Tattvopaplavasiṃha · Verses p46953-p51172

2.11 nanv adhigataviṣayatve saty api prāmāṇyābhyupagame smṛter api prāmāṇyam anuṣajyate pramāṇaphalatā vā /

ko 'tra nivārayitā? smṛtir ihopajāyamānādyānubhavāveditārthākāraviṣayā vānyaviṣayā vā nirviṣayā vā /

tad yadi pūrvoditānubhavāveditārthākāraviṣayā, tadā tasyāḥ pramāṇaphalatā naiva nivārayituṃ pāryate gṛhītārthagrāhitvāviśeṣād ity uktam / evaṃ ca smṛtisañjñakaṃ saptamaṃ pramāṇaṃ prasaktaṃ mīmāṃsakānām / atha pūrvavijñānānavadhāritārthaviṣayā / yady evaṃ kathaṃ tasyāḥ pramāṇaphalatvam apanetuṃ pāryate? ādyānubhavasyeva smṛtirūpatā ca na prāpnoti / dṛṣṭaśrutārthaviṣayā hi smṛtir nāgṛhītārthaviṣayā /

atha nirviṣayeṣyate, tadā na gṛhītārthagrāhitvena smṛter aprāmāṇyam, api tu keśoṇḍukasaṃvedanavan nirviṣayatvena /

api ca yadi nirviṣayā, tadā gṛhītārthagrāhiṇī katham? gṛhītārthagrāhiṇīti cen, nirviṣayeti na vaktavyam / na ca nirviṣayā / mātaraṃ pitaraṃ śuśrūṣitavān ahaṃ, santi me pañcabhṛtyeti pūrvānubhavāveditārthākāraparyavasāyinyo hi smṛtayaḥ, smṛtijñānena pūrvānubhavāveditārthākārasya pratibhāsanāt /

atha smṛtivijñānakāle pūrvaprabodhaviṣayīkṛtārthasya pratyastamitatvān na tadviṣayatvam / evaṃ ca nirviṣayatvena smṛter aprāmāṇyaṃ na gṛhītārthagrāhitvenety uktam /

2.2 yadi cāvadhāritārthaviṣayaṃ pramāṇam apramānam upapādyate, tadānumānajñānasyāprāmāṇyam āpanīpadyeta /

tad eva katham? kathyate yad evāvinābhāvasambandhagrahaṇakālāvadhāritam agnitvasāmānyaṃ liṅgājahadvṛttitvena pratyakṣeṇa tad evānumānād avagacchaty āhosvit pāvakasvarūpaṃ matvarthaṃ vā liṅgavyāpārasamānakālīnāstitvaṃ vā liṅgopasarjanatvaṃ vāgnivyaktipāratantryaṃ vāgnitvasāmānyasya?

2.21 tad yadi pūrvāvadhāritasāmānyaviṣayam abhyupeyate, tadā prāmāṇyaṃ naiva samāsādayati gṛhītārthagrāhitvena smṛtivad eva / tadaprāmāṇye nāgnimattvavyavasthopapattiḥ / tadanupapattau ca nārthāpattyāgnivyaktisaṃsthitiḥ / tataś cāmutrāgnir agnir ānīyatām iti sakalalokavyavahāravira /haḥ syāt / atha mā bhūd etadvyavahārahānir iti cet pūrvāvadhārite 'py arthe 'numānasya prāmāṇyam abhyupeyate, tadānadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakaṃ śrotriyāṇām iti /

2.22 atha pāvakasvarūpam anumimīṣe, tal liṅgājahadvṛttitvena pūrvam avadhāritaṃ vā na vā / yadi pūrvopalabdham adhigatārthaviṣayatvam āyātam anumānasya / atha na pūrvopalabdham, avyāpako 'gnir anumānāt tarhi pratīyate / tadabhyupagame tṛṇajalādiviṣayam apy anumānaṃ prasajyate /

2.23 atha matvartho 'numīyate, sa pūrvāvadhārito vā na vā / yady avadhāritaḥ, katham anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam anumāne sambhavati?

atha naivāvagatas, tadānīṃ jalatṛṇādiviṣayam apy anumānaṃ prasajyetety uktam /

2.24 atha liṅgavyāpārasamānakālīnāstitvam agnitvasāmānyasyānumīyate, tad anumānavyāpārasamānakālīnāstitvam agnitvasāmānyād vyatiriktam avyatiriktaṃ vā / tad yady avyatiriktaṃ, tadānīṃ pūrvopalabdhāstitvaviṣayam evānumānam / katham anadhigatārthagantṛviśeṣaṇam apārthakaṃ na bhavet?

atha vyatiriktaṃ, tat kiṃ pūrvopalabdham anupalabdhaṃ vā?

yadi pūrvopalabdhaṃ tadviṣayatve 'numānasya nānadhigatārthagantṛviśeṣaṇam upapadyate / atha nopalabdhaṃ, tat katham anumīyate jalādikalpaṃ dhūmena?

2.25 atha liṅgopasarjanatvam agnitvasāmānyasyānumānāt pratīyate, tal liṅgopasarjanatvam agnitvasāmānyād bhinnam abhinnaṃ vā / yady abhinnaṃ pūrvopalabdhāgnitvasāmānyaviṣayam evānumānaṃ, kathaṃ prāmāṇyabhāg bhavati? atha bhinnaṃ, tadavinābhāvasambandhagrahaṇakāle liṅgavyāpakatvenāvadhāritaṃ vā na vā /

yady avadhāritaṃ katham anadhigatārthaviṣayam anumānam?

atha liṅgavyāpakatvenānavagataṃ, tadā tadviṣayatve 'numānasya parikalpyamāne tribhuvanāvedakatvaṃ dhūmasya kiṃ na parikalpyate sambandhābhāvāviśeṣāt?

2.26 athāgnivyaktipāra /tantryam anumīyate dhūmenāgnitvasāmānyasyeti cet, tat pāratantryam agnitvasāmānyasya dhūmavyāpakatvenāvadhāritaṃ vā na vā /

yady avadhāritaṃ, punar api gṛhītagrāhitvaṃ nātivartate 'numānam / atha nāvadhāritaṃ dhūmavyāpakatvena pāratantryam agnisāmānyasyeti cet, katham anumīyatety uktaṃ purastāt /