśā devānāṃ madhunā kṛtā mukhadhṛtā tadvad vaṭī vartate //

prāṇeśvara priyatame vada kiṃ vadāmi tat kānta yat kim u mṛgākṣi yad agnikāri /
samyak śṛṇu praṇayini praṇayiñ śṛṇomi khādet sa nimburasasaindhavaśṛṅgiberam //

hiṅguvyoṣājamodādvijaraṇalavaṇaṃ prāg bhajet sājyabhuktaṃ kuryāj jājvalyamānaṃ jvalanam anilajaṃ gulmam etan nihanti /
vṛkṣāmlāmlāgnipathyātrikaṭupaṭuviḍaṃ jantujij jīrayugmaṃ dīpyau sauvarcalaṃ cācalam api sakalaṃ bhasmasāccarkarīti //

śuṇṭhī bāṇamitā kaṇārṇavamitā dīpyād yavānyāḥ kramād bhāgānāṃ tritayaṃ dvayaṃ ca lavaṇād bhāgaḥ śivaitatsamā /
koṣṭhāṭoparugāmagulmamalahṛl lolimbarājoditaś cūrṇo 'drīn api bhasmasāt prakurute kiṃ bhojanaṃ bho janāḥ //

śigrudīpyavaruṇādviyāminī kuñjarāśanakṛtaḥ kaṣāyakaḥ /
bolacūrṇasahito 'ntar utthitaṃ vidradhiṃ vidalayed asaṃśayam //

kamalakuḍmalakalpapayodhara dvayasamāhitahāramanohare /
hṛdayarukṣu hitaṃ ghṛtam arjuna svarasakalkasusādhitam aṅgane //

so 'yaṃ sugandhimukulo bakulo vibhāti vṛkṣāgraṇīḥ priyatame madanaikabandhuḥ /
yasya tvacaiva ciracarvitayā nitāntaṃ dantā bhavanti capalā api vajratulyāḥ //

bhindanti ke kuñjarakumbhapāliṃ kim avyayaṃ vakti rate navoḍhā /
sambodhanaṃ nuḥ kim u raktapittaṃ nihanti vāmoru vada tvam eva //

viśvāśivākaṇācūrṇaḥ sasitaḥ samadhuḥ smṛtaḥ /
nasyavad viśvaguḍayor hikkādhikkārakārakaḥ //

durālabhākaṣāyasya ghṛtayuktasya sevanāt /
bhramaḥ śāmyati govindasmaraṇād iva pātakam //

ayi ratnakale kuru mā kalahaṃ kalahaṃsakalatrasamānagate /
śṛṇu madvacanaṃ vada vaidyamaṇe madirā madirākṣi śucaṃ śamayet //

punarnavānāgaradārupathyā bhallātakacchinnaruhākaṣāyaḥ /
daśāṅghriyuktaḥ paripeya ūru stambhe 'tha vā mūtrapuraprayogaḥ //

sakṣaudraṃ kuśakāśagokṣuraśivāśamyākapāṣāṇabhid duḥsparśaṃ parisevitaṃ pariharet sadyo 'śmarīṃ dustarām /
elāparvatabhicchilājatukaṇācūrṇaṃ guḍenānvitaṃ pītaṃ taṇḍuladhāvanodakayutaṃ syān mūtrakṛcchrāpaham //

vāsailāmadhukāśmabhedacapalākauntīkṣurairaṇḍajaḥ kvāthaḥ sāśmajatur jayaty atitarāṃ kṛcchrāśmarīṃ śarkarām /
kṛcchre dāharujāṃ vibandhasahite kvātho 'śmabhidgokṣurā nantāragvadhacetakīviracito madhvanvitaḥ śasyate //

nyagrodhāṅkurakuṣṭhalodhravikasāśyāmāmasūrāruṇā śrīkhaṇḍaiḥ payasānvitair viracitaṃ vyaṅgaghnam udvartanam /
liptaṃ saptadinaṃ masūrarajasā sarpiḥpayaḥśālinā vaktraṃ śāradacandrasundarataraṃ vyaṅgasya bhaṅgād bhavet //

iṅgudyāḥ phalamajjako jalayuto lepān mukhe kāntido rodhrogrādhanikā nihanti piṭakāṃs tāruṇyajāṃl lepanāt /
hāryaṃ raktam aruṃṣikāruji hito mūtreṇa lepo 'tha vā piṇyākasya purātanasya śakṛtaḥ pādāyudhasya dhruvam //

tailaṃ śopham apāram apy apahared vṛścīrarāsnāmahā bhaiṣajyāmaraśuṣkamūlakayutaṃ bimbīrase sādhitam /
tadvad viśvakirātatiktam atha vā pāṭhāniśādhāvanī mustājīrakapañcakolakarajaḥ saṃmiśram uṣṇāmbunā //

ugrāpāṭhāpaṭolauṣadharuvukajaṭāśigrudadrughnakuṣṭhair dhānyāmlena prapiṣṭaiḥ praśamayati mahāmūrdharogān aśeṣān /
patraṃ pakvaṃ ghṛtāktaṃ ravibhavam anale tāpitaṃ pīḍayet tat toyaṃ karṇe niṣiktaṃ dalayati sakalaṃ karṇaśūlaṃ samūlam //

ghṛtatīkṣṇayutaḥ surasāsvaraso laghurājamṛgāṅka iti prathitaḥ /
apahanty anilān sabalān bahulān nijabhaktaripūn iva cakradharaḥ //

cūrṇāḥ kaṣāyā guṭikā ghṛtāni tailāni bhāgena ca yojitāni /
vilāsināṃ vātavināśanāya vilāsinīnāṃ parirambhaṇāni //

amṛtam amṛtajaṃ sitāsametaṃ guṇavati pittam apākaroti sadyaḥ /
taruṇa iva nitambinīnitambā mbaram atanujvarajarjarīkṛtāṅgaḥ //

kaphād bhavati bho bhīru chinnākvātho madhūdaraḥ /
asyārtho labhyate naiva tanvaṅgi tava madhyavat //