Vaidyajīvana · Chapter 3

ataḥ paraṃ komalavāṇi kāsa śvāsapratīkāram udīrayāmaḥ /
nihanti kāsaṃ gurupañcamūlī kṛtaḥ kaṣāyaś capalāsahāyaḥ //

ghanaviśvaśivāguḍajā guṭikā tridinaṃ vadanāmbujamadhyadhṛtā /
harati śvasanaṃ kasanaṃ lalane lalaneva himaṃ hṛdaye nihitā //

ajasya mūtrasya śataṃ palānāṃ śataṃ palānāṃ ca kalidrumasya /
pakvaṃ samadhv āśu nihanti kāsaṃ śvāsaṃ ca tadvat sabalaṃ balāsam //

ārdrād ardhatulā guḍād api tathārdhāṃśaṃ ca kustumbarī dīpyāyojaraṇatrijātajaladād etat paced yuktitaḥ /
leho ratnakale tavaiva kathitaḥ prāṇapriyāyā mayā kāsārśojvarapīnasaśvayathurukgulmakṣayadhvaṃsanaḥ //

rāsnābalāpadmakadevadāru phalatrikatryūṣaṇavellacūrṇam /
cintāmaṇi kṣaudraghṛtopapannaṃ śvāsāṃś ca kāsāṃś ca nirākaroti //

vāsāharidrādhanikāguḍūcī bhārṅgīkaṇānāgaradhāvanīnām /
kvāthena mārīcarajonvitena śvāsāḥ kṣayaṃ yānti na kasya puṃsaḥ //

tulyā lavaṅgamaricākṣaphalatvacaḥ syuḥ sarvaiḥ samo nigaditaḥ khadirasya sāraḥ /
babbūlavṛkṣajakaṣāyayutaṃ ca cūrṇaṃ kāsān nihanti vaṭikā ghaṭikāṣṭakānte //

vātaṃ nirdalayan kaphaṃ kavalayann unmūlayan pīnasaṃ dṛṣṭiṃ nirmalayan prabhāṃ prabalayan hṛdrogam utsārayan /
niḥśeṣaṃ jaṭharāmayaṃ praśamayann uddīpayan pāvakaṃ kāsaśvāsanirāsasādhanam asau viśvākaṣāyaḥ smṛtaḥ //

rūpaṃ kīdṛk kamalavadane nuḥ pare sau gireḥ syāt saṃbuddhiḥ kā madhuravacane kāgnibījasya ṣaṣṭhiḥ /
kasya kvāthaḥ śvasanaśamano vallabheneti pṛṣṭā vidvadvandyā drutam idam adāt sottaraṃ nāgarasya //

kaṭutailena saṃyukto guḍo yāvan na sevitaḥ /
tāvan naśyati kiṃ śvāsaḥ pīyūṣamadhurādhare //

sevitaṃ madhukhaṇḍābhyāṃ cūrṇaṃ marīcajaṃ yadi /
kimarthaṃ kriyate cintā kāsaśvāsau parājitau //

ayi ratnakale nīlanalinacchadanekṣaṇe /
siṃhīkaṣāyaḥ sakaṇaḥ kāsagrāsakaraḥ kṣaṇāt //

pippalīpippalīmūlavibhītakamahauṣadhaiḥ /
madhunā sevitaiḥ kāsaḥ praśāmyati kutūhalāt //

rāvaṇasya suto hanyān mukhavārijadhāritaḥ /
śvasanaṃ kasanaṃ vāpi tam ivānilanandanaḥ //

ayi prāṇapriye jātīphalalohitalocane /
śuṇṭhībhārṅgīkṛtaḥ kvāthaḥ śvāsahrāsāya pāyayet //

asti prāṇapate mama priyatamā kandarpalīlā sakhī kāsakleśavaśād atīva kṛśatāṃ prāptāsti sā sāmprataṃ /
tasyās tvaṃ kathayopacāram adhunā kṣaudrānvitaṃ dīyatāṃ viśvagranthikaṇākalidrumabhavaṃ cūrṇaṃ cakorekṣaṇe //

saṃyutaṃ guḍasarpibhyāṃ cūrṇaṃ trikaṭusaṃbhavam /
nihanti tarasā kāsāṃs trāsān iva satāṃ hariḥ //

śṛṅgiberaraso yena madhunā saha sevitaḥ /
śvāsakāsabhayaṃ tasya na kadācid bhaviṣyati //

pulomajāvallabhasūnupatnī tātātmabhūśekharavāhanasya /
saundaryadūrīkṛtarāmarāme kaṣāyakaḥ kāsasamīrasarpaḥ //

phalatrayacchinnaruhāhutāśa rāsnākṛmidhvaṃsikaṭutrayāṇām /
cūrṇaṃ samāṃśaṃ sitayā sametaṃ kāsaṃ jayen nātra vicāraṇīyam //

daśamūlakaṣāyamiśritaṃ vā lalane viśvakaṣāyamiśritaṃ vā /
prapibet kaṭikukṣivastiśūle dhruvam eraṇḍajatailam ekam eva //

rāsnāmṛtānāgaradevadāru pañcāṅghriyugmendrayavaiḥ kaṣāyaḥ /
ruvūkatailena samanvito 'yaṃ bhettā bhaved āmasamīraṇasya //

vilāsinī vilāsena vilāsihṛdayaṃ yathā /
tathā guḍūcī viśvena hared āmasamīraṇam //

samyaksvinnāś chagalajarase kānanotthāḥ kulatthāś caile baddhāḥ parihṛtatuṣāḥ prauḍhasīmantinībhiḥ /
sūkṣmaṃ piṣṭāḥ paṭurasaniśācūrṇapūrṇāḥ kṣapāyāṃ cakṣuḥkṣiptāḥ rudhiravikṛtiṃ saṃharanti tryaheṇa //

lolimbarājakavinā vanitāvataṃse śigror amuṣya kathito 'sti kim u prayogaḥ /
etasya pallavarasāt samadhoḥ kim anyat dṛgvyādhimātraharaṇe mahilāgragaṇye //

kuvalayanayane 'rjunaṃ kapho 'bdheḥ saha sitayāśu nirācarīkaroti /
priyakaram iva kāminī navoḍhā laghukucaśālini vakṣasi prayuktam //

iti nigaditam āryaiḥ netrarogāturāṇāṃ niśi samadhughṛtāgryā sevitavyā sukhāya /
ayi navaśiśulīlāloladṛṣṭe tvam agryā janayasi bata kasmād vaiparītyaṃ paraṃ tu //

nirākaroti naktāndhyaṃ sagomayarasā kaṇā /
yathā ratena ramaṇī ramaṇasya mahābalam //

śyāme 'śyāme priyaśyāme śyāmabodhitamānase /
śuklaṃ śamayati kṣipraṃ mākṣikaṃ mākṣikānvitam //

triphalāvṛṣabhūnimbanimbatiktāmṛtākṛtaḥ /
kvātho madhusitāyukto kāmalāpāṇḍurogajit //

devadālīphalaraso nasyāto hanti kāmalām /
saṃdeho nāsti samphullanīlotpalavilocane //

girimṛddhātrirātrīṇām añjanaṃ kāmalāpaham /
idaṃ na hi bhaven mithyā śapathas tu tavāṅgane //

aye manojñakuṇḍale sphuranmukhendumaṇḍale /
gavāṃ payaḥ sanāgaraṃ nihanti tanvi kāmalām //

picumandarasena miśritaiḥ picumandānilaśatrubījakaiḥ /
ghaṭitāṃ vaṭikāṃ bhagāntare bhagaśūlapraśamāya dhārayet //

taruṇy uttaraṇīmūlaṃ chāgīsarpiḥsamanvitam /
śivaśastrābhidhāṃ bādhāṃ yonisthāṃ hanti satvaram //

gopīvṛkīdārukirātamūrvā tiktāmṛtāviśvaghanendrajānām /
kvātho 'yam ukto mṛgalocanānāṃ duṣṭasya dugdhasya viśodhanāya //

kaṭaṅkaṭerīrasajābdavāsā bhūnimbabhallītilajaḥ kaṣāyaḥ /
kṣaudrānvitaś cañcalalocanānāṃ nānāvidhāni pradarāṇi hanyāt //

kuvalayadalanetre taṇḍulīyasya mūlaṃ rasajam api samāṃśaṃ bheṣajadvandvam etat /
himakaramukhi yuktaṃ taṇḍulāmbhomadhubhyāṃ pradaradaram udīrṇaṃ sundarīṇāṃ nihanti //

mūlaṃ gavākṣyāḥ smaramandirasthaṃ puṣpāvarodhasya vadhaṃ karoti /
abhartṛkāṇāṃ vyabhicāriṇīnāṃ yogo 'yam eva drutagarbhapāte //

madhvājyayaṣṭīmadhuluṅgamūlaṃ nipīya sūte sumukhī sukhena /
sataṇḍulāmbhaḥsitadhānyakalka pānād vamir gacchati garbhiṇīnām //

dhānyābdāmbudvayāralvamṛtaviṣabalāreṇuduḥsparśaśītaṃ garbhiṇyāḥ sūtikāyā api rudhirarugāmātisārajvaraghnam /
mustāśṛṅgīviṣāṇāṃ praśamayati rajaḥ sevitaṃ kṣaudrayuktaṃ bālānāṃ vāntikāsajvaram ativiṣajaṃ kṣaudrayuktaṃ rajo vā //

kumārātisāre kaṣāyaḥ samaṅgā madāśārivārodhrajaḥ kṣaudrayuktaḥ /
madārodhrabilvābdamañjiṣṭhavālā kaṣāyo 'valeho 'tha vā kṣaudrayuktaḥ //

kṛṣṇāruṇāmustakaśṛṅgikāṇāṃ tulyena cūrṇena samākṣikena /
jvarātisāraḥ praśamaṃ prayāti saśvāsakāsaḥ savamiḥ śiśūnām //