Sushruta Samhita · Chapter 6.61
athāto'pasmārapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
smṛtirbhūtārthavijñānamapaśca parivarjane/
apasmāra iti proktastato'yaṃ vyādhirantakṛt//
mithyātiyogendriyārthakarmaṇāmabhisevanāt/
viruddhamalināhāravihārakupitairmalaiḥ//
veganigrahaśīlānāmahitāśucibhojinām/
rajastamobhibhūtānāṃ gacchatāṃ ca rajasvalām//
tathā kāmabhayodvegakrodhaśokādibhirbhṛśam/
cetasyabhihate puṃsāmapasmāro'bhijāyate//
hṛtkampaḥ śūnyatā svedo dhyānaṃ mūrcchā pramūḍhatā/
nidrānāśaśca tasmiṃstu bhaviṣyati bhavantyatha//
saṃjñāvaheṣu srotaḥsu doṣavyāpteṣu mānavaḥ/
rajastamaḥparīteṣu mūḍho bhrāntena cetasā//
vikṣipan hastapādaṃ ca vijihmabhrūrvilocanaḥ/
dantān khādan vaman phenaṃ vivṛtākṣaḥ patet kṣitau//
alpakālānataraṃ cāpi punaḥ saṃjñāṃ labheta saḥ/
so'pasmāra iti proktaḥ sa ca dṛṣṭaścaturvidhaḥ//
vātapittakaphairnṝṇāṃ caturthaḥ sannipātataḥ/
vepamāno daśan dantān śvasan phenaṃ vamannapi//
yo brūyādvikṛtaṃ sattvaṃ kṛṣṇaṃ māmanudhāvati/
tato me cittanāśaḥ syāt so'pasmāro'nilātmakaḥ//
tṛṭtāpasvedamūrcchārto dhunvannaṅgāni vihvalaḥ/
yo brūyādvikṛtaṃ sattvaṃ pītaṃ māmanudhāvati//
tato me cittanāśaḥ syāt sa pittabhava ucyate/
śītahṛllāsanidrārtaḥ patan bhūmau vaman kapham//
yo brūyādvikṛtaṃ sattvaṃ śuklaṃ māmanudhāvati/
tato me cittanāśaḥ syāt so'pasmāraḥ kaphātmakaḥ//
hṛdi todastṛḍutkledastriṣvapyeteṣu saṃkhyayā/
pralāpaḥ kūjanaṃ kleśaḥ pratyekaṃ tu bhavediha//
sarvaliṅgasamavāyaḥ sarvadoṣaprakopaje/
animittāgamādvyādhergamanādakṛte'pi ca//
āgamāccāpyapasmāraṃ vadantyanye na doṣajam/
kramopayogāddoṣāṇāṃ kṣaṇikatvāttathaiva ca//
āgamādvaiśvarūpyācca sa tu nirvarṇyate budhaiḥ/
deve varṣatyapi yathā bhūmau bījāni kānicit//
śaradi pratirohanti tathā vyādhisamudbhavaḥ/
sthāyinaḥ kecidalpena kālenābhipravardhitāḥ//
darśayanti vikārāṃstu viśvarūpānnisargataḥ/
apasmāro mahāvyādhistasmāddoṣaja eva tu//
tasya kāryo vidhiḥ sarvo ya unmādeṣu vakṣyate/
purāṇasarpiṣaḥ pānamabhyaṅgaścaiva pūjitaḥ//
upayogo grahoktānāṃ yogānāṃ tu viśeṣataḥ/
tataḥ sidhyanti te sarve yogairanyaiśca sādhayet/
śigrukaṭvaṅgakiṇvāhinimbatvagrasasādhitam//
caturguṇe gavāṃ mūtre tailābhyañjane hitam/
godhānakulanāgānāṃ pṛṣatarkṣagavāmapi//
pitteṣu siddhaṃ tailaṃ ca pānābhyaṅgeṣu pūjitam/
tīkṣṇairubhayatobhāgaiḥ śiraścāpi viśodhayet//
pūjāṃ rudrasya kurvīta tadgaṇānāṃ ca nityaśaḥ/
vātikaṃ bastibhiścāpi paittikaṃ tu virecanaiḥ//
kaphajaṃ vamanairdhīmānapasmāramupācaret/
kulatthayavakolāni śaṇabījaṃ palaṅkaṣām//
jaṭilāṃ pañcamūlyau dve pathyāṃ cotkvāthya yatnataḥ/
bastamūtrayutaṃ sarpiḥ pacettadvātike hitam//
kākolyādipratīvāpaṃ siddhaṃ ca prathame gaṇe/
payomadhusitāyuktaṃ ghṛtaṃ tat paittike hitam//
kākolyādipratīvāpaṃ siddhaṃ ca prathame gaṇe/
payomadhusitāyuktaṃ ghṛtaṃ tat paittike hitam//
suradrumavacākuṣṭhasiddhārthavyoṣahiṅgubhiḥ/
mañjiṣṭhārajanīyugmasamaṅgātriphalāmbudaiḥ//
karañjabījaśairīṣagirikarṇīhutāśanaiḥ/
siddhaṃ siddhārthakaṃ nāma sarpirmūtracaturguṇam//
kṛmikuṣṭhagaraśvāsabalāsaviṣamajvarān/
sarvabhūtagrahonmādānapasmārāṃśca nāśayet//
daśamūlendravṛkṣatvaṅmūrvābhārgīphalatrikaiḥ/
śampākaśreyasīsaptaparṇāpāmārgaphalgubhiḥ//
śṛtaiḥ kalkaiśca bhūnimbapūtīkavyoṣacitrakaiḥ/
trivṛtpāṭhāniśāyugmasārivādvayapauṣkaraiḥ//
kaṭukāyāsadantyugrānīlinīkrimiśatrubhiḥ/
sarpirebhiśca gokṣīradadhimūtraśakṛdrasaiḥ//
sādhitaṃ pañcagavyākhyaṃ sarvāpasmārabhūtanut/
cāturthakakṣayaśvāsānunmādāṃśca niyacchati//
bhārgīśṛte pacet kṣīre śālitaṇḍulapāyasam/
tryahaṃ śuddhāya taṃ bhoktuṃ varāhāyopakalpayet//
jñātvā ca madhurībhūtaṃ taṃ viśasyānnamuddharet/
trīn bhāgāṃstasya cūrṇasya kiṇvabhāgena saṃsṛjet//
maṇḍodakārthe deyaśca bhārgīkvāthaḥ suśītalaḥ/
śuddhe kumbhe nidadhyācca saṃbhāraṃ taṃ surāṃ tataḥ//
jātagandhāṃ jātarasāṃ pāyayedāturaṃ bhiṣak/
sirāṃ vidhyedatha prāptāṃ maṅgalyāni ca dhārayet//
Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0