Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ujjvalanīlamaṇi · Chapter 13

13.1

iti śrī-śrī-ujjvala-nīlamaṇau sāttvika-prakaraṇam
||12||
(13)
atha vyabhicāri-prakaraṇam
nirvedādyāstrayastriṃśad-bhāvā ye parikīrtitāḥ |
augryalasye vinā te'tra vijñeyā vyabhicāriṇaḥ

13.2

sakhyādiṣu nija-premāpy atra sañcāritāṃ vrajet

13.3

sākṣād-aṅgatyā neṣṭā kintv atra maraṇādayaḥ |
vardhyamānās tu yuktyāmī guṇatām upacinvate

13.4

tatra nirvedaḥ, sa mahārtyā, yathā vidagdha-mādhave (2.41)-
yasyotsaṅga-sukhāśrayā śithilatā gurvī gurubhyas trapā
prāṇebhyo'pi suhṛttamāḥ sakhi tathā yūyaṃ parikleśitāḥ |
dharmaḥ so'pi mahān mayā na gaṇitaḥ sādhvībhir adhyāsito
dhig dhairyaṃ tad-upekṣitāpi yad ahaṃ jīvāmi pāpīyasī

13.5

viprayogeṇa, yathā uddhava-sandeśe (81)-
na kṣodīyān api sakhi mama premagandho mukunde
krandantīṃ māṃ nijaśubhagatākhyāpanāya pratīhi |
khelatvamśīvalayinamanālokya taṃ vaktrabimbaṃ
dhvastālambā yadahamahaha prāṇakīṭam bibharmi

13.6

īrsyayā, yathā-
nātmānam ākṣipa tvaṃ mlāyad-vadanā gabhīra-garimāṇam |
sakhi nāntaraṃ kṣitau kaś candrāvali-tārayor vetti

13.7

atha viṣādaḥ | sa iṣṭānavāptito, yathā vidagdha-mādhave (2.56)-
pītaṃ navāg amṛtam adya harer aśaṅkaṃ
nyastaṃ mayādya vadane na dṛg-añcalaṃ ca |
ramye cirād avasare sakhi labdha-mātre
hā durvidhir virurudhe jaratī cchalena

13.8

yathā va śrī-daśame (10.21.7)-
akṣaṇvatāṃ phalam idaṃ na paraṃ vidāmaḥ
sakhyaḥ paśūn anuviveśatayor vayasyaiḥ |
vaktraṃ vrajeśa-sutayor anuveṇu-juṣṭaṃ
yair vā nipītam anurakta-kaṭākṣa-mokṣam

13.9

prārabdha-kāryāsiddher, yathā śrī-gīta-govinde (2.10)-
gaṇayati guṇa-grāmaṃ bhrāmaṃ bhrāmād api nehate
vahati ca paritoṣaṃ doṣaṃ vimuñcati dūrataḥ |
yuvatiṣu valat-tṛṣṇe kṛṣṇe viharati māṃ vinā
punar api mano vāmaṃ kāmaṃ karoti karomi kim

13.10

vipattito, yathā lalita-mādhave (3.26)-
nipītā na svairaṃ śruti-puṭikayā narma-bhaṇitir
na dṛṣṭā niḥśaṅkaṃ sumukhi mukha-paṅkeruha-rucaḥ |
harer vakṣaḥ-pīṭhaṃ na kila ghanam āliṅgitam abhūd
iti dhyāyaṃ dhyāyaṃ sphuṭati luṭhad antar mama manaḥ

13.11

aparādhād, yathā-
harer vacasi sūnṛte na nihitā śrutir vāmayā
tathā dṛg api nārpitā praṇati-bhāji tasmin puraḥ |
hitoktir api dhik-kṛtā priya-sakhī muhus tena me
jvalaty ahaha murmura-jvalana-jāla-ruddhaṃ manaḥ

13.12

atha dainyam | tad duḥkhena, yathā bilvamaṅgale-
ayi murali mukunda-smera-vaktrāravinda-
śvasan-rasa-rasajñe tvāṃ namaskṛtya yāce |
madhuram adhara-bimbaṃ prāptavatyāṃ bhavatyāṃ
kathaya rahasi karṇe mad-daśāṃ nanda-sūnoḥ

13.13

yathā vā, śrī-daśame (10.29.38)-
tan naḥ prasīda vṛjinārdana te æṅghrimūlaṃ
prāptā visṛjya vasatīs tvadupāsanāśāḥ |
tvat-sundara-smita-nirīkṣaṇa-tīvra-kāma-
taptātmanāṃ puruṣa-bhūṣaṇa dehi dāsyam

13.14

trāsena, yathā-
api kara-dhutibhir mayāpanunno
mukhamayam añcati cañcalo dvirephaḥ |
aghadamana mayi prasīda vande
kuru karuṇām avarundhi duṣṭam enam

13.15

aparādhena, yathā-
āli tathyam aparāddham eva te
duṣṭa-māna-phaṇi-daṣṭayā mayā |
piñcha-maulir adhunānumīyatāṃ
māmakīnam anavekṣya dūṣaṇam

13.16

atha glāniḥ, sā śrameṇa, yathā-
vyātyukṣīm aghamathanena paṅkajākṣī
kurvāṇā kim api sakhīṣu sasmitāsu |
kṣāmāṅgī maṇi-valayaṃ skhalat karāntāt
kālindī-payasi rurodha nādya rādhā

13.17

ādhinā, yathā haṃsadūte (95)-
pratīkārārambha-ślatha-matibhir udyat-pariṇater
vimuktāyā vyakta-smara-kadana-bhājaḥ parijanaiḥ |
amuñcantī saṅgaṃ kuvalaya-dṛśaḥ kevalam asau
balād adya prāṇān avati bhavāśā-sahacarī

13.18

ratena, yathā śrī-gīta-govinde (12.12)-
mārāṅke rati-keli-saṅkula-raṇārambhe tayā sāhasa-
prāyaṃ kānta-jayāya kiṃcid upari prārambhi yat-sambhramāt |
niṣpandā jaghana-sthalī śithilitā dor-vallir utkampitaṃ
vakṣo mīlitam akṣi pauruṣa-rasaḥ strīṇāṃ kutaḥ sidhyati

13.19

atha śramaḥ | so'dhvano, yathā padyāvalyāṃ (211)-
dvitraiḥ keli-saroruhaṃ tri-caturair dhammilla-mallī-srajaṃ
kaṇṭhān mauktika-mālikāṃ tad anu ca tyaktvā padaiḥ pañcamaiḥ |
kṛṣṇa-prema-vighūrṇitāntaratayā dūrābhisārāturā
tanvaṅgī nirupāyam adhvani paraṃ śreṇībharaṃ nindati

13.20

nṛtyād, yathā-
śithila-gati-vilāsās tatra hallīśa-raṅge
hari-bhuja-parighāgra-nyasta-hastāravindāḥ |
śrama-lulita-lalāṭa-śliṣṭa-līlālakāntāḥ
pratipadam anavadyāḥ siṣvidur vedimadhyāḥ

13.21

ratād, yathā-
ahaha bhujayor dvandvaṃ mandaṃ babhūva viśākhike
samajani ghana-svedaṃ cedaṃ yugaṃ tava gaṇḍayoḥ |
dhṛta-madhurima-sphūrti-mūrtis tathāpi varānane
pramada-sudhayākrāntaṃ svāntaṃ mama praṇayaty asau

13.22

atha madaḥ | sa madhupānajo, yathā-
yā hriyā hari-puro mukha-mudrāṃ
bhaṅktu-madhya-vasasau na kadāpi |
sa papāṭha caṭulaṃ madhu pītvā
śārikeva paśupāla-kiśorī

13.23

atha garvaḥ | sa saubhāgyena, yathā-
muñcan mitra-kadamba-saṅgam abhajann apy utsukāḥ preyasī-
reṣa dvāri haris tvad-ānana-taṭī-nyastekṣaṇas tiṣṭhati |
yūthibhir makarākṛti smita-mukhī tvaṃ kurvatī kuṇḍalaṃ
gaṇḍodyat-pulakā dṛśo'pi na kil kṣīve kṣipasy añcalam

13.24

rūpeṇa, yathā-
candrāvalī-vadana-candra-marīci-puñjaṃ
kaḥ stotum apy atipaṭu kṣamate kṣamāyām |
yenādya piñcha-mukuṭo'pi niketa-vāṭī-
paryanta-kānana-kuṭira-caraḥ kṛto'yam

13.25

yathā vā vidagdha-mādhave (7.27)-
sahacari vṛṣabhānujayā prādurbhāve varatviṣopagate |
candrāvalī-śatāny api bhavanti nirdhūta-kāntīni

13.26

guṇena, yathā-
ramayantu tāvad amalai-
rdhvanibhir gopī-kapotikā kṛṣṇam |
iha lalitā-kala-kaṇṭhī
kalaṃ na yāvat prapañcayati

13.27

sarvottamāśrayeṇa, yathā śrī-viṣṇu-purāṇe (5.30.51)
jānāmi te patiṃ śatruṃ jānāmi tradaśeśvaram |
pārijātaṃ tathāpy enaṃ mānuṣī hārayāmi te

13.28

iṣṭa-lābhena, yathā-
namrā na bhavatu vaṃśī mukunda-vaktrendu-mādhurī-rasikā |
tvaṃ durlabha-tad-gandhā laguḍi vṛthā stabdhatāṃ vahasi

13.29

yathā vā śrī-daśame (10.83.29)-
unnīya vaktram uru-kuntala-kuṇḍala-tviḍ-
gaṇḍa-sthalaṃ śiśira-hāsa-kaṭākṣa-mokṣaiḥ |
rājño nirīkṣya paritaḥ śanakair murārer
aṃse ænurakta-hṛdayā nidadhe sva-mālām

13.30

atha śaṅkā, sā cauryeṇa, yathā-
harantī nidrāṇe madhubhidi karāt keli-muralīṃ
latotsaṅge līnā ghana-tamasi rādhā cakitadhīḥ |
niśi dhvānte śānte śarada-amala-candra-dyutim uṣā-
masau nirmātāraṃ sva-vadana-rucāṃ nindati vidhim

13.31

aparādhād, yathā lalita-mādhave (2.4)-
uttāmyantī viramati tamastoma-sampat-prapañce
nyañcan-mūrdhā sarabhasam asau srasta-veṇīvṛtāṃsā |
manda-spandaṃ diśi diśi dṛśor dvandvam alpaṃ kṣipantī
kuñjād goṣṭhaṃ viśati cakitā vaktram āvṛtya pālī

13.32

śaṅkā tu pravara-strīṇāṃ bhīrutvād bhaya-kṛd bhavet

13.33

para-krauryād, yathā vidagdha-mādhave (5.23)-
vyaktiṃ gate mama rahasya-vinoda-vṛtte
ruṣṭo laghiṣṭha-hṛdayas tarasābhimanyuḥ |
rādhāṃ nirudhya sadane vinigūhante vā
hā hanta lambhayati vā yadu-rājadhānīm

13.34

atha trāsaḥ, sa taḍitā, yathā-
sphūrjite nabhasi bhīrur udyatāṃ
vidyutāṃ dyutim avekṣya kampitā |
sā harer urasi cañcalekṣaṇā
cañcaleva jalade nyalīyata

13.35

ghora-sattvena, yathā vidagdha-mādhave (5.44)-
karṇottaṃsita-rakta-paṅkaja-juṣo bhṛṅgīpater jhaṅkriyā
bhrāntenādya dṛgañcalena dadhatī bhṛṅgāvalī-vibhramam |
trāsāndolita-dor-latānta-vilasac-cūḍā-jhaṇat-kāriṇī
rādhe vyākulatāṃ gatāpi bhavati modaṃ mamādhyasyati

13.36

ugra-nisvanena, yathā-
tvam asi mama sakheti kiṃvadantī
mudra cirād bhavatā vyadhāyi tathyā |
mad-urasi rasitair nirasyamānaṃ
yad udita-vepathur arpitādya rādhā

13.37

atha āvegaḥ, sa priya-darśanajo, yathā lalita-mādhave (2.11)-
sahacari nirātaṅkaḥ ko'yaṃ yuvā mudira-dyutir
vraja-bhuvi kutaḥ prāpto mādyan-mataṅgaja-vibhramaḥ |
ahaha caṭulair utsarpadbhir dṛga-aṅcala-taskarair
mama dhṛtir-dhanaṃ cetaḥ-koṣād viluṇṭhayatīha yaḥ

13.38

yathā vā tatraiva (6.40)-
upataru lalitāṃ tāṃ pratyabhikṣāya sadyaḥ
prakṛti-madhura-rūpāṃ vīkṣya rādhākṛtiṃ ca |
maṇim api paricinvan śaṅkha-cūḍāvataṃsaṃ
muhur aham udghūrṇaṃ bhūriṇā sambhrameṇa

13.39

priya-śravaṇajo, yathā lalita-mādhave (1.25)-
dhanye kajjala-mukta-vāma-nayanā padme padoḍhāṅgadā
sāraṅgi dhvanad-eka-nūpura-dharā pāli skhalan-mekhalā |
gaṇḍodyat-tilakā lavaṅgi kamale netrārpitālaktakā
mādhāvottaralaṃ tvam atra muralī dūre kalaṃ kūjati

13.40

apriya-darśanajo, yathā tatraiva (3.18)-
kṣaṇaṃ vikrośantī viluṭhati śatāṅgasya purataḥ
kṣaṇaṃ bāṣpa-grastāṃ kirati kila dṛṣṭiṃ hari-mukhe |
kṣaṇaṃ rāmasyāgre patati daśanottambhita-tṛṇā
na rādheyaṃ kaṃ vā kṣipati karuṇāmbhodhi-kuhare

13.41

apriya-śravaṇajo, yathā-
vraja-narapater eṣa kṣattā karoti girā prage
nagara-gataye ghoraṃ ghoṣe ghanāṃ sakhi ghoṣaṇām |
śravaṇa-padavīm ārohantyā yayā kuliśograyā
racitam acirād ābhīrīṇāṃ kulaṃ muhur ākulam

13.42

-evam anye'py ūhyāḥ |
atha unmādaḥ, sa prauḍhānandād, yathā-
prasīda madirākṣi māṃ sakhi milantam āliṅgituṃ
nirundhi mudira-dyutiṃ nava-yuvānam enaṃ puraḥ |
iti bhramarikām api priya-sakhī-bhramād yācate
samīkṣya harim unmada-pramada-viklavā vallavī

13.43

virahād, yathā-
kvāpy āndolita-kuntalā viluṭhati kvāpy āṅgulī-bhaṅgata-
stvaṅgad-bhrūr-daśanair vidaśya daśanān kaṃsaṃ śapaty uddhūrā |
kutrāpy adya tamālam uttarala-dhīr ālokya dhāvaty alaṃ
rādhā tvad-viraha-jvareṇa pṛthunā dūnā yadūnāṃ pate

13.44

atja apasmāraḥ, yathā-
aṅga-kṣepa-vidhāyibhir niviḍatottuṅga-pralāpair alaṃ
gāḍhodvartita-tāra-locana-puṭaiḥ phena-cchaṭodgāribhiḥ |
kṛṣṇa tvad-virahotthitair mama sakhīm antarvikārormibhi-
rgrastāṃ prekṣya vitarkayanti guravaḥ sampraty apasmāriṇīm

13.45

atha vyādhiḥ, sa yathā rasa-sudhākare (2.52)-
śayyā puṣpa-mayī parāga-mayatām aṅgārpaṇād aśnute
tāmyanty antika-tāla-vṛnta-nalinī-patrāṇi gātroṣmaṇā |
nyastaṃ ca stana-maṇḍale malayajaṃ śīrṇāntaraṃ lakṣyate
kvāthād āśu bhavanti phenila-mukhā bhūṣā-mṛṇālāṅkurāḥ

13.46

atha mohaḥ, sa harṣād, yathā vidagdha-mādhave (2.6)-
daronmīlan nīlotpala-dala-rucas tasya niviḍād
virūḍhānāṃ sadyaḥ kara-sarasija-sparśa-kutukāt |
vahantī kṣobhāṇāṃ nivaham iha nājñāsiṣam idaṃ
kva vāhaṃ kā vāhaṃ cakara kim ahaṃ vā sakhi tadā

13.47

yathā va śrī-daśame (10.21.12)-
kṛṣṇaṃ nirīkṣya vanitotsava-rūpa-śīlaṃ
śrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vicitra-gītam |
devyo vimāna-gatayaḥ smara-nunna-sārā
bhraśyat prasūna-kavarā mumuhur vinīvy

13.48

viśleṣād, yathā uddhava-sandeśe (117)-
sā palyaṅke kiśalaya-dalaiḥ kalpite tatra suptā
guptā nīra-stavakita-tṛśāṃ cakravālaiḥ sakhīnām |
draṣṭavyā te kraśima-kalitākaṇṭhanālopa-kaṇṭha
spandenāntar-vapur anumita-prāṇa-saṅgā varāṅgī

13.49

viṣādād, yathā śrī-daśame (10.35.16-17)-
nija-padābja-dalair dhvaja-vajra-
nīrajāṅkuśa-vicitra-lalāmaiḥ |
vraja-bhuvaḥ śamayan khura-todaṃ
varṣma-dhurya-gatir īḍita-veṇuḥ

13.50

vrajati tena vayaṃ sa-vilāsa-
vīkṣaṇārpita-manobhava-vegāḥ |
kuja-gatiṃ gamitā na vidāmaḥ
kaśmalena kavaraṃ vasanaṃ vā

13.51

atha mṛtiḥ-
mṛter adhyavayāyo'tra varṇyaḥ sākṣād iyaṃ na hi

13.52

yathā uddhava-sandeśe (69)-
yāvad-vyaktiṃ na kila bhajate gāndineyānubandhas
tāvan natvā sumukhi bhavatīṃ kiṃcid abhyarthayiṣye |
puṣpair yasyā muhur akaravaṃ karṇa-pūrān murāreḥ
seyaṃ phullā gṛha-parisare mālatī pālanīyā

13.53

atha ālasyam-
sākṣād aṅgaṃ na cālasyaṃ bhaṅgyā tena nibadhyate

13.54

yathā-
niravadhi dadhi-pūrṇāṃ gargarīṃ loḍayitvā
sakhi kṛta-tanu-bhaṅgaṃ kurvatī bhūri jṛmbhām |
bhuvam anupatitā te patyur āste savitrī
viracaya tad-aśaṅkaṃ tvaṃ harer mūrdhni cūḍām

13.55

atha jāḍyaṃ, tad-iṣṭa-śrutyā, yathā-
gopure ruvati kṛṣṇa-nūpure
niṣkramāya dhṛta-sambhramāpy asau |
kīliteva parimīlitekṣaṇā
sīdati sma sadane manoramā

13.56

aniṣṭa-śrutyā, yathā lalita-mādhave (3.10)-
ālī-vyālīka-vacanena muhur vihanto
hantāravinda-vigalad-grathitārdha-mālyā |
hā hanta hanta kim api pratipanna-tandrā
candrāvalī kila daśāntaram āruroha

13.57

iṣṭekṣaṇena, yathā vidagdha-mādhave (3.29)-
aho dhanyā gopyaḥ kalita-nava-narmoktibhir alaṃ
vilāsair āmodaṃ dadhati madhurair yā madhubhidaḥ |
dhig astu svaṃ bhāgyaṃ yad iha mama rādhā priya-sakhī
puras tasmin prāpte jaḍima-niviḍāṅgī viluṭhati

13.58

aniṣṭekṣaṇena, yathā-
rādhā vanānte hariṇā vihāriṇī
prekṣyābhimanyuṃ stimitābharat tathā |
krudyāsya tūrṇaṃ bhajato'pi sannidhiṃ
yathā bhavānī-pratimābhramaṃ dadhe

13.59

viraheṇa, yathā padyāvalyāṃ (187)
gṛhītaṃ tāmbūlaṃ parijana-vacobhir na sumukhī
smaraty antaḥśūnyā murahara gatāyām api niśi |
tatevāste hastaḥ kalita-phaṇi-vallī-kisalayas
tathavāsyaṃ tasyāḥ kramuka-phala-phālī-paricitam

13.60

atha vrīḍā, sā navīna-saṅgamena, yathā-
vidhumukhi bhaja śayyāṃ vartase kiṃ natāsyā
muhur ayam anuvartī yācate tvāṃ prasīda |
iti caṭubhir analpaiḥ sā mayābhyarthyamānā
vyarucad iha nikuñja-śrīr iva dvāri rādhā

13.61

akāryeṇa, yathā-
paṭuḥ kim api bhāgya-tattvam asi putri vittārjane
yad etam atulyaṃ balād apajahartha hāraṃ hareḥ |
gabhīram iti śṛṇvatī gurujanād upālambhanaṃ
maṇi-srag-avalokanān mukham avāñcayan mālatī

13.62

stavena, yathā-
saṅkuca na tathya-vacasā
jaganti tava kīrti-kaumudī mārṣṭi |
urasi harer asi rādhe
yad akṣayā kauṅkumī-carcā

13.63

avajñayā, yathā śrī-gīta-govinde (8.10)-
tavedaṃ paśyantyāḥ prasarad-anurāgaṃ bahir iva
priya-pādālakta-cchuritam aruṇa-dyoti hṛdayam |
mamādya prakhyāta-praṇaya-bhara-bhaṅgena kitava
tvad-ālokaḥ śokād api kim api lajjāṃ janayati

13.64

atha avahitthā, sā jaihmyena, yathā śrī-jagannātha-vallabhe-
amuṣyāḥ pronmīlat-kamala-madhu-dhārā iva giro
nipīya kṣībatvaṃ gata iva calan-maulir adhikam |
udañcat-kāmo'pi sva-hṛdaya-kalā-gopana-paro
hariḥ svairaṃ svairaṃ smita-subhagam ūce katham ayam

13.65

jaihmya-lajjābhyāṃ, yathā uddhava-sandeśe (52)-
mā bhūyastvaṃ vada ravisutātīradhūrtasya vārtāṃ
gantavyā me na khalu tarale dūti sīmāpi tasya |
vikhyātāham jagati kaṭhinā yat pidhatte madaṅgaṃ
romāñco.ayaṃ sapadi pavano haimanastatra hetuḥ

13.66

hriyā, yathā vidagdha-mādhave (2.16)-
bhajantyāḥ sa-vrīḍaṃ katham api tadāḍambara-ghaṭām
apahnotuṃ yatnād api navama-dāmoda-madhurā |
adhīrā kālindī-pulina-kalabhendrasya vijayaṃ
sarojākṣyāḥ sākṣād vadati hṛdi kuñje tanuvanī

13.67

dākṣiṇyena, yathā lalita-mādhave (7.38)-
uddhūtā smita-kaumudī na madhurā vaktrendu-bimbāt tayā
mṛdvīnāṃ na nirākṛtā nija-girāṃ mādhurya-lakṣmīr api |
koṣṇair adya durāvarair nija-mano-gūḍha-vyathā-śaṃsibhiḥ
śvāsair eva daroddhūta-stana-paṭais tasyā ruṣaḥ kīrtitāḥ

13.68

hrī-bhayābhyāṃ, yathā-
hṛdaye tvadīya-rāgaṃ, mādhava dadhatī śamīva sā dahanam |
antarjvalitāpi bahiḥ, sarasā sphurati kṣamā-guṇataḥ

13.69

bhayena, yathā-
candrāvalī mandira-maṇḍalāni
patuyḥ prastāc ciram ācarantī |
vaṃśī-ninādena virūḍa-kampā
nininda dhūrtā ghana-garjitāni

13.70

gauravadākṣiṇyābhyāṃ, yathā-
svakara-grathitām avekṣya mālāṃ
viluṭhantīṃ pratipakṣa-keśa-pakṣe |
malināpy aghamardanādarormi-
sthagitā candramukhī babhūva tūṣṇīm

13.71

atha smṛtiḥ | sā sadṛśekṣayā, yathā haṃsadūte (23)-
tamālasyālokād giri-parisare santi capalāḥ
pulindyo govinda-smaraṇa-rabhasottapta-vapuṣaḥ |
śanais tāsāṃ tāpaṃ kṣaṇam apanayan yāsyati bhavān
avaśyaṃ kālindī-salila-śiśiraiḥ pakṣa-pavanaiḥ

13.72

dyūtābhyāsena, yathā-
te pīyūṣikirāṃ girāṃ parimalāḥ sā piñcha-cūḍojjvalā
tās tāpiñcha-manoharās tanurucas te kelayaḥ peśalāḥ |
tad-vaktraṃ śarad-indu-nindi nayane te puṇḍarīka-śriṇī
tasyeti kṣaṇam apy avismarad idaṃ ceto mamāghūrṇate

13.73

atha vitarkaḥ, sa vimarśād yathā vidagdha-mādhave (6.29)-
vighūrṇantaḥ pauṣpaṃ na madhu lihate'mī madhulihaḥ
śuko'yaṃ nādatte kalita-jaḍimā dāḍima-phalam |
vivarṇā parṇāgraṃ carati hariṇīyaṃ na haritaṃ
pathānena svāmī tad-ibha-vara-gāmī dhruvam agāt

13.74

saṃśayād, yathā lalita-mādhave (3.40)-
vidūre kaṃsārir mukuṭita-śikhaṇḍāvalir asau
pure gaurāṅgībhiḥ kalita-parirambho vilasati |
na kānto'yaṃ śaṅke surapatidhanur dhāma-madhuras
taḍil-lekhāhārī girim avalalambe jaladharaḥ

13.75

yathā padyāvalyāṃ (238)-
āhāre viratiḥ samasta-viṣaya-grāme nivṛttiḥ parā
nāsāgre nayanaṃ yad etad aparaṃ yac caikatānaṃ manaḥ |
maunaṃ cedam idaṃ ca śūnyam akhilaṃ yad viśvam ābhāti te
tad brūyāḥ sakhi yoginī kim asi bhoḥ kiṃ viyoginy api

13.76

yathā vā vidagdha-mādhave (3.4)-
akṣṇor dvandvaṃ prasarati darodghūrṇa-tāraṃ murāreḥ
śvāsāḥ k ptāṃ kila vicakilair mālikāṃ mlāpayanti |
keyaṃ dhanyā vasati ramaṇī gokule kṣipram etāṃ
nītas tīvrāmayam api yayā kām api dhyāna-niṣṭhām

13.77

aniṣṭāptyā-
bālyasyocchiduratayā yathā yathāṅge
rādhāyā madhurima-kaumudī didīpe |
padmāyā mukha-kamalaṃ viśīrṇamantaḥ
santāmyad bhramaram idaṃ tathā tathāsīt

13.78

yathā vā-
mā candrāvali malinā bhava rādhāyāḥ samīkṣya saubhāgyam |
jyotir-vido'pi vidyuḥ kṛṣṇe kila balavatī tārā

13.79

atha matiḥ, yathā padyāvalyām (337)-
āśliṣya vā pāda-ratāṃ pinaṣṭu mām
adarśanān marma-hatāṃ karotu vā |
yathā tathā vā vidadhātu lampaṭo
mat-prāṇa-nāthas tu sa eva nāparaḥ

13.80

yathā vā-
bhavāmbuja-bhavādayas tava padāmbujopāsanā-
muśanti sura-vanditāḥ kim uta manda-puṇyā nṛpāḥ |
atas tava jagatpate madhurimāmbudher mad-vidho
na dāsyam iha vaṣṭi kaḥ puruṣa-ratna kanyā-janaḥ

13.81

atha dhṛtiḥ | sā duḥkhāhāvena, yathā śrī-daśame (10.32.13)-
tad-darśanāhlāda-vidhūta-hṛd-rujo
manorathāntaṃ śrutayo yathā yayuḥ |
svair uttarīyaiḥ kucakuṅkumāṅkitair
acīklpann āsanam ātmabandhave

13.82

uttamāptyā, yathā-
navyā yauvana-mañjarī sthiratarā rūpaṃ ca vismāpanaṃ
sarvābhīra-mṛgī-dṛśām iha guṇa-śreṇī ca lokottarā |
svādhīna puruṣottamaś ca nitarāṃ tyaktānyakāntā-spṛho
rādhāyāḥ kim apekṣaṇīyam aparaṃ padme kṣitau vartate

13.83

atha harṣaḥ | so'bhīṣṭekṣaṇena, yathā śrī-daśame (10.32.3)-
taṃ vilokyāgataṃ preṣṭhaṃ prīty-utphulla-dṛśo æbalāḥ |
uttasthur yug the kārikās of rasārṇava-sudhākara

13.84

yathā vā lalita-mādhave (1.53)-
sa eṣa kim u gopikā-kumudinī-sudhā-dīdhitiḥ
sa eṣa kim u gokula-sphurita-yauvarājyotsavaḥ |
sa eṣa kim u man-manaḥ-pika-vinoda-puṣpākaraḥ
kṛśodari dṛśor dvaīm amṛta-vīcibhiḥ siñcati

13.85

abhīṣṭa-lābhena, yathā tatraiva (8.11)-
āloke kamaleṣaṇasya sajalāsāre dṛśau na kṣame
nāśleṣe kila śaktibhāg atipṛthu-stambhā bhujā-vallarī |
vāṇī gadgada-kuṇṭhitottara-vidhau nālaṃ ciropasthite
vṛttiḥ kāpi babhūva saṅgamanaye vighnaḥ kuraṅgī-dṛśaḥ

13.86

atha autsukyam | tad-iṣṭekṣā-spṛhayā, yathā haṃsadūte (36)-
asavyaṃ bibhrāṇā padam adhūta-lākṣā-rasam asau
prayātāhaṃ mugdhe virama mama veśaiḥ kim adhunā |
amandād āśaṅke sakhi pura-purandhri-kala-kalād
alindāgre vṛndāvana-kusuma-dhanvā vijayate

13.87

iṣṭāpti-spṛhayā, yathā śrī-gīta-govinde (6.11)-
aṅgeṣv ābharaṇaṃ karoti bahuśaḥ patre'pi sañcāriṇī
prāptaṃ tvāṃ pariśaṅkate vitanute śayyāṃ ciraṃ dhyāyati |
ity ākalpa-vikalpa-talpa-racanā-saṅkalpa-līlā-śata-
vyāsaktāpi vinā tvayā vara-tanur naiṣā niśāṃ neṣyati

13.88

atha augryam |
augryaṃ na sākṣād aṅgaṃ syāt tena vṛddhādiṣūcyate

13.89

yathā vidagdha-mādhave (4.50)-
navīnāgre naptrī caṭula na hi dharmāt tava bhayaṃ
na me dṛṣṭir madhye-dinam api jaratyāḥ paṭur iyam |
alindāt tvaṃ nandātmaja na yadi re yāsi tarasā
tato'haṃ nirdoṣā pathi kiyati haṃho madhupurī

13.90

atha amarṣaḥ | so'dhikṣepād, yathā śrī-daśame (10.60.44)-
tasyāḥ syur acyuta nṛpā bhavatopadiṣṭāḥ
strīṇāṃ gṛheṣu khara-go-śva-viḍāla-bhṛtyāḥ |
yat-karṇa-mūlam ari-karṣaṇa nopayāyād
yuṣmat-kathā mṛḍa-viriñca-sabhāsu gītā

13.91

apamānād, yathā vidagdha-mādhave (4.39)-
bāle vallava-yauvata-stana-taṭī-dattārdha-netrāditaḥ
kāmaṃ śyāma-śilā-vilāsi-hṛdayāc cetaḥ parāvartaya |
vidmaḥ kiṃ na hi yad vikṛṣya kulajāḥ kelibhir eṣa striyo
dhūrtaḥ saṅkulayan kalaṅka-tatibhir niḥśaṅkam unmuñcati

13.92

atha asūyā | sā saubhāgyena, yāthā śrī-daśame (10.30.32)-
imāny adhikamagnāni padāni vahato vadhūm |
gopyaḥ paśyata kṛṣṇasya bhārākrāntasya kāminaḥ

13.93

yāthā vā tatraiva (10.21.9)-
gopyaḥ kim ācarad ayaṃ kuśalaṃ sma veṇur
dāmodarādhara-sudhām api gopikānām |
bhuṅkte svayaṃ yad avaśiṣṭa-rasaṃ hradinyo
hṛṣyat-tvaco æśru mumucus taravo yathāryāḥ

13.94

yathā vā,
kṛṣṇādhara-madhu-mugdhe pibasi sadeti tvam unmadā mā bhūḥ |
muralī-bhukta-vimukte rajyati bhavatīva kā tatra

13.95

guṇena, yathā-
tvatto'pi mugdhe madhuraṃ sakhī me
vanya-srajaḥ sraṣṭum asau pravīṇā |
nāsyāḥ karau siñcati ced udīrṇā
nirudhya dṛṣṭiṃ praṇayāśru-dhārā

13.96

atha cāpalyam | tad rāgeṇa, yathā-
phullāsu gokula-taḍāga-bhavāsu keliṃ
niḥśaṅkam ācara ciraṃ vara-padminīṣu |
mṛdvīm alabdha-kusumāṃ nalinīṃ tvam enāṃ
mā kṛṣṇa-kuñjara kareṇa parispṛśādya

13.97

yathā vā, śrī-gīta-govinde (1.49)
rāsollāsa-bhareṇa vibhrama-bhṛtām ābhīra-vāma-bhruvām
abhyarṇaṃ parirabhya nirbharam uraḥ premāndhayā rādhayā |
sādhu tvad-vadanaṃ sudhā-mayam iti vyāhṛtya gīta-stuti-
vyājād udbhaṭa-cumbitaḥ smṛta-manohāri hariḥ pātu vaḥ

13.98

dveṣeṇa, yathā-
yātu vakṣasi harer guṇa-saṅga-
projjhitā layam iyaṃ vana-mālā |
yā kadāpy akhila-saukhya-padaṃ naḥ
kaṇṭham asya kuṭilā na jahāti

13.99

atha nidrā | sā klamena, yathā-
śvāsa-spandana-bandhurodara-talaṃ puṣpāvalī-srastara-
nyañcan-mauktika-hāra-yaṣṭi kalayan nīvīṃ manāg ākulām |
klāntaḥ keli-bharād uroja-kalasīm ābhīra-vāma-bhruvaḥ
kalyāṇīm upadhāya sāndra-pulakām adrau nidadrau hariḥ

13.100

yathā vā haṃsadūte (115)-
alinde kālindī-kamala-surabhau kuñja-vasater
vasantīṃ vāsantī nava-parimalodgāri-cikurām |
tvad-utsaṅge nidrā-sukha-mukulitākṣīṃ punar imāṃ
kadāhaṃ seviṣye kiśalaya-kalāpa-vyajaninī

13.101

atha suptir, yathā-
puraḥ panthānaṃ me tyaja yad amunā yāmi yamunā-
miti vyākṣāṇā cucuka-vicarat-kaustubha-ruciḥ |
hareḥ savyaṃ rādhā bhujam upadadhaty ambuja-mukhī
darī-kroḍe klāntā niviḍam iha nidrā-bharam agāt

13.102

yathā vā-
ābhīrendra-sutasya gaṇḍa-mukure svāpnībhir ullāsitaṃ
līlābhiḥ pulakaṃ vilokya cakitā niścinvatī jāgaram |
sā veṇor haraṇotsave dhṛta-navotkaṇṭhāpi talpāñcale
visrastaṃ karato'pi mādhyavasasau taṃ hartum eṇekṣaṇā

13.103

prabodhaḥ, yathā-
nidrā-pramoda-haram apy uru-kaṇṭha-nādaṃ
kaṇṭhī-ravasya śitikaṇṭha-patatra-mauliḥ |
tuṣṭāva satvara-vibuddha-pariplavākṣa
rādhā-payodhara-girindra-nipīḍitāṅgam

13.104

sakhyāṃ sva-sneho, yathā-
śaila-mūrdhni hariṇā viharantī
roma-kuḍmala-karmabita-mūrtiḥ |
rādhikā salalitaṃ lalitāyāḥ
paśya mārṣṭi lulitālakam āsyam

13.105

atha utpattyādi-daśā-catuṣṭayam, tatra utpattir, yathā-
mṛdur iyam iti vādīr mā tvam asyā kuḍuṅge
śaśimukhi tava sakhyāḥ pauruṣaṃ dṛṣṭam asti |
iti bhavad-upakaṇṭhe mad-girā bhugna-dṛṣṭeḥ
sthapuṭita-vadanāyā rādhikāyāḥ smarāmi

13.106

atrāsūyotpattiḥ |
atha sandhiḥ | tatra sarūpayor, yathā-
cirābhīṣṭe prekṣe danujadamane vidnati dṛśoḥ
padaṃ patyau cārdha-sphuṭa-vacasi rakta-tviṣi ruṣā |
iyaṃ nispandāṅgī nimiṣa-kalanonmukta-nayanā
babhūvāvaṣṭambha-pratikṛtir ivābmhoja-vadanā

13.107

atreṣṭāniṣṭekṣaṇa-kṛtayor jāḍyayoḥ sandhiḥ |
atha bhinnayoḥ | tatra ekahetujayor, yathā lalita-mādhave (9.39)-
śikhari-bhara-vitarkataḥ prataptaṃ
samaham aharniśam īkṣayā priyasya |
hṛdayam iha samasta-vallavīnāṃ
yugapad apūrva-vidhaṃ dvidhā babhūva

13.108

atra viṣāda-harṣayoḥ |
bhinna-hetujayor, yathā-
sthavayati nava-rāgaṃ mādhave rādhikāyāṃ
giram atha lalitāyāḥ sāvahelāṃ pratītya |
calatara-caraṇāgreṇālikhantī dharitrīṃ
vidhṛta-vadana-padmā tatra siṣveda padmā

13.109

atra cintāmarṣayoḥ |
atha śāvalyam, yathā vidagdha-mādhave (5.7)-
dhanyās tā hariṇī-dṛśaḥ sa ramate yābhir navīno yuvā
svairaṃ cāpalam ākalayya laltā māṃ hanta nindiṣyati |
govindaṃ parirabdhum indu-vadanaṃ hā cittam utkaṇṭhate
dhig vāmaṃ vidhim astu yena garalaṃ mānābhidhaṃ nirmame

13.110

atra cāpala-śaṅkautsukyāmarṣāṇāṃ śāvalyam |
atha śāntiḥ, yathā-
ālī-yukti-kuṭhārikā-paṭimābhir yo na prapede chidāṃ
dūtī-jalpita-nirjhareṇa ca ciraṃ yaḥ kvāpi noccālitaḥ |
vaṃś-nāda-marul-lavena kamalācetas taṭī-veṣṭano
mānākhyaḥ prabalonnatis tarur ayaṃ na kṣipram unmūlyate

Original text: Ujjvalanīlamaṇi · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc