Tattvopaplavasiṃha · Verses p51376-p55111

2.3 etena pūrvopalabdhagotvādipratipādakatvena gośabdāder aprāmāṇyam udghāṭitam / tad eva katham? kathyate kiṃ saṅketagrahaṇakālāvagatagotvārthavācakatvaṃ tadvyatiriktārthavācakatvaṃ vā pratipādyate gośabdasya?

tad yadi saṅketagrahaṇakālādhigatagotvasvarūpāvedakatvaṃ jegīyate gośabdasya, tadā viditārthākārāvedakatvena na mānatvam āsādayati gośabdaḥ / atha veditārthākārāvedakatve 'pi prāmāṇyam āvahati, tadānadhigatārthagantṛviśeṣaṇasya viṣayovaktavyaḥ /

atha tadvyatiriktārthavācakatvaṃ, tadānīm asaṅketitaivārthaḥ pratīyate gośabdāt /tataś ca svasiddhāntapratītivirodho dumivāraḥ / atha gotvam evāvagamyate gośabdeneti cet, tatrāpi prapañcitam evāprāmāṇyakāraṇaṃ gṛhītagrāhitvam / tadaprāmāṇye na gotvavyavasthitiḥ / tadanavasthitau nārthāpattyādhikaraṇavyavasthitiḥ /

2.31 ito 'pi nārthāpattyādhikaraṇavyavasthitir upapadyate kim arthāpattyā pūrvāvadhāritādhikaraṇapratyāyanaṃ kriyatāhosvid apūrvādhikaraṇapratyāyanam?

tad yadi pūrvāvadhāritādhikaraṇaparyavasitārthāpattis, tadā pratipāditārthapratipādakatvena na pramāṇam /

athādṛṣṭapiṇḍāvedakatvaṃ tadā gotvānyathānupapattyā gajavājikalpanāpi kāryā / atha pūrvāvadhāritasyedānīntanam astitvam arthāpattyāvasīyateti cet

tad idānīntanam astitvaṃ pūrvāvadhāritād vyatiriktam avyatiriktaṃ vā /
tad yady avyatiriktaṃ, tadā pūrvāvadhāritārthapratipādakatvena katham arthāpatteḥ prāmāṇyaṃ vedavido vadanti?

athārthāntaraṃ, kathaṃ gotvānyathānupapattyā pratīyate? tatpratītyabhyupagame vā gajavājiviṣayāpi pratipattiḥ syād ity asakṛt pratipāditam /

evaṃ ca sati yad uktam idānīntanam astitvaṃ na hi pūrvadhiyā gatam iti tad bālavalgitam /

2.4 etena pratyabhijñānasyāpi prāmāṇyaṃ pratyuktaṃ veditavyam /

3.1 tathā tāthāgatānām apy anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakam apohyajñānāsambhavāt / na hi pūrvāparakālabhāvinī vijñāna ekaviṣaye sto, na svalakṣaṇaikaviṣaye, na sāmānyaikaviṣaye,

3.11 svalakṣaṇasyābhinnaikasvabhāvasya kramavṛttyanekavijñānajananaśaktivyatirekāt / atha yugapadekaviṣayotpannānekavijñānāpanodārthaṃ,

tad apy ayuktam / ekaviṣayotpannānekapuruṣasaṃvedanasyāprāmāṇyam āpanīpadyeta /

3.12 atha sāmānyaikaviṣayānekavijñānāpanodārthaṃ viśeṣaṇam upādīyate, tad apy ayuktam / na sāmānYaikaṃ vijñānam asti, nāpy anekaṃ vijñānaṃ, tasya svayam asambhavāt / tadākāravirahe sāmānyaviṣayaṃ vijñānam iti pratikarmavyavasthāhetur vaktavyaḥ / tadākāre vā sāmānyasya sadātmatā / atāttvikākāratādātmye vā jñānātāttvikatvaprasaṅgaḥ /

3.1a kiṃ caikaviṣaye pravartamānayor ekasyāprāmāṇyaṃ pramāṇāntaratvābhāvo vā /

3.1a tad yady aprāmāṇyaṃ, tad ayuktam / aviśiṣṭaikārthagṛhī tirūpatvobhayoḥ prāmāṇyam aprāmāṇyaṃ vā vikalpānupapatteḥ / vikalpe vaikaviṣayotpannānekapuruṣavijñānabhedaprasaṅgaḥ /

3.1a athāpramāṇāntaratvaṃ, tad apy anupapannam / kim ekaviṣayotpāditānekapratyakṣādijñānānāṃ vyaktinānātvaṃ nopapadyatāhākāranānātvam? tad yadi vyaktinānātvaṃ na jāghaṭīti, tad asad, ekanīlotpāditānekanīlālokavijñānānāṃ vyaktinānātvadarśanāt /

athānekākāratā nopapadyate, tad ayuktaṃ, nīlālokavijñānānām anekākāratvadarśanāt / na ca tadutpādako nīlaprapañco 'sty, ekātmatayā svayam abhyupagamāt /

athaikaviṭayatve pratyakṣānumānavyapadeśānupapattiḥ /

tad etad ayuktaṃ, bhinnakaraṇakāryatvena vyapadeśopapatteḥ / yathaikanīlotpannānekadevadattādijñānānāṃ bhinnakartṛkāryatvena devadattādijñānavyapadeśas tathehāpi /