Svacchandatantra [or Svacchandabhairavatantra] · Chapter 11

adhvāyaṃ tu mayā jñātas tvatprasādāt surādhipa
jagatsṛṣṭistvayā deva sūcitā na tu varṇitā //

adhvasṛṣṭiṃ mahādeva kathayasva prasādataḥ
yo 'sau sūkṣmaḥ paro devaḥ kāraṇaṃ sarvagaḥ śivaḥ //

nimittakāraṇaṃ so 'tra kathitastava suvrate
akāmātsaṃsṛjetsarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam //

svatejasā varārohe vyoma saṃkṣobhya līlayā
upādānaṃ tu tatproktaṃ saṃkṣubdhaṃ samavāyataḥ //

tasmācchūnyaṃ samutpannaṃ śūnyātsparśasamudbhavaḥ
tasmānnādaḥ samutpannaḥ pūrvaṃ vai kathitastava //

aṣṭadhā sa tu deveśi vyaktaḥ śabdaprabhedataḥ
ghoṣo rāvaḥ svanaḥ śabdaḥ sphoṭākhyo dhvanireva ca //

jhāṅkāro dhvaṅkṛtaścaiva aṣṭau śabdāḥ prakīrtitāḥ
navamastu mahāśabdaḥ sarveṣāṃ vyāpakaḥ smṛtaḥ //

nadatyasau sadā yasmāt sarvabhūteṣvavasthitaḥ
tasmāt sadāśivo devo vyakto vai dṛkkriyātmakaḥ //

nādādbinduḥ samutpannaḥ sūryakoṭisamaprabhaḥ
sa caiva daśadhā jñeyo daśatattvaphalapradaḥ //

daśadhā varṇarūpeṇa daśadaivatasaṃyutaḥ
bindoḥ sadāśivo jñeyaḥ so 'ṣṭabhedāṅgasaṃyutaḥ //

pañcabrahmakalābhiśca vidyāṅgaiḥ śaktibhiryutaḥ
pañcabhiśca mahājñānair mūrtibhiśca samanvitaḥ //

sa evāpararūpeṇa paramātmā śivo 'vyayaḥ
dvidhāvasthaḥ sa ca jñeyaḥ soccāroccāravarjitaḥ //

mudrāmantrasvarūpeṇa sa eva ca punardvidhā
kriyājñānasvarūpeṇa icchārūpasvarūpataḥ //

śabdāvabodharūpeṇa vasturūpasvarūpataḥ
sthūlaḥ sūkṣmaḥ paraścaiva parātīto nirañjanaḥ //

vyomarūpasvarūpeṇa samanonmana eva ca
unmanātīto deveśi śivo jñeyaḥ śivāgame //

unmanāsamanāsthānaṃ śivena samadhiṣṭhitam
pañcakāraṇarūpeṇa tadadhaḥ punareva saḥ //

kāraṇaṃ pañcakaṃ devi adhiṣṭhāya tvadhastataḥ
vyāpakaḥ śaktimūrdhastho biladvāramanāśritaḥ //

anantaśca suṣumneśas tv anāthaścordhvagastathā
vyomarūpī mahādevi bindvīśaḥ parikīrtitaḥ //

anāśritaḥ svayaṃ brahmā samadhiṣṭhāya saṃsthitaḥ
anātho viṣṇurityuktas tv ananto rudra eva ca //

vyomarūpīśvaraḥ prokto vyāpī caiva sadāśivaḥ
vyāpakaśca punardevi hāṭakaḥ parameśvaraḥ //

vidyāmantragaṇairyuktaḥ saptapātālanāyakaḥ
anantaścaiva deveśi rudraḥ kālāgnivigrahaḥ //

anātho 'nantarūpeṇa sthitaścādhvani dhārakaḥ
anāśrito mahādevi sthito vai hūhukaḥ prabhuḥ //

svaśaktyāśritaḥ sa bhavāṃs tena gītastvanāśritaḥ
tasyāśritaṃ jagatsarvam unmanyantaṃ varānane //

saṃsthitaścāmbhaso mūrdhni śaktyādhārastu hūhukaḥ
aptattvaṃ caiva tadadha āgneyaṃ tadanantaram //

vāyavyaṃ nābhasaṃ caiva tanmātrāṇīndriyāṇi ca
viṣayāśca manaścaiva ahaṃkārastvanukramāt //

bauddhaṃ gauṇaṃ ca deveśi prākṛtaṃ pauruṣaṃ tathā
niyatiḥ kālarāgau ca vidyā caiva kalā tathā //

māyātattvaṃ tathā vidyā īśvaraśca sadāśivaḥ
bindvardhendunirodhī ca nādo nāḍī tvataḥ param //

adho brahmabilaṃ devi śaktitattvaṃ tataḥ param
pañcakāraṇasaṃyuktā vyāpinī ca tataḥ param //

samanā unmanā caiva prakriyāṇḍairyutā priye
evaṃ vai prakriyāṇḍaṃ tu adhordhvaṃ saṃvyavasthitam //

evaṃvidhānyadho 'dho vai ūrdhvordhvaṃ ca samantataḥ
yathā ātmāṇavo devi asaṃkhyātā vyavasthitāḥ //

evaṃ vai prakriyāṇḍāni tv asaṃkhyeyānyanekaśaḥ
ekena varṇiteneha sarvo 'dhvā varṇitaḥ priye //

yathā hyekaṃ tathā sarvaṃ prakriyāṇḍaṃ sthitaṃ priye
sarveṣāṃ prakriyāṇḍānāṃ svasvarūpeṇa suvrate //

vyāpakastu śivaḥ sūkṣmaḥ sabāhyābhyantaraṃ sthitaḥ
sarvātiśayanirmuktaḥ sarvakāraṇavarjitaḥ //

sṛṣṭisaṃhāranirmuktaḥ prapañcātītagocaraḥ
nirmalo vimalaḥ śāntas tv adha ūrdhvaṃ vyavasthitaḥ //

ākāśasya yathā nordhvaṃ na madhyaṃ nāpyadhaḥ kvacit
evaṃ sarvagato devaḥ śivaḥ paramakāraṇam //

vyāpya devi jagatsarvaṃ vyomasu vyomavatsthitaḥ
evaṃ jñātvā varārohe na bhūyo janmabhāg bhavet //

kāraṇānāṃ punarvyāptiṃ kathayāmi samāsataḥ
tattve tu pārthive brahmā adhiṣṭhātā vyavasthitaḥ //

aptattve tu sthito viṣṇū rudrastejasi saṃsthitaḥ
īśvaro vāyutattve tu ākāśe tu sadāśivaḥ //

ādityaśca smṛto brahmā somo viṣṇuśca suvrate
grahāṇāmadhipo rudro nakṣatrāṇāṃ tatheśvaraḥ //

yajamānastu deveśi svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ
sadyojātastu vai brahmā vāmo viṣṇuḥ prakīrtitaḥ //

aghoro rudra ityuktas tathā puruṣa īśvaraḥ
īśānastu varārohe svayaṃ devaḥ sadāśivaḥ //

sadyojātastu ṛgvedo vāmadevo yajuḥ smṛtaḥ
aghoraḥ sāmavedastu puruṣo 'tharva ucyate //

īśānaśca suraśreṣṭhaḥ sarvavidyātmakaḥ smṛtaḥ
laukikaṃ devi vijñānaṃ sadyojātādvinirgatam //

vaidikaṃ vāmadevāttu ādhyātmikamaghorataḥ
puruṣāccātimārgākhyaṃ nirgataṃ tu varānane //

mantrākhyaṃ tu mahājñānam īśānāttu vinirgatam
tathā tattvavibhāgena punaśca śṛṇu suvrate //

caturviṃśatitattvāni brahmā vyāpya vyavasthitaḥ
pradhānāntaṃ tu deveśi pauruṣaṃ tu janārdanaḥ //

niyateratha māyāntaṃ rudro vyāpya vyavasthitaḥ
vidyā tathaiśvaraṃ tattvaṃ vyāptaṃ caiveśvareṇa tu //

ūrdhvaṃ sadāśivo devaḥ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ
tattvatrayavibhāgena punarvakṣyāmi suvrate //

ātmatattve tu vai brahmā māyānte ca vyavasthitaḥ
vidyātattve tathā viṣṇur yāvat sādākhyagocaram //

śivatattve tathā rudro vijñeyastu varānane
sādākhyamūrdhvamadhvānaṃ sarvaṃ vyāpya vyavasthitaḥ //

raudryā adhiṣṭhitātmā vai sa rudraḥ parikīrtitaḥ
vyāptaśca vāmayā viṣṇur jyeṣṭhayā ca pitāmahaḥ //

jñānaśaktiḥ smṛto brahmā kriyāśaktirjanārdanaḥ
icchāśaktiḥ paro rudraḥ sa śivaḥ parigīyate //

viṣṇuḥ sadāśivo devo brahmā caiveśvarastathā
sadāśivaḥ śivāddevi utpannaḥ prabhurīśvaraḥ //

tasmādvidyā tato māyā vidyāyāḥ punarīśvaraḥ
jñānaśaktikarāgreṇa svecchayā parameśvaraḥ //

sapta koṭīstu mantrāṇāṃ sṛjejjñānakriyātmikāḥ
te ca sādākhyaparyante pārthivādye tu suvrate //

anugrahaṃ prakurvanti dehināṃ bhuvane sthitāḥ
śivaśaktisamāviṣṭās trinetrāścandramaulayaḥ //

rudramūrtibhireko 'sau śivaḥ paramakāraṇam
jagadvyāpya sthito māyī śūlapāṇiranekadhā //

jñānaśaktyā punaścaiva samālokya varānane
icchāśaktyā samāviṣṭaḥ kriyāśaktyā tu suvrate //

māyātattvaṃ jagadbījaṃ nityaṃ vibhutayāvyayam
tatsthaṃ kṛtvātmavargaṃ tu yugapat kṣobhayetprabhuḥ //

helādaṇḍāhatāyāśca badaryā vā phalāni tu
tiryagūrdhvamadhastācca nirgacchanti samāsataḥ //

muktestu bhājanaṃ ye 'tra anudhyātāḥ śivena tu
ūrdhvaṃ gacchanti te sarve śivaṃ paramanirmalam //

vidyāyā bhājanaṃ tiryaṅ mantrarūpā bhavanti vai
saṃsārabhājanaṃ ye tu malakarmakalānvitāḥ //

adhastātte vrajantyatra ghore 'dhvanyatidāruṇe
tasmātkalā samutpannā vidyā rāgastathaiva ca //

kālo niyatitattvaṃ ca puṃstattvaṃ prakṛtistathā
sattvaṃ rajastamaścaiva prakṛtestu guṇāstrayaḥ //

sattvaṃ prakāśajanakaṃ pravṛttijanakaṃ rajaḥ
tamo 'vaṣṭambhakaṃ proktaṃ vijñeyaṃ tu guṇatrayam //

sattvaṃ brahmā rajo viṣṇus tamo rudraḥ prakīrtitaḥ
brahmatve sṛjate lokān viṣṇutve sthitikārakaḥ //

rudratve saṃharet sarvaṃ jagadetaccarācaram
jāgratsvapnasuṣuptaṃ ca tisro 'vasthāśca tadgatāḥ //

guṇebhyo dhiṣaṇā jātā bhāvabhedaiḥ samanvitā
brahmā tatrādhipatyena buddhitattve vyavasthitaḥ //

sarvajñaṃ ca tamevāhur bauddhānāṃ paramaṃ padam
guṇeṣvārahatānāṃ ca pradhānaṃ vedavādinām //

pauruṣaṃ caiva sāṃkhyānāṃ sukhaduḥkhādivarjitam
ṣaḍviṃśakaṃ ca deveśi yogaśāstre paraṃ padam //

vrate pāśupate proktam aiśvaraṃ paramaṃ padam
mausule kāruke caiva māyātattvaṃ prakīrtitam //

kṣemeśo brahmaṇaḥ svāmī teṣāṃ tatparamaṃ padam
tejeśo vaimalānāṃ ca pramāṇe ca dhruvaṃ padam //

dīkṣājñānaviśuddhātmā dehāntaṃ yāva caryayā
kapālavratamāsthāya svaṃ svaṃ gacchati tatpadam //

japabhasmakriyāniṣṭhās te vrajantyaiśvaraṃ padam
sarvādhvāno viniṣkrāntaṃ śaivānāṃ tu paraṃ padam //

buddhitattvādahaṅkāraḥ punarjātastridhā priye
sāttviko rājasaścaiva tāmasaśca prakīrtitaḥ //

bhūtādirvaikṛtaścaiva taijasaśca tridhā sthitaḥ
tanmātrāṇyatha bhūtādes tebhyo bhūtānyajījanat //

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ
etāni pañca khyātāni tanmātrāṇi krameṇa tu //

śabdādvyoma samutpannaṃ sparśadvāyustathā punaḥ
rūpāttejaḥ samutpannam āpo jātā rasāt punaḥ //

gandhāttu pṛthivī jātā samāsāt kathitaṃ tava
karmendriyāṇi jātāni tasmādvaikārikādatha //

vākpāṇipādaṃ pāyuśca upasthaśceti pañcamam
buddhīndriyāṇi pañcaiva taijasāttu bhavantyatha //

śrotraṃ tvakcakṣuṣau jihvā nāsikā caiva pañcamī
ubhayātma manaḥ proktaṃ vyāptṛ sarvendriyāṇi tu //

ātmopakārakāṇyeva kathitāni yathārthataḥ
ātmā caivāntarātmā ca bāhyātmā caiva sundari //

nirātmā parātmātmaitān kathayāmi samāsataḥ
abudhaśca budhaścaiva budhyamānastathaiva ca //

prabuddhaḥ suprabuddhaśca punaśca kathayāmi te
pradhānasāmyamāśritya sukhaduḥkhavivarjitaḥ //

yadā tasmin sthitvā devi tadātmā tu sa ucyate
puryaṣṭakasamāyogāt paryaṭet sarvayoniṣu //

antarātmā sa vijñeyo nibaddhastu śubhāśubhaiḥ
buddhikarmendriyairyukto mahābhūtaiḥ samāvṛtaiḥ //

bāhyātmā tu tadā devi bhuṅkte 'sau viṣayān sadā
bhūtabhāvavinirmuktas tattvadharmakalojjhitaḥ //

maladharmaikayuktātmā māyādharmatiraskṛtaḥ
nirātmā tu tadā jñeyaḥ paramātmātha kathyate //

malakarmakalādyaistu nirmuktaśca yadā priye
sarvādhvasamatītaśca māyāmohojjhitaśca yaḥ //

nirmalatvaṃ yadā yāti padaṃ paramamavyayam
paramātmā tadā devi procyate prabhuravyayaḥ //

abudhaṃ ca punardevi kathayāmi samāsataḥ
tattvabhūtātmasaṃhāre kalākṣityantagocare //

māyāsāmyaniśāyāṃ vai saṃhṛtya parameśvaraḥ
nirvyāpāro bhavettāvad yāvadvai nodaya punaḥ //

sukhaduḥkhādyabhāvaśca hy ātmavargasya karmaṇaḥ
malanidrāvimūḍhātmā ruddhacaitanyadṛkkriyaḥ //

na vijānāti śabdādīn ātmānaṃ ca varānane
kāraṇaṃ na vijānāti na ca sthānaṃ svakaṃ priye //

sarvametanna jānati yato luptākṣadṛkkriyaḥ
abudhastiṣṭhate tatra yāvanmāyā aharmukham //

abudhastu samākhyātaḥ budhaṃ caiva nibodha me
paripākagate karmaṇ īśvarecchākaroddhṛte //

prakāśaṃ nāyanaṃ yadvad anugṛhṇāti bhāskaraḥ
karaṇānyanugṛhṇāti tadvadīśvara ātmanām //

kalonmīlitacaitanyo vidyādarśitagocaraḥ
rāgo 'sya rañjakatvena viṣayānandalakṣaṇaḥ //

kālo vai kalayatyenaṃ tuṭyādipralayāvadhiḥ
niyatirniścitaṃ nityaṃ yojayecca śubhāśubhe //

paramāṇusahasrāṃśān na ca nyūnaṃ na cādhikam
pumbhāvaṃ tamanuprāpya tattve ca puruṣāhvaye //

puraṃ pradhānamityuktaṃ prapañcānekasaṃkulam
tatpuraṃ poṣayedyasmāt tasmādvai puruṣaḥ smṛtaḥ //

yataḥ śrīkaṇṭhanāthastu niyatyā karmataḥ paśum
pradhānapāśajāleva veṣṭayedasamañjasam //

buddhistriguṇabandhena buddhvā vaikārikeṇa tu
tanmātrendriyabandhena dṛḍhaṃ bhūtaiśca veṣṭitaḥ //

baddhaḥ saṃcarati hyevaṃ māyādyavanigocare
saṃsārī procyate tasmāt saṃsaredyat punaḥ punaḥ //

śadbādiviṣayā yasmād vidyante viṣayī tataḥ
viṣayāḥ paramityāha nānābhedairvisarpitāḥ //

nānākarmavipākaiśca bhuṅkte tadbhāvabhāvitaḥ
evaṃ bhuṅkte tu vai yasmāt tasmādbhoktā sa ucyate //

tasmiṃstajjño varārohe kṣetre vai kārṣako yathā
mahābilāṣamālokya kṛṣedvai lobhalāṅgalaiḥ //

vapecca mohabhāvena manovākkāyikaṃ sadā
dharmādharmamayaṃ bījaṃ pravikīrya samantataḥ //

tasmādvai aṅkurotpattiḥ sukhaduḥkhaphalodayā
vardhate kāmakrodhena siktā rāgāmbunā bhṛśam //

yasmin deśe ca kāle ca vayasā yādṛśena ca
uptaṃ śubhāśubhaṃ karma tatkāle labhate phalam //

bhuṅkte tu vividhākāraṃ pūrvakarmavaśādbudhaḥ
yasmādevaṃ vijānāti tasmāt kṣetrajña ucyate //

viṣayānbudhyate yasmād budhastasmāt prakīrtitaḥ
tadevāniṣṭarūpeṇa yadā bhāvayate pumān //

budhyamānastu sa tadā adhunā kathayāmi te
yadā jugupsate bhogān śubhāṃścaivāśubhāṃstathā //

kṛtrimāneva manyeta paraṃ vairāgyamāśritaḥ
māyādyavaniparyantam indrajālaṃ tu budhyate //

putramitrakalatrāṇi suhṛtsvajanabāndhavāḥ
yadarjitaṃ mayā dravyaṃ śubhenāpyaśubhena vā //

tadbhokṣyante tvime sarve nirātaṅkā nirākulāḥ
ekākī cāhamevaiṣa yāsyāmi yamasādanam //

tasmācca na śubhā hyete vairiṇo 'narthakāriṇaḥ
svāmīyamapyayaṃ dehaṃ nityameva jugupsate //

śukraśoṇitasambhūtaṃ viṣayoragadūṣitam
nānāvyādhisamākīrṇaṃ jarāmṛtyubhayākulam //

so 'hamasmi malākīrṇe kathamatra ramāmyaham
nityamudvignacittastu cintayedvai punaḥ punaḥ //

kathaṃ muktirbhavedasmāt saṃsārādduratikramāt
evaṃ prabuddho deveśi tallayastatparāyaṇaḥ //

sarvārambhavinirmuktaḥ pramuktaḥ procyate tadā
prabuddhastu samākhyātaḥ suprabuddhaṃ tu me śṛṇu //

dīkṣājñānena yogena caryayāpyatha suvrate
yadā prāptaḥ paraṃ sthānam adhvātītaṃ nirāmayam //

virajo vimalaṃ śāntaṃ prapañcātītagocaram
niṣkampaṃ kāraṇātītaṃ sarvajñaṃ sarvatomukham //

sutṛptānādisambuddhaṃ svatantraṃ nityameva hi
aluptaśaktivibhavaṃ suprabuddhaṃ sanātanam //

tasmin yuktastadātmā vai tadguṇaistu samanvitaḥ
suprabuddhaḥ sa evokto bhairavasya vaco yathā //

na cādhikāritā dīkṣāṃ vinā yogo 'sti śāṅkare
adhunā kathayiṣyāmi bhāvabhedān varānane //

karaṇāni daśa trīṇi kāryaṃ ca daśadhā priye
ekādaśendriyavadhā ahaṅkārastu vai tridhā //

buddhiraṣṭavidhā caiva pañcadhā tu viparyayaḥ
nāmānyeṣāṃ vibhāgena kathayāmi yathākramam //

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca //

gandho rasaśca tanmātre rūpatanmātrameva ca
sparśaḥ śabdaśca pañcaiva tanmātrāṇīritāni tu //

etatte daśadhā kāryaṃ kīrtitaṃ nāmasaṃkhyayā
vākpāṇipādaṃ pāyuṃ ca upasthaṃ ca tathā viduḥ //

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsikā ceti kīrtitam
bahiṣkaraṇakaṃ devi daśadhā saṃvyavasthitam //

manohaṃkārabuddhyākhyaṃ tridhāntaḥkaraṇaṃ smṛtam
mūkatā kauṇyapaṅgutvaṃ tathānutsargatāpi ca //

nirānandaśca vijñeyo badhiratvaṃ tathaiva ca
śīrṇatā caiva gātrasya tathā cāndhatvameva ca //

anāsvādastvagandhaśca anavasthā manasyatha
itīndriyavadhāḥ khyātā ekādaśa tu tatkramāt //

taijaso vaikṛtākhyaśca bhūtādiśca tṛtīyakaḥ
ahaṅkārastridhā prokto mayā ta varavarṇini //

dharmo jñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ ca caturthakam
adharmaṃ ca tathājñānam avairāgyamanaiśvaram //

aṣṭāvete samākhyātā buddherdharmādayo guṇāḥ
tamo moho mahāmohas tāmisro 'nyo viparyayaḥ //

andhatāmisramityāhur evaṃ pañca viparyayāḥ
bhāvabhedāḥ samākhyātāḥ pañcāśatte yathākramam //

punaścāṣṭau tu ye buddher bhedā dharmādayaḥ sthitāḥ
teṣāṃ bhedā yathā bhinnās tathāhaṃ kathayāmi te //

badhnāti saptadhā sā tu puṃsaḥ saṃsāravartmani
mocayejjñānabhāvena sāṃkhyajñānaratānnarān //

jñānaṃ ca sāttvikaṃ proktaṃ trayo 'nye rājasāḥ smṛtāḥ
tāmasāścāpyadharmādyāś catvāro vai varānane //

dharmaśca daśadhā prokto jñānaṃ caivāṣṭadhā smṛtam
vairāgyaṃ navadhā caivam aiśvaryaṃ cāṣṭadhā viduḥ //

eta eva viparyastā adharmādyāḥ prakīrtitāḥ
akrodho guruśuśrūṣā śaucaṃ santoṣa ārjavam //

ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryamakalkatā
evaṃ daśavidho dharmaḥ kathitastu varānane //

tāraṃ sutāraṃ taraṇaṃ tārakaṃ ca pramodakam
pramuditaṃ ramyakaṃ ca sadāpramuditaṃ tathā //

etaj jñānaṃ samākhyātaṃ samāsāt parameśvari
ambhā ca salilā odhā vṛṣṭisaṃjñā tathāparā //

sutārā ca supārā ca sunetrā ca parā smṛtā
aṣṭamī ca kumārī syād uttamāmbhasikā tathā //

vairāgyaṃ navadhā caiva kathitaṃ tu mayā tava
aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca //

prākāmyaṃ ca tatheśitvaṃ vaśitvaṃ ca tathā param
yatrakāmāvasāyitvam aṣṭamaṃ parikīrtitam //

aiśvaryamaṣṭadhā caiva kathitaṃ tu varānane
krodhaścāguruśuśrūṣā aśaucaṃ ca tataḥ param //

asantoṣo 'nārjavaṃ ca hiṃsā cāsatyameva ca
steyamabrahmacaryaṃ ca tathā caiva sakalkatā //

evameṣa samākhyāto daśadhādharmasaṃgrahaḥ
atāramasutāraṃ ca atāraṇamathāpi ca //

atārakaṃ ca deveśi caturthaṃ parikīrtitam
apramodo 'pramuditam aramyakamathāpi ca //

asadāpramuditaṃ tad ajñānaṃ caivamaṣṭadhā
anambhā asalilā ca anoghāvṛṣṭireva ca //

asutāramasupāram asunetramataḥ param
akumārī ca vijñeyān uttamāmbhasikā tathā //

anaṇimālaghimā caivāmahimā maheśvari
aprāptiraprākāmyaṃ cā nīśitvaṃ ca tathaiva ca //

avaśitvaṃ tathā caivā yatrakāmāvasāyitā
anaiśvaryaṃ ca deveśi aṣṭadhā parikīrtitam
anaiśvaryādibhiścaite paiśācādyā adhiṣṭhitāḥ //

yathā krameṇa teṣvaṣṭau saṃsthitān kathayāmi te
anaiśvaryaṃ hi paiśāce avairāgyaṃ ca rākṣase //

yākṣe caiva tadajñānaṃ gāndharve 'dharma eva ca
dharmaṃ caiva tathaindre tu jñānaṃ saumye pratiṣṭhitam //

prājāpatye tu vairāgyam aiśvaryaṃ brahmaṇi sthitam
catuṣṣaṣṭiguṇaṃ caitat pade brāhme vyavasthitam //

ṣaṭpañcāśadguṇaṃ tacca prājāpatye vyavasthitam
aṣṭacatvāriṃśadguṇaṃ saumye vai parikīrtitam //

catvāriṃśadguṇaṃ caiva māhendraiśvaryamucyate
dvātriṃśadguṇitaṃ devi gāndharvaiśvaryamucyate //

caturviṃśaguṇaṃ yākṣaṃ ṣoḍaśaṃ rākṣasaṃ smṛtam
aiśvaryamaṣṭaguṇitaṃ paiśācaṃ parikīrtitam //

evaṃ sthitaṃ tadaiśvaryaṃ devayoniṣu suvrate
anye saptasvarūpeṇa saṃsthitā devayoniṣu //

eta eva susaṃkīrṇā mānuṣeṣu vyavasthitāḥ
pradhānaguṇabhāvena sthāvarāntaṃ vyavasthitāḥ //

guṇatrayasya vyāptiṃ vai kathayāmi yathāsthitām
sattvenādhiṣṭhitā devā brahmādyā maghavāntakāḥ //

gandharvayakṣamanujā daityāścaiva tu rājasāḥ
yātudhānāḥ piśācāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ //

rajaḥsattvotkaṭā jñeyā ṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ
anyonyābhibhavāste ca pṛthivyāṃ saṃvyavasthitāḥ //

atyantatamasāviṣṭāḥ sthāvarāśca sarīsṛpāḥ
pādapādavihīnāśca tāmasāḥ parikīrtitāḥ //

sarīsṛpādyā vijñeyāḥ sthāvarāntāstu suvrate
eṣāmantargatāścānyā anantā eva yonayaḥ //

mānuṣeṣu tathānantā bhedānantyavyavasthayā
na śakyā gadituṃ tā vai karmānantyaprabhedataḥ //

guṇāstu mānuṣe loke dharmādyā eva saṃsthitāḥ
dharmādyeṣu nibaddhāni yāni jñānāni suvrate //

adharmādyeṣu yāni syus tāni te kathayāmyaham
hetuśāstraṃ ca yalloke nityānityaviḍambakam //

vādajalpavitaṇḍābhiḥ vivadante hyaniścitāḥ
hetuniṣṭhāni vākyāni vastuśūnyāni suvrate //

jñānayogavihīnāni devatārahitāni tu
dharmārthakāmamokṣeṣu niścayo naiva jāyate //

ajñānena nibaddhāni tv adharmeṇa nimittataḥ
nirayaṃ te pragacchanti ye tatrābhiratā narāḥ //

avairāgyādanaiśvaryaṃ bhuñjate niraye sadā
catvāraste varārohe duḥkhadā narake sadā //

mohakāḥ sarvajantūnāṃ yataste tāmasāḥ smṛtāḥ
dharmeṇaikena deveśi baddhaṃ jñānaṃ hi laukikam //

dharmajñānanibaddhaṃ tu pāñcarātraṃ ca vaidikam
bauddhamārahataṃ caiva vairāgyeṇaiva suvrate //

jñānavairāgyasambaddhaṃ sāṃkhyajñānaṃ hi pārvati
jñānaṃ vairāgyamaiśvaryaṃ yogajñānapratiṣṭhitam //

atītaṃ buddhibhāvānām atimārgaṃ prakīrtitam
lokātītaṃ tu tajjñānam atimārgamiti smṛtam //

lokāśca paśavaḥ proktāḥ sṛṣṭisaṃhāravartmani
teṣāmatītāste jñeyā ye 'timārge vyavasthitāḥ //

kapālavratino ye ca tathā pāśupatāśca ye
sṛṣṭirna vidyate teṣāṃ īśvare ca dhruve sthitāḥ //

yasmānmokṣaṃ gamiṣyanti apunarbhavakāraṇam
laukikānāṃ punaḥ sṛṣṭiḥ punaḥ saṃhāra eva ca //

saṃsāracakramārūḍhā bhramanti ghaṭayantravat
dharmādyarakasaṃyuktam aṣṭāraṃ cakrakaṃ priye //

īśvarādhiṣṭhitaṃ devi nityatyādaṇḍakāhatam
malakarmakalāviddhaṃ bhramate kālavegataḥ //

laukikādyeṣu jñāneṣu ye teṣvabhiratāḥ priye
hetuśāstraparā ye tu ye cānye pāpakarmiṇaḥ //

te sarve cāsya cakrasya nāntaṃ paśyanti mohitāḥ
laukikādyeṣu ye sādhyā atimārgāntagocare //

līlayā sādhayet sarvān śivajñāne mahodaye
na sarvaiḥ sādhyate tadvai yato 'tīva sunirmalam //

yato yojayate devi abhāve parame pade
abhāvaṃ bhāvanātītaṃ prapañcātītagocaram //

manobuddhyādinirmuktaṃ hetuvādavivarjitam
pratyakṣādipramāṇaiśca vyatītaṃ prabhu cāvyayam //

sarvatarkāgamātītaṃ pāśamantravivarjitam
sarvajñaṃ sarvagaṃ śāntaṃ nirmalaṃ nirupaplavam //

sarvaśaktyātmakaṃ hyekaṃ svatantrānāthanādimat
sarvātiśayanirmuktam anādibhavavarjitam //

sarvajñānapadātītaṃ śaivaṃ jñānaṃ paraṃ smṛtam
evaṃ sṛṣṭāni tattvāni jñānāni ca varānane //

tattvairetairjagatsarvaṃ visṛṣṭaṃ sacarācaram
bhuvanāni vicitrāṇi śataśo 'tha sahasraśaḥ //

tattvābhyantarasaṃsthāni śāstrāṇi vividhāni ca
vijñānaṃ kuhakaṃ śilpaṃ siddhisandohalakṣaṇam //

sarvaṃ tattveṣu boddhavyaṃ sarvatattveṣu dṛśyate
prakriyā śivadīkṣā ca tattvairetairhi labhyate //

nāsti dīkṣāsamo mokṣo na vidyā mātṛkā parā
na prakriyāparaṃ jñānaṃ nāsti yogastvalakṣakaḥ //

tatsarvaṃ kathitaṃ devi śivajñānamahodadhau
evaṃ sṛṣṭiḥ samākhyātā sthitiḥ saṃhāra ucyate //

mānuṣākṣinimeṣasya aṣṭamāṃśaḥ kṣaṇaḥ smṛtaḥ
kṣaṇadvayaṃ tuṭirjñeyā taddvayaṃ tu lavaḥ smṛtaḥ //

lavadvayaṃ nimeṣastu jñātavyo gaṇitakramāt
daśa pañca nimeṣāśca kāṣṭhā caiva prakīrtitā //

triṃśatkāṣṭhāḥ kalā jñeyā muhūrtastriṃśadeva tāḥ
muhūrtastu punastriṃśad ahorātrastu mānuṣaḥ //

ahorātraśataiścaiva tribhiḥ ṣaṣṭyadhikaiḥ priye
saṃvatsarastu vijñeyo mānuṣaḥ kamalekṣaṇe //

saṃvatsaraśataṃ pūrṇam āyurjñeyaṃ tu mānuṣam
daśa pañca tvahorātrāḥ pakṣastu parikīrtitaḥ //

pakṣadvayena māsastu ṛturdviguṇa eva saḥ
ṛtudvayena kālaḥ syād ayanaṃ ca tribhistribhiḥ //

tābhyāṃ dvyābhyāṃ varārohe varṣaṃ tu parigīyate
dakṣiṇaṃ cāyanaṃ rātrir uttaraṃ cāyanaṃ dinam //

pitṝṇāṃ tadahorātram anenābdastu pūrvavat
evaṃ daivastvahorātras tatrāpyabdādi pūrvavat //

dvādaśābdasahasrāṇi vijñeyaṃ tu caturyugam
caturbhistu kṛtaṃ devi sahasraistu yathākramam //

tretā jñeyā tribhirdevi dvābhyāṃ vai dvāparaḥ smṛtaḥ
sahasreṇaiva varṣāṇāṃ vijñeyastu kaliḥ priye //

sandhyādvayasya mānaṃ tu kathayāmi yuge yuge
śatāni catvāri kṛte tv ādirantaśca kīrtyate //

trete śatatrayaṃ jñeyaṃ dvāpare tu śatadvayam
kalau cāpi śataṃ jñeyaṃ sandhyāmānamidaṃ smṛtam //

laukikena tu mānena punaśca kathayāmi te
tricatvāriṃśallakṣāṇi sahasrāṇi ca viṃśatiḥ //

laukikena tu mānena tv iyaṃ saṃkhyā caturyuge
ekaikasya punardevi yugasya kathayāmi te //

daśa sapta ca lakṣāṇi sahasrāṇyaṣṭaviṃśatiḥ
kṛtasyaitadbhavenmānaṃ tretāyāṃ kathayāmi te //

ṣaṇṇavatiḥ sahasrāṇi lakṣāṇi dvādaśaiva tu
tretāyugasya mānaṃ tu dvāparasya nibodha me //

catuṣṣaṣṭiḥ sahasrāṇi hy aṣṭau lakṣāṇi suvrate
dvāparasya tu mānaṃ ca kalestu kathayāmi te //

dvātriṃśattu sahasrāṇi lakṣāṇāṃ ca catuṣṭayam
etanmānaṃ kaleḥ proktaṃ samāsāttava suvrate //

varṣaistu mānavairdevi mānametadyuge yuge
caturyugaikasaptatyā bhavenmanvantaraṃ punaḥ //

sandhyāmānavihīnaṃ tu yugairmānaṃ prakīrtitam
etaddivyena mānena mānaṃ manvantare smṛtam //

varṣamānaiḥ punaścaiva laukikaiḥ kathayāmi te
saptaṣaṣṭistu lakṣāṇi triṃśatkoṭyo varānane //

sahasraviṃśatirjñeyaṃ mānaṃ manvantare priye
caturdaśabhirdeveśi kalpo manvantare bhavet //

manvantare vyatikrānte cānyasmin punarāgate
pañca varṣasahasrāṇi madhye sandhyā bhavet sadā //

ādau sahasraṃ sarveṣām ante cāpi punastathā
kalpo brahmadinaṃ proktaṃ caturyugasahasrakam //

varṣamānena divyena punaśca kathayāmi te
koṭirekā tu varṣāṇāṃ lakṣāṇāṃ caiva viṃśatiḥ //

divyenaiva tu mānena brahmaṇastu dinaṃ bhavet
ṣaṇṇavatyā sahasraistu sandhyākālaḥ prakīrtitaḥ //

laukikena tu mānena adhunā kathayāmi te
varṣavṛndāni catvāri tv arbudatrayameva ca //

koṭidvayaṃ ca deveśi dinaṃ paitāmahaṃ smṛtam
sandhyā koṭitrayaṃ caiva pañca lakṣāṇi kīrtitā //

catvāriṃśattathā ṣaṣṭiḥ sahasrāṇi tathaiva ca
paścimaḥ sandhirevaṃ hi pūrvasandhyāpi tatsamā //

narakaiḥ saha saptānāṃ pātālānāṃ tathā priye
lokānāṃ caiva saptānāṃ sthitireṣā prakīrtitā //

saṃhāraṃ ca punardevi śṛṇuṣva kathayāmi te
brahmaṇaḥ svadinānte vai kalpaḥ saṃhāra ucyate //

dinenaikena brāhmeṇa indrāścaiva caturdaśa
rājyaṃ kṛtvā kramādyānti manvantaravyavasthayā //

tataḥ saṃharate viśvaṃ saptalokāntagocaram
supte pitāmahe devi ūrdhvaṃ kālāgnirīkṣate //

tasya vai dakṣiṇaṃ vaktraṃ mahājvālāṃ vinikṣipet
tasmādvaktrānmahājvālā lakṣayojanavistṛtā //

ūrdhvaṃ prayāti sā dīptā tīvravegā suduḥsahā
lokeṣu ye sthitā lokā ye ca pātālavāsinaḥ //

sukhaduḥkhobhaye kṣīṇe mohaṃ bhūyiṣṭhamāgate
sattāmātrāstu te sarve bhavanti brahmaviṣṭape //

yāvannodayanaṃ bhūyaḥ sukhaduḥkhādikarmaṇām
tāvattiṣṭhanti te mūḍhā yāvadbrahmā na budhyate //

rudralokādhipatayaḥ pātālapatayaśca ye
kūṣmāṇḍahāṭakādyāstu te tisṭhantyatinirmalāḥ //

nirvyāpārāstu te tāvad yāvat sṛṣṭiḥ punarbhavet
śūnyabhūteṣu lokeṣu jvālā dahati durdharā //

sā dahennarakān devi pātālāni samantataḥ
trīṃllokāṃścaiva dahati bhūrbhuvaḥsvaḥpadāntikān //

dhūmena ca trayo lokā vinaśyanti varānane
mahojanastapaḥsaṃjñāḥ satyaloko 'pi suvrate //

tiṣṭhanti mohitātmāno nidrayā te mṛtopamāḥ
evaṃ dagdghā jagatsarvaṃ jvālā vaktraṃ viśet punaḥ //

tato vānti mahāvātā brahmaniḥśvāsasambhavāḥ
nāśayanti ca tadbhasma jagaddāhodbhavaṃ priye //

brahmaprasvedajaṃ vāri tajjagat plāvayet punaḥ
tenaiva vāriṇā devi jagadekārṇavaṃ bhavet //

niśākṣaye punaḥ sthitvā sukhaduḥkhaphalodaye
karmataḥ sarvalokasya brahmā lokapitāmahaḥ //

śūnyabhūtāṃ samālokya bhagavān prabhuricchayā
ṣaḍvidhāṃ kurute sṛṣṭiṃ yathāpūrvavyavasthayā //

prathamāṃ tāmasīṃ sṛṣṭiṃ karoti tamasotkaṭān
narakān vividhākārān paśūn vai sthāvarāntagān //

tamorajaḥsamāveśān mānavān saṃsṛjet punaḥ
rajaḥsattvasamāviṣṭaḥ sṛjenmunivareśvaram //

gatanidraḥ prabuddhaśca sattvaniṣṭho jagatpatiḥ
sṛjeddevān salokāṃśca pūrvayaiva vyavasthayā //

tato rudrendrasūryendu nakṣatrāṇi graheśvarāḥ
adhikāraṃ prakurvanti sve sve viṣayagocare //

dine dine sṛjatyevaṃ saṃharecca dinakṣaye
dinamānaṃ ca yatproktaṃ rātrisaṃkhyā ca tāvatī //

ahorātreṇa cānena abdaṃ vai pūrvavat smṛtam
abdānāṃ tu śate pūrṇe mahākalpaḥ sa ucyate //

brāhme varṣaśate devi divyānyabdāni me śṛṇu
ekanavatikoṭistu tathā lakṣāṇi viṃśatiḥ //

tathā saptaiva kharvāṇi nikharvāṣṭakameva ca
brāhmaṃ varṣaśataṃ caitaj jñātavyaṃ kālavedinā //

daivikena tu mānena mānamitthaṃ prakīrtitam
laukikena tu mānena punaścaiva nibodha me //

dvātriṃśadabdakoṭyastu tathā kharvāṣṭakaṃ priye
kharvadvayaṃ ca deveśi nikharvāḥ pañca eva tu //

śaṅkutrayaṃ padmamekaṃ sāgaratrayameva ca
etaddevi samākhyātaṃ jñātavyaṃ ca mumukṣubhiḥ //

etallaukikamānena brāhmamabdaśataṃ smṛtam
ekaṃ daśaguṇaṃ pūrvaṃ śataṃ daśaguṇaṃ tu tat //

śataṃ daśaguṇaṃ kṛtvā sahasraṃ parikīrtitam
sahasraṃ daśaguṇitam ayutaṃ taddhi kīrtitam //

daśāyutāni lakṣaṃ tu niyutaṃ daśatāni ca
daśa tāni ca koṭiḥ syād daśa koṭistathārbudam //

arbudairdaśabhirvṛndaṃ kharvaṃ daśabhireva taiḥ
daśabhistairnikharvaṃ tu śaṅkuḥ syāddaśa tāni tu //

śaṅkubhirdaśabhiḥ padmaṃ daśa padmāni sāgaraḥ
sāgarairdaśabhirmadhyam antyaṃ tairdaśabhiḥ smṛtam //

antyaṃ daśāhataṃ kṛtvā parārdhaṃ parikīrtitam
evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇitasya tu //

mahākalpasya paryante brahmā yāti pare layam
viṣṇośca taddinaṃ proktaṃ rātrirvai tatsamā bhavet //

anena parimāṇena tasyābdaṃ tu vidhīyate
varṣāṇāṃ ca śate pūrṇe so 'pi yāti pare layam //

viṣṇorāyuryadevoktaṃ rudrasyaitaddinaṃ bhavet
dine dine sṛjatyanyau brahmaviṣṇū prajāpatī //

brāhmī ca vaiṣṇavī śaktir adhikārapadaṃ gatā
yaṃ cādhitiṣṭhatyātmānaṃ tatsaṃjñāṃ sa prapadyate //

tadādhikāraṃ kurute icchayā paramātmanaḥ
brahmaviṣṇvindrarudrāśca vidyeśā īśvarastathā //

lokādhipāśca deveśi tathā ca bhuvanādhipāḥ
grahādimātaro rudrā yoganakṣatrarāśayaḥ //

śaktiyuktāstu te sarve bhavanti tadadhiṣṭhitāḥ
tatparākramavīryāstu svakīye tu pade sthitāḥ //

śivasyaikā mahāśaktiḥ śivaścaiko hyanādimān
sā śaktirbhidyate devi bhedairānantyasambhavaiḥ //

evaṃ vai kurute sṛṣṭiṃ rudraścaiva dine dine
saṃhāraṃ ca dinānte vai rātrirvai tatsamā bhavet //

dinarātripramāṇenā -nena syādvatsaro 'sya ca
vatsarāṇāṃ śate pūrṇe śatarudradinakṣayāt //

so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ yadgatvā niṣkalo bhavet
tasmin sthāne punaścānyas tatsamaśca prabhurbhavet //

raudraśaktisamāyogād brahmaviṣṇvindranāyakaḥ
śatarudrāstu deveśi svābdānāṃ tu śatakṣaye //

te prayānti paraṃ tattvaṃ tato 'ṇḍaṃ tu vinaśyati
sarvabhūtaguṇādhāraṃ sarvatattvālayālayam //

saparvatavanodyāna dvīpasāgaramaṇḍitam
vimānamālākulitaṃ grahanakṣatramaṇḍitam //

devadānavagandharva siddhavidyādharoragaiḥ
ṛṣibhirmānuṣādyaiśca saptalokanivāsibhiḥ //

narakaiścaiva pātālair yuktaṃ bhuvanamaṇḍitam
aśeṣabhuvanādhāra maṇḍamapsu pralīyate //

tataḥ kālāgnirudraśca kālatattve layaṃ vrajet
aptattvāttu samārabhya yāvanmāyāntagocaram //

tatsarvaṃ saṃharet kālaḥ svayameva carācaram
tadūrdhvaṃ śuddhamadhvānaṃ yāvacchaktyantagocaram //

tatsarvaṃ saṃharedghoram aghoro ghoranāśanaḥ
triṣvevaṃ saṃsthito rudraḥ kālarūpī maheśvaraḥ //

tataḥ saṃharate toyam amareśaśatātyaye
evaṃ bhūtādyāvaraṇa patayaśca śatātyaye //

saṃharanti ca deveśi sṛjanti ca parasparam
āpastejasi līyante tattejaścānile punaḥ //

tathānilo 'mbaraṃ prāpya saha tenaiva līyate
tanmātreṣu pralīyante yathotpannāni ca kramāt //

tanmātrāṇyapyahaṅkāre sendriyāṇi yathākramam
sa buddhau sā ca gahane guṇasāmye pralīyate //

guṇasāmyamanirdeśyam apratarkyamanaupamam
tasmin jagadaśeṣaṃ tu prasuptamiva tiṣṭhati //

paramāṇupramāṇena līnaṃ saṃtiṣṭhate jagat
ṣaḍviṃśakasya rudrasya caitaddinamiha smṛtam //

prajāḥ prajānāṃ patayaḥ pitaro mānavaiḥ saha
sāṅkhyajñānena ye siddhāḥ vedena brahmavādinaḥ //

chandaḥ sāmāni coṅkāro buddhistaddevatāḥ priye
ahni tiṣṭhanti te sarve parameśasya dhīmataḥ //

dinānte tu pralīyante rātryante viśvasambhavaḥ
ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi brahmaṇāṃ pralayodbhavāḥ //

avyakte ca dinaṃ proktaṃ rudrāṇāṃ tannivāsinām
tasmin saṃharate sarvaṃ pradhānasya dinakṣaye //

rātryante ca sṛjedbhūyaḥ śrīkaṇṭho viśvanāyakaḥ
tasyāpyanena nyāyena parimāṇasthitirbhave //

yasmāt pralayakoṭyaśca vyatītāśca sahasraśaḥ
tato niyatikālau ca rāgo vidyā kalā tathā //

parasparaṃ layaṃ yānti kramāt sarve svamānataḥ
kalādyavaniparyantaṃ gahaneśadinakṣaye //

nānābhuvanavinyāsa racanādivibhūṣitam
saguṇādhāraparyanta rudrakṣetrajñasaṅkulam //

gahaneśe layaṃ yāti mūlaprakṛtikāraṇe
rātryante jāyate bhūyo gahaneśapracodanāt //

ahorātrastvayaṃ proktaḥ prākṛtaḥ parameśvari
pralayaśca sa evokto bhūtānāṃ parameśvari //

prādhānikaparārdhena daśadhāguṇitena tu
māyā saṃharate sarvaṃ punaścaiva sṛjejjagat //

māyākālaparārdhasya śatadhāguṇitasya ca
īśvaraḥ kurute sṛṣṭiṃ punaśca saṃharejjagat //

tataḥ sadāśivo devaḥ svamānena ca saṃharet
sṛjate ca punarbhūya ātmīye devyaharmukhe //

mahāpralaya evoktaḥ sādākhye tu dinadvaye
bindutattve layaṃ yāti pañcamantramahātanuḥ //

binduṃ caivārdhacandraṃ tu bhittvā caiva nirodhikām
nādatattve layaṃ yāti gṛhītvā sacarācaram //

nādaḥ sauṣumnamārgeṇa bhittvā brahmabilaṃ priye
śaktitattve layaṃ yāti śaktitattvadinakṣaye //

parārdhaḥ sa tu vijñeyaḥ kālastu varavarṇini
tacca śivatattvasthasya vyāpīśasyāpyaharmukham //

tataśca saṃsṛjedbhūyo vyāpī vyomasvarūpiṇi
līyate so 'pyananteśe so 'nāthe so 'pyanāśrite //

śaktikālaparārdhasya koṭidhāguṇitasya ca
anāśritasya devasya dinametat prakīrtitam //

anena parimāṇena parārdhaguṇitena tu
so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ kāraṇaṃ svamanāśrayam //

sa kālaḥ sāmyasaṃjñaśca janmamṛtyubhayāpahaḥ
tato 'pyūrdhvamameyastu kālaḥ syāt paramāvadhiḥ //

nityo nityodito devi akalyaśca na kalyate
sa cādhaḥ kalayet sarvaṃ vyāpinyādiṃ dharāvadhim //

tuṭyādibhiḥ kalābhiśca devyadhvānaṃ carācaram
ūrdhvamunmanaso yacca tatra kālo na vidyate //

na kalyaḥ kalyate kaścin niṣkalaḥ kālavarjitaḥ
yaḥ śāṅkaryunmanātītaḥ sa nityo vyāpako 'vyayaḥ //

tasyādau yādṛśaṃ rūpaṃ kalpānte caiva tādṛśam
arūpā rūpanirmuktaḥ so 'nādirbhavavarjitaḥ //

sarvajñaḥ sarvakartā ca dānādiguṇavarjitaḥ
sa evāpararūpeṇa unmanyā mūrdhni saṃsthitaḥ //

devadevo jagannāthaḥ paramātmā śivo 'vyayaḥ
paryānukramayogena so 'kāmāt sṛjate jagat //

akāmasya kriyā nāsti niṣkriyaśca sṛjet katham
evaṃ praśnavaraṃ guhyaṃ kathayasva prasādataḥ //

ādityasya maṇeryadvat tāpitādraviraśmibhiḥ
vahniḥ saṃjāyate tasmād ravestatra na kāmitā //

maṇerapi na kāmitvaṃ tadvaddevasya ceṣṭitam
ādityavacchivo jñeyaḥ śaktirmaṇiriva sthitā //

ṛtukālamitādvṛkṣāt kālo 'ṅkuraniyojakaḥ
yadvacchivasamāyogāt tadvacchakterjagatsthitiḥ //