ઉજ્જ્વલનીલમણિ · અધ્યાય 13

ઇતિ શ્રી-શ્રી-ઉજ્જ્વલ-નીલમણૌ સાત્ત્વિક-પ્રકરણમ્
॥12॥
(13)
અથ વ્યભિચારિ-પ્રકરણમ્
નિર્વેદાદ્યાસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્-ભાવા યે પરિકીર્તિતાઃ ।
ઔગ્ર્યલસ્યે વિના તેઽત્ર વિજ્ઞેયા વ્યભિચારિણઃ

સખ્યાદિષુ નિજ-પ્રેમાપ્ય્ અત્ર સઞ્ચારિતાં વ્રજેત્

સાક્ષાદ્-અઙ્ગત્યા નેષ્ટા કિન્ત્વ્ અત્ર મરણાદયઃ ।
વર્ધ્યમાનાસ્ તુ યુક્ત્યામી ગુણતામ્ ઉપચિન્વતે

તત્ર નિર્વેદઃ, સ મહાર્ત્યા, યથા વિદગ્ધ-માધવે (2.41)-
યસ્યોત્સઙ્ગ-સુખાશ્રયા શિથિલતા ગુર્વી ગુરુભ્યસ્ ત્રપા
પ્રાણેભ્યોઽપિ સુહૃત્તમાઃ સખિ તથા યૂયં પરિક્લેશિતાઃ ।
ધર્મઃ સોઽપિ મહાન્ મયા ન ગણિતઃ સાધ્વીભિર્ અધ્યાસિતો
ધિગ્ ધૈર્યં તદ્-ઉપેક્ષિતાપિ યદ્ અહં જીવામિ પાપીયસી

વિપ્રયોગેણ, યથા ઉદ્ધવ-સન્દેશે (81)-
ન ક્ષોદીયાન્ અપિ સખિ મમ પ્રેમગન્ધો મુકુન્દે
ક્રન્દન્તીં માં નિજશુભગતાખ્યાપનાય પ્રતીહિ ।
ખેલત્વમ્શીવલયિનમનાલોક્ય તં વક્ત્રબિમ્બં
ધ્વસ્તાલમ્બા યદહમહહ પ્રાણકીટમ્ બિભર્મિ

ઈર્સ્યયા, યથા-
નાત્માનમ્ આક્ષિપ ત્વં મ્લાયદ્-વદના ગભીર-ગરિમાણમ્ ।
સખિ નાન્તરં ક્ષિતૌ કશ્ ચન્દ્રાવલિ-તારયોર્ વેત્તિ

અથ વિષાદઃ । સ ઇષ્ટાનવાપ્તિતો, યથા વિદગ્ધ-માધવે (2.56)-
પીતં નવાગ્ અમૃતમ્ અદ્ય હરેર્ અશઙ્કં
ન્યસ્તં મયાદ્ય વદને ન દૃગ્-અઞ્ચલં ચ ।
રમ્યે ચિરાદ્ અવસરે સખિ લબ્ધ-માત્રે
હા દુર્વિધિર્ વિરુરુધે જરતી ચ્છલેન

યથા વ શ્રી-દશમે (10.21.7)-
અક્ષણ્વતાં ફલમ્ ઇદં ન પરં વિદામઃ
સખ્યઃ પશૂન્ અનુવિવેશતયોર્ વયસ્યૈઃ ।
વક્ત્રં વ્રજેશ-સુતયોર્ અનુવેણુ-જુષ્ટં
યૈર્ વા નિપીતમ્ અનુરક્ત-કટાક્ષ-મોક્ષમ્

પ્રારબ્ધ-કાર્યાસિદ્ધેર્, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (2.10)-
ગણયતિ ગુણ-ગ્રામં ભ્રામં ભ્રામાદ્ અપિ નેહતે
વહતિ ચ પરિતોષં દોષં વિમુઞ્ચતિ દૂરતઃ ।
યુવતિષુ વલત્-તૃષ્ણે કૃષ્ણે વિહરતિ માં વિના
પુનર્ અપિ મનો વામં કામં કરોતિ કરોમિ કિમ્

વિપત્તિતો, યથા લલિત-માધવે (3.26)-
નિપીતા ન સ્વૈરં શ્રુતિ-પુટિકયા નર્મ-ભણિતિર્
ન દૃષ્ટા નિઃશઙ્કં સુમુખિ મુખ-પઙ્કેરુહ-રુચઃ ।
હરેર્ વક્ષઃ-પીઠં ન કિલ ઘનમ્ આલિઙ્ગિતમ્ અભૂદ્
ઇતિ ધ્યાયં ધ્યાયં સ્ફુટતિ લુઠદ્ અન્તર્ મમ મનઃ

અપરાધાદ્, યથા-
હરેર્ વચસિ સૂનૃતે ન નિહિતા શ્રુતિર્ વામયા
તથા દૃગ્ અપિ નાર્પિતા પ્રણતિ-ભાજિ તસ્મિન્ પુરઃ ।
હિતોક્તિર્ અપિ ધિક્-કૃતા પ્રિય-સખી મુહુસ્ તેન મે
જ્વલત્ય્ અહહ મુર્મુર-જ્વલન-જાલ-રુદ્ધં મનઃ

અથ દૈન્યમ્ । તદ્ દુઃખેન, યથા બિલ્વમઙ્ગલે-
અયિ મુરલિ મુકુન્દ-સ્મેર-વક્ત્રારવિન્દ-
શ્વસન્-રસ-રસજ્ઞે ત્વાં નમસ્કૃત્ય યાચે ।
મધુરમ્ અધર-બિમ્બં પ્રાપ્તવત્યાં ભવત્યાં
કથય રહસિ કર્ણે મદ્-દશાં નન્દ-સૂનોઃ

યથા વા, શ્રી-દશમે (10.29.38)-
તન્ નઃ પ્રસીદ વૃજિનાર્દન તે æઙ્ઘ્રિમૂલં
પ્રાપ્તા વિસૃજ્ય વસતીસ્ ત્વદુપાસનાશાઃ ।
ત્વત્-સુન્દર-સ્મિત-નિરીક્ષણ-તીવ્ર-કામ-
તપ્તાત્મનાં પુરુષ-ભૂષણ દેહિ દાસ્યમ્

ત્રાસેન, યથા-
અપિ કર-ધુતિભિર્ મયાપનુન્નો
મુખમયમ્ અઞ્ચતિ ચઞ્ચલો દ્વિરેફઃ ।
અઘદમન મયિ પ્રસીદ વન્દે
કુરુ કરુણામ્ અવરુન્ધિ દુષ્ટમ્ એનમ્

અપરાધેન, યથા-
આલિ તથ્યમ્ અપરાદ્ધમ્ એવ તે
દુષ્ટ-માન-ફણિ-દષ્ટયા મયા ।
પિઞ્છ-મૌલિર્ અધુનાનુમીયતાં
મામકીનમ્ અનવેક્ષ્ય દૂષણમ્

અથ ગ્લાનિઃ, સા શ્રમેણ, યથા-
વ્યાત્યુક્ષીમ્ અઘમથનેન પઙ્કજાક્ષી
કુર્વાણા કિમ્ અપિ સખીષુ સસ્મિતાસુ ।
ક્ષામાઙ્ગી મણિ-વલયં સ્ખલત્ કરાન્તાત્
કાલિન્દી-પયસિ રુરોધ નાદ્ય રાધા

આધિના, યથા હંસદૂતે (95)-
પ્રતીકારારમ્ભ-શ્લથ-મતિભિર્ ઉદ્યત્-પરિણતેર્
વિમુક્તાયા વ્યક્ત-સ્મર-કદન-ભાજઃ પરિજનૈઃ ।
અમુઞ્ચન્તી સઙ્ગં કુવલય-દૃશઃ કેવલમ્ અસૌ
બલાદ્ અદ્ય પ્રાણાન્ અવતિ ભવાશા-સહચરી

રતેન, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (12.12)-
મારાઙ્કે રતિ-કેલિ-સઙ્કુલ-રણારમ્ભે તયા સાહસ-
પ્રાયં કાન્ત-જયાય કિંચિદ્ ઉપરિ પ્રારમ્ભિ યત્-સમ્ભ્રમાત્ ।
નિષ્પન્દા જઘન-સ્થલી શિથિલિતા દોર્-વલ્લિર્ ઉત્કમ્પિતં
વક્ષો મીલિતમ્ અક્ષિ પૌરુષ-રસઃ સ્ત્રીણાં કુતઃ સિધ્યતિ

અથ શ્રમઃ । સોઽધ્વનો, યથા પદ્યાવલ્યાં (211)-
દ્વિત્રૈઃ કેલિ-સરોરુહં ત્રિ-ચતુરૈર્ ધમ્મિલ્લ-મલ્લી-સ્રજં
કણ્ઠાન્ મૌક્તિક-માલિકાં તદ્ અનુ ચ ત્યક્ત્વા પદૈઃ પઞ્ચમૈઃ ।
કૃષ્ણ-પ્રેમ-વિઘૂર્ણિતાન્તરતયા દૂરાભિસારાતુરા
તન્વઙ્ગી નિરુપાયમ્ અધ્વનિ પરં શ્રેણીભરં નિન્દતિ

નૃત્યાદ્, યથા-
શિથિલ-ગતિ-વિલાસાસ્ તત્ર હલ્લીશ-રઙ્ગે
હરિ-ભુજ-પરિઘાગ્ર-ન્યસ્ત-હસ્તારવિન્દાઃ ।
શ્રમ-લુલિત-લલાટ-શ્લિષ્ટ-લીલાલકાન્તાઃ
પ્રતિપદમ્ અનવદ્યાઃ સિષ્વિદુર્ વેદિમધ્યાઃ

રતાદ્, યથા-
અહહ ભુજયોર્ દ્વન્દ્વં મન્દં બભૂવ વિશાખિકે
સમજનિ ઘન-સ્વેદં ચેદં યુગં તવ ગણ્ડયોઃ ।
ધૃત-મધુરિમ-સ્ફૂર્તિ-મૂર્તિસ્ તથાપિ વરાનને
પ્રમદ-સુધયાક્રાન્તં સ્વાન્તં મમ પ્રણયત્ય્ અસૌ

અથ મદઃ । સ મધુપાનજો, યથા-
યા હ્રિયા હરિ-પુરો મુખ-મુદ્રાં
ભઙ્ક્તુ-મધ્ય-વસસૌ ન કદાપિ ।
સ પપાઠ ચટુલં મધુ પીત્વા
શારિકેવ પશુપાલ-કિશોરી

અથ ગર્વઃ । સ સૌભાગ્યેન, યથા-
મુઞ્ચન્ મિત્ર-કદમ્બ-સઙ્ગમ્ અભજન્ન્ અપ્ય્ ઉત્સુકાઃ પ્રેયસી-
રેષ દ્વારિ હરિસ્ ત્વદ્-આનન-તટી-ન્યસ્તેક્ષણસ્ તિષ્ઠતિ ।
યૂથિભિર્ મકરાકૃતિ સ્મિત-મુખી ત્વં કુર્વતી કુણ્ડલં
ગણ્ડોદ્યત્-પુલકા દૃશોઽપિ ન કિલ્ ક્ષીવે ક્ષિપસ્ય્ અઞ્ચલમ્

રૂપેણ, યથા-
ચન્દ્રાવલી-વદન-ચન્દ્ર-મરીચિ-પુઞ્જં
કઃ સ્તોતુમ્ અપ્ય્ અતિપટુ ક્ષમતે ક્ષમાયામ્ ।
યેનાદ્ય પિઞ્છ-મુકુટોઽપિ નિકેત-વાટી-
પર્યન્ત-કાનન-કુટિર-ચરઃ કૃતોઽયમ્

યથા વા વિદગ્ધ-માધવે (7.27)-
સહચરિ વૃષભાનુજયા પ્રાદુર્ભાવે વરત્વિષોપગતે ।
ચન્દ્રાવલી-શતાન્ય્ અપિ ભવન્તિ નિર્ધૂત-કાન્તીનિ

ગુણેન, યથા-
રમયન્તુ તાવદ્ અમલૈ-
ર્ધ્વનિભિર્ ગોપી-કપોતિકા કૃષ્ણમ્ ।
ઇહ લલિતા-કલ-કણ્ઠી
કલં ન યાવત્ પ્રપઞ્ચયતિ

સર્વોત્તમાશ્રયેણ, યથા શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે (5.30.51)
જાનામિ તે પતિં શત્રું જાનામિ ત્રદશેશ્વરમ્ ।
પારિજાતં તથાપ્ય્ એનં માનુષી હારયામિ તે

ઇષ્ટ-લાભેન, યથા-
નમ્રા ન ભવતુ વંશી મુકુન્દ-વક્ત્રેન્દુ-માધુરી-રસિકા ।
ત્વં દુર્લભ-તદ્-ગન્ધા લગુડિ વૃથા સ્તબ્ધતાં વહસિ

યથા વા શ્રી-દશમે (10.83.29)-
ઉન્નીય વક્ત્રમ્ ઉરુ-કુન્તલ-કુણ્ડલ-ત્વિડ્-
ગણ્ડ-સ્થલં શિશિર-હાસ-કટાક્ષ-મોક્ષૈઃ ।
રાજ્ઞો નિરીક્ષ્ય પરિતઃ શનકૈર્ મુરારેર્
અંસે æનુરક્ત-હૃદયા નિદધે સ્વ-માલામ્

અથ શઙ્કા, સા ચૌર્યેણ, યથા-
હરન્તી નિદ્રાણે મધુભિદિ કરાત્ કેલિ-મુરલીં
લતોત્સઙ્ગે લીના ઘન-તમસિ રાધા ચકિતધીઃ ।
નિશિ ધ્વાન્તે શાન્તે શરદ-અમલ-ચન્દ્ર-દ્યુતિમ્ ઉષા-
મસૌ નિર્માતારં સ્વ-વદન-રુચાં નિન્દતિ વિધિમ્

અપરાધાદ્, યથા લલિત-માધવે (2.4)-
ઉત્તામ્યન્તી વિરમતિ તમસ્તોમ-સમ્પત્-પ્રપઞ્ચે
ન્યઞ્ચન્-મૂર્ધા સરભસમ્ અસૌ સ્રસ્ત-વેણીવૃતાંસા ।
મન્દ-સ્પન્દં દિશિ દિશિ દૃશોર્ દ્વન્દ્વમ્ અલ્પં ક્ષિપન્તી
કુઞ્જાદ્ ગોષ્ઠં વિશતિ ચકિતા વક્ત્રમ્ આવૃત્ય પાલી

શઙ્કા તુ પ્રવર-સ્ત્રીણાં ભીરુત્વાદ્ ભય-કૃદ્ ભવેત્

પર-ક્રૌર્યાદ્, યથા વિદગ્ધ-માધવે (5.23)-
વ્યક્તિં ગતે મમ રહસ્ય-વિનોદ-વૃત્તે
રુષ્ટો લઘિષ્ઠ-હૃદયસ્ તરસાભિમન્યુઃ ।
રાધાં નિરુધ્ય સદને વિનિગૂહન્તે વા
હા હન્ત લમ્ભયતિ વા યદુ-રાજધાનીમ્

અથ ત્રાસઃ, સ તડિતા, યથા-
સ્ફૂર્જિતે નભસિ ભીરુર્ ઉદ્યતાં
વિદ્યુતાં દ્યુતિમ્ અવેક્ષ્ય કમ્પિતા ।
સા હરેર્ ઉરસિ ચઞ્ચલેક્ષણા
ચઞ્ચલેવ જલદે ન્યલીયત

ઘોર-સત્ત્વેન, યથા વિદગ્ધ-માધવે (5.44)-
કર્ણોત્તંસિત-રક્ત-પઙ્કજ-જુષો ભૃઙ્ગીપતેર્ ઝઙ્ક્રિયા
ભ્રાન્તેનાદ્ય દૃગઞ્ચલેન દધતી ભૃઙ્ગાવલી-વિભ્રમમ્ ।
ત્રાસાન્દોલિત-દોર્-લતાન્ત-વિલસચ્-ચૂડા-ઝણત્-કારિણી
રાધે વ્યાકુલતાં ગતાપિ ભવતિ મોદં મમાધ્યસ્યતિ

ઉગ્ર-નિસ્વનેન, યથા-
ત્વમ્ અસિ મમ સખેતિ કિંવદન્તી
મુદ્ર ચિરાદ્ ભવતા વ્યધાયિ તથ્યા ।
મદ્-ઉરસિ રસિતૈર્ નિરસ્યમાનં
યદ્ ઉદિત-વેપથુર્ અર્પિતાદ્ય રાધા

અથ આવેગઃ, સ પ્રિય-દર્શનજો, યથા લલિત-માધવે (2.11)-
સહચરિ નિરાતઙ્કઃ કોઽયં યુવા મુદિર-દ્યુતિર્
વ્રજ-ભુવિ કુતઃ પ્રાપ્તો માદ્યન્-મતઙ્ગજ-વિભ્રમઃ ।
અહહ ચટુલૈર્ ઉત્સર્પદ્ભિર્ દૃગ-અઙ્ચલ-તસ્કરૈર્
મમ ધૃતિર્-ધનં ચેતઃ-કોષાદ્ વિલુણ્ઠયતીહ યઃ

યથા વા તત્રૈવ (6.40)-
ઉપતરુ લલિતાં તાં પ્રત્યભિક્ષાય સદ્યઃ
પ્રકૃતિ-મધુર-રૂપાં વીક્ષ્ય રાધાકૃતિં ચ ।
મણિમ્ અપિ પરિચિન્વન્ શઙ્ખ-ચૂડાવતંસં
મુહુર્ અહમ્ ઉદ્ઘૂર્ણં ભૂરિણા સમ્ભ્રમેણ

પ્રિય-શ્રવણજો, યથા લલિત-માધવે (1.25)-
ધન્યે કજ્જલ-મુક્ત-વામ-નયના પદ્મે પદોઢાઙ્ગદા
સારઙ્ગિ ધ્વનદ્-એક-નૂપુર-ધરા પાલિ સ્ખલન્-મેખલા ।
ગણ્ડોદ્યત્-તિલકા લવઙ્ગિ કમલે નેત્રાર્પિતાલક્તકા
માધાવોત્તરલં ત્વમ્ અત્ર મુરલી દૂરે કલં કૂજતિ

અપ્રિય-દર્શનજો, યથા તત્રૈવ (3.18)-
ક્ષણં વિક્રોશન્તી વિલુઠતિ શતાઙ્ગસ્ય પુરતઃ
ક્ષણં બાષ્પ-ગ્રસ્તાં કિરતિ કિલ દૃષ્ટિં હરિ-મુખે ।
ક્ષણં રામસ્યાગ્રે પતતિ દશનોત્તમ્ભિત-તૃણા
ન રાધેયં કં વા ક્ષિપતિ કરુણામ્ભોધિ-કુહરે

અપ્રિય-શ્રવણજો, યથા-
વ્રજ-નરપતેર્ એષ ક્ષત્તા કરોતિ ગિરા પ્રગે
નગર-ગતયે ઘોરં ઘોષે ઘનાં સખિ ઘોષણામ્ ।
શ્રવણ-પદવીમ્ આરોહન્ત્યા યયા કુલિશોગ્રયા
રચિતમ્ અચિરાદ્ આભીરીણાં કુલં મુહુર્ આકુલમ્

-એવમ્ અન્યેઽપ્ય્ ઊહ્યાઃ ।
અથ ઉન્માદઃ, સ પ્રૌઢાનન્દાદ્, યથા-
પ્રસીદ મદિરાક્ષિ માં સખિ મિલન્તમ્ આલિઙ્ગિતું
નિરુન્ધિ મુદિર-દ્યુતિં નવ-યુવાનમ્ એનં પુરઃ ।
ઇતિ ભ્રમરિકામ્ અપિ પ્રિય-સખી-ભ્રમાદ્ યાચતે
સમીક્ષ્ય હરિમ્ ઉન્મદ-પ્રમદ-વિક્લવા વલ્લવી

વિરહાદ્, યથા-
ક્વાપ્ય્ આન્દોલિત-કુન્તલા વિલુઠતિ ક્વાપ્ય્ આઙ્ગુલી-ભઙ્ગત-
સ્ત્વઙ્ગદ્-ભ્રૂર્-દશનૈર્ વિદશ્ય દશનાન્ કંસં શપત્ય્ ઉદ્ધૂરા ।
કુત્રાપ્ય્ અદ્ય તમાલમ્ ઉત્તરલ-ધીર્ આલોક્ય ધાવત્ય્ અલં
રાધા ત્વદ્-વિરહ-જ્વરેણ પૃથુના દૂના યદૂનાં પતે

અત્જ અપસ્મારઃ, યથા-
અઙ્ગ-ક્ષેપ-વિધાયિભિર્ નિવિડતોત્તુઙ્ગ-પ્રલાપૈર્ અલં
ગાઢોદ્વર્તિત-તાર-લોચન-પુટૈઃ ફેન-ચ્છટોદ્ગારિભિઃ ।
કૃષ્ણ ત્વદ્-વિરહોત્થિતૈર્ મમ સખીમ્ અન્તર્વિકારોર્મિભિ-
ર્ગ્રસ્તાં પ્રેક્ષ્ય વિતર્કયન્તિ ગુરવઃ સમ્પ્રત્ય્ અપસ્મારિણીમ્

અથ વ્યાધિઃ, સ યથા રસ-સુધાકરે (2.52)-
શય્યા પુષ્પ-મયી પરાગ-મયતામ્ અઙ્ગાર્પણાદ્ અશ્નુતે
તામ્યન્ત્ય્ અન્તિક-તાલ-વૃન્ત-નલિની-પત્રાણિ ગાત્રોષ્મણા ।
ન્યસ્તં ચ સ્તન-મણ્ડલે મલયજં શીર્ણાન્તરં લક્ષ્યતે
ક્વાથાદ્ આશુ ભવન્તિ ફેનિલ-મુખા ભૂષા-મૃણાલાઙ્કુરાઃ

અથ મોહઃ, સ હર્ષાદ્, યથા વિદગ્ધ-માધવે (2.6)-
દરોન્મીલન્ નીલોત્પલ-દલ-રુચસ્ તસ્ય નિવિડાદ્
વિરૂઢાનાં સદ્યઃ કર-સરસિજ-સ્પર્શ-કુતુકાત્ ।
વહન્તી ક્ષોભાણાં નિવહમ્ ઇહ નાજ્ઞાસિષમ્ ઇદં
ક્વ વાહં કા વાહં ચકર કિમ્ અહં વા સખિ તદા

યથા વ શ્રી-દશમે (10.21.12)-
કૃષ્ણં નિરીક્ષ્ય વનિતોત્સવ-રૂપ-શીલં
શ્રુત્વા ચ તત્-ક્વણિત-વેણુ-વિચિત્ર-ગીતમ્ ।
દેવ્યો વિમાન-ગતયઃ સ્મર-નુન્ન-સારા
ભ્રશ્યત્ પ્રસૂન-કવરા મુમુહુર્ વિનીવ્ય્

વિશ્લેષાદ્, યથા ઉદ્ધવ-સન્દેશે (117)-
સા પલ્યઙ્કે કિશલય-દલૈઃ કલ્પિતે તત્ર સુપ્તા
ગુપ્તા નીર-સ્તવકિત-તૃશાં ચક્રવાલૈઃ સખીનામ્ ।
દ્રષ્ટવ્યા તે ક્રશિમ-કલિતાકણ્ઠનાલોપ-કણ્ઠ
સ્પન્દેનાન્તર્-વપુર્ અનુમિત-પ્રાણ-સઙ્ગા વરાઙ્ગી

વિષાદાદ્, યથા શ્રી-દશમે (10.35.16-17)-
નિજ-પદાબ્જ-દલૈર્ ધ્વજ-વજ્ર-
નીરજાઙ્કુશ-વિચિત્ર-લલામૈઃ ।
વ્રજ-ભુવઃ શમયન્ ખુર-તોદં
વર્ષ્મ-ધુર્ય-ગતિર્ ઈડિત-વેણુઃ

વ્રજતિ તેન વયં સ-વિલાસ-
વીક્ષણાર્પિત-મનોભવ-વેગાઃ ।
કુજ-ગતિં ગમિતા ન વિદામઃ
કશ્મલેન કવરં વસનં વા

અથ મૃતિઃ-
મૃતેર્ અધ્યવયાયોઽત્ર વર્ણ્યઃ સાક્ષાદ્ ઇયં ન હિ

યથા ઉદ્ધવ-સન્દેશે (69)-
યાવદ્-વ્યક્તિં ન કિલ ભજતે ગાન્દિનેયાનુબન્ધસ્
તાવન્ નત્વા સુમુખિ ભવતીં કિંચિદ્ અભ્યર્થયિષ્યે ।
પુષ્પૈર્ યસ્યા મુહુર્ અકરવં કર્ણ-પૂરાન્ મુરારેઃ
સેયં ફુલ્લા ગૃહ-પરિસરે માલતી પાલનીયા

અથ આલસ્યમ્-
સાક્ષાદ્ અઙ્ગં ન ચાલસ્યં ભઙ્ગ્યા તેન નિબધ્યતે

યથા-
નિરવધિ દધિ-પૂર્ણાં ગર્ગરીં લોડયિત્વા
સખિ કૃત-તનુ-ભઙ્ગં કુર્વતી ભૂરિ જૃમ્ભામ્ ।
ભુવમ્ અનુપતિતા તે પત્યુર્ આસ્તે સવિત્રી
વિરચય તદ્-અશઙ્કં ત્વં હરેર્ મૂર્ધ્નિ ચૂડામ્

અથ જાડ્યં, તદ્-ઇષ્ટ-શ્રુત્યા, યથા-
ગોપુરે રુવતિ કૃષ્ણ-નૂપુરે
નિષ્ક્રમાય ધૃત-સમ્ભ્રમાપ્ય્ અસૌ ।
કીલિતેવ પરિમીલિતેક્ષણા
સીદતિ સ્મ સદને મનોરમા

અનિષ્ટ-શ્રુત્યા, યથા લલિત-માધવે (3.10)-
આલી-વ્યાલીક-વચનેન મુહુર્ વિહન્તો
હન્તારવિન્દ-વિગલદ્-ગ્રથિતાર્ધ-માલ્યા ।
હા હન્ત હન્ત કિમ્ અપિ પ્રતિપન્ન-તન્દ્રા
ચન્દ્રાવલી કિલ દશાન્તરમ્ આરુરોહ

ઇષ્ટેક્ષણેન, યથા વિદગ્ધ-માધવે (3.29)-
અહો ધન્યા ગોપ્યઃ કલિત-નવ-નર્મોક્તિભિર્ અલં
વિલાસૈર્ આમોદં દધતિ મધુરૈર્ યા મધુભિદઃ ।
ધિગ્ અસ્તુ સ્વં ભાગ્યં યદ્ ઇહ મમ રાધા પ્રિય-સખી
પુરસ્ તસ્મિન્ પ્રાપ્તે જડિમ-નિવિડાઙ્ગી વિલુઠતિ

અનિષ્ટેક્ષણેન, યથા-
રાધા વનાન્તે હરિણા વિહારિણી
પ્રેક્ષ્યાભિમન્યું સ્તિમિતાભરત્ તથા ।
ક્રુદ્યાસ્ય તૂર્ણં ભજતોઽપિ સન્નિધિં
યથા ભવાની-પ્રતિમાભ્રમં દધે

વિરહેણ, યથા પદ્યાવલ્યાં (187)
ગૃહીતં તામ્બૂલં પરિજન-વચોભિર્ ન સુમુખી
સ્મરત્ય્ અન્તઃશૂન્યા મુરહર ગતાયામ્ અપિ નિશિ ।
તતેવાસ્તે હસ્તઃ કલિત-ફણિ-વલ્લી-કિસલયસ્
તથવાસ્યં તસ્યાઃ ક્રમુક-ફલ-ફાલી-પરિચિતમ્

અથ વ્રીડા, સા નવીન-સઙ્ગમેન, યથા-
વિધુમુખિ ભજ શય્યાં વર્તસે કિં નતાસ્યા
મુહુર્ અયમ્ અનુવર્તી યાચતે ત્વાં પ્રસીદ ।
ઇતિ ચટુભિર્ અનલ્પૈઃ સા મયાભ્યર્થ્યમાના
વ્યરુચદ્ ઇહ નિકુઞ્જ-શ્રીર્ ઇવ દ્વારિ રાધા

અકાર્યેણ, યથા-
પટુઃ કિમ્ અપિ ભાગ્ય-તત્ત્વમ્ અસિ પુત્રિ વિત્તાર્જને
યદ્ એતમ્ અતુલ્યં બલાદ્ અપજહર્થ હારં હરેઃ ।
ગભીરમ્ ઇતિ શૃણ્વતી ગુરુજનાદ્ ઉપાલમ્ભનં
મણિ-સ્રગ્-અવલોકનાન્ મુખમ્ અવાઞ્ચયન્ માલતી

સ્તવેન, યથા-
સઙ્કુચ ન તથ્ય-વચસા
જગન્તિ તવ કીર્તિ-કૌમુદી માર્ષ્ટિ ।
ઉરસિ હરેર્ અસિ રાધે
યદ્ અક્ષયા કૌઙ્કુમી-ચર્ચા

અવજ્ઞયા, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (8.10)-
તવેદં પશ્યન્ત્યાઃ પ્રસરદ્-અનુરાગં બહિર્ ઇવ
પ્રિય-પાદાલક્ત-ચ્છુરિતમ્ અરુણ-દ્યોતિ હૃદયમ્ ।
મમાદ્ય પ્રખ્યાત-પ્રણય-ભર-ભઙ્ગેન કિતવ
ત્વદ્-આલોકઃ શોકાદ્ અપિ કિમ્ અપિ લજ્જાં જનયતિ

અથ અવહિત્થા, સા જૈહ્મ્યેન, યથા શ્રી-જગન્નાથ-વલ્લભે-
અમુષ્યાઃ પ્રોન્મીલત્-કમલ-મધુ-ધારા ઇવ ગિરો
નિપીય ક્ષીબત્વં ગત ઇવ ચલન્-મૌલિર્ અધિકમ્ ।
ઉદઞ્ચત્-કામોઽપિ સ્વ-હૃદય-કલા-ગોપન-પરો
હરિઃ સ્વૈરં સ્વૈરં સ્મિત-સુભગમ્ ઊચે કથમ્ અયમ્

જૈહ્મ્ય-લજ્જાભ્યાં, યથા ઉદ્ધવ-સન્દેશે (52)-
મા ભૂયસ્ત્વં વદ રવિસુતાતીરધૂર્તસ્ય વાર્તાં
ગન્તવ્યા મે ન ખલુ તરલે દૂતિ સીમાપિ તસ્ય ।
વિખ્યાતાહમ્ જગતિ કઠિના યત્ પિધત્તે મદઙ્ગં
રોમાઞ્ચો.અયં સપદિ પવનો હૈમનસ્તત્ર હેતુઃ

હ્રિયા, યથા વિદગ્ધ-માધવે (2.16)-
ભજન્ત્યાઃ સ-વ્રીડં કથમ્ અપિ તદાડમ્બર-ઘટામ્
અપહ્નોતું યત્નાદ્ અપિ નવમ-દામોદ-મધુરા ।
અધીરા કાલિન્દી-પુલિન-કલભેન્દ્રસ્ય વિજયં
સરોજાક્ષ્યાઃ સાક્ષાદ્ વદતિ હૃદિ કુઞ્જે તનુવની

દાક્ષિણ્યેન, યથા લલિત-માધવે (7.38)-
ઉદ્ધૂતા સ્મિત-કૌમુદી ન મધુરા વક્ત્રેન્દુ-બિમ્બાત્ તયા
મૃદ્વીનાં ન નિરાકૃતા નિજ-ગિરાં માધુર્ય-લક્ષ્મીર્ અપિ ।
કોષ્ણૈર્ અદ્ય દુરાવરૈર્ નિજ-મનો-ગૂઢ-વ્યથા-શંસિભિઃ
શ્વાસૈર્ એવ દરોદ્ધૂત-સ્તન-પટૈસ્ તસ્યા રુષઃ કીર્તિતાઃ

હ્રી-ભયાભ્યાં, યથા-
હૃદયે ત્વદીય-રાગં, માધવ દધતી શમીવ સા દહનમ્ ।
અન્તર્જ્વલિતાપિ બહિઃ, સરસા સ્ફુરતિ ક્ષમા-ગુણતઃ

ભયેન, યથા-
ચન્દ્રાવલી મન્દિર-મણ્ડલાનિ
પતુય્ઃ પ્રસ્તાચ્ ચિરમ્ આચરન્તી ।
વંશી-નિનાદેન વિરૂડ-કમ્પા
નિનિન્દ ધૂર્તા ઘન-ગર્જિતાનિ

ગૌરવદાક્ષિણ્યાભ્યાં, યથા-
સ્વકર-ગ્રથિતામ્ અવેક્ષ્ય માલાં
વિલુઠન્તીં પ્રતિપક્ષ-કેશ-પક્ષે ।
મલિનાપ્ય્ અઘમર્દનાદરોર્મિ-
સ્થગિતા ચન્દ્રમુખી બભૂવ તૂષ્ણીમ્

અથ સ્મૃતિઃ । સા સદૃશેક્ષયા, યથા હંસદૂતે (23)-
તમાલસ્યાલોકાદ્ ગિરિ-પરિસરે સન્તિ ચપલાઃ
પુલિન્દ્યો ગોવિન્દ-સ્મરણ-રભસોત્તપ્ત-વપુષઃ ।
શનૈસ્ તાસાં તાપં ક્ષણમ્ અપનયન્ યાસ્યતિ ભવાન્
અવશ્યં કાલિન્દી-સલિલ-શિશિરૈઃ પક્ષ-પવનૈઃ

દ્યૂતાભ્યાસેન, યથા-
તે પીયૂષિકિરાં ગિરાં પરિમલાઃ સા પિઞ્છ-ચૂડોજ્જ્વલા
તાસ્ તાપિઞ્છ-મનોહરાસ્ તનુરુચસ્ તે કેલયઃ પેશલાઃ ।
તદ્-વક્ત્રં શરદ્-ઇન્દુ-નિન્દિ નયને તે પુણ્ડરીક-શ્રિણી
તસ્યેતિ ક્ષણમ્ અપ્ય્ અવિસ્મરદ્ ઇદં ચેતો મમાઘૂર્ણતે

અથ વિતર્કઃ, સ વિમર્શાદ્ યથા વિદગ્ધ-માધવે (6.29)-
વિઘૂર્ણન્તઃ પૌષ્પં ન મધુ લિહતેઽમી મધુલિહઃ
શુકોઽયં નાદત્તે કલિત-જડિમા દાડિમ-ફલમ્ ।
વિવર્ણા પર્ણાગ્રં ચરતિ હરિણીયં ન હરિતં
પથાનેન સ્વામી તદ્-ઇભ-વર-ગામી ધ્રુવમ્ અગાત્

સંશયાદ્, યથા લલિત-માધવે (3.40)-
વિદૂરે કંસારિર્ મુકુટિત-શિખણ્ડાવલિર્ અસૌ
પુરે ગૌરાઙ્ગીભિઃ કલિત-પરિરમ્ભો વિલસતિ ।
ન કાન્તોઽયં શઙ્કે સુરપતિધનુર્ ધામ-મધુરસ્
તડિલ્-લેખાહારી ગિરિમ્ અવલલમ્બે જલધરઃ

યથા પદ્યાવલ્યાં (238)-
આહારે વિરતિઃ સમસ્ત-વિષય-ગ્રામે નિવૃત્તિઃ પરા
નાસાગ્રે નયનં યદ્ એતદ્ અપરં યચ્ ચૈકતાનં મનઃ ।
મૌનં ચેદમ્ ઇદં ચ શૂન્યમ્ અખિલં યદ્ વિશ્વમ્ આભાતિ તે
તદ્ બ્રૂયાઃ સખિ યોગિની કિમ્ અસિ ભોઃ કિં વિયોગિન્ય્ અપિ

યથા વા વિદગ્ધ-માધવે (3.4)-
અક્ષ્ણોર્ દ્વન્દ્વં પ્રસરતિ દરોદ્ઘૂર્ણ-તારં મુરારેઃ
શ્વાસાઃ ક્ પ્તાં કિલ વિચકિલૈર્ માલિકાં મ્લાપયન્તિ ।
કેયં ધન્યા વસતિ રમણી ગોકુલે ક્ષિપ્રમ્ એતાં
નીતસ્ તીવ્રામયમ્ અપિ યયા કામ્ અપિ ધ્યાન-નિષ્ઠામ્

અનિષ્ટાપ્ત્યા-
બાલ્યસ્યોચ્છિદુરતયા યથા યથાઙ્ગે
રાધાયા મધુરિમ-કૌમુદી દિદીપે ।
પદ્માયા મુખ-કમલં વિશીર્ણમન્તઃ
સન્તામ્યદ્ ભ્રમરમ્ ઇદં તથા તથાસીત્

યથા વા-
મા ચન્દ્રાવલિ મલિના ભવ રાધાયાઃ સમીક્ષ્ય સૌભાગ્યમ્ ।
જ્યોતિર્-વિદોઽપિ વિદ્યુઃ કૃષ્ણે કિલ બલવતી તારા

અથ મતિઃ, યથા પદ્યાવલ્યામ્ (337)-
આશ્લિષ્ય વા પાદ-રતાં પિનષ્ટુ મામ્
અદર્શનાન્ મર્મ-હતાં કરોતુ વા ।
યથા તથા વા વિદધાતુ લમ્પટો
મત્-પ્રાણ-નાથસ્ તુ સ એવ નાપરઃ

યથા વા-
ભવામ્બુજ-ભવાદયસ્ તવ પદામ્બુજોપાસના-
મુશન્તિ સુર-વન્દિતાઃ કિમ્ ઉત મન્દ-પુણ્યા નૃપાઃ ।
અતસ્ તવ જગત્પતે મધુરિમામ્બુધેર્ મદ્-વિધો
ન દાસ્યમ્ ઇહ વષ્ટિ કઃ પુરુષ-રત્ન કન્યા-જનઃ

અથ ધૃતિઃ । સા દુઃખાહાવેન, યથા શ્રી-દશમે (10.32.13)-
તદ્-દર્શનાહ્લાદ-વિધૂત-હૃદ્-રુજો
મનોરથાન્તં શ્રુતયો યથા યયુઃ ।
સ્વૈર્ ઉત્તરીયૈઃ કુચકુઙ્કુમાઙ્કિતૈર્
અચીક્લ્પન્ન્ આસનમ્ આત્મબન્ધવે

ઉત્તમાપ્ત્યા, યથા-
નવ્યા યૌવન-મઞ્જરી સ્થિરતરા રૂપં ચ વિસ્માપનં
સર્વાભીર-મૃગી-દૃશામ્ ઇહ ગુણ-શ્રેણી ચ લોકોત્તરા ।
સ્વાધીન પુરુષોત્તમશ્ ચ નિતરાં ત્યક્તાન્યકાન્તા-સ્પૃહો
રાધાયાઃ કિમ્ અપેક્ષણીયમ્ અપરં પદ્મે ક્ષિતૌ વર્તતે

અથ હર્ષઃ । સોઽભીષ્ટેક્ષણેન, યથા શ્રી-દશમે (10.32.3)-
તં વિલોક્યાગતં પ્રેષ્ઠં પ્રીત્ય્-ઉત્ફુલ્લ-દૃશો æબલાઃ ।
ઉત્તસ્થુર્ યુગ્ થે કારિકાસ્ ઓf રસાર્ણવ-સુધાકર

યથા વા લલિત-માધવે (1.53)-
સ એષ કિમ્ ઉ ગોપિકા-કુમુદિની-સુધા-દીધિતિઃ
સ એષ કિમ્ ઉ ગોકુલ-સ્ફુરિત-યૌવરાજ્યોત્સવઃ ।
સ એષ કિમ્ ઉ મન્-મનઃ-પિક-વિનોદ-પુષ્પાકરઃ
કૃશોદરિ દૃશોર્ દ્વઈમ્ અમૃત-વીચિભિઃ સિઞ્ચતિ

અભીષ્ટ-લાભેન, યથા તત્રૈવ (8.11)-
આલોકે કમલેષણસ્ય સજલાસારે દૃશૌ ન ક્ષમે
નાશ્લેષે કિલ શક્તિભાગ્ અતિપૃથુ-સ્તમ્ભા ભુજા-વલ્લરી ।
વાણી ગદ્ગદ-કુણ્ઠિતોત્તર-વિધૌ નાલં ચિરોપસ્થિતે
વૃત્તિઃ કાપિ બભૂવ સઙ્ગમનયે વિઘ્નઃ કુરઙ્ગી-દૃશઃ

અથ ઔત્સુક્યમ્ । તદ્-ઇષ્ટેક્ષા-સ્પૃહયા, યથા હંસદૂતે (36)-
અસવ્યં બિભ્રાણા પદમ્ અધૂત-લાક્ષા-રસમ્ અસૌ
પ્રયાતાહં મુગ્ધે વિરમ મમ વેશૈઃ કિમ્ અધુના ।
અમન્દાદ્ આશઙ્કે સખિ પુર-પુરન્ધ્રિ-કલ-કલાદ્
અલિન્દાગ્રે વૃન્દાવન-કુસુમ-ધન્વા વિજયતે

ઇષ્ટાપ્તિ-સ્પૃહયા, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (6.11)-
અઙ્ગેષ્વ્ આભરણં કરોતિ બહુશઃ પત્રેઽપિ સઞ્ચારિણી
પ્રાપ્તં ત્વાં પરિશઙ્કતે વિતનુતે શય્યાં ચિરં ધ્યાયતિ ।
ઇત્ય્ આકલ્પ-વિકલ્પ-તલ્પ-રચના-સઙ્કલ્પ-લીલા-શત-
વ્યાસક્તાપિ વિના ત્વયા વર-તનુર્ નૈષા નિશાં નેષ્યતિ

અથ ઔગ્ર્યમ્ ।
ઔગ્ર્યં ન સાક્ષાદ્ અઙ્ગં સ્યાત્ તેન વૃદ્ધાદિષૂચ્યતે

યથા વિદગ્ધ-માધવે (4.50)-
નવીનાગ્રે નપ્ત્રી ચટુલ ન હિ ધર્માત્ તવ ભયં
ન મે દૃષ્ટિર્ મધ્યે-દિનમ્ અપિ જરત્યાઃ પટુર્ ઇયમ્ ।
અલિન્દાત્ ત્વં નન્દાત્મજ ન યદિ રે યાસિ તરસા
તતોઽહં નિર્દોષા પથિ કિયતિ હંહો મધુપુરી

અથ અમર્ષઃ । સોઽધિક્ષેપાદ્, યથા શ્રી-દશમે (10.60.44)-
તસ્યાઃ સ્યુર્ અચ્યુત નૃપા ભવતોપદિષ્ટાઃ
સ્ત્રીણાં ગૃહેષુ ખર-ગો-શ્વ-વિડાલ-ભૃત્યાઃ ।
યત્-કર્ણ-મૂલમ્ અરિ-કર્ષણ નોપયાયાદ્
યુષ્મત્-કથા મૃડ-વિરિઞ્ચ-સભાસુ ગીતા

અપમાનાદ્, યથા વિદગ્ધ-માધવે (4.39)-
બાલે વલ્લવ-યૌવત-સ્તન-તટી-દત્તાર્ધ-નેત્રાદિતઃ
કામં શ્યામ-શિલા-વિલાસિ-હૃદયાચ્ ચેતઃ પરાવર્તય ।
વિદ્મઃ કિં ન હિ યદ્ વિકૃષ્ય કુલજાઃ કેલિભિર્ એષ સ્ત્રિયો
ધૂર્તઃ સઙ્કુલયન્ કલઙ્ક-તતિભિર્ નિઃશઙ્કમ્ ઉન્મુઞ્ચતિ

અથ અસૂયા । સા સૌભાગ્યેન, યાથા શ્રી-દશમે (10.30.32)-
ઇમાન્ય્ અધિકમગ્નાનિ પદાનિ વહતો વધૂમ્ ।
ગોપ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય ભારાક્રાન્તસ્ય કામિનઃ

યાથા વા તત્રૈવ (10.21.9)-
ગોપ્યઃ કિમ્ આચરદ્ અયં કુશલં સ્મ વેણુર્
દામોદરાધર-સુધામ્ અપિ ગોપિકાનામ્ ।
ભુઙ્ક્તે સ્વયં યદ્ અવશિષ્ટ-રસં હ્રદિન્યો
હૃષ્યત્-ત્વચો æશ્રુ મુમુચુસ્ તરવો યથાર્યાઃ

યથા વા,
કૃષ્ણાધર-મધુ-મુગ્ધે પિબસિ સદેતિ ત્વમ્ ઉન્મદા મા ભૂઃ ।
મુરલી-ભુક્ત-વિમુક્તે રજ્યતિ ભવતીવ કા તત્ર

ગુણેન, યથા-
ત્વત્તોઽપિ મુગ્ધે મધુરં સખી મે
વન્ય-સ્રજઃ સ્રષ્ટુમ્ અસૌ પ્રવીણા ।
નાસ્યાઃ કરૌ સિઞ્ચતિ ચેદ્ ઉદીર્ણા
નિરુધ્ય દૃષ્ટિં પ્રણયાશ્રુ-ધારા

અથ ચાપલ્યમ્ । તદ્ રાગેણ, યથા-
ફુલ્લાસુ ગોકુલ-તડાગ-ભવાસુ કેલિં
નિઃશઙ્કમ્ આચર ચિરં વર-પદ્મિનીષુ ।
મૃદ્વીમ્ અલબ્ધ-કુસુમાં નલિનીં ત્વમ્ એનાં
મા કૃષ્ણ-કુઞ્જર કરેણ પરિસ્પૃશાદ્ય

યથા વા, શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (1.49)
રાસોલ્લાસ-ભરેણ વિભ્રમ-ભૃતામ્ આભીર-વામ-ભ્રુવામ્
અભ્યર્ણં પરિરભ્ય નિર્ભરમ્ ઉરઃ પ્રેમાન્ધયા રાધયા ।
સાધુ ત્વદ્-વદનં સુધા-મયમ્ ઇતિ વ્યાહૃત્ય ગીત-સ્તુતિ-
વ્યાજાદ્ ઉદ્ભટ-ચુમ્બિતઃ સ્મૃત-મનોહારિ હરિઃ પાતુ વઃ

દ્વેષેણ, યથા-
યાતુ વક્ષસિ હરેર્ ગુણ-સઙ્ગ-
પ્રોજ્ઝિતા લયમ્ ઇયં વન-માલા ।
યા કદાપ્ય્ અખિલ-સૌખ્ય-પદં નઃ
કણ્ઠમ્ અસ્ય કુટિલા ન જહાતિ

અથ નિદ્રા । સા ક્લમેન, યથા-
શ્વાસ-સ્પન્દન-બન્ધુરોદર-તલં પુષ્પાવલી-સ્રસ્તર-
ન્યઞ્ચન્-મૌક્તિક-હાર-યષ્ટિ કલયન્ નીવીં મનાગ્ આકુલામ્ ।
ક્લાન્તઃ કેલિ-ભરાદ્ ઉરોજ-કલસીમ્ આભીર-વામ-ભ્રુવઃ
કલ્યાણીમ્ ઉપધાય સાન્દ્ર-પુલકામ્ અદ્રૌ નિદદ્રૌ હરિઃ

યથા વા હંસદૂતે (115)-
અલિન્દે કાલિન્દી-કમલ-સુરભૌ કુઞ્જ-વસતેર્
વસન્તીં વાસન્તી નવ-પરિમલોદ્ગારિ-ચિકુરામ્ ।
ત્વદ્-ઉત્સઙ્ગે નિદ્રા-સુખ-મુકુલિતાક્ષીં પુનર્ ઇમાં
કદાહં સેવિષ્યે કિશલય-કલાપ-વ્યજનિની

અથ સુપ્તિર્, યથા-
પુરઃ પન્થાનં મે ત્યજ યદ્ અમુના યામિ યમુના-
મિતિ વ્યાક્ષાણા ચુચુક-વિચરત્-કૌસ્તુભ-રુચિઃ ।
હરેઃ સવ્યં રાધા ભુજમ્ ઉપદધત્ય્ અમ્બુજ-મુખી
દરી-ક્રોડે ક્લાન્તા નિવિડમ્ ઇહ નિદ્રા-ભરમ્ અગાત્

યથા વા-
આભીરેન્દ્ર-સુતસ્ય ગણ્ડ-મુકુરે સ્વાપ્નીભિર્ ઉલ્લાસિતં
લીલાભિઃ પુલકં વિલોક્ય ચકિતા નિશ્ચિન્વતી જાગરમ્ ।
સા વેણોર્ હરણોત્સવે ધૃત-નવોત્કણ્ઠાપિ તલ્પાઞ્ચલે
વિસ્રસ્તં કરતોઽપિ માધ્યવસસૌ તં હર્તુમ્ એણેક્ષણા

પ્રબોધઃ, યથા-
નિદ્રા-પ્રમોદ-હરમ્ અપ્ય્ ઉરુ-કણ્ઠ-નાદં
કણ્ઠી-રવસ્ય શિતિકણ્ઠ-પતત્ર-મૌલિઃ ।
તુષ્ટાવ સત્વર-વિબુદ્ધ-પરિપ્લવાક્ષ
રાધા-પયોધર-ગિરિન્દ્ર-નિપીડિતાઙ્ગમ્

સખ્યાં સ્વ-સ્નેહો, યથા-
શૈલ-મૂર્ધ્નિ હરિણા વિહરન્તી
રોમ-કુડ્મલ-કર્મબિત-મૂર્તિઃ ।
રાધિકા સલલિતં લલિતાયાઃ
પશ્ય માર્ષ્ટિ લુલિતાલકમ્ આસ્યમ્

અથ ઉત્પત્ત્યાદિ-દશા-ચતુષ્ટયમ્, તત્ર ઉત્પત્તિર્, યથા-
મૃદુર્ ઇયમ્ ઇતિ વાદીર્ મા ત્વમ્ અસ્યા કુડુઙ્ગે
શશિમુખિ તવ સખ્યાઃ પૌરુષં દૃષ્ટમ્ અસ્તિ ।
ઇતિ ભવદ્-ઉપકણ્ઠે મદ્-ગિરા ભુગ્ન-દૃષ્ટેઃ
સ્થપુટિત-વદનાયા રાધિકાયાઃ સ્મરામિ

અત્રાસૂયોત્પત્તિઃ ।
અથ સન્ધિઃ । તત્ર સરૂપયોર્, યથા-
ચિરાભીષ્ટે પ્રેક્ષે દનુજદમને વિદ્નતિ દૃશોઃ
પદં પત્યૌ ચાર્ધ-સ્ફુટ-વચસિ રક્ત-ત્વિષિ રુષા ।
ઇયં નિસ્પન્દાઙ્ગી નિમિષ-કલનોન્મુક્ત-નયના
બભૂવાવષ્ટમ્ભ-પ્રતિકૃતિર્ ઇવાબ્મ્હોજ-વદના

અત્રેષ્ટાનિષ્ટેક્ષણ-કૃતયોર્ જાડ્યયોઃ સન્ધિઃ ।
અથ ભિન્નયોઃ । તત્ર એકહેતુજયોર્, યથા લલિત-માધવે (9.39)-
શિખરિ-ભર-વિતર્કતઃ પ્રતપ્તં
સમહમ્ અહર્નિશમ્ ઈક્ષયા પ્રિયસ્ય ।
હૃદયમ્ ઇહ સમસ્ત-વલ્લવીનાં
યુગપદ્ અપૂર્વ-વિધં દ્વિધા બભૂવ

અત્ર વિષાદ-હર્ષયોઃ ।
ભિન્ન-હેતુજયોર્, યથા-
સ્થવયતિ નવ-રાગં માધવે રાધિકાયાં
ગિરમ્ અથ લલિતાયાઃ સાવહેલાં પ્રતીત્ય ।
ચલતર-ચરણાગ્રેણાલિખન્તી ધરિત્રીં
વિધૃત-વદન-પદ્મા તત્ર સિષ્વેદ પદ્મા

અત્ર ચિન્તામર્ષયોઃ ।
અથ શાવલ્યમ્, યથા વિદગ્ધ-માધવે (5.7)-
ધન્યાસ્ તા હરિણી-દૃશઃ સ રમતે યાભિર્ નવીનો યુવા
સ્વૈરં ચાપલમ્ આકલય્ય લલ્તા માં હન્ત નિન્દિષ્યતિ ।
ગોવિન્દં પરિરબ્ધુમ્ ઇન્દુ-વદનં હા ચિત્તમ્ ઉત્કણ્ઠતે
ધિગ્ વામં વિધિમ્ અસ્તુ યેન ગરલં માનાભિધં નિર્મમે

અત્ર ચાપલ-શઙ્કૌત્સુક્યામર્ષાણાં શાવલ્યમ્ ।
અથ શાન્તિઃ, યથા-
આલી-યુક્તિ-કુઠારિકા-પટિમાભિર્ યો ન પ્રપેદે છિદાં
દૂતી-જલ્પિત-નિર્ઝરેણ ચ ચિરં યઃ ક્વાપિ નોચ્ચાલિતઃ ।
વંશ્-નાદ-મરુલ્-લવેન કમલાચેતસ્ તટી-વેષ્ટનો
માનાખ્યઃ પ્રબલોન્નતિસ્ તરુર્ અયં ન ક્ષિપ્રમ્ ઉન્મૂલ્યતે