Language

ENहिગુ
Scripture Library

Tarkatāṇḍava with Rāghavendratīrtha's Nyāyadīpa (with commentary) · Chapter 6

6.1

yadvā tattajjñānaprāmāṇyasya grāhaprāmāṇyasya grāhaprāmāṇyāśrayattattajjñānaviṣayakasākṣijñānaviṣayatvayogyatvaṃ svatastvaṃ /
nanu jñānagrāhakasākṣiṇo virodhisāmagrayabhāvamapekṣya prāmāṇyagrāhakatve narapekṣajñānagrāhyatvarūpasvatastvāyoga ityata āha -- maṇikutāpīti // paratastvādināpītyarthaḥ / virodhyupasthāpakasāmagryasamavadhānasya prāmāṇyagrāhaṇakāraṇatve hi doṣaḥ / gamanaśaktasya gajasya gokṣurakāpasā 2 raṇasyeva prayojakatve tu na doṣa iti bhovenoktaṃ -- prayojakateti

6.2

pūrvaṃ phalopadhānāpekṣayā prayojakaviśaṣaṇoktyā niruktiḥ kṛtā adhunā tu tādṛśaviśeṣaṇatyāgena prakā 3 rāntamāha-- yadveti // sārvatrikasārvakālīnaprāmāṇyasvatastvalābhāya vā'ha -- yadveti / nanvevaṃ svatastvasyāpratibaddhasākṣivedyatvarū 4 tve"jñānagrāhakaḥ sākṣī pramāṇatayaiva gṛhṇātītyutsarga eva -- visaṃvādalakṣaṇātparato 'pavādādaprāmāṇyaṃ ca gṛhṇāti"iti tatvanirṇayaṭīkādyuktautsargikatvavirodha ityuktyā yathokta 5 viśeṣaṇenāpi sākṣijñānena pratibandhadaśāyāṃ
prāmāṇyāgrahādbādha iti śaṅkā; sākṣītyuktyā ghaṭajñānamastītyādiśabdajanyaṃ ghaṭajñānaviṣayakajñānaṃ prati tathā jñānāṃśālaukikaṃ sāmānyapratyāsattijanyaṃ jñānaṃ ca prati prāmāṇyasya -
1.grahe-mu.ca. 2.sāraka.- ā. 3. pakṣā.-ā.mu. 4.pakṣe.-mu. 5.pratibandhakasthale yathoktaviśeṣaṇenāpi sākṣiṇāprāmāṇyā grahāt -mu.
sva-jña-sva-ni.) pramāṇyavādaḥ pu- 11.
yogyatvaṃ ca sākṣiniṣṭhāṃ sahajāṃ grahaṇaśaktiṃ prati svaviṣayajñānadvārāvacchedakatvam /
kadāpyaviṣayatayā yogyatvaṃ 2 neti bādha iti śaṅkā ; grāhyapramāṇyāśrayatattajjñānaviṣayaketyuktyā ghaṭajñānaṃ gṛhṇatā sākṣiṇā paṭajñānapramāṇyasya kadāpyagraheṇa yogyatvaṃ 3 neti bādha iti śaṅkā ca nirasteti pūrvavadyuktamiti bhāvaḥ / atrāpi jñānapadaṃ pūrvavatsvarūpendriyabhramanirāsāya / sākṣitvamapi vyavasāyaprakāraprakārakatayātatprakāravadviśeṣyakatayā tadviṣayakapratyakṣatvarūpaṃ vā jñānāṃśe laukikapratyakṣatvarūpaṃ vānuvyavasāyatvameveti bhāvaḥ / atrāpi pūrvatreva grāhyaprāmāṇyāśrayayetyaṃśakṛtyaṃ bodhyam / nanvatra svāśrayajñānagrāhakagrāhyatvayogyatvaṃ svatastvamityuktaṃ syāt ; taccāprāmāṇyasyāpyasti / na ca tatra jñānaṃ sākṣivedyamaprāmāṇyaṃ tvanumeyamiti na doṣa iti yuktam / prathamamaprāmāṇyānumityasaṃbhavavāde visaṃvādāhitaśaktikena sākṣiṇaivāprāmāṇyagrahaṇasya vakṣyamāṇatvādityato vā ;
sākṣiviṣayatvayogyatvaṃ yadi sākṣijanyavyavahārayogi 4 tvādirūpaṃ tadaitatphalopadhānaparyavasannamiti na pratibandhakālīnapramāṇyasvatastvalābha ityato vā'ha -- yogyatvaṃ ceti sahajāṃ --
svābhāvikīṃ viṣayīkaraṇaśaktiṃ prati svasya sākṣiṇastacchaktervā yo viṣayo grāhyaprāmāṇyāśrayarūpaṃ jñānaṃ tadvārāvacchedakatvaṃ-- viṣayatayā vyavartakatvam / jñānagrahaṇaśaktiritivatprāmāṇyagrahaṇaśaktiriti vyavahārāpādakatvameva prāmāṇyasya sākṣiviṣayatvayogyatvamityarthaḥ / sākṣiśaktirjñānadvāraiva tanniṣṭhaprāmāṇyaṃ gṛhṇāti / na sākṣāt / yathā pratyakṣaṃ vyaktidvāraiva jātiṃ na sākṣāditi svaviṣayajñānadvāretyuktam //
1.prāmāṇyasya. -kha. 2.ca. -kuṃ. 3. ca- kuṃ. 4 .gyā.-kuṃ.
svama-jña-sva-ni.) prāmāṇyavādaḥ pu- 12.
------ ------ -----
evaṃ ca pratibandha 1 daśāyāmapi karatalādau dāhayogyatāvat prāmāṇye grahaṇayogyatāstyeva / tathā ca prāmāṇyagrahaṇaśakteḥ sahajatvāt prāmāṇyagrahaṇasyautsargikatvarūpatastvasiddhiḥ / uktaṃ ca ṭīkākāraiḥ"sākṣyeva jñānaṃ tatprāmāṇyaṃ ca viṣayīkartuṃ kṣamaḥ /
jñānagrāhakaikaśaktiviṣayatvaṃ prāmāṇyasya sākṣiviṣayatvayogyatvam / naitadaprāmāṇye 'sti / bhinnaviṣayatvādityagre vyaktam / gurupādastu--- svapadena pramāṇyam / bahuvrīhisamāsaḥ / svaviṣayakaṃ yajjñānaṃ sākṣyeva / sākṣiniṣṭhaśaktiṃ prati prāmāṇyasya na sākṣādviṣayatvamityataḥ svaviṣayakajñānadvāretyuktamityāhuḥ / paramate śakteraprasiddhāvapīdaṃ svamatāsādhāraṇamiti vā pareṇāpi śaktimaṅgīkārayiṣyāmīti vā jñānagraha 2 ṇasāmagrīmātraṃ prati svaviṣayajñānadvārāvacchedakatvamiti vā jñānagrāhakatāvacchedakadharmāvacchannagrāhakatākatvaṃ vā tadarthaṃ iti bhāvaḥ / nanvetāvatāpi kathaṃ pratibandhadaśāpanna 3 jñānaprāmāṇyasya svatastvalābhaḥ yena sarvapramāṇānāṃ svatastvaṃ syādityata āha-- evaṃ ceti // yogyatārūpe svatastve satītyarthaḥ / yogyatvasyoktarūpatve satīti vārthaḥ --- dāheti // dāhaviṣayatvayogyatāvadityarthaḥ /
dvitīyaniruktyānyadapyanukū 4 litamityāha --tathāceti / uktarūpayogyatvagarbhaniruktau satyāmityarthaḥ -- autsargikatveti //"jñānagrahakaḥ sākṣī pramāṇatayaiva gṛhṇātītyupasarga eva"iti tatvanirṇayaṭīkādyuktautsargikatvetyarthaḥ-- uktaṃ ceti // prāmāṇyasya sahajaśaktiviṣayatvaṃ pratibandhasthale yogyatāstītyetaccauktaṃ tatvanirṇayaṭīkāyāmityarthaḥ /
1. bandhaka.--mu.ca.cha. 2. grāhaka.--mu. 3.pustakenāsti.--mu. 4. laṃ.--mu.
svama-jña-sva-ni.) prāmāṇyavādaḥ pu-13.
------ ----- -----
kiṃ tu pratibaddho jñānamātraṃ gṛhītvā 1 tatprāmāṇyagrahaṇasya neṣṭe"iti

Original text: Tarkatāṇḍava with Rāghavendratīrtha's Nyāyadīpa · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc