Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 6.61

6.61.1

athāto'pasmārapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.61.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.61.3

smṛtirbhūtārthavijñānamapaśca parivarjane/
apasmāra iti proktastato'yaṃ vyādhirantakṛt//

6.61.4

mithyātiyogendriyārthakarmaṇāmabhisevanāt/
viruddhamalināhāravihārakupitairmalaiḥ//

6.61.5

veganigrahaśīlānāmahitāśucibhojinām/
rajastamobhibhūtānāṃ gacchatāṃ ca rajasvalām//

6.61.6

tathā kāmabhayodvegakrodhaśokādibhirbhṛśam/
cetasyabhihate puṃsāmapasmāro'bhijāyate//

6.61.7

hṛtkampaḥ śūnyatā svedo dhyānaṃ mūrcchā pramūḍhatā/
nidrānāśaśca tasmiṃstu bhaviṣyati bhavantyatha//

6.61.8

saṃjñāvaheṣu srotaḥsu doṣavyāpteṣu mānavaḥ/
rajastamaḥparīteṣu mūḍho bhrāntena cetasā//

6.61.9

vikṣipan hastapādaṃ ca vijihmabhrūrvilocanaḥ/
dantān khādan vaman phenaṃ vivṛtākṣaḥ patet kṣitau//

6.61.10

alpakālānataraṃ cāpi punaḥ saṃjñāṃ labheta saḥ/
so'pasmāra iti proktaḥ sa ca dṛṣṭaścaturvidhaḥ//

6.61.11

vātapittakaphairnṝṇāṃ caturthaḥ sannipātataḥ/
vepamāno daśan dantān śvasan phenaṃ vamannapi//

6.61.12

yo brūyādvikṛtaṃ sattvaṃ kṛṣṇaṃ māmanudhāvati/
tato me cittanāśaḥ syāt so'pasmāro'nilātmakaḥ//

6.61.13

tṛṭtāpasvedamūrcchārto dhunvannaṅgāni vihvalaḥ/
yo brūyādvikṛtaṃ sattvaṃ pītaṃ māmanudhāvati//

6.61.14

tato me cittanāśaḥ syāt sa pittabhava ucyate/
śītahṛllāsanidrārtaḥ patan bhūmau vaman kapham//

6.61.15

yo brūyādvikṛtaṃ sattvaṃ śuklaṃ māmanudhāvati/
tato me cittanāśaḥ syāt so'pasmāraḥ kaphātmakaḥ//

6.61.16

hṛdi todastṛḍutkledastriṣvapyeteṣu saṃkhyayā/
pralāpaḥ kūjanaṃ kleśaḥ pratyekaṃ tu bhavediha//

6.61.17

sarvaliṅgasamavāyaḥ sarvadoṣaprakopaje/
animittāgamādvyādhergamanādakṛte'pi ca//

6.61.18

āgamāccāpyapasmāraṃ vadantyanye na doṣajam/
kramopayogāddoṣāṇāṃ kṣaṇikatvāttathaiva ca//

6.61.19

āgamādvaiśvarūpyācca sa tu nirvarṇyate budhaiḥ/
deve varṣatyapi yathā bhūmau bījāni kānicit//

6.61.20

śaradi pratirohanti tathā vyādhisamudbhavaḥ/
sthāyinaḥ kecidalpena kālenābhipravardhitāḥ//

6.61.21

darśayanti vikārāṃstu viśvarūpānnisargataḥ/
apasmāro mahāvyādhistasmāddoṣaja eva tu//

6.61.22

tasya kāryo vidhiḥ sarvo ya unmādeṣu vakṣyate/
purāṇasarpiṣaḥ pānamabhyaṅgaścaiva pūjitaḥ//

6.61.23

upayogo grahoktānāṃ yogānāṃ tu viśeṣataḥ/
tataḥ sidhyanti te sarve yogairanyaiśca sādhayet/
śigrukaṭvaṅgakiṇvāhinimbatvagrasasādhitam//

6.61.24

caturguṇe gavāṃ mūtre tailābhyañjane hitam/
godhānakulanāgānāṃ pṛṣatarkṣagavāmapi//

6.61.25

pitteṣu siddhaṃ tailaṃ ca pānābhyaṅgeṣu pūjitam/
tīkṣṇairubhayatobhāgaiḥ śiraścāpi viśodhayet//

6.61.26

pūjāṃ rudrasya kurvīta tadgaṇānāṃ ca nityaśaḥ/
vātikaṃ bastibhiścāpi paittikaṃ tu virecanaiḥ//

6.61.27

kaphajaṃ vamanairdhīmānapasmāramupācaret/
kulatthayavakolāni śaṇabījaṃ palaṅkaṣām//

6.61.28

jaṭilāṃ pañcamūlyau dve pathyāṃ cotkvāthya yatnataḥ/
bastamūtrayutaṃ sarpiḥ pacettadvātike hitam//

6.61.29

kākolyādipratīvāpaṃ siddhaṃ ca prathame gaṇe/
payomadhusitāyuktaṃ ghṛtaṃ tat paittike hitam//

6.61.30

kākolyādipratīvāpaṃ siddhaṃ ca prathame gaṇe/
payomadhusitāyuktaṃ ghṛtaṃ tat paittike hitam//

6.61.31

suradrumavacākuṣṭhasiddhārthavyoṣahiṅgubhiḥ/
mañjiṣṭhārajanīyugmasamaṅgātriphalāmbudaiḥ//

6.61.32

karañjabījaśairīṣagirikarṇīhutāśanaiḥ/
siddhaṃ siddhārthakaṃ nāma sarpirmūtracaturguṇam//

6.61.33

kṛmikuṣṭhagaraśvāsabalāsaviṣamajvarān/
sarvabhūtagrahonmādānapasmārāṃśca nāśayet//

6.61.34

daśamūlendravṛkṣatvaṅmūrvābhārgīphalatrikaiḥ/
śampākaśreyasīsaptaparṇāpāmārgaphalgubhiḥ//

6.61.35

śṛtaiḥ kalkaiśca bhūnimbapūtīkavyoṣacitrakaiḥ/
trivṛtpāṭhāniśāyugmasārivādvayapauṣkaraiḥ//

6.61.36

kaṭukāyāsadantyugrānīlinīkrimiśatrubhiḥ/
sarpirebhiśca gokṣīradadhimūtraśakṛdrasaiḥ//

6.61.37

sādhitaṃ pañcagavyākhyaṃ sarvāpasmārabhūtanut/
cāturthakakṣayaśvāsānunmādāṃśca niyacchati//

6.61.38

bhārgīśṛte pacet kṣīre śālitaṇḍulapāyasam/
tryahaṃ śuddhāya taṃ bhoktuṃ varāhāyopakalpayet//

6.61.39

jñātvā ca madhurībhūtaṃ taṃ viśasyānnamuddharet/
trīn bhāgāṃstasya cūrṇasya kiṇvabhāgena saṃsṛjet//

6.61.40

maṇḍodakārthe deyaśca bhārgīkvāthaḥ suśītalaḥ/
śuddhe kumbhe nidadhyācca saṃbhāraṃ taṃ surāṃ tataḥ//

6.61.41

jātagandhāṃ jātarasāṃ pāyayedāturaṃ bhiṣak/
sirāṃ vidhyedatha prāptāṃ maṅgalyāni ca dhārayet//

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc