Language

ENहिગુ
Scripture Library

Sushruta Samhita · Chapter 6.60

6.60.1

athāto'mānuṣopasargapratiṣedhamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.60.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.60.3

niśācarebhyo rakṣyastu nityameva kṣatāturaḥ/
iti yat prāgabhihitaṃ vistarastasya vakṣyate//

6.60.4

guhyānāgatavijñānamanavasthāsahiṣṇutā/
kriyā vāmānuṣī yasmin sagrahaḥ parikīrtyate//

6.60.5

aśuciṃ bhinnamaryādaṃ kṣataṃ vā yadi vākṣatam/
hiṃsyurhiṃsāvihārārthaṃ satkārārthamathāpi vā//

6.60.6

asaṅkhyeyā grahagaṇā grahādhipatayastu ye/
vyajyante vividhākārā bhidyante te tathāṣṭadhā//

6.60.7

devāstathā śatrugaṇāśca teṣāṃ gandharvayakṣāḥ pitaro bhujaṅgāḥ/
rakṣāṃsi yā cāpi piśācajātireṣo'ṣṭako devagaṇo grahākhyaḥ//

6.60.8

saṃtuṣṭaḥ śucirapi ceṣṭagandhamālyo nistandrī hyavitathasaṃskṛtaprabhāṣī/
tejasvī sthiranayano varapradātā brahmaṇyo bhavati naraḥ sa devajuṣṭaḥ//

6.60.9

saṃsvedī dvijagurudevadoṣavaktā jihmākṣo vigatabhayo vimārgadṛṣṭiḥ/
santuṣṭo bhavati na cānnapānajātairduṣṭātmā bhavati ca devaśatrujuṣṭaḥ//

6.60.10

hṛṣṭātmā pulinavanāntaropasevī svācāraḥ priyaparigītagandhamālyaḥ/
nṛtyan vai prahasati cāru cālpaśabdaṃ gandharvagrahaparipīḍito manuṣyaḥ//

6.60.11

tāmrākṣaḥ priyatanuraktavastradhārī gambhīro drutamatiralpavāk sahiṣśuḥ/
tejasvī vadati ca kiṃ dadāmi kasmai yo yakṣagrahaparipīḍito manuṣyaḥ//

6.60.12

pretebhyo visṛjati saṃstareṣu piṇḍān śāntātmā jalamapi cāpasavyavastraḥ/
māṃsepsustilaguḍapāyasābhikāmastadbhukto bhavati pitṛgrahābhibhūtaḥ//

6.60.13

bhūmau yaḥ prasarati sarpavat kadācit sṛkkiṇyau vilikhati jihvayā tathaiva/
nidrālurguḍamadhudugdhapāyasepsurvijñeyo bhavati bhujaṅgamena juṣṭaḥ//

6.60.14

māṃsāsṛgvividhasurāvikāralipsurnirlajjo bhṛśamatiniṣṭhuro'tiśūraḥ/
krodhālurvipulabalo niśāvihārī śaucadviḍ bhavati ca rakṣasā gṛhītaḥ//

6.60.15

uddhastaḥ kṛśaparuṣaścirapralāpī durgandho bhṛśamaśucistathātilolaḥ/
bahvāśī vijanahimāmburātrisevī vyāvigno bhramati rudan piśācajuṣṭaḥ//

6.60.16

sthūlākṣastvaritagatiḥ svaphenalehī nidrāluḥ patati ca kampate ca yo'ti/
yaścādridviradanagādivicyutaḥ san saṃsṛṣṭo na bhavati vārdhakena juṣṭaḥ//

6.60.17

devagrahāḥ paurṇamāsyāmasurāḥ sandhyayorapi/
gandharvāḥ prāyaśo'ṣṭamyāṃ yakṣāśca pratipadyatha//

6.60.18

kṛṣṇakṣaye ca pitaraḥ paścamyāmapi coragāḥ/
rakṣāṃsi niśi paiśācāścaturdaśyāṃ viśanti ca//

6.60.19

darpaṇādīn yathā chāyā śītoṣṇaṃ prāṇino yathā/
svamaṇiṃ bhāskarasyosrā yathā dehaṃ ca dehadhṛk/
viśanti ca na dṛśyante grahāstadvaccharīriṇam//

6.60.20

tapāṃsi tīvrāṇi tathaiva dānaṃ vratāni dharmo niyamāśca satyam/
guṇāstathāṣṭāvapi teṣu nityā vyastāḥ samastāśca yathāprabhāvam//

6.60.21

na te manuṣyaiḥ saha saṃviśanti na vā manuṣyān kvacidāviśanti/
ye tvāviśantīti vadanti mohātte bhūtavidyāviṣayādapohyāḥ//

6.60.22

teṣāṃ grahāṇāṃ paricārakā ye koṭīsahasrāyutapadmasaṃkhyāḥ/
asṛgvasāmāṃsabhujaḥ subhīmā niśāvihārāśca tamāviśanti//

6.60.23

niśācarāṇāṃ teṣāṃ hi ye devagaṇamāśritāḥ/
te tu tatsattvasaṃsargādvijñeyāstu tadañjanāḥ//

6.60.24

devagrahā iti punaḥ procyante'śucayaśca ye/
devavacca namasyante pratyarthyante ca devavat//

6.60.25

svāmiśīlakriyācārāḥ krama eṣa surādiṣu/
nirṛteryā duhitarastāsāṃ sa prasavaḥ smṛtaḥ//

6.60.26

satyatvādapavṛtteṣu vṛttisteṣāṃ gaṇaiḥ kṛtā/
hiṃsāvihārā ye keciddevabhāvabhupāśritāḥ//

6.60.27

bhūtānīti kṛtā saṃjñā teṣāṃ saṃjñāpravaktṛbhiḥ/
grahasaṃjñāni bhūtāni yasmādvettyanayā bhiṣak//

6.60.28

vidyayā bhūtavidyātvamata eva nirucyate/
teṣāṃ śāntyarthamanvicchan vaidyastu susamāhitaḥ//

6.60.29

japaiḥ saniyamairhomairārabheta cikitsitum/
raktāni gandhamālyāni bījāni madhusarpiṣī//

6.60.30

bhakṣyāśca sarve sarveṣāṃ sāmānyo vidhirucyate/
vastrāṇi gandhamālyāni māṃsāni rudhirāṇi ca//

6.60.31

yāni yeṣāṃ yatheṣṭāni tāni tebhyaḥ pradāpayet/
hiṃsanti manujān yeṣu prāyaśo divaseṣu tu//

6.60.32

dineṣu teṣu deyāni tadbhūtavinivṛttaye/
devagrahe devagṛhe hutvāgniṃ prāpayed(dāpayed)balim//

6.60.33

kuśasvastikapūpājyacchatrapāyasasaṃbhṛtam/
asurāya yathākālaṃ vidadhyāccatvarādiṣu//

6.60.34

gandharvasya gavāṃ madhye madyamāṃsāmbujāṅgalam/
hṛdye veśmani yakṣasya kulmāṣāsṛksurādibhiḥ//

6.60.35

atimuktakakundābjaiḥ puṣpaiśca vitaredbalim/
nadyāṃ pitṛgrahāyeṣṭaṃ kuśāstaraṇabhūṣitam//

6.60.36

tatraivopahareccāpi nāgāya vividhaṃ balim/
catuṣpathe rākṣasasya bhīmeṣu gahaneṣu vā//

6.60.37

śūnyāgāre piśācasya tīvraṃ balimupāharet/
pūrvamācaritairmantrairbhūtavidyānidarśitaiḥ//

6.60.38

na śakyā balibhirjetuṃ yogaistān samupācaret/
ajarkṣacarmaromāṇi śalyakolūkayostathā//

6.60.39

hiṅguṃ mūtraṃ ca bastasya dhūmamasya prayojayet/
etena śāmyati kṣipraṃ balavānapi yo grahaḥ//

6.60.40

gajāhvapippalīmūlavyoṣāmalakasarṣapān/
godhānakulamārjāraṛṣyapittaprapeṣitān//

6.60.41

nasyābhyañjanasekeṣu vidadhyādyogatattvavit/
svarāśvāśvatarolūkakarabhaśvaśṛgālajam//

6.60.42

purīṣaṃ gṛdhrakākānāṃ varāhasya ca peṣayet/
bastamūtreṇa tatsiddhaṃ tailaṃ syāt pūrvavaddhitam//

6.60.43

śirīṣabījaṃ laśunaṃ śuṇṭhīṃ siddhārthakaṃ vacām/
mañjiṣṭhāṃ rajanīṃ kṛṣṇāṃ bastamūtreṇa peṣayet//

6.60.44

vartyaśchāyāviśuṣkāstāḥ sapittā nayanāñjanam/
naktamālaphalaṃ vyoṣaṃ mūlaṃ śyonākabilvayoḥ//

6.60.45

haridre ca kṛtā vartyaḥ pūrvavannayanāñjanam/
saindhavaṃ kaṭukāṃ hiṅguṃ vayaḥsthāṃ ca vacāmapi/
bastamūtreṇa saṃpiṣṭaṃ matsyapittena pūrvavat//

6.60.46

ye ye grahā na sidhyanti sarveṣāṃ nayanāñjanam/
pūrāṇasarpirlaśunaṃ hiṅgu siddhārthakaṃ vacā//

6.60.47

golomī cājalomī ca bhūtakeśī jaṭā tathā/
kukkuṭā sarpagandhā ca tathā kāṇavikāṇike//

6.60.48

vajraproktā vayaḥsthā ca śṛṅgī mohanavallikā/
arkamūlaṃ trikaṭukaṃ latā srotojamañjanam//

6.60.49

naipālī haritālaṃ ca rakṣoghnā ye ca kīrtitāḥ/
siṃhavyāghrarkṣamārjāradvīpivājigavāṃ tathā//

6.60.50

śvāvicchalyakagodhānāmuṣṭrasya nakulasya ca/
viṭtvagromavasāmūtraraktapittanakhādayaḥ//

6.60.51

asmin varge bhiṣak kuryāttailāni ca ghṛtāni ca/
pānābhyañjananasyeṣu tāni yojyāni jānatā//

6.60.52

avapīḍe'ñjane caiva vidadhyādguṭikīkṛtam/
vidadhīta parīṣeke kvathitaṃ cūrṇitaṃ tathā//

6.60.53

uddhūlane ślakṣṇapiṣṭaṃ pradehe cāvacārayet/
eṣa sarvavikārāṃstu mānasānaparājitaḥ//

6.60.54

hanyādalpena kālena snehādirapi ca kramaḥ/
na cācaukṣaṃ prayuñjīta prayogaṃ devatāgrahe//

6.60.55

ṛte piśācādanyatra pratikūlaṃ na cācaret/
vaidyāturau nihanyuste dhruvaṃ kruddhā majaujasaḥ//

6.60.56

hitāhitīye yaccoktaṃ nityameva samācaret/
tataḥ prāpsyati siddhiṃ ca yaśaśca vipulaṃ bhiṣak//

Original text: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc