Vaidyajīvana · Chapter 2

amṛtātiviṣāsurarājayava stanayitnukirātakaviśvapayaḥ /
atisāraharaṃ jvaranāśakaraṃ śṛṇu nirjitakuñjarakumbhakuce //

śītośīrakayugmavatsakavṛkīpadmāhvadhānyāmṛtā bhūnimbāmbudabālabilvakaviṣāviśvauṣadhaiḥ sādhitaḥ /
kvātho mākṣikasādhito vijayate hṛllāsatṛṣṇāvamī dāhārocakasaṅgabhaṅgacaturaḥ sarvātisārajvarān //

pañcāṅghrivṛkyabdabalendrabīja tvaksevyatiktāmṛtaviśvabilvaiḥ /
jvarātisārān savamīn sakāsān saśvāsaśūlāñ chamayet kaṣāyaḥ //

kaphādhike vā pavanādhike vā dvayādhike vā gurupañcamūlam /
pittādhike syāl laghupañcamūlaṃ punaḥ punaḥ pṛcchasi kiṃ mṛgākṣi //

sadevadāruḥ saviṣaḥ sapāṭhaḥ sajantuśatruḥ saghanaḥ satīkṣṇaḥ /
savatsakaḥ kvātha udāhṛto 'yaṃ śophātisārāmbudhikumbhajanmā //

ayi priye prītibhṛtāṃ murārau kiṃ bālakaśrīghanadhānyaviśvaiḥ /
yasyāpy atīsārarujo na tasya kiṃ bālakaśrīghanadhānyaviśvaiḥ //

pittātisāro dhānyāmbubilvābdānāṃ nirudhyate /
kenātra jñāyate kartā paṇḍitena tvayā vinā //

indrajameghamadākusumaśrī lodhramahauṣadhamocarasānām /
cūrṇam idaṃ guḍatakrasametaṃ hanty acirād atisāram udāram //

kalyāṇi kāñcanalatālalitāṅgayaṣṭe tāmbūlaśālivadane lalane śṛṇu tvam /
śuṇṭhīmadākusumamocarasājamodās takrānvitāḥ praśamayanty atisāram ugram //

atisārapraśamanī citrapatrakaśobhitā /
vṛddhidā tanuvahneś ca śyāmā śyāmeva rājate //

bāle bālalatāpravālalatikākārāṅghrihastādhare mallīmālyalasatkucakṣitidhare ratnajvalanmekhale /
cañcatkuṇḍalamaṇḍale vijayate raktāmaśūlānvitā tīsāraṃ kuṭajābdabilvakaviṣādīpyaiḥ kaṣāyaḥ kṛtaḥ //

dhātakyāmalakīpayodharavṛkīkaṭvaṅgayaṣṭīmadhu śrījambvāmraphalāsthināgaraviṣāhrīberalodhrendrajaiḥ /
tulyāṃśaṃ vihitaṃ sataṇḍulajalaṃ gaṅgādharākhyaṃ mahā cūrṇaṃ tūrṇam apākaroti sakalaṃ jīrṇātisāraṃ param //

ayi kandukanindakastani pramadārūpamadāpahāriṇi /
rudhirātisṛtau kaṣāyakaḥ samadhur dāḍimavatsakatvacaḥ //

candanaṃ vimalataṇḍulāmbunā saṃyutaṃ madhuyutaṃ sitāyutam /
tṛḍvikhaṇḍanam asṛgvikhaṇḍanaṃ khaṇḍanaṃ pracuradāhamehayoḥ //

kukṣiśūlāmaśūlaghnaṃ vividhāsrātisārajit /
seveta saguḍaṃ bilvaṃ bilvatulyapayodhare //

tṛṭśvāsakāsajvaraśophamūrchā hikkānnavidveṣaṇavāntiśūlaiḥ /
yukto 'tisārī smaratu prasahya govinda gopāla gadādhareti //

jātīphalaṃ nāgarasarpaphenau kharjūphalaṃ bhinnam idaṃ ca nityaṃ /
yojyaṃ dviniṣkaṃ ca karīṣajātād araṇyajād bhasmasamaṃ ca sarvam //

niṣkārdhamātraṃ bhiṣajā prayojyaṃ dvivāram etac chubhataṇḍulodaiḥ /
jīrṇātisāre rudhirāmayukte hitaṃ saśūle bahuvegayukte //

yavānī nāgarośīradhanikātiviṣāghanaiḥ /
bālabilvadviparṇībhir dīpanaṃ pācanaṃ bhavet //

punarnavāvallijabāṇapuṅkha viśvāgnipathyācirabilvabilvaiḥ /
kṛtaḥ kaṣāyaḥ śamayed aśeṣān durnāmagulmagrahaṇīvikārān //

śuṇṭhīchinnaruhāviṣājaladharais tulyaiḥ kaṣāyaḥ kṛto mandāgnau grahaṇīgade 'pi satataṃ sāmānubandhe hitaḥ /
śuṇṭhīkalkaśṛtaṃ ghṛtaṃ prapibataḥ pāṇḍvāmakāsāpahaṃ syād vāyor anulomanaṃ grahaṇikā vegena jaṅgamyate //

pāṭhāviṣākuṭajavṛkṣaphalatvagabda tiktāmadārasajanāgarabilvacūrṇam /
sakṣaudrataṇḍulajalaṃ grahaṇīpravāha raktapravāhagudaruggudajeṣu dadyāt //

tulyāṃśaṃ sakalaṃ kirātakaṭukāmustendrajatryūṣaṇaṃ bhāgaś candrakalāmitaḥ kuṭajato bhāgadvayaṃ citrakāt /
cūrṇaṃ ratnakalābhidhaṃ guḍapayoyuktaṃ ca pāṇḍujvarā tīsārārucikāmilāgrahaṇikāgulmapramehāpaham //

kṣāradvandvapaṭutrikatrikaṭukaiś cavyājamodānalaiḥ kṛṣṇāmūlakahiṅgujīramiśibhis tulyair vidheyaṃ rajaḥ /
pītaṃ koṣṇajalena kolapayasā takreṇa vānyauṣadhād dhṛtkṣudgulmagudāṅkuragrahaṇiṣu prāyaḥ priyaṃ preyasi //

dvikṣāraṣaṭkaṭupaṭuvrajahiṅgudīpyaiḥ syāt sāraluṅgabadaraikarasena yuktaḥ /
śleṣmānilagrahaṇikāsu guḍaḥ praśastaḥ nakṣatramukhyamukhi dīpanapācane 'lam //

cūrṇaṃ cavyakacitraśrīviśvabheṣajanirmitam /
takreṇa sahitaṃ hanti grahaṇīṃ duḥkhakāriṇīm //

rucakāgnimarīcānāṃ cūrṇaṃ takreṇa sevitam /
grahaṇyudaragulmārśaḥkṣunmāndyaplīhanāśanam //

ājyaṃ payodharajalendrajabālabilva hrīberamocarasakalkayutaṃ supakvam /
āmānubandhasahitaṃ rudhirānvitaṃ ca sadyo nihanti gṛhiṇi grahaṇīvikāram //