Vaidyajīvana · Chapter 5

tāmbūlaṃ madhu kusumasrajo vicitrāḥ kāntāraṃ sutaruvanaṃ vilāsavatyaḥ /
gītāni śravaṇaharāṇi miṣṭam annaṃ klībānām api janayanti pañcabāṇam //

sahitaṃ ghṛtena madhunā madhukaṃ pariṣecitaṃ pibati yo 'nu payaḥ /
navasubhruvāṃ sukhakaraḥ sa pumān bahuvīryapūraparipūrṇatanuḥ //

amṛtāmalakatrikaṇṭakānāṃ haviṣā śarkarayā niṣevaṇena /
ajarā amarā apāravīryā alakeśā aditeḥ sutā abhūvan //

uccaṭāmarkaṭīgokṣuraiś cūrṇitaiḥ śarkarādugdhasaṃmiśritaiḥ pācitaiḥ /
sevitair vārddhake mānavo māninī mānam ucchedayet kiṃ punar yauvane //

bhuktvoccaṭāṃ kṣīrayutāṃ vilāsī bhuṅkte śataṃ sundari sundarīṇām /
tvaṃ tāvad ekāsi mayā tu sādya bhuktā ratau paśya kutūhalaṃ me //

cūrṇaṃ ghṛtakṣaudrayutaṃ rasaiḥ svair vibhāvitāyā bahudhā vidāryāḥ /
niṣevyamāno 'nudinaṃ vilāsī daśāṅganābhiḥ saha raṃramīti //

sahitaṃ ghṛtadugdhābhyāṃ vidāriprabhavaṃ rajaḥ /
udumbaramitaṃ bhuktvā vṛddho 'pi taruṇāyate //

saubhāgyapuṣṭibalaśukravivardhanāni kiṃ santi no bhuvi bahūni rasāyanāni /
kandarpavardhini paraṃ tu sitājyayuktād dugdhād ṛte mama na ko 'pi mataḥ prayogaḥ //

adhunā brūmahe sadyaś camatkārakarān rasān /
yato na nīrasā bhāti kavitākulakāminī //

pathyākaṇārkaviṣatindukadantibīja tiktātrivṛdrasabalīn sadṛśān vimardya /
dhūrtāmbunā sakalavāsaram eṣa sūtaḥ syād viśvatāpaharaṇo 'bhinavajvaraghnaḥ //

śulbaṃ gandhakaṭaṅkaṇau ca garalaṃ tutthaṃ rasaṃ kharparaṃ tālaṃ tulyam idaṃ vimardya ghaṭikāmātraṃ suṣevyārasaiḥ /
sūtaḥ syāt tripurāriṇā viracitaḥ śītārir itthaṃ smṛto guñjājājisitāyutaḥ praśamayed ekāhikādīn jvarān //

marīcabalihiṅgulair garalapippalīṭaṅkaṇaiḥ suvarṇabhavabījakaiḥ samalavair dinārdhāvadhi /
jayāsvarasamarditaiḥ kanakasundaraḥ sundari smṛto grahaṇikājvarātisṛtivahnimāndyāpahaḥ //

lohābhrārkarasaṃ samaṃ dviguṇitaṃ gandhaṃ pacet kolikā kāṣṭhāgnau mṛdule nidhāya sakalaṃ lohasya pātre bhiṣak /
sarvaṃ gomayamaṇḍale vinihitaṃ rambhādale vinyaset tasyordhvaṃ kadalīdalaṃ drutataraṃ vaidyeśvaro nikṣipet //

syāt pañcāmṛtaparpaṭī grahaṇikāyakṣmātisārajvara strīrukpāṇḍugarāmlapittagudajakṣunmāndyavidhvaṃsinī /
grahaṇyām anupānaṃ ca hiṅgusaindhavajīrakam jīrakaṃ pāṇḍugarayor itareṣu svayuktitaḥ //

vacāviśvājīroṣaṇagaralabāhlīkadahana tvacāṃ kāryā vaṭyaś caṇakatulitā mārkavarasaiḥ /
yathā bhānor bhāsas timiranikaraṃ bhāmini tathā haranty etāḥ śūlāny anilam analaglānim api ca //

sāmānabhāge baliśūlibīje tayoḥ samānaṃ kanakasya bījaṃ /
dhattūratailena vimardya samyag vilāsinīvallabhanāmadheyaḥ //

sūto bhaved vallayugapramāṇaḥ sitāyuto mehasamūhahārī /
vīryasya bandhaṃ kurute narāṇāṃ nihanti darpaṃ ca sulocanānām //

śūle hiṅgu ghṛtānvitaṃ madhuyutā kṛṣṇā purāṇajvare vāte sājyarasonakaḥ śvasanake kṣaudrānvitaṃ tryūṣaṇam /
śīte vyālalatādalaṃ samaricaṃ mehe varā sopalā doṣāṇāṃ tritaye 'nupānam ucitaṃ sakṣaudram ārdrodakam //

ghanaparpaṭakaṃ jvare grahaṇyāṃ mathitaṃ hema gare vamīṣu lājāḥ /
kuṭajo 'tisṛtau vṛṣo 'srapitte gudakīleṣv analaḥ kṛmau kṛmighnaḥ //

nārāyaṇaṃ bhajata re jaṭhareṇa yuktā nārāyaṇaṃ bhajata re pavanena yuktāḥ /
nārāyaṇaṃ bhajata re bhavabhītiyuktā nārāyaṇāt parataraṃ na hi kiñcid asti //

āyurvedavidāṃ vicārasamaye dhanvantariḥ kevalaṃ sīmā gānavidāṃ divākarasudhāmbhodhitriyāmāpatiḥ /
uttaṃsaḥ kavitākṛtāṃ matimatāṃ bhūbhṛtsabhābhūṣaṇaṃ kāntoktyākṛta vaidyajīvanam idaṃ lolimbarājaḥ kaviḥ //