Tarkatāṇḍava with Rāghavendratīrtha's Nyāyadīpa (with commentary) · Chapter 7
yadvā - ubhayasiddhaprāmāṇyāviṣayakajñānabhinnajñānaviṣayatvanaiyatyaṃ svatastvam /
kāraṇāntaropanipātena mānasāparādhena pratibaddha--ityevaṃrūpeṇa tatra pāṭhe 'pyayamekadeśānuvāda ityadoṣaḥ
prauḍyā svatastvavādimātrasādhāraṇaṃ pakṣāntaramāha -- yadveti // tattajjñānaprāmāṇyasyetyanuṣaṅgaḥ / sādhye grāhyaprāmāṇyāśrayatattajjñānaviṣayaketi grāhyam / svātastvavādino 2 hyaneke /
granthakartaikaḥ / bhaṭṭo jñānātīndriyatvavādī / gururjñānamātrasvaprakāśatvavādī / miśrastu nyāyamata ivāsvaprakāśānuvyavasāyavādī / tatrobhayatyasya siddhāntitārkikobhayeti bhaṭṭatārkikobhayeti gurutārkikarūpobhayeti miśratārkikobhayeti māyitā 4 rkikobhayetyevaṃrūpeṇetyarthaḥ / ekadānekaiḥ saha vivādāyogāt / ubhayasiddhama yatprāmāṇyāviṣayakaṃ jñānaṃ prāmāṇyāviṣayakatvenobhayasaṃmataṃ yajjñānaṃ ayaṃ ghaṭa ityādirūpaṃ jñānaṃ tadbhinnaṃ grāhyetyādīrūpaṃ ca yajjñānaṃ siddhānte prāguktarūpasākṣijñānaṃ bhaṭṭamate jñānānumitirūpaṃ gurumate svaprakāśaghaṭādijñānaṃ miśramate tadanuvyavasāyaḥ / tena gṛhyata evetyevaṃrūpaṃ tadviṣayatvanaiyatyaṃ tattanmate statastvamityarthaḥ / na ca gurumate sarvajñānayāthārthyasvaprakāśatvayorupagamena prāmāṇyāviṣayakaṃ jñānaṃ nāstyeveti śaṅkyam / idaṃ
jñānapramāṇamityādyaprāmāṇyāropasthale jñānasya prāmāṇyāviṣayakatvasya gurūtārkikasaṃmateḥ /
1.prāmāṇya.-mu. cha."tat"iti nāsti. -gha. 2. hi catvāraḥ. - kuṃ.
3. nāsti - kuṃ. 4. nāsti. -kuṃ.
"prāmāṇyavādaḥ pu- 14.
-- ----- -- -------- ----------
tatra prāmāṇyāviṣayakajñānābhinnetyuktyā ghaṭa'yamityādighaṭādiviṣayakapratyakṣajñānaṃ prati jñānaṃ guṇa ityādiśabdena ghaṭajñānamityādiśabdena ca janyaṃ jñānaviṣayaka jñānaṃ prati pratibaddhānuvyavasāyaṃ prati ca svatastvapakṣepi --
āropastu gurumate icchāsthasya vyadhikaraṇaprakārakatvarūpāprāmāṇyasyāsaṃsargāgraho nyāyamate viśiṣṭajñānamityanyadetat / atra
grāhyaprāmāṇyāśrayatattajjñānaviṣayaketyuktyā tadaṃśa evoktarūpajñānabhinnatvasyābhimatatvājjñānaviṣayakaṃ jñānaṃ prameti jñānasyādyanujñāne prāmāṇyāviṣayakabhinnasatvānna doṣaḥ / prāmāṇyavādaṃ grāhyatattatprāmāṇyaparaṃ vā / tathāca yathānyāsenaivoktasthale na doṣaḥ / atra nañdvayāpraveśenobhayasiddhaprāmāṇyaviṣayakajñānaviṣayatvanaiyatyamityukte tādṛśānumityādinā siddhasādhanam / ato 'viṣayakabhinnetyuktiḥ / atrādyajñānapadaṃ yathoktarūpaghaṭādibhinnena ghaṭajñānādinā prāmāṇyāgrahādbādha iti śaṅkānirāsāya / antyaṃ tu tādṛśajñānabhinnaghaṭādīviṣayatvābhāvena bādha iti śaṅkānirāsāyeti vyaktamiti śiṣṭapadakṛtyānyāha -- tatreti // prāmāṇyaviṣayakajñānabhinnetyanuktvobhayasiddhajñānaviṣayatvanaiyatyamityetāvatyukte sati praṣṭavyaṃ ubhayasiddhajñānapadena kiṃ pratyakṣajñānamabhimataṃ uta śābdaṃ
athānuvyavasāyarūpam ? dvitīye 'pi kiṃ jñānaviṣayakaṃ viṣayāliṅgitajñānaviṣayakaṃ veti vikalpānvā ; viṣayagrāhijñānamiti vā jñānagrāhijñānamiti vā ubhayagrāhi jñānamiti vā ubhayagrāhyanuvyavasāyarūpapratyakṣaṃ veti vikalpānvā hṛdi nidhāya krameṇa nirāha -- ghaṭoyamityādinā // pratyakṣajñānaṃ pratītyādeḥ prāmāṇyasyāviṣayatvādityanvayaḥ / gurumate ghaṭoyamiti jñānenāpi prāmāṇyagrahādidaṃ jñānamapramāṇamityādijñānaṃ pratīti grāhyam /
1. janya. - mu. ca.
svama- jña-ni.) prāmāṇyavādaḥ pu- 15.
----- ------ ----
uktasya trividhasyāpi jñānasya prāmāṇyāviṣayakatvena tadbhinnatvābhāvāt / ubhayasiddhetyuktyā nyāyamate ' 2 pratibaddhasyāpyanuvyavasāyasya prāmāṇyāviṣaya 3 katvena tadbhinnatvābhāvātsiddhāntyabhipretasyāpratibaddhānuvyavasāyaṃ prati viṣayatvāsyāsiddhyār'thāntaramiti śaṅkā parāstā /
śaṅkānirāsaṃ vyanakti - uktasya trividhasyāpīti // yattu ghaṭajñānamiti śabdajanyajñānena ghaṭatvavati ghaṭatvaprakārakatvarūpaṃ prāmāṇyaṃ gṛhyata iti ; tattvapadarthatvādavākyārthatvādayuktam / pratibaddhānuvyavasāyaṃ pratītyatra gurumate idaṃ jñānamaprāmāṇamityādipratibaddhajñānaṃ pratīti bhaṭṭamate pratibaddhajñānānumitiṃ pratītyapi dhyeyam // ubhayasiddhetyukteti -- prāmāṇyaviṣayaketyādāvukte satyanyatarasiddhaṃ prāmāṇyaviṣayakaṃ yadapratibaddhānuvyavasāyarūpaṃ jñānaṃ tadviṣayatvamādāya prāmāṇyasya svatastvaṃ siddhānta na siddhyet / tasya prāmāṇyāviṣayakabhinnatvābhāvāt / ubhayasiddhatyuktau apratibaddhānuvyavasāyasya prāmāṇyāviṣayakatvenobhayasiddhatvābhāvādubhayasiddhatādṛśajñānabhinnatvamastyeveti nārthāntaratvadoṣa ityarthaḥ / anuvyavasāyasyetyupalakṣaṇam / apratibaddhajñānānumiterapratibaddhasvaprakāśajñānasyetyapi dhyeyam / evamagrepi /
apratibaddhatvaṃ ca prāmāṇyavirodhyupasthititatsāmagryasamavahitatvam / śaṅkānirāsaprakāraṃ vyanakti -- apratibaddheti // ubhayasiddhādityādeḥ prāmāṇyāviṣayakatvenobhayasiddhādbhinnatvasaṃbhavādityarthaḥ //
1. yatvena. -mu. ca. cha. 2. matepya.- ka. 3. yatvena.- cha.
svama-jña-sva-ni.) prāmāṇyavādaḥ pu- 16.
--------- --------- ----
-- 1 apratibaddhānuvyavasāyasya nyāyamate prāmāṇyaviṣayatvepi manmate tadabhenobhayasiddhātprāmāṇyaviṣayakādbhinnatvasaṃbhavāt / naiyatyamityuktyā nyāyamate prāmāṇyasyaivaṃvidhāṃ prāmāṇyānumitiṃ
prati kvacidanuvyavasāyaṃ prita ca viṣayatvātsiddhasādhanamiti śaṅkā vyudastā / atrādyaṃ pakṣadvayaṃ svamatāsādhāraṇam / tṛtīyaṃ tu mīmāṃsakādimatasādhāraṇamiti jñeyam / etadeva pakṣatramabhipretyoktaṃ sudhāyāṃ"jñānagatayāthārthyasya jñānagrāhakamātragrāhyatvaṃ svatastvaṃ"iti / atrādye 2 pakṣe sudhā 3 sthena jñānagrahakaśabdena grāhyaprāmāṇyāśrayata ----
evaṃvidhāmiti // ubhayasiddhaprāmāṇyāviṣayakajñānabhinnajñānarūpāṃ idaṃ jñānaṃ pramāṇaṃ samarthapravṛttihetutvādityanumitiṃ prati
vakṣyamāṇadiśā smṛtyupanīte vyavasāye smṛtyupanītaprāmāṇyāvagāhyanuvyavasāyaṃ gṛhītaprāmāṇyakajñānasajātīyajñānagocarānuvyavasāyaṃ ca prati // atreti -- uktasvatastvaniruktitrayamadhya ityarthaḥ // svamateti -- tārkikamatasādhāraṇyepi mīmāṃsakatritayasādhāraṇaṃ netyarthaḥ / mīmāṃsakādītyādipadena mirārimiśraḥ siddhāntī māyāvādiprabhṛtirvā grāhyaḥ / uktapakṣatrayaṃ sudhāvākyarūḍhaṃ karoti -- etaditi // uktemiti //
"pratyakṣavacca prāmāṇyaṃ svataḥ evāgamasya hi"
iti jijñāsānayānuvyākhyānavyākhyāvasara uktamityarthaḥ / tadvyanakti atretyādinā //
1. āpāstā. - ca.cha. nirastā.-ga. 2. atrādya.- mu.ca. 3.sūdhāyām.-ka
"prāmāṇyavādaḥ pu- 17.
--- ----- ----
-- ttajñānaviṣayakasākṣijñānaṃ grāhyaśabdena tadviṣayatvaṃ mātrapadena 1 kārsnyapareṇa tanniyamaḥ avadhāraṇapareṇa pratibaddhavyavacchedaśca vivakṣitaḥ / dvitīya 2 pakṣe grāhyaśabdenoktasākṣijñānaviṣayatvayogyatā avadhāraṇapareṇa mātrapadena 3 jñānatvagrahaṇaśaktivatpramātvagrahaṇaśakterapi sahajatvaṃ vivakṣitam / tṛtīya 4 pakṣe jñānagrāhakaśabdena sākṣitaditarasādhāraṇaṃ jñānam mātraśabdenāvadhāraṇa 5 pareṇobhayasiddhaprāmāṇyāviṣayakajñāna 6 vyavacchedaḥ, kārsnyārthenāpratibaddhasarvānuvyavasāyasaṃgrahaśca vivakṣita iti jñeyam
mātrapadasya dvyarthatvamupetyāha -- kārsnyetyādi // yāvantijñānagrāhakāṇi tāvadbhirgrāhyatvoktau jñānagrāhakeṇa gṛhyata eveti niyamalābhāditi bhāvaḥ // pratibaddheti // jñānagrāhakeṇaiva gṛhyata ityukte na tu virodhisāmagrīsamavahitenetyarthalābhāditi bhāvaḥ / arhārthaṇyatpratyayāntatvamupetyāha -- grāhyaśabdeneti // pramātvetyādi // jñānagrāhakamātreṇetyasya jñānagrāhakeṇaiva na tvadhikenetyuktau pramātvagrahaṇaśakterapi sahajatvalābhāditi bhāvaḥ / yadyāpe śakterekatvameva labhyate / tathāpi pratibandha 7 sthale sākṣiṇaḥ prāmāṇyagrahaṇaśakteḥ pratibandhe 'pi na jñānatvagrahaṇaśakteriti śaktidvitvamupetya sahajatvaṃ vivakṣitamityuktam -- taditareti // sākṣītarasvaprakāśā 8 numityanuvyavasāyarūpapamityarthaḥ / naiyatyalābha 9 prakāramāha -- kartsnyartheneti //
apratibaddheti // virodhisāmagryasamavahitajñānagoyarāsarvajñānagrahaśca vivakṣita ityarthaḥ
Original text: Tarkatāṇḍava with Rāghavendratīrtha's Nyāyadīpa · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0