Ujjvalanīlamaṇi · Chapter 10
iti śrī-śrī-ujjvala-nīlamaṇau
hari-vallabhā -prakaraṇam
||9||
(10)
atha uddīpana-vibhāva-prakaraṇam
atha vibhāveṣūddīpanāḥ-
uddīpana-vibhāvā hares tadīya-priyāṇāṃ ca |
kathitā guṇa-nāma-carita-maṇḍana-sambandhinas taṭasthāś ca
tatra guṇāḥ-
guṇās tridhā mānasā syur vācikāḥ kāyikās tathā
tatra mānasāḥ-
guṇāḥ kṛtajñatā-kṣānti-karuṇādyās tu mānasāḥ
yathā-
vaśam alpikayāpi sevayāmum
vihite'py āgasi duḥsahe smitāsyam |
para-duḥkha-lave'pi kātaraṃ me
harim udvīkṣya manas tanoti tṛṣṇām
atha vācikāḥ-
vācikās tu guṇāḥ proktāḥ karṇānandakatādayaḥ
yathā-
karṇāpahāri-varṇām
aśruta-cara-mādhurībhir abhyastām |
āli rasālāṃ mādhava-
vācaṃ nācamya tṛpyāmi
atha kāyikāḥ-
te vayo rūpa-lāvaṇye saundaryam abhirūpatā |
mādhuryaṃ mārdavādyāś ca kāyikāḥ kathitā guṇāḥ
tatra vayaḥ-
vayaś caturvidhaṃ tv atra kathitaṃ madhure rase |
vayaḥ-sandhis tathā navyaṃ vyaktaṃ pūrṇam iti kramāt
vayo-mukhā guṇāḥ pūrva-muktāḥ keśava-saṃśrayāḥ |
tena te'tra pravakṣyante prāyaśas tat-priyānugāḥ
tatra vayaḥ-sandhiḥ-
bālya-yauvanayoḥ sandhir vayaḥ-sandhir itīryate
sa kṛṣṇasya, yathā-
yāntī śyāmalatāṃ vimucya kapiśa-cchāyāṃ smara-kṣmāpate-
radyājñālipi-varṇa-paṅkti-padavīm āpnoti romāvalī |
vāñchaty ucchalitaṃ manāg abhinavāṃ tāruṇya-nīra-cchaṭāṃ
labdhvā kiñcid adhīram akṣi-śaphara-dvandvaṃ ca kaṃsadviṣaḥ
tan-mādhuryam-
daśārdha-śara-lubdhakaṃ calam avekṣya lakṣyecchayā
viśantam iha sāmprataṃ bhavad-rūpāṅga-śṛṅgopari |
sadāśru-nikarokṣitā vraja-mahendra vṛndāvane
kuraṅga-nayanāvalī dara-pariplavatvaṃ gatā
tat-priyāṇāṃ, yathā-
vādyaṃ kiṅkiṇim āharaty upacayaṃ jñātvā nitambo guṇī
svasya dhvaṃsam avetya vaṣṭi balibhir yogaṃ hrasan-madhyamam |
vakṣaḥ sādhu-phala-dvayaṃ vicinute rājopahāra-kṣamaṃ
rādhāyās tanu-rājyam añcati nave kṣauṇī-patau yauvane
tan-mādhuryam-
āśāste patituṃ kaṭākṣa-madhupo mandaṃ dṛg-indīvare
kiñcid vrīḍa-visāṅkuraṃ mṛgayate ceto-marālārbhakaḥ |
narmālāpa-madhu-cchaṭādya vadanāmbhoje tavodīyate
śaṅke sundari mādhavotsava-karīṃ kāñcid daśām añcasi
atha navyam-
darodbhinna-stanaṃ kiñcic-calākṣaṃ manthara-smitam |
manāg abhisphurad-bhāvaṃ navyaṃ yauvanam ucyate
yathā-
uraḥ stokocchūnaṃ vacanam udayad-vakrima-lavaṃ
davodghūrṇā dṛṣṭir jaghana-taṭam īṣad ghanataram |
manāg vyaktā romāvalir apacitaṃ kiñcid udaraṃ
hareḥ sevaucityaṃ tava suvadane vindati vayaḥ
tan-mādhuryam-
vāraṃ vāraṃ vicarasi harer adya viśrāma-vedyā-
mudbhrāntāsi sphurati pavane tad vapur gandha-bhāji |
bāle netre vikirasi muhur naicikīnāṃ padavyāṃ
bhāvāgnis te sphuṭam iha mano-dhāmni dhūmāyito'sti
atha vyaktam-
vakṣaḥ pravyakta-vakṣojaṃ madhyaṃ ca suvali-trayam |
ujjvalāni tathāṅgāni vyakte sphurati yauvane
yathā-
rathāṅga-mithunaṃ navaṃ prakaṭayaty uroja-dyuti-
rvyanakti yugalaṃ dṛśoḥ śaphara-vṛttim indrāvali |
bibharti ca bali-trayaṃ tava taraṅga-bhaṅgodgamaṃ
tvam atra sarasīkṛtā taruṇima-śriyā rājasi
tan-mādhuryam-
bhrājante varadanti-mauktika-gaṇā yasyollikhadbhir nakhaiḥ
kṣiptāḥ puṣkara-mālayāvṛta-rucaḥ kuñjeṣu kuñjeśv amī |
śauṭīryābdhir uroja-pañjara-taṭe saṃveśayantyā kathaṃ
sa śrīmān hariṇekṣaṇe harir abhūn netreṇa baddhas tvayā
atha pūrṇam-
nitambo vipulo madhyaṃ kṛśam aṅgaṃ vara-dyuti |
pīnau kucāv uru-yugmaṃ rambhābhaṃ pūrṇa-yauvane
yathā-
dṛśor dvandvaṃ vakrāṃ harati śapharollāsa-laharī-
makhaṇḍaṃ tuṇḍa-śrīr vidhu-madhurimāṇaṃ damayati |
kucau kumbha-bhrāntiṃ muhur avikalāṃ kandalayata-
stavāpūrvaṃ līlāvati vayasi pūrṇe vapur abhūt
tan-mādhuryam-
na vitrastā kā te pratiyuvatir āsīn mukha-rucā
dadhāra staimityaṃ praṇaya-ghana-vṛṣṭyā tava na kā |
vraje śiṣyā kābhūn na hi tava kalāyām iti hare-
rnikuñja-svārāje tvam asi rasike paṭṭa-mahiṣī
tāruṇyasya navatve'pi kāsāñcid vraja-subhruvām |
śobhā-pūrti-viśeṣeṇa pūrṇateva prakāśate
atha rūpam-
aṅgāny abhūṣitāny eva kenacid bhūṣaṇādinā |
yena bhūṣitavad bhāti tad rūpam iti kathyate
yathā dāna-keli-kaumudyāṃ (22)-
trapate vilokya padmā
lalite rādhāṃ vināpy alaṅkāraṃ |
tad alaṃ maṇimaya-maṇḍana-
maṇḍala-racanā-prayāsena
yathā vā vidagdha-mādhave (7.48)-
nītaṃ te punar uktatāṃ bhramarakaiḥ kastūrikā-patrakaṃ
netrābhyāṃ viphalīkṛtaṃ kuvalaya-dvandvaṃ ca karṇāpitam |
hāraś ca smita-kānti-bhaṅgibhir alaṃ piṣṭānupeṣīkṛtaḥ
kiṃ rādhe tava maṇḍanena nitarām aṅgair asi dyotitā
atha lāvaṇyam-
muktāphaleṣu chāyāyās taralatvam ivāntarā |
pratibhāti yad aṅgeṣu lāvaṇyaṃ tad ihocyate
yathā-
jagad-amala-rucir vicitya rādhe
vyadhita vidhis tava nūnam aṅgakāni |
maṇimaya-mukuraṃ kuraṅga-netre
kiraṇa-gaṇena viḍambayanti yāni
yathā vā-
śṛṇu sakhi tava karṇe varṇayāmy atra nīcai-
rviracaya mukha-candraṃ mā vṛthārād vivarṇam |
iyam urasi murārer asti nānyā mṛgākṣī
marakata-mukurābhe biimbitāsi tvam eva
atha saundaryam-
aṅga-pratyāngakānāṃ yaḥ sanniveśo yathocitam |
susliṣṭa-sandhi-bandhaḥ syāt tat saundaryam itīryate
yathā-
akhaṇḍendos tulyaṃ mukham uru-kuca-dyotitam uro
bhujau srastāv aṃse kara-parimitaṃ madhyam abhitaḥ |
parisphārā śroṇī krama-laghima-bhāg ūru-yugalaṃ
tavāpūrvaṃ rādhe kim api kamanīyaṃ vapur abhūt
atha abhirūpatā-
yadātmīya-guṇotkarṣair vastv anyan nikaṭa-sthitam |
sārūpyaṃ nayati prājñair ābhirūpyaṃ tad ucyate
yathā-
magnā śubhre daśana-kiraṇe sphāṭikīva sphurantī
lagnā śoṇe kara-sarasije padmāragīva gauri |
gaṇḍopānte kuvalaya-rucā vaindra-nīlīva jātā
sūte ratna-traya-dhiyam asau paśya kṛṣṇasya vaṃśī
yathā vā--
vakṣoje tava campaka-cchavim avaṣṭambhoru-kumbhopame
rādhe kokanada-śriyaḥ karatale sindūrataḥ sundare |
drāg indindira-bandhureṣu cikureṣv indīvaraābhāṃ vahan
nakaḥ kairava-korako vitanute puṣpa-trayī-vibhramam
atha mādhuryam-
rūpaṃ kim apy anirvācyaṃ tanor mādhuryam ucyate
yathā-
kim api hṛdayam abhra-śyāmalaṃ dhāma rundhe
dṛśam ahaha viluṇṭhaty āṅgikī kāpi mudrā |
caṭulayati kula-strī-dharma-caryāṃ bakāreḥ
sumukhi nava-vivartaḥ ko'py asau mādhurīṇām
atha mardavam--
mārdavaṃ komalasyāpi saṃsparśāsahatocyate |
uttamaṃ madhyamaṃ proktaṃ kaniṣṭhaṃ ceti tat tridhā
tatra uttamam-
abhinava-nava-mālikām ayaṃ sā
śayana-varaṃ niśi rādhikādhiśiśye |
na kusuma-paṭalaṃ darāpi jaglau
tad-anubhavāt tanur eva sa-vraṇāsīt
madhyamaṃ, yathā-
citraṃ dhaniṣṭhe tanu-vāsaso'pi
cīnasya pīna-stani saṅgamena |
lipteva te lohita-candanena
mūrtir bindunā sakhi lohitāsīt
kaniṣṭhaṃ, yathā rasa-sudhākare (1.186f)-
āmodam āmodanam ādadhānaṃ
nilīna-nīlālaka-cañcarīkam |
kṣaṇena padmā-mukha-padmam āsīt
tviṣā raveḥ komalayāpi tāmram
atha nāma, yathā-
taṭa-bhuvi ravi-putryāḥ paśya gaurāṅgi raṅgī
sphurati sakhi kuraṅgī-maṇḍale kṛṣṇasāraḥ |
iti bhavad-abhidhānaṃ śṛṇvatī sā mad-uktau
sutanur atanu-ghūrṇā-pūra-pūrṇā babhūva
atha caritam-
anubhāvāś ca līlā cety ucyate caritaṃ dvidhā |
agre'nubhāvā vaktavyā līleyaṃ kathyate'dhunā
līlā syāc cāru-vikrīḍā tāṇḍavaṃ veṇu-vādanam |
godohaḥ parvatoddhāro gohūtir gamanādikā
atha cāru-vikrīḍā-
rāsa-kandūka-khelādyā cāru-krīḍātra kīrtitā
tatra rāsaḥ-
taṃ vilāsavati rāsa-maṇḍale
puṇḍarīka-nayanaṃ surāṅganāḥ |
prekṣya sambhṛta-vihāra-vibhramaṃ
babhramur madana-sambhramormibhiḥ
kandūka-krīḍā-
aruṇa-ruci-mudasya kṣepiṇīṃ kuñcitāgrāṃ
sarabhasam abhidhāvan vibhramad-dīrgha-veṇiḥ |
viracayati mukundaḥ kandukāndola-nṛtya-
dvipula-nayana-bhaṅgī-vibhramaḥ kautukaṃ naḥ
tāṇḍavam-
pracala-pracalāka-kuṇḍalo'yaṃ
sva-suhṛn-maṇḍala-carcarī-parītaḥ |
harir adya naṭan pataṅga-putrī-
taṭa-raṅge mama raṅgam ātanoti
veṇu-vādanaṃ, yathā lalita-mādhave (4.27)-
jaṅghādhas-taṭa-saṅgi-dakṣiṇa-padaṃ kiñcid vibhugna-trikam-
sāci-stambhita-kandharaṃ sakhi tiraḥ-sañcāri-netrāñcalam |
vaṃśīṃ kuṭmalite dadhānam adhare lolāṅgulī-saṅgatāṃ
riṅgad-bhrū-bhramaraṃ varāṅgi paramānandaṃ puraḥ svīkuru
go-doho, yathā padyāvalyāṃ (262)-
aṅguṣṭhāgrima-yantritāṅgulir asau pādārtha-nīruddha-bhū-
rārdrīkṛtya payodharāñcalam alaṃ sadyaḥ payo-bindubhiḥ |
nyag-jānu-dvaya-madhya-yantrita-gahṭī-vaktrāntarāla-skhala-
ddhārādhvāna-manoharaṃ sakhi payo gāṃ dogdhi dāmodaraḥ
parvatoddhāraḥ-
udyamya kandukita-manda-rasodarādriṃ
savyaṃ karaṃ kaṭim anu sthagayann asavyam |
smerānanaś cala-dṛg-añcala-cañcarīka-
ścittāmbujaṃ mama hariś caṭulīcakāra
gohūtiḥ-
piśaṅgi maṇika-stani praṇata-śṛṅgi piṅgekṣaṇe
mṛdaṅga-mukhi dhūmale śabali haṃsi vaṃśī-priye |
iti sva-surabhī-kulaṃ muhur udīrṇa-hīhī-dhvani-
rvidūra-gatam āhvayan harati hanta cittaṃ hariḥ
gamanam-
anupama-madamandāndoli-dor-argala-śrīḥ
sura-gaja-guru-garva-stambhi-gambhīra-keliḥ |
sahacari dara-cañcac-cāru-cūḍā-rucir māṃ
madayati gati-mudrā-mādhurī mādhavasya
atha maṇḍanam-
caturdhā maṇḍanaṃ vāso-bhūṣā-mālyānulepanaiḥ
atha vastraṃ, yathā-
ambaraṃ racita-dhairya-saṃvaraṃ
ramyam ambara-maṇi-prabhojjvalam |
subhru kiṃ na hi kaṭīra-maṇḍale
puṇḍarīka-nayanasya paśyasi
yathā vā-
amala-kamala-rāga-rāgam etat tava
jayati sphuṭam adbhutaṃ dukūlam |
mama hṛdi nija-rāgam atra rādhe
dadhad api yad dviguṇaṃ babhūva raktam
bhūṣā, yathā-
praharatu hariṇā kadamba-puṣpaṃ
priya-sakhi śekharitaṃ yad aṅgajāstram |
bata katham amunāvataṃsito'sau
mama hṛdi bidhyati nīlakaṇṭha-pakṣaḥ
yathā vā-
hāreṇa tāra-dyutinā kapolaḥ
preṅkholinā kuṇḍalayor yugena |
uttuṅga-bhāsā kanakāṅgadena
māṃ lāliteyaṃ lalitā dhinoti
mālyānulepane, yathā rasa-sudhākare (1.86)-
āloklair anumīyate madhukaraiḥ keśeṣu mālya-grahaḥ
kāntiḥ kāpi kapolayoḥ prathayate tāmbūlam antargatam |
aṅgānām anubhūyate parimalair ālepana-prakriyā
veṣaḥ ko'pi vidagdha eṣa sudṛśaḥ sūte sukhaṃ cakṣuṣoḥ
yathā vā-
anaṅga-rāgāya babhūva sadya-
stavāṅga-rāgo'pi kim aṅganāsu |
uddāma-bhāvāya tathā kim āsīd
dāmāpi dāmodara tāvakīnam
atha sambandhinaḥ-
lagnāḥ sannihitāś ceti dvidhā sambandhino matāḥ
tatra lagnāḥ-
vaṃśī-śṛṅgī-ravau gītaṃ saurabhyaṃ bhūṣaṇa-kvaṇaḥ |
padāṅkādyā vipañcyādi-nikvāṇāḥ śilpa-kauśalam |
ity ādayo'tra kathitā lagnāḥ sambandhino budhaiḥ
tatra vaṃśī-ravo, dānakeli-kaumudyāṃ (32)-
veṇor eṣa kala-svanas taru-latā-vyājṛmbhaṇe dohadaṃ
sandhyā-garja-bharaḥ pika-dvija-kuhu-svādhyāya-pārāyaṇe |
ābhīrendu-mukhī-smarānala-śikhotseke salīlānilo
rādhā-dhairya-dharādharendra-damane dambhohlir unmīlati
yathā vā rasa-sudhākare (1.100) [padyāvalyāṃ (246)]-
mādhavo madhura-mādhavī-latā-
maṇḍape paṭu-raṭan-madhuvrate |
saṃjagau śravaṇa-cāru gopikā-
māna-mīna-vaḍiśena veṇunā
kṛṣṇa-vaktrendu-niṣṭhyūtaṃ muralī-ninadāmṛtam |
uddīpanānāṃ sarveṣāṃ madhye pravaram īryate
śṛṅgī-ravaḥ-
kaṃsārāteḥ pibatu muralī tasya sad-vaṃśa-janmā
sā vaktrenduṃ sphuṭam akuṭilā pañcamodgāra-gurvī |
āsvādyāmuṃ tvam api viṣamā bhaṅgurāṅgāra-kālī
tuṅgaṃ śṛṅgi dhvanasi yad idaṃ tat tu duḥkhākaroti
atha gītam-
mānānalaṃ me śamayan samiddhaṃ
gānāmṛtaṃ varṣati kṛṣṇa-meghaḥ |
mā krudhya vātyāsi sakhi prasīda
dūre nayāmuṃ nija-vibhrameṇa
saurabham-
milati parimalormiḥ kasya roma-śriyāsau
mama tanu-latikāyāṃ kurvatī kuḍmalāni |
sakhi viditam ihāgre mādhavaḥ prādurāsīd
bhuvi surabhitayā yaḥ khyātim aṅgīkaroti
yathā vā-
madayati hṛdayaṃ kim apy akāṇḍe
mama yad idaṃ nava-saurabhaṃ varīyaḥ |
tad iha kusuma-saṃgrahāya rādhā
śikhari-taṭe śikhara-dvijā viveśa
bhūṣaṇa-kvaṇaḥ-
kalahaṃsa-nādam iha haṃsa-gāminī
niśamayya haṃsa-duhitus taṭāntare |
tava nūpura-dhvani-dhiyā pariplavā
kalasīṃ na veda śirasaś cyutām api
yathā vā lalita-mādhave (1.51)-
madhurima-laharībhiḥ stambhayaty ambare yā
smara-mada-sarasānāṃ sārasānāṃ rutāni |
iyam udayati rādhā-kiṅkinī-jhaṅkṛtir me
hṛdi pariṇamayantī vikriyāḍambarāṇi
padāṅkādyāḥ, yathā dāna-keli-kaumudyāṃ (13)-
pada-tatibhir alaṃ kṛtojjvaleyaṃ
dhvaja-kuliśāṅkuśa-paṅkajāṅkitābhiḥ |
nakhara-luṭhita-kuṭmalāvanālī
kim api dhinoti dhunoti cāntaraṃ me
vipañcī-nikvāṇo, yathā lalita-mādhave (1.36)-
smara-keli-nāṭya-nāndīṃ
śabda-brahma-śriyaṃ muhur duhatī |
vahati mudaṃ mama mahatī-
miha mahitā śyāmalā-mahatī
śilpa-kauśalaṃ, yathā-
vara-kusuma-niveśa-prakriyā-sauṣṭhavena
prakaṭita-hari-śilpā paṭṭa-sūtrojjvala-śrīḥ |
hṛdi vinihita-kampā nirmimīte srag eṣā
niśita-śara-parīta-smāra-tuṇīr aśaṅkām
atha sannihitāḥ-
nirmālyādyāḥ sannihitā barha-guñjādri-dhātavaḥ |
naicikīnāṃ samudayo laguḍī-veṇu-śṛṅgīkāḥ
tat-preṣṭha-dṛṣṭir godhūlir vṛndāraṇyaṃ tad-āśritāḥ |
govardhano ravisutā tathā rāsa-sthalādayaḥ
tatra nirmālyādyāḥ, yathā vidagdha-mādhavādau (2.42)-
aṅgottīrṇa-vilepanaṃ sakhi samākṛṣṭi-kriyāyāṃ maṇi-
rmantro hanta muhur vaśīkṛti-vidhau nāmāsya vaṃśī-pateḥ |
nirmālya-srag iyaṃ mahauṣadhir iha svāntasya sammohane
nāsāṃ kas tisṛṇāṃ gṛṇāti paramācintyāṃ prabhāvāvalīm
yathā vā lalita-mādhave (6.26)-
dukūle'smin kārtasvara-mahasi vistārita-dṛśo
vapuḥ kiṃ te phullair vahati tulanāṃ nīpa-kusumaiḥ |
truṭantībhiḥ kiṃ vā sphaṭika-maṇi-mālābhir upamāṃ
labhante'mī kṣāmodari nayanayos toya-pṛṣatāḥ
atha barha-guñje, yathā vidagdha-mādhave (2.16)-
agre vīkṣya śikhaṇḍa-khaṇḍam acirād utkampam ālambate
guñjānāṃ ca vilokanān muhur asau sāsraṃ parikrośati |
no jāne janayann apūrva-naṭana-krīḍā-camatkāritāṃ
bālāyāḥ kila citta-bhūmim aviśat ko æyaṃ navīna-grahaḥ
adri-dhātur, yathā-
ābhīra-vṛndādhipa-nandanasya
kaevarālaṅkaraṇojjvala-śrīḥ |
kṣiptendra-gopāṃśur apāṃśulo'yaṃ
tanoti rāgaṃ mama dhātu-rāgaḥ
naicikī-samudayo, yathā-
sandhyā-dyote vilasati gatāḥ prekṣya goṣṭha-prakoṣṭhe
hambārabhonmukharita-mukhī-naicikīs tvad-vihīnāḥ |
antaś-cintā-culukita-matir yādavendrādya mandā
kaṣṭaṃ candrāvalir iha kathaṃ prāṇa-bandhaṃ karotu
laguḍī, yathā-
viṣṭabhya yāṃ bhuvi puraḥ śikharārpitena
vinyasta-cāru-cibukena kara-dvayena |
dīvyan harir giri-taṭe mudam ādadhān naḥ
sā hanta yasṭir adhunā hṛdayaṃ pinaṣṭi
veṇur, yathā-
hṛdi nyastā vaṃśī tad-adhara-sudhā-bhāg iti mayā
durantaṃ viśleṣa-jvara-garalam asyāḥ śamayitum |
vitene sā tūrṇaṃ śata-guṇam idaṃ yādava-pate
virakto yatreśas tam iha na hi vā kaḥ praharati
śṛṅgikā, yathā-
valitaṃ vilocanāgre, śavalaṃ dhūribhir idaṃ balāvaraja |
balavat kuvalaya-nayanās tava gavalaṃ kavalayaty adya
tat-preṣṭha-dṛṣṭir, yathā-
sakhi mṛgamada-lekhayā viśākhā-
hṛdi makarīr api rādhikā likhantī |
subalam avakalayya ghūrṇitāgre
pulakavatī vana-mālinaṃ lilekha
yathā vā lalita-mādhave (6.43)-
nikhila-suhṛdām arthārambhe vilambita-cetasā
masṛṇita-śikho yaḥ prāptodbhūd manāg iva mārdavam |
sa khalu lalitāsāndrasrehaprasaṅga-ghanībhavan
punar api balād indhe rādhā-viyoga-mayaḥ śikhī
godhūlir, yathā uddhava-sandeśe (37)-
ā-pratyūṣād api sumanasāṃ vīcibhir grathyamānā
dhatte nāsau sakhi katham aho vaijayantī samāptim |
dhinvan gopī-nayana-śikhinaḥ vyoma-kakṣām jagāhe
so'yaṃ mugdhe niviḍa-dhavalo dhūli-cakrāmbuvāhaḥ
vṛndāraṇyaṃ, yathā tatraiva (83)-
āśā-pāśaiḥ sakhi nava-navaiḥ kurvatī prāṇa-bandhaṃ
jātyā bhīruḥ kati punar ahaṃ vāsarāṇi kṣayiṣye |
ete vṛndāvana-viṭapinaḥ smārayantaḥ vilāsān
utphullās tān mama kila balān marma nirmūlayanti
tad-āśritāḥ-
tad-āśrityāḥ khagā bhṛṅgā mṛgāḥ kuñjā latās tathā |
tulasī karṇikāraś ca kadambādyāś ca kīrtitāḥ
tatra khagāḥ, yathā lalita-mādhave (10.16)-
kas tān paśyan bhavad-upahṛta-snigdha-piñchāvataṃsān
kaṃsārāte na khalu śikhinaḥ khidyate goṣṭhavāsī |
unmīlantaṃ nava-jaladharaṃ nīlam adyāpi matvā
ye tvām antar-mudita-matayas tanvate tāṇḍavāni
bhṛṅgāḥ, yathā-
vṛndāvane śravasi ye ninadaṃ vipañcī-
niṣṭhyuta-pañcama-manoharam āharantaḥ |
te ṣaṭpadāḥ kuliśa-ghaṭṭana-ghoram etaṃ
daive virodhini bhavanti na ke vipakṣāḥ
mṛgāḥ, yathā tatraiva-
hari hari bhavatībhiḥ svāntahārī hariṇyo
harir iha kim apāṅgātithya-saṅgī vyadhāyi |
yad anuraṇita-vaṃśī-kākalībhir mukhebhyaḥ
sukha-tṛṇa-kavalā vaḥ sāmilīḍhāḥ skhalanti
kuñjāḥ, yathā uddhava-sandeśe (125)-
labdhāndolaḥ praṇaya-rabhasād eṣa tāmrauṣṭhi namraḥ
pramlāyantīṃ kim api bhavatīm yācate nanda-sūnuḥ |
premoddāma-pramada-padavī sākṣiṇī śaila-kakṣe
draṣṭavyā te katham api na sā mādhavī kuñja-vīthī
latādir, yathā padyāvalyāṃ (295)-
tulasi vilasasi tvaṃ malli jātāsi phullā
sthala-kamalini bhṛṅge saṅgatāṅgī vibhāsi |
kathayata bata sakhyaḥ kṣipram asmāsu kasmin
vasati kapaṭa-kandaḥ kandare nanda-sūnuḥ
karṇikāro, yathā lalita-mādhave (7.15)-
rāsāt tirohita-tanuḥ sakhi yasya puṣpaiś
cūḍāṃ cakāra cikure mama piñcha-cūḍaḥ |
kūle kalinda-duhitur dhṛta-kandalo'yaṃ
māṃ dandahīti sa muhur nava-karṇikāraḥ
kadambo, yathā-
sakhi ropito dvipatraḥ
śatapatrākṣeṇa yo vraja-dvāri |
so'yaṃ kadamba-ḍimbhaḥ
phullo vallava-vadhūs tudati
govardhano, yathā lalita-mādhave (3.42)-
govardhana tvam iha gokula-saṅgi-bhūmau
tuṅgaiḥ śirobhir abhipadya nabho vibhāsi |
tenāvalokya haritaḥ parito vadāśu
kutrādya vallava-maṇiḥ khalu khelatīti
ravi-sutā, yathā padyāvalyām (368)-
mathurā-pathika murārer
upageyaṃ dvāri vallavī-vacanam |
punar api yamunā-salile
kāliya-garalānalo jvalati
rāsa-sthalī, yathā-
goṣṭhād apy avalokya māna-śikharocchrāya-śriyā dūrataḥ
sadyaḥ khedini citta-catvara-taṭe vaṃśī-vaṭenārpitā |
kurvāṇā hṛta-vṛttim indriya-gaṇaṃ sā yādavendrāya te
kaṣṭaṃ rāsa-vihāra-bhur viharati prāṇaiḥ kuraṅgī-dṛśām
atha taṭasthāḥ-
taṭasthāś candrikā-megha-vidyuto mādhavas tathā |
śarat-pūrṇa-sudhāṃśuś ca gandhavāha-khagādayaḥ
tatra candrikā, yathā rasa-sudhākare (1.87)-
durāsade candrikayā sakhī-gaṇai-
rlatāli-kuñje lalitā nigūhitā |
cakora-cañcu-cyuta-kaumudī-kaṇaṃ
kuto'pi dṛṣṭvā bhajati sma mūrcchanām
megho, yathā rasa-sudhākare (?)-
vāsaḥ pītaṃ kutukini kutaḥ kutra barhaṃ madāndhe
kaṃsārir vā kva nu sakhi mudhā sambhramān mā prayāhi |
paśyottuṅge kṣaṇa-ruci-ghaṭāliṅgitā śaila-śṛṅge
navyaḥ śakraṃ dadhad udayate kārmucaṃ vār-mug eṣaḥ
vidyut, yathā rasa-sudhākare (1.98)-
varṣāsu tāsu kṣaṇa-ruk-prakāśā-
dgopāṅganā mādhavam āliliṅga |
vidyuc ca sā vīkṣya tad-aṅga-śobhāṃ
hrīṇeva tūrṇaṃ jaladaṃ jagāhe
vasanto, yathā-
ṛtu-hatakaḥ sakhi bhuvane
kim avatatīrṣur babhūvādya |
mandādaram alivṛndaṃ
vṛndāvana-kunda-saṅgame yad abhūt
śarat, yathā-
kalahaṃsojjvala-jalpā
prakaṭita-vṛndāvanoru-mādhuryā |
dhṛtim apahartuṃ sakhi me
dūtīva hareḥ śaran militā
pūrṇa-sudhāṃśur, yathā-
rākā-sudhāṃśur abhavan na tamāṃsi hartuṃ
vṛndāṭavī-jaṭharagāny adhunāpi śaktaḥ |
rākā-sudhāṃśu-mukhi tāni tavonnatāni
hṛt-kandarāstara-carāṇi kathaṃ jahāra
gandhavāho, yathā śrī-gīta-govinde (7.39)-
mano-bhavānandana-candanānila
prasīda re dakṣiṇa muñca vāmatām |
kṣaṇaṃ jagat-prāṇa nidāya mādhavaṃ
puro mama prāṇa-haro bhaviṣyasi
khagāḥ, yathā-
mānena sārdhaṃ paśupāla-subhruvāṃ
marāla-mālā calitā ghanāgame |
kadamba-kuñje vijihīrṣayā samaṃ
samāgatā nāgari cātakāvalī
ādi-śabdāt sakhī-sneha ātmany uddīpano varaḥ
yathā-
harim avekṣya puro gurto bhiyā
muhur abhūn mukulan-nava-vibhramā |
lalitayā vivṛte nija-sauhṛde
cala-dṛg-añcalam ādhita rādhikā
Original text: Ujjvalanīlamaṇi · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0